Özgün Adı: Auditory Spatial Perception without Vision
Patrice Voss, McGill Üniversitesi’nde Bilişsel Sinirbilim Biriminde öğretim üyesidir.
Görüş Olmadan İşitsel Uzam Algısı
Görsel deneyimin uzamsal temsilleri oluşturmadaki rolü hakkında çeşitli içgörüler, görsel yoksunluğun diğer duyu yetileri üzerindeki etkileri incelenerek elde edilebilir. Örneğin, uzamsal işitmenin görsel girdinin yokluğunda nasıl geliştiği süregelen bir tartışmadır. Gayriresmi kanıtlar, tam körlüğü istisnai işitme yetenekleriyle ilişkilendirme eğilimindeyken; deneysel kanıtlar da uzamsal işitme eksikliklerini belgeleyen bulguları destekler niteliktedir. Bu çalışmanın amacı, görme kaybının ardından artan ya da azalan uzamsal işitme yetisini destekleyen temel bulgulardan bahsetmek ve özellikle spesifik durumları belirlemek adına kavramsal bir çerçeve çizmektir. Uzamsal boyutlar (Dikey, yatay ve derinlik algısı) ve referans çerçeveleri (merkezci ve merkezci olmayan) bağlamında önceki bulgular incelenecektir. Bulgular, erken dönem görme engeli olan kişilerin yatay düzlemde daha iyi uzamsal işitme, yetileri mevcutken dikey düzlemde ciddi eksiklikler gösterdiklerini ortaya koymuştur. Çelişen bu bulgular için olası açıklamalar tartışılacaktır. Doğuştan görme engeli olan insanlar, merkezci olmayan referansları gerektiren görevleri tamamlarken de uzamsal işitme bozulmaları yaşamaktadırlar. Sonradan görme engeli olan bireylerden elde edilen bulgulara göre, erken dönemde edinilen görme deneyimlerinin hem uzamsal işitme yetisinin gelişmesinde hem de bu uzamsal işitme yetisindeki açığın oluşmasında kritik bir role sahip olduğu gözlemlenmiştir.
Giriş
Görme duyumuz çevremizin uzamsal konfigürasyonu hakkında en detaylı bilgiyi sağlamaktadır. Görme yetimizin bu baskınlığı, beynin uzamsal bilgiyi doğrudan retinadan topografik olarak kodlamasından kaynaklanır. Diğer duyu yetileri uzamsal bilginin benzerini çıkarırken, vücut merkezli duyu yetileri (dokunma, vestibüler ve derin duyu yetileri), kişinin bedeninin ötesinde çevresel bilgiyi güvenilir biçimde veremezler. Ne var ki, bu kuralın da çeşitli istisnaları görülebilir. Önceki çalışmalarda da olduğu gibi, görsel bir bilgiyi dokunsal girdiye çevirmek için kullanılan duyu araçları bu istisnalara örnek gösterilebilir (örneğin Bach-y-Rita et al., 1969; Chebat et al., 2007‘de olduğu gibi dilde ya da sırtta şekil bulan, dönüştürülmüş görsel bir bilgi). İşitme sistemimiz mekansal olarak uzak olan yerlerle ilgili de uzamsal bilgiler sağlayabilir, tıpkı görme sistemimiz gibi. Buna karşın “yerini belirleme bilgisi”, işitsel uzamsal ipuçlarının algılanmasına ve yorumlanmasına dayanmaktadır. (Middlebrooks ve Green, 1991; Schnupp et al., 2010). Bu nedenle görme duyusunun, uzamsal bilişin ve algının pek çok yönü için önem arz ettiği düşünülmektedir. Buna ek olarak görsel girdinin eksikliğinde, doğru uzamsal temsillerin oluşturulmasının büyük oranda zarar gördüğü öne sürülmektedir. Daha önce yapılan deneysel çalışmalar sonucunda iki karşıt görüş ortaya çıkmıştır (Rauschecker, 1995).
Bu görüşlerden ilki, görsel girdi eksikliğinin kişinin diğer duyu yetilerinde kavramsal uzamsal eksikliklere neden olacağını öne süren hipotezi desteklemektedir (Axelrod, 1959; Jones, 1975). Bu hipotez, yapılan hayvan çalışmaları ile işitsel uzamsal öğrenmede ve yüksek tepecikteki [1] akustik uzamsal haritaların gelişiminde görsel geribildiriminin önemini desteklemektedir. (Knudsen, 1985; King et al., 1988; Withington-Wray et al., 1990; Knudsen et al., 1991; Heffner ve Heffner, 1992).
Tam tersi yönde olan ikinci bakış açısına göre kör bireylerin, görme kaybı yaşadıklarında diğer duyu yetilerinin olağanüstü algısal yetenekler geliştirerek görme duyusunun eksikliğinin telafi ettiklerini öne sürer (Rice, 1970; Miller, 1992). Bu hipotezi destekleyen gayrıresmi kanıtların dışında Denis Diedrot’un Letter sur les Aveugles çalışmasında (1749) ve William James’in 19. Yüzyılda yazılmış “The Principles of Psychology” isimli çalışmasında bu soruya cevap vermeye çalıştığı bir bölümü bulunmaktadır (James, 1890). Yine hayvanlar ve insanlarla yapılmış deneysel çalışmaların bulguları da (Rauschecker ve Korte, 1993; King ve Parsons, 1999) uzun süreli görsel yoksunluğun, ses lokalizasyon yeteneğinde olağanüstü gelişmelere vesile olduğunu ortaya koymuştur (Niemeyer ve Starlinger, 1981; Muchnik et al., 1991). Birbirini izleyen çalışmalar, doğuştan görme engeli olan bireylerin işitsel uzamsal üstün yeteneklere sahip olduğunu ve diğer duyularda da yüksek beceriler geliştirebildiklerini ortaya koyarak telafi etme hipotezini desteklemiştir (Lessard et al., 1998; Röder et al., 1999; Leclerc et al., 2000; ayrıca bakınız Voss et al., 2010). Bu hipotez, gelişmiş uzamsal işitme yeteneklerinin duyular arası çapraz plastisite [2]tarafından da desteklendiğini ortaya koyan çalışmaların artmasıyla ilgi çekmeye başladı (değerlendirmeler için Collignon et al., 2009; Voss ve Zatorre, 2012). Uzamsal işitme görevlerinin doğuştan görme engeli olan bireylerin görsel korteksinde göz ardı edilemeyecek bir etkinlik ortaya çıkardığı görülmüştür (Weeks et al., 2000; Gougoux et al., 2005; Renier et al., 2010; Collignon et al., 2011). Ayrıca lokalizasyon yeteneklerinin de görsel korteksteki etkinleşmenin büyüklüğüyle güçlü bir ilişkisi bulunmaktadır (Gougoux et al., 2005; Voss et al., 2008, 2011).
İşitsel bir girdinin nasıl olup da görsel kortekste işlendiği hala net değil. Ancak, artan hayvan izleyicileri ve nörogörüntüleme çalışmaları, işitsel ve görsel korteksler arasındaki “kortikokortikal” [3] sinir yollarının çapraz duyusal işleme [4] ile ilgili olabileceğini öne sürmektedir. Telafi hipotezini destekleyen bulgulara rağmen, gelişmiş uzamsal işitme yeteneklerinin ortaya çıktığı spesifik koşullara yakından bakınca konu ile ilgili açık bir izlenim elde edebiliyoruz.
Uzayın Boyutları
Uzamsal çevremiz birbirinden bağımsız boyutlara bölünebilir. Uzamsal işitmede bu boyutlar basitçe yatay, dikey ve derinlik düzlemlerine ayrılır. En çok çalışılan boyut -objelerin işitsel lokalizasyonu ve yön bulma yetenekleriyle olan ilgisinden olsa gerek- yatay düzlemdir. Yatay düzlemde, kör bireylerin ön yarı alanda sağlıklı bireylerle benzer işitme becerilerine sahip oldukları gözlemlenmiştir (ör: görsel alanla hemen hemen örtüşen bölge). Tam tersine, görme engellilerin özellikle interaural [5] eksenin iki yanındaki ses kaynakları için çevrel [6] işitme becerisinde daha doğru konumlandırma yaptıkları ortaya konmuştur (Röder et al., 1999; Voss et al., 2004; Desprès et al., 2005). Leessard ve arkadaşları, tek kanallı dinleme koşulları (örneğin bir kulak tıkalı) altında doğuştan görme engeline sahip kişiler ve görme engeli olmayan kişiler arasında sesleri konumlandırma becerisindeki farklılığı incelemek adına ufuk açıcı bir çalışma yapmışlardır (1998). Görme engeli olan katılımcılar, görme engeli olmayan katılımcılardan anlamlı ölçüde tıkalı olan kulağa gelen sesleri konumlandırmada daha iyilerdir (Ayrıca bakınız: Gougoux et al., 2005). Tek taraflı bu üstünlük, çevrel işitme boşluğunda konumlandırma becerisiyle birleştirildiğinde erken dönem görme engeline sahip bireylerin belirli bir konumlandırma ipucu dizisini daha iyi kullanmasını sağlamaktadır. Önceki çalışmalar, erken dönem görme engeli olan bireylerin uzamsal ipuçlarına daha duyarlı olmasının üstün konumlandırma yeteneklerinin temelini oluşturduğunu göstermiştir (Doucet et al. (2005) ve Voss et al. (2011). Uzamsal ipuçları, gelen sesin dış kulak tarafından konuma özgü filtrelenmesinden kaynaklanır. (Shaw, 1966). Oluşturulan uzamsal profil, kulak kepçesi tarafından gelen ses dalgalarının yönüne göre değiştirilebilir. Bunu takiben; görme engeli olan kişilerin engeli olmayanlara kıyasla çift taraflı ses konumlandırma ipuçlarına daha hassas oldukları da gösterilse de bunun gibi ipuçları, tek taraflı dinleme koşullarında mevcut değildir ve, çevrel işitsel uzayda güvenilir olmayabilir (Nilsson ve Schenkman, 2016, Jin et al., 1999)., Bu durum, görme engelli bireylerin yatay düzlemde sahip oldukları uzamsal işitme becerilerinin çift taraflı konumlandırma ipuçlarından kaynaklanmadığını işaret etmektedir.
Uzamsal ipucu hipotezine dikey düzlemdeki uzamsal işitme bulguları tarafından adeta meydan okunmuştu. Dikey düzlemdeki konumlandırma becerisi her ne kadar uzamsal ipuçlarına dayansa da (Middlebrooks ve Green, 1991; Blauert, 1997) erken dönem görme engeli olan bireylerin, dikey orta-sagital [7] düzlemdeki ses hedeflerini bulmakta sağlıklı bireylerden başarısız oldukları tespit edilmiştir. Voss ve arkadaşları (2015), erken dönem görme engelli bireylerin hem yatay hem de dikey düzlemdeki ses konumlandırma becerilerini kıyaslayarak bu çelişkiyi çözmek istemişlerdir.
Önceki çalışmalar, görme engeli olan bireylerin tek taraflı olarak yatay düzlemdeki konumlandırma becerilerinde daha iyi olduğu ve aynı grubun dikey düzlemde konumlandırma eksikliklerine sahip olduğuna dair destekleyici bulgulara sahip. Yeni bir bulgu; görme engellilerde iki düzlem için performansın ters orantılı olduğunu, yani yatay düzlemde konumlandırmada en iyi performansı sergileyen kişilerin dikey düzlemde ciddi hatalar yaptıklarını öne sürse de sağlıklı bireylerde bu karşılıklı ilişki saptanmamıştır. Bu bulgu, görme engeli olan bireylerin uzamsal işitmelerindeki algısal gelişmelere karşı çıkmakla birlikte iki düzlem arasındaki konumlandırma becerisinde bir takas olasılığını ortaya koyar. Yatay düzlemde konumlandırma için tek taraflı ipuçlarının kullanılması demek onları dikey düzlemde kullanma pahasına öğrenmek demektir. Belirsiz kalan noktaysa bu beceri takasının neden ortaya çıktığıdır. Çevresel bir bakış açısına göre, yatay düzlemdeki gelişmeler en çok yön bulma görevlerinde gözlemlenmiştir ve bu da yatay düzlemin yön kavramlarıyla olan ilişkisine dayanmaktadır. Altta yatan mekanizmalar için mümkün olan açıklamalardan biri her düzlemin, uzamsal bilginin kendine özgü çeşitlerini kullanıyor olmasıdır. Örneğin önceki çalışmalar, dikey düzlemdeki konumlandırmanın uzamsal çentik ipuçlarına dayandığını öne sürerken yatay düzlemdeki konumlandırmanın, örtük spektral özelliklerin tahliline bağlı olduğunu tartışmıştır. (Hebrank ve Wright, 1974; Bloom, 1977; Butler ve Belendiuk, 1977). Kaynak yükselmesini tahmin etmek için güvenilir olan bir ipucu, bir spektrum çentiğinin merkezi frekansı tarafından sağlanır. Bu merkezi frekanstaki 5’ten 14 kHz’ye kadar olan sistematik artışın, kaynak yükselmesindeki artışa karşılık geldiği görülür. (Hebrank ve Wright, 1974; Bloom, 1977; Butler ve Belendiuk, 1977). Buna karşın, yatay düzlemdeki örtük tepe analizi aracılığıyla farklı konumlarda kaynakların spektral özelliklerinin karşılaştırılmasının en güvenilir uzamsal ipucu olduğu öne sürülmüştür (Musicant ve Butler, 1984; Rogers ve Butler, 1992). Ayrıca bu ipuçlarının çevrel işitme alanındaki ses kaynaklarının konumlandırılmasında özellikle yararlı olduğu gösterilmiştir (Musicant ve Butler, 1984; Humanski ve Butler, 1988). Bu yüzden, görme engelli bireylerin yatay düzlemdeki kaynakları konumlandırırken uzamsal ipuçlarını değerlendirmeyi öğrenmiş olmaları mümkünken, gören bireylerin dikey konumlandırma için uzamsal ipuçlarına daha fazla dikkat etmeyi öğrenmiş olmaları mümkündür.
İşitsel derinlik algısı, konumlandırma kadar çok çalışılmasa da yeni trendler oluşmaya başladı (değerlendirme için Kolarik et al., 2016). Derinliği algılama yetimiz bizi işitsel kaynaklardan ayıran mesafeyi tahmin etmek için esastır. Erken dönem görme engeli olan bireylerin göreceli derinlik algısına ilişkin yargılarda bulunurken, muhtemelen kademeli işitsel ipuçlarının [8]ve direkt-yansıma [9] oranına ilişkin işitsel ipuçlarının daha iyi kullanılmasından kaynaklı olarak gören bireylerden daha iyi oldukları gözlemlenmiştir (Kolarik et al., 2013a). Tam tersine, görme engellilerin mutlak mesafe yargılarında [10] bulunurken daha kötü bir performans gösterdiği de öne sürülmüştür (Wanet ve Veraart, 1985; Kolarik et al., 2013b). Bu farklılığın neden meydana geldiği hala net değil.
Sağlıklı bireylerde, mutlak derinliği işitsel bağlamda konumlandırma yeteneği görsel olarak konumlandırma yeteneğinden çok daha zayıftır (Loomis et al., 1998). Buna ek olarak, görsel ipuçlarının işitsel derinliğin tahmininde iyileştirici bir role sahip olduğu da gösterilmiştir (Anderson ve Zahorik, 2014). Görme eksikliğinde, işitsel uzamsal temsillerin görsel açıdan ayarlanmaması mutlak derinliğin belirlenmesini sıkıntıya sokabilir. Göreceli derinlik yargılarında bulunma yeteneği, öncelikle az önce bahsedilen işitsel ipuçlarının karşılaştırılmasına bağlıdır ve bu yüzden görsel geri bildirim eksikliğinden ötürü zayıflamaz. Bu nedenle de işitsel ipuçlarını işleyerek üretilen uzamsal çıkarımlar, işitsel uzamsal haritalara göre görme kaybından daha az etkilenir. Yapılan sesle yer belirleme çalışmalarına göre, gelişen işitsel uzamsal haritaların görsel girdiye ihtiyaç duymadığı desteklenmiştir. (Kolarik et al., 2014). Görme engeli olan kişiler, genellikle yabancı oldukları bir çevredeyken pasif bir dinleyici olarak ya da aktif olarak yansıtıcı sesler üreterek (kamışla hafifçe vurmak ya da tıkırtı sesleri çıkarmak gibi) işitsel ipuçlarını kullanırlar. Araştırmalar, görme engelli bireylerin üretilmemiş yansıma ipuçlarına daha duyarlı olmakla birlikte, çevredeki nesneleri konumlandırmak için kendi ürettikleri sesleri kullanma yetenekleri geliştirdiklerini de göstermiştir (Rice et al., 1965; Schenkman ve Nilsson, 2010, 2011).
Referans Çerçeveleri
Görmenin uzamsal işitmede oynadığı rolü inceleyebileceğimiz başka bir alternatif bakış açısı, uzamsal işitme görevinin gerçekleştirilmesi için uygun ve gerekli olan referans çerçevesini incelemektir. Uzamsal biliş literatüründe referans çerçeveleri, uzaydaki varlıkların konumlandırılması olarak tanımlanmıştır. En baskın iki referans çerçevesi merkezci olmayan [11] ve merkezci [12] referans çerçeveleridir (değerlendirmeler için Kosslyn,1987; Paillard, 1991; Klatzky, 1998). Merkezci çerçeve vücudu ya da vücudun parçalarını mekanın merkezi olarak kullanırken, merkezci olmayan çerçeve var olan diğer objeleri ve mekanın kendisini merkeze alır. Uzamsal biliş literatürünün desteklediği çeşitli raporlar, görme eksikliğinde bireylerin uzamsal görevlerde temel olarak merkezci çerçeveleri kullandığını öne sürmüştür (Millar, 1994; Cattaneo et al., 2008; Coluccia et al., 2009; Corazzini et al., 2010; Pasqualotto ve Proulx, 2012).
Gori ve arkadaşları, görme engellilerde merkezci olmayan çerçeve eksikliğinin uzamsal işitmeyle ilgili olduğuna dair kanıtları sunan ilk kişilerdendi (2014). Erken dönem görme engeli olan bireylerin yatay düzlemde işitsel uzamsal ikiye bölme görevini tamamlarken ciddi sıkıntılar yaşadıkları gösterilmiştir. Katılımcılardan, daha önce sunulan iki ses kaynağına ek olarak üçüncü bir ses kaynağının diğer kaynaklara yakınlığının uzamsal konumunu belirlemeleri istenmiştir. Bu görev merkezci olmayan referans çerçevesine bağlı uzamsal bir yargılama gerektirmektedir. Bunun aksine, daha geleneksel ses konumlandırma görevlerinin merkezci çerçeve kullanarak çözülebildiğini söyleyebiliriz. Bunun sebebi, merkezci çerçeve kullanımında katılımcıların kendi bedenlerinin uzamdaki yeri dışında başka bir başvuru noktasına ihtiyaç duyulmamasıdır. Merkezci olmayan uzamsal işitme bozulması, hem görme engelli yetişkinlerde hem de görme engelli çocuklarda yapılan çalışmalarla doğrulandı ve erken dönem görme engeli olan bireylerin uzamsal görevleri yerine getirirken kullandıkları referans çerçevelerine bağlı olarak ikili uzamsal işitme becerilerinin varlığı ortaya koyuldu (Vercillo et al., 2015, 2016). İlginç bir biçimde Vercillo ve arkadaşları, görme engelli bireylerin sesle yer belirleme becerilerinin uzamsal ikili görevlerde bozulmadığını göstermiştir. Sesle yer belirleme becerisinin ilerlemesi, işitsel uzamsal temsillerin veya merkezci olmayan çerçevelerin gelişimini sağladığı düşünülmektedir. (2015).
Uzamsal Biliş Çalışmalarından Yapılan Çıkarımlar
Erken dönem görme engelinde merkezci olmayan açıkla ilgili destekleyici nitelikte çalışmalar mevcuttur. Özellikle görme engeli olan bireylerin yön bulma yeteneklerini ele alan çalışmalar tutarlı sonuçlara sahiptir (Thinus-Blanc ve Gaunet, 1997). Görme engeli bulunmayan bireyler için bu durum hem merkezci hem de merkezci olmayan referans çerçevelerine dayanmaktadır (Millar, 1994; Klatzky, 1998; Shelton ve McNamara, 2001). Toplumun yarısının merkezci, kalan yarısının da merkezci olmayan referans çerçeveleri kullandığı düşünülmektedir (Iaria et al., 2003). Erken dönem görme engeli olan kişilerin merkezci çerçeveler kullanmayı gerektiren görevleri yaparken sağlıklı bireyler kadar başarılı olduğunu ancak merkezci olmayan referans çerçeveleri kullanmaları gerektiğinde genelde zorlandıkları ortaya konmuştur (Thinus-Blanc ve Gaunet, 1997; Schmidt et al., 2013). Genel anlamda, uzamsal işitme görevlerinde gözlemlenen merkezci olmayan çerçeve eksikliğinin, uzamsal biliş literatürüyle uyumlu olduğunu söyleyebiliriz. Yine de, uzamsal işitmeden bağımsız olarak görme engeli olan bireylerdeki merkezci olmayan çerçeve eksikliği hususunda yapılan son incelemelerin şüphe uyandıran yeni bir tartışma doğurduğunu göz önünde bulundurmalıyız (Schinazi et al., 2016).
Erken Dönemde Görüş Becerisi olan Görme Engelli Bireylerin Durumlarından Yapılan Çıkarımlar
Sonradan oluşan görme engelinin etkilerini inceleyen çalışmalar, görme eksikliğinde uzamsal işitmenin gelişimi hakkında değerli bilgiler sağlayabilir. Sonradan görme engeli oluşan bireylerin uzamsal işitmeleri, gelişim sırasında sahip olunan görsel kalibrasyon ve yetişkinlik dönemindeki uzun süreli görme engelinin kombinasyonu ile şekillenmiştir. Sınırlı bulgular sonradan görme engeli oluşan bireylerin uzamsal işitme yeteneklerinin doğuştan görme engeli olan ve hiç görme engeli olmayan bireyler arasında bir yerde olduğunu öne sürmüştür (bkz. Voss, 2013). Erken dönem görme engeli olanların aksine sonradan görme engeli oluşan bireylerin gelişmiş uzamsal işitme becerisine sahip olduğunu ortaya koyan kanıtlar sınırlıdır. Buna karşın, yatay düzlemde konumlandırma yeteneklerinin değerlendirildiği çalışmalardan elde edilen bulgular, sonradan görme engeli oluşan bireylerin uzamsal ipuçlarını çevrel boşlukta daha iyi kullandıklarını göstermektedir (Voss et al., 2004; Fieger et al., 2006). Bununla birlikte, sonradan oluşan görme engelinde tek taraflı gelişmiş konumlandırma yetenekleri için anlamlı bir kanıt bulunmamaktadır. Bu durum, sonradan görme engeli oluşmuş bireylerin çevrel boşlukta konumlandırma becerilerinin farklı bir açıklaması olduğuna işaret etmektedir. (Voss et al., 2008, 2011). Genel olarak, sonradan görme engeli oluşan bireylerin uzamsal işitme yeteneklerinden erken dönem görme engeli olanlar kadar yararlanamadığı, ancak herhangi bir algısal eksiklik de göstermedikleri görülmektedir (Finocchietti et al., 2015). Sonradan oluşmuş görme engeli olan bireylerin sesleri dikey düzlemde nasıl konumlandırdığına dair ve ikili uzamsal görevlerdeki performanslarına ilişkin araştırmalar bu topluluktaki uzamsal işitme yeteneklerinin daha eksiksiz bir resmini sağlayabilir. Pasqualotto ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışma, sonradan görme engeli oluşan bireylerin uzamsal görevleri yaparken merkezci olmayan çerçeveye başvururken, erken dönem görme engeli olan bireylerin merkezci bir çerçeveye başvurduğunu öne sürmüştür (2013). Uzamsal görevleri tamamlamak için merkezci olmayan referans çerçevelerini kullanmadaki eksikliklere sonradan görme engeli oluşan bireylerde rastlamayabiliriz çünkü bu bireyler uzamsal bilgiyi işitsel kanallar aracılığıyla kodlarken aynı zamanda önceki görsel deneyimle elde edilen ayarlamadan faydalanabilirler. (Ruggiero et al., 2009; Iachini et al., 2014).
Sonuç ve Geleceğe Yönelik Öneriler
Uzamsal işitme ve görme arasında kompleks bir ilişki bulunmaktadır. İlk teoriler, görme engellilerin görsel kaybı telafi etmek için ya üstün düzeyde uzamsal işitme yetenekleri geliştireceklerini ya da tam tersine görsel sistemdeki kalibrasyon eksikliğine bağlı olarak uzamsal işitme eksiklikleri yaşayacaklarını öne sürmüştür. Güncel bulgular her iki durumu da doğrular nitelikte. Görme engelli bireyler yatay düzlemde ses kaynağının yerini belirlerken en az sağlıklı insanlar kadar başarılılardır. Ancak, dikey düzlemde ses kaynağının yerini belirlemekte veya işitsel ipuçlarının tam mesafesini belirlemekte bazı kusurlar gösterirler. Aslında yapılan son çalışmalar, erken dönemde görme engeli oluşan kişilerde yatay ve dikey düzlem (bir düzlemde daha doğru konumlandırma yapan birey, diğer düzlemde o denli başarılı olamayacaktır) konumlandırma yetkinlikleri arasında bir takas olduğunu göstermiştir (Voss et al., 2015). Bu takasın neden ortaya çıktığı belirsiz olsa da bir sebep yatay düzlemdeki kesinliğin getirdiği çevresel kazanımlar olabilir. Uzamsal işitme görevleri merkezci referans çerçevesinin kullanılmasını gerektirdiğinde erken dönemde görme engeli oluşan kişiler üstün algısal yetenekler sergilerler. Buna karşın, merkezci olmayan referans çerçevesi kullanımında (ikili görevdeki gibi) ciddi eksiklikler gösterirler.
Sonradan görme engeli oluşan bireylerden edinilen bulgular erken dönemde görsel girdinin varlığı; uzamsal işitme eksikliklerini engelleyebilirken bir yandan da olası algısal gelişimi sınırlar niteliktedir. Uzamsal işitmenin sonradan görme engeli oluşmuş kişilerdeki çeşitli yönleri araştırılmaya devam etmektedir. Özellikle, dikey düzlemde sesleri konumlandırmaları hakkında ve ikili işitme görevindeki performanslarıyla ilgili veri eksikliği bulunmaktadır. Yine de mevcut kanıtlara dayanarak tahminler yapılabilir. Mesela, sonradan görme engeli oluşan bireylerin tek taraflı konumlandırmada daha iyi bir performans sergilemediği göz önüne alındığında, yatay ve dikey düzlemler arası konumlandırma becerilerinde bir değiş tokuş gözlemlenmeyecektir. (Voss et al., 2006, 2008, 2011). Benzer şekilde, sonradan görme engelindeki merkezci olmayan çerçeve eksikliklerini destekleyen bulgular mevcut değildir. Buradan yola çıkarak sonradan görme engeli oluşmuş bireylerin işitsel uzamsal ikili görevleri gerçekleştirirken eksiklik sorun yaşamıyor olmaları gerekmektedir. (Pasqualotto ve Proulx, 2012).
Son yıllardaki bulgulara rağmen, erken dönemde görme engelinin tanımlanmış algısal sonuçlarının gerçek hayatta ne ölçüde kendini gösterdiği belirsizliğini koruyor. Bulguların çoğu, sınırlı bir geçerliliğe sahip deneysel koşullarda gözlemlenmiştir. Tamamen görme engelli bireylerin gerçek hayattaki becerilerini tespit etmek için çevresel olarak daha doğru ve işe yarar ölçütleri değerlendirmemiz gerekmektedir. Örneğin, boşlukta dinamik sesleri takip etme yeteneği ve gürültülü ortamlardaki konumlandırma becerileri keşfedilmeye değer unsurlardır. Bu ölçümleri araştırmak için çalışmalar (Lewald, 2013; Finocchietti et al., 2015), başlatılmış olsa bile eldeki sınırlı veri göz önüne alınmalıdır ve güvenilir sonuçlara ulaşmanın zorluğu unutulmamalıdır. Aynı şekilde çoğu uzamsal işitme deneyi laboratuvar koşullarında veya yankısız ortamlarda gerçekleştirilmiştir. Daha önce de değinildiği gibi görme engelli insanlar yankı ipuçlarına karşı daha duyarlıdır (Dufour et al., 2005) ve bu durum yankılı bir ortamda uzamsal işitme becerilerinin, yankısız bir ortamdakine göre daha iyi olacağı anlamına gelebilir. Bunun yanı sıra görme engelli bireylerin, gürültüden konuşma bilgilerini daha iyi ayırt edebildikleri öne sürülürken (Rokem ve Ahissar, 2009), arka plan gürültüsü söz konusu olduğundaki konumlandırma becerileri tam anlamıyla araştırılmamıştır. Gören katılımcıların gözlerinin bağlanması hem görme engeli olan bireylere kıyasla onları dezavantajlı duruma sokabilir hem de iki grup arasındaki performans farkını yapay anlamda şişirebilir. Tabry ve arkadaşları gözleri bağlamanın sağlıklı bireylerde konumlandırma doğruluğunu azalttığını gösterdiler ve bu bulgu özellikle yatay düzlem için konumlandırma gerektiğinde doğruydu. Bu nedenle deneysel prosedürler oluşturulurken önyargıların sonuçlarda etkili olmaması adına uzamsal boyutları değerlendirirken büyük özen gösterilmelidir.
Son olarak, görme engeli bulunmayan bireylerde kısa süreli görsel yoksunluğun (birkaç saat kadar kısa bir süre) işitsel konumlandırmayı iyileştirebileceği bulgusu (Lewald, 2007), sonradan görme engeli oluşan bireylerde belgelenmiş gelişmelerin olmaması ile çelişmektedir (Voss, 2013). Geçici görsel yoksunluğun sağladığı uzamsal duyma yararı; diğer duyu becerilerini araştıran verilerle (Facchini ve Aglioti, 2003; Landry et al., 2013; Pagé et al., 2016) tutarlı olsa da Lewald’ın bu çalışması, uzamsal duymayı inceleyen mevcut tek çalışma. Görme kaybının, uzamsal işitme yeteneğinin artmasındaki rolünün altında yatan süreçlerin aslının öğrenilmesi ve geçici duyusal yoksunluğun etkilerinin daha iyi anlaşılması adına daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.
Notlar
[1] Superior colliculus. (E.N.)
[2]Crossmodal plasticity. (E.N.)
[3]Corticocortical pathways: Bir korteksi diğerine bağlayan iletim yolları. (E.N.)
[4] Crossmodal processing. (E.N.)
[5] Kulaklararası. (E.N.)
[6] Peripheral: Çevrel. (E.N.)
[7] Mid-sagittal plane: Cismin tepesinden dibine doğru ilerleyen ve cismi sol ve sağ olmak üzere tam iki parçaya ayıran düzlemdir. (E.N.)
[8] Level auditory cues. (E.N.)
[8] Direct-to-reverberant ratio. (E.N.)
[10] Mutlak mesafe yargısı: Gözlemciyi kaynaktan ayıran mesafeyi belirleme işlemi. (E.N.)
[11] Allocentric. (E.N.)
[12] Egocentric. (E.N.)
Kaynakça
Anderson, P. W., and Zahorik, P. (2014). Auditory/visual distance estimation: accuracy and variability. Front. Psychol. 5:1097. doi: 10.3389/fpsyg.2014.01097
Axelrod, S. (1959). Effect of Early Blindness: Performance of Blind and Sighted Children on Tactile and Auditory Tasks. New York, NY: American Foundation for the Blind.
Bach-y-Rita, P., Collins, C. C., White, B., Saunders, F. A., Scadden, L., and Blomberg, R. (1969). A tactile vision substitution system. Am. J. Optom. Arch. Am. Acad. Optom. 46, 109–111. doi: 10.1097/00006324–196902000–00005
Blauert, J. (1997). The Psychophysics of Human Sound Localization, Spatial Hearing. Cambridge, MA: MIT Press.
Bloom, P. J. (1977). Creating source elevation illusions by spectral manipulation. J. Audio Eng. Soc. 25, 560–565.
Butler, R. A., and Belendiuk, K. (1977). Spectral cues utilized in the localization of sound in the median sagittal plane. J. Acoust. Soc. Am. 61, 1264–1269. doi: 10.1121/1.381427
Cattaneo, Z., Vecchi, T., Cornoldi, C., Mammarella, I., Bonino, D., Ricciardi, E., et al. (2008). Imagery and spatial processes in blindness and visual impairment. Neurosci. Biobehav. Rev. 8, 1346–1360. doi: 10.1016/j.neubiorev.2008.05.002
Chebat, D. R., Rainville, C., Kupers, R., and Ptito, M. (2007). Tactile-’visual’ acuity of the tongue in early blind individuals. Neuroreport 18, 1901–1904. doi: 10.1097/WNR.0b013e3282f2a63
Clavagnier, S., Falchier, A., and Kennedy, H. (2004). Long-distance feedback projections to area V1: implications for multisensory integration, spatial awareness, and visualconsciousness. Cogn. Affect. Behav. Neurosci. 4, 117–126. doi: 10.3758/CABN.4.2.117
Collignon, O., Dormal, G., Albouy, G., Vandewalle, G., Voss, P., Phillips, C., et al. (2013). Impact of blindness onset on the functional organization and the connectivity of the occipital cortex. Brain 136, 2769–2783. doi: 10.1093/brain/awt176
Collignon, O., Vandewalle, G., Voss, P., Albouy, G., Charbonneau, G., Lassonde, M., et al. (2011). Functional specialization for auditory-spatial processing in the occipital cortex of congenitally blind humans. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 108, 4435–4440. doi: 10.1073/pnas.1013928108
Collignon, O., Voss, P., Lassonde, M., and Lepore, F. (2009). Cross-modal plasticity for the spatial processing of sounds in visually deprived subjects. Exp. Brain Res. 192, 343–358. doi: 10.1007/s00221–008–1553-z
Coluccia, E., Mammarella, I. C., and Cornoldi, C. (2009). Centred egocentric, decentred egocentric, and allocentric spatial representations in the peripersonal space of congenital total blindness. Perception 38, 679–693. doi: 10.1068/p5942
Corazzini, L., Tinti, C., Schmidt, S., Mirandola, C., and Cornoldi, C. (2010). Developing spatial knowledge in the absence of vision: allocentric and egocentric representations generated by blind people when supported by auditory cues. Psychol. Belg. 50, 3–4. doi: 10.5334/pb-50–3–4–327
Desprès, O., Candas, V., and Dufrour, A. (2005). Auditory compensation in myopic humans: involvement of binaural, monaural, or echo cues? Brain Res 1041, 56–65. doi: 10.1016/j.brainres.2005.01.101
Diderot, D. (1749). Lettre sur les aveugles à l’usage de ceux qui voient.
Doucet, M. E., Gagné, J. P., Leclerc, C., Lassonde, M., Guillemot, J. P., and Lepore, F. (2005). Blind subjects process auditory spectral cues more efficiently than sighted people. Exp. Brain Res. 160, 194–202. doi: 10.1007/s00221–004–2000–4
Dufour, A., Després, O., and Candas, V. (2005). Enhanced sensitivity to echo cues in blindsubjects. Exp. Brain Res. 165, 515–519. doi: 10.1007/s00221–005–2329–3
Facchini, S., and Aglioti, S. M. (2003). Short-term light deprivation increases tactile spatial acuity in humans. Neurology 60, 1998–1999. doi: 10.1212/01.WNL.0000068026.15208.D0
Falchier, A., Clavagnier, S., Barone, P., and Kennedy, H. (2002). Anatomical evidence of multimodal integration in primate striate cortex. J. Neurosci. 22, 5749–5759.
Falchier, A., Schroeder, C. E., Hackett, T. A., Lakatos, P., Nascimento-Silva, S., Ulbert, I., et al. (2010). Projection from visual areas V2 and prostriata to caudal auditory cortex in the monkey. Cereb. Cortex 20, 1529–1538. doi: 10.1093/cercor/bhp213
Fieger, A., Röder, B., Teder-Sälejärvi, W., Hillyard, S. A., and Neville, H. J. (2006). Auditory spatial tuning in late-onset blindness in humans. J. Cogn. Neurosci. 18, 149–157. doi: 10.1162/jocn.2006.18.2.14
Finocchietti, S., Cappagli, G., and Gori, M. (2015). Encoding audio motion: spatial impairment in early blind individuals. Front. Psychol. 6:1357. doi: 10.3389/fpsyg.2015.01357
Fortin, M., Voss, P., Lord, C., Lassonde, M., Pruessner, J., Saint-Amour, D., et al. (2008). Wayfinding in the blind: larger hippocampal volume and supranormal spatial navigation. Brain 131, 2995–3005. doi: 10.1093/brain/awn250
Gori, M., Sandini, G., Martinoli, C., and Burr, D. C. (2014). Impairment of auditory spatial localization in congenitally blind human subjects. Brain 137, 288–293. doi: 10.1093/brain/awt31
Gougoux, F., Zatorre, R. J., Lassonde, M., Voss, P., and Lepore, F. (2005). A functional neuroimaging study of sound localization: visual cortex activity predicts performance in early-blind individuals. PLoS Biol. 3:e27. doi: 10.1371/journal.pbio.0030027
Hebrank, J., and Wright, D. (1974). Spectral cues used in the localization of sound sources on the median plane. J. Acoust. Soc. Am. 56, 1829–1834. doi: 10.1121/1.1903520
Heffner, R. S., and Heffner, H. E. (1992). Hearing and sound localization in blind mole rats (Spalax ehrenbergi). Hear. Res. 1992, 206–216. doi: 10.1016/0378–5955(92)90188-S
Humanski, R. A., and Butler, R. A. (1988). The contribution of near and far ear toward of sound in the sagittal plane. J. Acoust. Soc. Am. 83, 2300–2310. doi: 10.1121/1.396361
Iachini, T., Ruggiero, G., and Ruotolo, F. (2014). Does blindness affect egocentric and allocentric frames of reference in small and large scale spaces? Behav. Brain Res. 273, 73–81. doi: 10.1016/j.bbr.2014.07.032
Iaria, G., Petrides, M., Dagher, A., Pike, B., and Bohbot, V. D. (2003). Cognitive strategies dependent on the hippocampus and caudate nucleus in human navigation: variability and change with practice. J. Neurosci. 23, 5945–5952.
James, W. (1890). Principles of Psychology, Vol. 1. New York, NY: Henry Holt and Company.
Jin, C. T., Corderoy, A., Carlile, S., and van Schaik, A. (1999). “Spectral cues in human sound localization,” in Neural Information Processing Systems 12, eds S. A. Solla, T. K. Leeen, and K. R. Muller (Cambridge, MA: MIT press), 768–774.
Jones, B. (1975). Spatial perception in the blind. Br. J. Psychol. 66, 461–472. doi: 10.1111/j.2044–8295.1975.tb01481.x
King, A. J., and Carlile, S. (1993). Changes induced in the representation of auditory space in the superior colliculus by rearing ferrets with binocular eyelid suture. Exp. Brain Res. 94, 444–455. doi: 10.1007/BF00230202
King, A. J., Hutchings, M. E., Moore, D. R., and Blakemore, C. (1988). Developmental plasticity in the visual and auditory representations in the mammalian superior colliculus. Nature 332, 73–76. doi: 10.1038/332073a0
King, A. J., and Parsons, C. H. (1999). Improved auditory spatial acuity in visually deprived ferrets. Eur. J. Neurosci. 11, 3945–3956. doi: 10.1046/j.1460–9568.1999.00821.x
Klatzky, R. L. (1998). Allocentric and egocentric spatial representations: definitions, distinctions, and interconnections. Spat. Cogn. 1404, 1–17. doi: 10.1007/3–540–69342–4_1
Klinge, C., Eippert, F., Röder, B., and Büchel, C. (2010). Corticocortical connections mediate primary visual cortex responses to auditory stimulation in the blind. J. Neurosci. 30, 12798–12805. doi: 10.1523/JNEUROSCI.2384–10.2010
Knudsen, E. I. (1985). Experience alters the spatial tuning of auditory units in the optic tectum during a sensitive period in the barn owl. J. Neurosci. 5, 3094–3109.
Knudsen, E. I. (1988). Early blindness results in a degraded auditory map of space in the optic tectum of the barn owl. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 85, 6211–6214. doi: 10.1073/pnas.85.16.6211
Knudsen, E. I., Esterly, S. D., and du Lac, S. (1991). Stretched and upside-down maps of auditory space in the optic tectum of blind-reared owls; acoustic basis and behavioural correlates. J. Neurosci. 11, 1727–1747.
Kolarik, A. J., Cirstea, S., and Pardhan, S. (2013a). Evidence for enhanced discrimination of virtual auditory distance among blind listeners using level and direct-to-reverberant cues. Exp. Brain Res. 224, 623–633. doi: 10.1007/s00221–012–3340–0
Kolarik, A. J., Cirstea, S., Pardhan, S., and Moore, B. C. J. (2013b). An assessment of virtual auditory distance judgments among blind and sighted listeners. Proc. Meet. Acoust. 19, 050043. doi: 10.1121/1.4799570
Kolarik, A. J., Cirstea, S., Pardhan, S., and Moore, B. C. (2014). A summary of research investigating echolocation abilities of blind and sighted humans. Hear. Res. 310, 60–68. doi: 10.1016/j.heares.2014.01.010
Kolarik, A. J., Moore, B. C., Zahorik, P., Cirstea, S., and Pardhan, S. (2016). Auditory distance perception in humans: a review of cues, development, neuronal bases, and effects of sensory loss. Atten. Percept. Psychophys. 2016, 373–395. doi: 10.3758/s13414–015–1015–1
Kosslyn, S. M. (1987). Seeing and imagining in the cerebral hemispheres: a computational analysis. Psychol. Rev. 94, 148–175. doi: 10.1037/0033–295X.94.2.148
Landry, S. P., Shiller, D. M., and Champoux, F. (2013). Short-term visual deprivation improves the perception of harmonicity. J. Exp. Psychol. Hum. Percept. Perform. 39, 1503–1507. doi: 10.1037/a0034015
Leclerc, C., Saint-Amour, D., Lavoie, M. E., Lassonde, M., and Lepore, F. (2000). Brain functional reorganization in early blind humans revealed by auditory event-related potentials. Neuroreport 11, 545–550. doi: 10.1097/00001756–200002280–00024
Lessard, N., Paré, M., Lepore, F., and Lassonde, M. (1998). Early-blind human subjects localize sound sources better than sighted subjects. Nature 395, 278–280. doi: 10.1038/26228
Lewald, J. (2002). Vertical sound localization in blind humans. Neuropsychologia 40, 1868–1872. doi: 10.1016/S0028–3932(02)00071–4
Lewald, J. (2007). More accurate sound localization induced by short-term light deprivation. Neuropsychologia 45, 1215–1222. doi: 10.1016/j.neuropsychologia.2006.10.006
Lewald, J. (2013). Exceptional ability of blind humans to hear sound motion: implications for the. (emergence)of auditory space. Neuropsychologia 51, 181–186. doi: 10.1016/j.neuropsychologia.2012.11.017
Loomis, J. M., Klatzky, R. L., Philbeck, J. W., and Golledge, R. G. (1998). Assessing auditory distance perception using perceptually directed action. Percept. Psychophys. 60, 966–980. doi: 10.3758/BF03211932
Middlebrooks, J. C., and Green, D. M. (1991). Sound localization by human listeners. Annu. Rev. Psychol. 42, 135–159. doi: 10.1146/annurev.ps.42.020191.001031
Millar, S. (1994). Understanding and Representing Space. Theory and Evidence From Studies with Blind and Sighted Children. Oxford: Clarendon Press.
Miller, L. (1992). Diderot reconsidered: visual impairment and auditory compensation. J. Vis. Impair. Blind. 86, 206–210.
Muchnik, C., Efrati, M., Nemeth, E., Malin, M., and Hildesheimer, M. (1991). Central auditory skills in blind and sighted subjects. Scand. Audiol. 20, 19–23. doi: 10.3109/01050399109070785
Musicant, A. D., and Butler, R. A. (1984). The psychophysical basis of monaural localization. Hear. Res. 14, 185–190. doi: 10.1016/0378–5955(84)90017–0
Niemeyer, W., and Starlinger, I. (1981). Do the blind hear better? Investigations on auditory processing in congenital or early acquired blindness. I. Peripheral functions. Audiology 20, 503–509. doi: 10.3109/00206098109072718
Nilsson, M. E., and Schenkman, B. N. (2016). Blind people are more sensitive than sighted people to binaural sound-location cues, particularly inter-aural level differences. Hear. Res. 332, 223–232. doi: 10.1016/j.heares.2015.09.012
Pagé, S., Sharp, A., Landry, S. P., and Champoux, F. (2016). Short-term visual deprivation can enhance spatial release from masking. Neurosci. Lett. 628, 167–170. doi: 10.1016/j.neulet.2016.06.033
Paillard, J. (1991). Brain and space. Oxford: Oxford science publications.
Pasqualotto, A., and Proulx, M. J. (2012). The role of visual experience for the neural basis of spatial cognition. Neurosci. Biobehav. Rev. 36, 1179–1187. doi: 10.1016/j.neubiorev.2012.01.008
Pasqualotto, A., Spiller, M. J., Jansari, A. S., and Proulx, M. J. (2013). Visual experience facilitates allocentric spatial representation. Behav. Brain Res. 236, 175–179. doi: 10.1016/j.bbr.2012.08.042
Rauschecker, J. P. (1995). Compensatory plasticity and sensory substitution in the cerebral cortex. Trends Neurosci. 18, 36–43. doi: 10.1016/0166–2236(95)93948-W
Rauschecker, J. P., and Korte, M. (1993). Auditory compensation for early blindness in cat cerebral cortex. J. Neurosci. 13, 4538–4548.
Renier, L. A., Anurova, I., De Volder, A. G., Carlson, S., VanMeter, J., and Rauschecker, J. P. (2010). Preserved functional specialization for spatial processing in the middleoccipital gyrus of the early blind. Neuron 68, 138–148. doi: 10.1016/j.neuron.2010.09.021
Rice, C. E. (1970). Early blindness, early experience and perceptual enhancement. Am. Found. Blind Res. Bull. 22, 1–22. doi: 10.3758/s13414–011–0160–4
Rice, C. E., Feinstein, S. H., Schusterman, R. J. (1965). Echo-detection ability of the blind: size and distance factors. J. Exp. Psychol 70, 246–251.
Röder, B., Teder-Sälejärvi, W., Sterr, A., Rösler, F., and Hillyard, S. A. (1999). Improved auditory spatial tuning in blind humans. Nature 1999, 162–166. doi: 10.1038/22106
Rogers, M. E., and Butler, R. A. (1992). The linkage between stimulus frequency and covert peak areas as it relates to monaural localization. Percept. Psychophys. 52, 536–546. doi: 10.3758/BF03206715
Rokem, A., and Ahissar, M. (2009). Interactions of cognitive and auditory abilities in congenitally blind individuals. Neuropsychologia 47, 843–848. doi: 10.1016/j.neuropsychologia.2008.12.017
Ruggiero, G., Ruotolo, F., and Iachini, T. (2009). The role of vision in egocentric and allocentric spatial frames of reference. Cogn. Process. 10(Suppl. 2), S283–S285. doi: 10.1007/s10339–009–0320–9
Schenkman, B. N., and Nilsson, M. E. (2010). Human echolocation: blind and sighted persons’ability to detect sounds recorded in the presence of a reflecting object. Perception 39, 483–501. doi: 10.1068/p6473
Schenkman, B. N., and Nilsson, M. E. (2011). Human echolocation: pitch versus loudness information. Perception 40, 840–852. doi: 10.1068/p6898
Schinazi, V. R., Thrash, T., and Chebat, D. R. (2016). Spatial navigation by congenitally blind individuals. Wiley Interdiscip. Rev. Cogn. Sci. 7, 37–58. doi: 10.1002/wcs.1375
Schmidt, S., Tinti, C., Fantino, M., Mammarella, I. C., and Cornoldi, C. (2013). Spatial representations in blind people: the role of strategies and mobility skills. Acta Psychol (Amst) 142, 43–50. doi: 10.1016/j.actpsy.2012.11.010
Schnupp, J., Nelken, I., and King, A. J. (2010). Auditory Neuroscience: Making Sense of Sound. Cambridge, MA: MIT Press.
Shaw, E. A. G. (1966). Ear canal pressure generated by a free sound field. J. Acoust. Soc. Am. 39, 465–470. doi: 10.1121/1.1909913
Shelton, A. L., and McNamara, T. P. (2001). Systems of spatial reference in human memory. Cogn. Psychol. 43, 274–310. doi: 10.1006/cogp.2001.0758
Tabry, V., Zatorre, R. J., and Voss, P. (2013). The effect of blindfolding and of pointing method on sound localization. Front. Aud. Cogn. Neurosci. 4:932.
Thinus-Blanc, C., and Gaunet, F. (1997). Representation of space in blind persons: vision as a spatial sense? Psychol. Bull. 121, 20–42. doi: 10.1037/0033–2909.121.1.20
Tinti, C., Adenzato, M., Tamietto, M., and Cornoldi, C. (2006). Visual experience is not necessary for efficient survey spatial cognition: evidence from blindness. Q. J. Exp. Psychol. (Hove) 59, 1306–1328. doi: 10.1080/17470210500214275
Vercillo, T., Burr, D., and Gori, M. (2016). Early visual deprivation severely compromises the auditory sense of space in congenitally blind children. Dev. Psychol. 2016, 847–853. doi: 10.1037/dev0000103
Vercillo, T., Milne, J. L., Gori, M., and Goodale, M. A. (2015). Enhanced auditory spatial localization in blind echolocators. Neuropsychologia 2015, 35–40. doi: 10.1016/j.neuropsychologia.2014.12.001
Voss, P. (2013). Sensitive and critical periods in visual sensory deprivation. Front. Psychol. 4:664. doi: 10.3389/fpsyg.2013.00664
Voss, P., Collignon, O., Lassonde, M., and Lepore, F. (2010). Adaptation to sensory loss. Wiley Interdiscip. Rev. Cogn. Sci. 2010, 308–328. doi: 10.1002/wcs.13
Voss, P., Gougoux, F., Lassonde, M., Zatorre, R. J., and Lepore, F. (2006). A PET study during auditory localization by late-onset blind individuals. Neuroreport 17, 383–388. doi: 10.1097/01.wnr.0000204983.21748.2d
Voss, P., Gougoux, F., Zatorre, R. J., Lassonde, M., and Lepore, F. (2008). Diffenrential occipital responses in early and late blind individuals during a sound-source discrimination task. Neuroimage 40, 746–758. doi: 10.1016/j.neuroimage.2007.12.020
Voss, P., Lassonde, M., Gougoux, F., Fortin, M., Guillemot, J. P., and Lepore, F. (2004). Early- and late-onset blind individuals show supra-normal auditory abilities in far-space. Curr. Biol. 14, 1734–1738. doi: 10.1016/j.cub.2004.09.051
Voss, P., Lepore, F., Gougoux, F., and Zatorre, R. J. (2011). Relevance of spectral cues for auditory spatial processing in the occipital cortex of the blind. Front. Psychol. 2:48. doi: 10.3389/fpsyg.2011.00048
Voss, P., Tabry, V., and Zatorre, R. J. (2015). Trade-off in the sound localization abilities of early blind individuals between the horizontal and vertical planes. J. Neurosci. 35, 6051–6056. doi: 10.1523/JNEUROSCI.4544–14.2015
Voss, P., and Zatorre, R. J. (2012). Organization and reorganization of sensory-deprived cortex. Curr. Biol. 2012, R168–R173. doi: 10.1016/j.cub.2012.01.030
PubMed Abstract | CrossRef Full Text | Google Scholar
Wanet, M. C., and Veraart, C. (1985). Processing of auditory information by the blind in spatial localization tasks. Percept. Psychophys. 1985, 91–96. doi: 10.3758/BF03202929
Weeks, R., Horwitz, B., Aziz-Sultan, A., Tian, B., Wessinger, C. M., Cohen, L. G., et al. (2000). A positron emission tomographic study of auditory localization in the congenitally blind. J. Neurosci. 20, 2664–2672.
Withington, D. J. (1992). The effect of binocular eyelid suture on auditory responses in the guinea-pig superior colliculus. Neurosci. Lett. 1992, 153–156. doi: 10.1016/0304–3940(92)90037–8
Withington-Wray, D. J., Binns, K. E., and Keating, M. J. (1990). The maturation of the superior collicular map of auditory space in the guinea pig is disrupted by developmental visual deprivation. Eur. J. Neurosci. 1990, 682–692. doi: 10.1111/j.1460–9568.1990.tb00458.x
Zwiers, M. P., Van Opstal, A. J., and Cruysberg, J. R. M. (2001). A spatial hearing deficit in early blind individuals. J. Neurosci. 21, RC142.
