CogIST’te yeni bir etkinlik serisine başlıyoruz! Atölye serimizde bir tema veya konu etrafında okumalar belirleyecek, bu okumaları her oturum etkinliğin moderatörünün hazırladığı sunumla özetleyeceğiz. Ardından katılımcılarla birlikte tartışıp, detayları etüt edeceğiz.
İlk atölyemizin konusu, bilişsel bilimin en tartışmalı, en sansasyonel, en merak edilen konusu: BİLİNÇ!
Bu dört haftalık atölyede amacımız “bilinç nedir?” sorusunu bilişsel bilim teorileri açısından deşmek, bilişsel bilimde bilinç literatürünün bugün en etkili çerçevelerini sistematik biçimde tanımak, bu çerçevelerin hangi problemi çözmeyi hedeflediğini netleştirmek ve her birinin güçlü/zayıf yanlarını karşılaştırmalı biçimde tartışmak. Her oturumda bir ana metin üzerinden ilerleyeceğiz, isteyenler için de konuyu derinleştiren isteğe bağlı ikincil okumalar önereceğiz.
Bu yeni atölye serimizin, birlikte okuma, birlikte düşünme ve birlikte tartışma fikrinin sizlere de iyi gelmesini umuyoruz. Hem literatüre daha sistematik bir giriş yapmayı, hem de farklı arka planlardan gelen katılımcıların aynı metin etrafında ortak bir tartışma zemini kurmasını mümkün kılmasını umuyoruz. Meramımız bilince dair doğruları, bulguları, “keşifleri” tebliğ etmek değil; hangi yaklaşımın neyi açıklamaya çalıştığını, hangi varsayımlarla ilerlediğini ve nerelerde tıkandığını birlikte görünür kılmak. Çünkü bilim iletişimi yapmanın en iyi yolunun, bilimin hazır “yemeklerini” sunmak değil, herkesi bilimin mutfağına davet etmek olduğunu düşünüyoruz. Katılımınız ve katkınızla şekillenecek bu ilk atölyenin hem verimli hem de keyifli bir ortak düşünme deneyimine dönüşmesini diliyoruz.
Eğitmenimiz Yunus Şahin, 2020 yılında İstanbul Üniversitesi Dilbilim Bölümü’nden mezun olmuş, ardından 2021’de Boğaziçi Üniversitesi Bilişsel Bilim yüksek lisans programında yüksek lisansına başlamıştır. Burada bilişsel bilim felsefesi, bilişsel bilimde araştırma gelenekleri, bilişsel bilimde açıklamanın doğası gibi konular üzerine çalışmıştır. Yüksek lisans tezinde bilişsel bilimde zihinsel hiçbir kavramı merkezinde bulundurmayan teorik bir çerçeveye neden ihtiyaç olduğunu bilim felsefesi açısından çalışmıştır. Bu tez, onu bilişsel bilim ve özelikle de biyolojideki Gelişimsel Sistemler Teorisi, Genişletilmiş Evrimsel Sentez gibi yaklaşımlar arasındaki ilişkileri daha yakından incelemek üzere biyoloji felsefesi ve biyosemiyotik alanlarına yönlendirmiştir. Şu anda da Estonya Tartu Üniversitesi’nde Semiyotik Bölümü’nde biyosemiotik yüksek lisansına devam etmektedir. Bilişsel bilim felsefesi, biyoloji felsefesi ve nörobilim felsefesi temel ilgi alanlarını oluşturmaktadır. CogIST ve The Analytic platformlarının kurucusudur. İstanbul, Ankara ve İzmir Şirince’de çeşitli etkinlikler düzenlemiş, bilim iletişimi faaliyetlerinde bulunmuştur.
Atölye 15, 22 Şubat, 1, 8 Mart Pazar günleri saat 18:00 – 20:00 arasında çevrimiçi olarak Zoom uygulaması üzerinden gerçekleşecek. Toplamda yaklaşık 8 saat sürecek. Tüm oturumlar kaydedilmekte ve katılımcılarla paylaşılmaktadır. Oturumlara atölye bittikten sonra da süresiz erişilebilir.
Birinci Oturum (15 Şubat): Bilişsel Bilimde Bilinç Literatürüne Giriş
Ana Metin:
Seth, A. K., & Bayne, T. (2022). Theories of consciousness. Nature reviews. Neuroscience, 23(7), 439–452. https://doi.org/10.1038/s41583-022-00587-4
İsteğe Bağlı İkincil Metin:
Seth, A. K. (2018). Consciousness: The last 50 years (and the next). Brain and Neuroscience Advances, 2, 2398212818816019.
Bu oturumda bilişsel bilimde bilinç çalışmalarının güncel haritasını çıkaracağız. Bilişsel bilimde “bilinç” derken tam olarak neyi kastettiğimizi, fenomenal deneyim ile erişim/raporlanabilirlik gibi ayrımların neden belirleyici olduğunu ve teorilerin hangi tür açıklama beklentilerine yanıt verdiğini konuşacağız. Ayrıca farklı teorilerin aynı verileri nasıl farklı biçimlerde yorumlayabildiğini görecek, önümüzdeki haftalarda ele alacağımız yaklaşımlar için ortak bir kavramsal zemin kuracağız.
İkinci Oturum (22 Şubat): Yüksek-Seviye Bilinç Teorileri
Ana Metin:
Brown, R., Lau, H., & LeDoux, J. E. (2019). Understanding the higher-order approach to consciousness. Trends in Cognitive Sciences, 23(9), 754–768.
İsteğe Bağlı İkincil Metin:
Lau, H., & Rosenthal, D. (2011). Empirical support for higher-order theories of conscious awareness. Trends in Cognitive Sciences, 15(8), 365–373.
İkinci oturumda, bilinçli deneyimin merkezine “üst-düzey” temsilleri/izlemeyi yerleştiren yaklaşımları ele alacağız. Bu teoriler, bir zihinsel durumun bilinçli olmasını, o durumun başka bir üst-düzey bilişsel durum tarafından “fark edilmesi”, “temsil edilmesi” ya da “metabilişsel olarak erişilmesi” gibi ilişkilerle açıklar. Bu çerçeve, bilinç ile farkındalık, rapor, metabiliş ve izleme gibi süreçlerin nasıl bağlandığına dair güçlü bir anlatı sunsa da, aynı zamanda önemli kavramsal ve empirik itirazlarla karşılaşır. Oturumda hem teorinin temel mantığını hem de literatürdeki başlıca tartışma noktalarını birlikte açacağız.
Üçüncü Oturum (1 Mart): Entegre Enformasyon Teorisi (IIT)
Ana metin:
Albantakis, L., Barbosa, L., Findlay, G., Grasso, M., Haun, A. M., Marshall, W., Mayner, W. G. P., Zaeemzadeh, A., Boly, M., Juel, B. E., Sasai, S., Fujii, K., David, I., Hendren, J., Lang, J. P., & Tononi, G. (2023). Integrated information theory (IIT) 4.0: Formulating the properties of phenomenal existence in physical terms. PLOS Computational Biology, 19(10), e1011465.
İsteğe Bağlı İkincil metin:
Tononi, G. (2008). Consciousness as integrated information: A provisional manifesto. The Biological Bulletin, 215(3), 216–242.
Tononi, G. (2012). Integrated information theory of consciousness: An updated account. Archives Italiennes de Biologie, 150(2–3), 56–90.
Üçüncü oturumda, bilinci sistemin nedensel yapısından ve “entegrasyon” düzeyinden türetmeye çalışan Entegre Enformasyon Teorisi’ne odaklanacağız. IIT, bilinci açıklamak için önce deneyimin “nasıl bir şey” olduğuna dair bazı fenomenolojik özelliklerden (bütünlük, ayrışmazlık, yapı vb.) hareket eder, ardından bunlara karşılık gelecek fiziksel koşulları formüle etmeye çalışır. Bu yaklaşım, bilinci nicelleştirme iddiası, güçlü metafizik sonuçları ve test edilebilirlik tartışmaları nedeniyle literatürün en “sansasyonel” ve ihtilaflı teorilerinden biri. Oturumda IIT’nin iddialarını, kavramsal varsayımlarını ve en sık dile getirilen eleştirileri birlikte değerlendireceğiz.
Dördüncü Oturum (8 Mart): Öngörmeli İşleme ve Bilinç
Ana Metin:
Clark, A. (2018). Strange inversions: Prediction and the explanation of conscious experience. In B. Huebner (Ed.), The philosophy of Daniel Dennett (pp. 202–218). Oxford University Press.
İsteğe Bağlı İkincil Metin:
Solms, M. (2019). The hard problem of consciousness and the free energy principle. Frontiers in Psychology, 9, 2714.
Vilas, M. G., Auksztulewicz, R., & Melloni, L. (2022). Active inference as a computational framework for consciousness. Review of Philosophy and Psychology, 13(4), 859–878.
Dördüncü oturumda, bilinci öngörmeli işleme (predictive processing) ve daha geniş çerçevesiyle serbest enerji prensibi/aktif çıkarım perspektifinden tartışacağız. Bu yaklaşımda beyin, dünyayı pasifçe “kayıt eden” bir aygıt değil, sürekli hipotez üreten, bunları test eden ve sonuçlara göre hataları minimize etmeye çalışan ve algıyı bu dinamik dengeleme sürecinin bir çıktısı olarak kuran bir sistemdir. Peki bu resim, bilinçli deneyimin karakterini açıklamak için bize ne sunar? Deneyimin içerikleri nasıl belirlenir, benlik ve öznel bakış açısı nasıl konumlanır, “zor problem”e ilişkin iddialar nereye düşer? Bu oturumda hem felsefi argümanları hem de çağdaş işlemlemesel önerileri karşılaştırmalı biçimde ele alacağız.
Atölyenin ücreti kişi başı KDV dahil 1000 TL’dir. Ödeme bilgileri, başvurusu onaylanan katılımcılar ile en kısa zamanda paylaşılacaktır.
