Günümüzde yapay zekâ sistemleri yalnızca teknik araçlar değil; karar veren, yönlendiren ve toplumsal yapıları yeniden şekillendiren aktörler haline gelmiştir. Otonom araçlardan sağlık sistemlerine, işe alımdan gözetim teknolojilerine kadar birçok alanda yapay zekânın kullanımı, klasik etik teorilerin sınırlarını zorlayan yeni sorular ortaya çıkarmaktadır. Bu atölye, yapay zekânın teknik işleyişi ile ahlaki sorumluluk arasındaki ilişkiyi felsefi bir perspektiften ele almayı amaçlamaktadır.
Eğitmenimiz Dilara Boğa lisans ve yüksek lisansını Bilkent Üniversitesi’nde tamamlamış, şu anda da Central European Üniversitesi (CEU) felsefe bölümünde doktora (PhD) adayıdır. Araştırmaları, biyoloji felsefesi, etik ve ahlaki sorumluluk ile yapay zekâ felsefesi arasındaki bağlantılı sorunlara odaklanmaktadır. CEU’nun Doktora ve Yazım Bursunun ve The Society for Applied Philosophy’nin Doktora Bursunun sahibi olmuştur. Aynı zamanda Etik ve Teknoloji Erken Kariyer Grubunun (Ethics andTechnology Early Career Group – ETEG) ortak kurucusudur
Eğitim 12, 19, 26 Mart Perşembe günleri akşam saat 20:00 – 22:00 arasında çevrimiçi olarak Zoom uygulaması üzerinden gerçekleşecek. Toplamda yaklaşık 6 saat sürecek. Tüm oturumlar kaydedilmekte ve katılımcılarla paylaşılmaktadır. Oturumlara eğitim bittikten sonra da süresiz erişilebilir.
Oturum 1 (12 Mart): Yapay Zeka Etiği – Etik Problemler ve Nedenleri
İlk hafta, yapay zekanın ne olduğu ve neden yalnızca mühendislik problemi olarak görülemeyeceği üzerine odaklanıyoruz.
- Kısaca Yapay Zekânın Ontolojisi:
Dar yapay zekâ ile genel yapay zekâ ayrımı; algoritmalar “sorgular” mı yoksa sadece hesaplar mı?
Teknolojik sistemlerin oluşturduğu etik sorunlar nelerdir?
- Ahlaki Eyleyicilik Problemi:
Bir makine ahlaki eyleyici/fail/özne olabilir mi? Niyet, bilinç ve özgürlük yapay zekâ için anlamlı mıdır?
Oturum 2 (19 Mart) : Epistemik Adaletsizliğe Algoritmik Boyut – Dijital Manipülasyon
İkinci hafta, yapay zekanın epistemik adaletsizliği nasıl başka bir boyutta üretebildiğini ve güç ilişkileriyle bağını tartışıyoruz.
- Algoritmik Bilginin İnşası ve Temsil Krizi:
Yapay zekanın “öğrenme” süreçleri dünyayı tarafsız bir veri seti olarak mı sunar, yoksa mevcut kültürel ve sınıfsal hegemonyanın dijital bir yankı odasını mı yaratır? Verideki eksikliklerin yarattığı tanınma adaletsizliği.
- Önyargıların Dijitalleşmesi ve Yapısal Ayrımcılık:
İşe alım, kredi puanlama ve yüz tanıma gibi kritik karar mekanizmalarında; cinsiyetçi, ırkçı ve sınıfsal önyargıların algoritmalar aracılığıyla “nesnel gerçeklik” maskesi altında yeniden üretilmesi.
- Epistemik Tahakküm ve Dijital Manipülasyon Toplumu:
Büyük veri ve yüz tanıma teknolojilerinin bireyin tercihlerine dair verilerin üzerindeki kontrolü artırması. Devlet ve şirketlerin gözetim ve manipülasyon pratikleri; güvenlik vaadi ile bireysel özgürlüğün aşınması arasındaki etik gerilim.
Oturum 3 (26 Mart): Geleceğin Etiği – Ahlaki Sorumluluk ve Haklar
Son hafta, yapay zekanın insanlıkla kurduğu yeni ilişkinin felsefi sonuçlarını ele alıyoruz.
- Sorumluluk Boşluğu (“Responsibility Gap”) Problemi:
Yapay zekaya ahlaki sorumluluklar ve haklar atfedebilir miyiz? Yapay zeka hata yaptığında sorumluluk kime aittir: makineye mi, insana mı, yoksa ikisine birden mi? Sorumluluğu dağıtabilir miyiz, eğer dağıtmalıysak bunu nasıl yapabiliriz?
“Robotların haklarından bahsedebilir miyiz?” sorusunu ilişkisel etik modeli üzerinden tartışmak. Hakların varlığın özünden (bilinç, akıl, duygu, vb.) değil, insanla kurduğu sosyal etkileşimden doğup doğamayacağını sorgulamak. Makineyi bir “araç” olmaktan çıkarıp bir “başkası” olarak konumlandırmanın ya da konumlandırmamanın etik sonuçlarını tartışmak.
- İnsan-Merkezli Etik vs. Makine-Merkezli Etik:
Kararları kimin değerlerine göre hizalayacağız? Hangi “insan”ın değerleri esas alınmalı?
Katılımcı Profili
Bu atölye; teknoloji felsefesine ilgi duyan, yapay zekanın toplumsal etkilerini sorgulamak isteyen ve etik tartışmalara açık herkes için tasarlanmıştır. İleri düzey teknik bilgi gerektirmez; temel düzeyde kavramsal merak ve tartışma isteği yeterlidir.
Eğitimin ücreti kişi başı KDV dahil 2100 TL’dir. Ödeme bilgileri, başvurusu onaylanan katılımcılar ile en kısa zamanda e-posta aracılığıyla paylaşılacaktır.
