Büyük bir orman düşünelim. Bach’ın meşhur çello suiti ormanda yankılanıyor olsun. Ama etrafta hiç insan olmasın. Yani müziğin içerisine girecek ne bir kulak ne de bütün müzikal elementlerin işlenip algılanacağı bir beyin. O zaman bu müzik yine de müzik midir? Evetse müziği müzik yapan şey nedir? Değilse, müzikal estetik anlayışı nelere bağlıdır? Müzik dinlerken gerçekte ne olur? Bach’ın çello suitini dinlerken çok aktif bir süreç mi gerçekleşir yoksa bu pasif bir eylem midir? Bir Çinli, Hint, Makedon, İtalyan, Brezilyalı aynı müziği aynı mı algılar?
Bu eğitimde müzik algısın teorik, deneysel ve müzikal parametrelerce üç boyutlu öğreneceğiz. Müzikal terimleri ve müzik bilişi çalışmalarındaki bazı deneyleri kısa ve somut bir şekilde beraber yaparak deneyimleyeceğiz. Müziği bilişsel, gelişimsel, davranışsal, nörobilimsel ve işlemlemesel temellerini bütüncül bir yaklaşımla ele alarak, müziğin insan zihninde nasıl işlendiğini, nasıl öğrenildiğini, beyinde nasıl temsil edildiğini ve bu süreçlerin bireysel farklılıklar ile kültürel bağlamdan nasıl etkilendiğini kapsamlı biçimde inceleyeceğiz.
Eğitmenimiz Serra Ulusoy lisansını Boğaziçi Üniversitesi ilköğretim matematik öğretmenliğinde tamamladı. Lisans döneminde birçok araştırma projesinde çalıştı. Yüksek lisansını Goldsmiths University of London’da Müzik, Zihin ve Beyin programında tamamladı. Yüksek lisans tezinde, matematik ve müzik yeteneklerinin bilişsel düzeyde yaratıcılıkla nasıl ilgili olduğunu çalıştı. Şu anda İTÜ Türk Musikisi Devlet konservatuarında müzikoloji bölümünde ikinci yüksek lisansına devam ediyor. Temel araştırma ilgi alanları, müzik algısı, matematk ve müzik ilişkisi, bilişsel nöromüzik etrafındadır.
Eğitim 25 Mart, 1-8-15 Nisan Çarşamba günleri saat 20:00 – 22:00 arasında çevrimiçi olarak Zoom uygulaması üzerinden gerçekleşecek. Toplamda yaklaşık 8 saat sürecek. Tüm oturumlar kaydedilmekte ve katılımcılarla paylaşılmaktadır. Oturumlara eğitim bittikten sonra da süresiz erişilebilir.
1. Oturum (25 Mart): Müzik Algısına Genel Giriş
- Müzik bilişi nedir? Tarihi ve farklı çalışma alanları
- Temel müzikal kavramlar ve kısaca beyinde nasıl işlendiği
- Kısaca müzik algısının nörobilimi
Bu derste öncelikle müzik araştırmalarının hangi gerekçelerle yürütüldüğü ve neden önemli olduğu ele alınacak, ayrıca alanın disiplinlerarası kapsamı ve bu alanda çalışabilmek için gerekli temel bilgi birikimi ana hatlarıyla değerlendirilecektir. Bu çerçeveyi oluşturduktan sonra, ilerleyen derslerin kuramsal altyapısını güçlendirmek amacıyla temel müzikal kavramlar somut örnekler üzerinden sistematik biçimde incelenecektir. Son aşamada ise işitsel nöral süreçlere genel bir giriş yapılarak müzik algısına bütüncül bir perspektif kazandırılması hedeflenmektedir.
2. Oturum (1 Nisan): Müzik Algısının Temel Teorileri: Davranışsal ve Gelişimsel Yaklaşımlar
Gelişimsel Yaklaşımlar
- Bebeklerde müzik algısı
- İstatistiksel öğrenme
- Doğuştan vs. deneyim tartışması
Davranışsal Yaklaşımlar
- Tonal ve melodik beklenti
- Ritim ve zamanlama algısı
- Deney paradigmaları (probe-tone, kadans, reaksiyon zamanı)
Bu derste, müzik algısının bebeklik döneminde nasıl ortaya çıktığını ve bu erken dönem özelliklerinin yetişkinlikte nasıl sürdüğünü inceleyeceğiz. Bu süreci anlamlandırırken alanın en bilinen ve kurucu nitelikteki bazı çalışmalarını ele alacak, bunların belirli yönlerini ders içinde küçük ölçekli ve uygulamalı etkinlikler aracılığıyla deneyimleyeceğiz. Böylece, temel araştırmalara ilişkin kavramsal çerçeveyi somutlaştırarak zihnimizde açık ve sistematik bir harita oluşturmayı hedefleyeceğiz.
3. Oturum (8 Nisan): Müzik Algısının Temel Teorileri: Nörogörüntüleme ve Hesaplamalı Yaklaşımlar
Nörogörüntüleme Yaklaşımları
- EEG ve Mismatch Negativity (MMN)
- fMRI ile tonal ve ritmik ihlaller
İşlemlemesel Yaklaşımlar
- Sürpriz ve entropi kavramları
- Olasılık temelli beklenti modelleri
- Öngörmeli Kodlama çerçevesi
Bu derste, nörogörüntüleme teknikleri aracılığıyla müzik algısının beyinde nasıl ölçüldüğünü ve bu ölçümlerin müzik bilişine dair sunduğu bulguların kuramsal ve yöntemsel önemini ele alacağız. Ardından, müzik algısında merkezi bir rol oynayan öngörmeli kodlama mekanizmalarını inceleyerek, beynin müzikal yapıları nasıl öngördüğünü ve öngörü-hata dinamikleri üzerinden nasıl yapılandırdığını değerlendireceğiz.
4. Oturum (15 Nisan): Müzik bilişinde ölçüm, kültür ve müzikal uzmanlık
- “Weird” sorunu ve müzik çalışmaları
- Müzik algısı araştırmalarında kullanılabilecek ölçek ve bataryalar
- Müzikal uzmanlık ve beyin plastisitesi
Psikoloji literatüründe önemli bir metodolojik eleştiri olarak öne çıkan WEIRD örneklem sorunu, müzik araştırmalarında da belirgin biçimde karşımıza çıkmaktadır. Bulguların çoğunlukla Batılı, eğitimli ve belirli bir müzik kültürü içinde yetişmiş katılımcılardan elde edilmesi, sonuçların evrensel insan algısını temsil ettiği varsayımını zayıflatmaktadır. Bu derste, müzik çalışmalarında WEIRD örneklem probleminin nasıl ortaya çıktığını ve gelecekte daha kapsayıcı ve kültüre duyarlı araştırma tasarımları için neler yapılabileceğini ele alacağız. Ardından, müzik araştırmalarında yaygın olarak kullanılan ölçüm araçları ve test bataryalarına (örneğin LongGold gibi) genel bir bakış sunacağız.
Eğitimin ücreti kişi başı KDV dahil 2600 TL’dir. Ödeme bilgileri, başvurusu onaylanan katılımcılar ile en kısa zamanda e-posta aracılığıyla paylaşılacaktır.
