Zihin yalnızca beynin içinde gerçekleşen bilgi işleme süreçlerinden mi oluşur, yoksa yaşayan organizmaların dünyayla kurduğu dinamik ilişkilerin bir ürünü müdür? Son otuz yılda gelişen enaktivizm, bilişi yalnızca sinir sisteminin bir işlevi olarak değil, beden, çevre ve toplumsal etkileşim içinde ortaya çıkan yaşamsal bir süreç olarak yeniden düşünmeyi önerir. Bu bilimsel yaklaşım, algıdan dile, bilinçten sosyal etkileşime kadar birçok bilişsel olguyu organizma ile çevre arasındaki sürekli etkileşim bağlamında ele alır. Bu eğitimde enaktivizmin ortaya çıkışına yol açan felsefi ve bilimsel tartışmaları inceleyecek, otopoietik, duyu-motor ve radikal enaktivizm yaklaşımlarını karşılaştırmalı olarak ele alacağız. Ayrıca bu yaklaşımın karmaşık sistemler teorisi, dinamik sistemler yaklaşımı ve çağdaş nörobilimle kurduğu ilişkileri tartışarak bilinç, dil ve toplumsal biliş gibi alanlarda sunduğu yeni perspektifleri değerlendireceğiz.
Eğitmenimiz Ayşe Uslu, bedenlenmiş biliş, duygulanım çalışmaları ve dağıtık biliş alanlarında uzmanlaşan bir araştırmacıdır. Çalışmalarında enaktivist kuramı etnografik yöntemlerle birleştirerek, bilişsel ve duygulanımsal süreçlerin toplumsal ve etkileşimsel bağlamlarda nasıl ortaya çıktığını inceleyen disiplinlerarası bir yaklaşım benimser. Uslu, doktorasını Orta Doğu Teknik Üniversitesi Felsefe Bölümünde tamamlamış; bu süreçte kazandığı araştırma bursuyla Tilburg Üniversitesi’nde doktora araştırmalarını sürdürmüş ve enaktivizm alanındaki çalışmalarını derinleştirmiştir. Tez çalışması, bilişsel süreçlerin bedensel, çevresel ve etkileşimsel koşullarca nasıl düzenlendiğini inceleyerek duygulanımın bu süreçlerdeki belirleyici rolünü analiz eder. Halen Freie Universität Berlin’de postdoktoral araştırmacı olarak, erken çocuklukta dilsel gelişimin dağıtık bilişle ve etkileşimde duygulanımın rolüyle ilişkisini inceleyen etnografik bir çalışma yürütmektedir. Zihin felsefesi alanında doçent olan Uslu, bilişsel etnografi yöntemine dayalı saha çalışmaları yürütmekte; biliş, duygulanım ve öznellik üretimi arasındaki ilişkilere odaklanan yayınlar yapmaktadır.
Eğitim 21, 28 Nisan, 5, 12 Mayıs Salı günleri saat 20:00 – 22:00 arasında çevrimiçi olarak Zoom uygulaması üzerinden gerçekleşecek. Toplamda yaklaşık 8 saat sürecek. Tüm oturumlar kaydedilmekte ve katılımcılarla paylaşılmaktadır. Oturumlara eğitim bittikten sonra da süresiz erişilebilir.
1. Oturum (21 Nisan): Bilişsel Bilimde Temsilci Model Eleştirisi
Bu oturum, enaktivizmin ortaya çıkmasına yol açan felsefi ve bilimsel tartışmaları tarihsel bir perspektiften ele almayı amaçlamaktadır. Katılımcılar, klasik bilişsel bilimde hâkim olan temsilci–hesaplamacı modelin varsayımlarını ve bu modele yöneltilen eleştirileri inceleyerek enaktivizmin ortaya çıktığı onto-epistemik tartışma alanını tanıyacaklardır.
- Temsilci-hesaplamacı modelin sınırları
- Bağlantıcılık ile kuramsal ilişkisi ve ayrıldığı noktalar
- Epistemik çerçeve problemine getirilen eleştiriler
- Fenomenolojiden devralınan kavramsal miras
- Gibson’ın ekolojik psikolojisinin etkisi ve enaktivist yorumu
2. Oturum (28 Nisan): Enaktif Ontoloji
Bu oturum, enaktivizmin farklı yaklaşımlarını karşılaştırarak biliş ve yaşam ilişkisini yeniden düşünmeyi öneren ontolojik paradigma değişimini ele alacaktır. Katılımcılar, üç farklı enaktivist yaklaşım üzerinden temel kavramları ve bu yaklaşımların önerdiği kuramsal çerçeveyi inceleyeceklerdir.
Otopoietik enaktivizm ve ontolojik temel
- Beliren gerçeklik (emergence)
- Süreç ontolojisi
- Otopoiesis
- Yapısal eşleşme
- Canlı sistemlerin özerkliği ve faillik
- Yaşam ve biliş sürekliliği
Duyu-motor enaktivizm ve algı teorisi
- Algı-eylem döngüsü
- Temsilci ve beyin-merkezci algı modellerinin eleştirisi
- Algının bir yeti olarak kavranması
- Bedenlenmiş algı kuramı
Radikal enaktivizm ve temsil eleştirisi
- Temsil kavramına radikal eleştiri
- İçeriksiz biliş (contentless cognition)
- Temsilin sosyo-kültürel pratiklere dayandırılması
- Dilin bilişsel yapıyı dönüştürücü rolü
3. Oturum (5 Mayıs): Enaktivizmin Bilimsel Dayanakları
Bu oturumda enaktivist araştırma programının dayandığı bilimsel kuramsal çerçeveler ele alınacaktır. Amaç, enaktivist görüşlerin yalnızca felsefi bir yaklaşım olmadığını, aynı zamanda çağdaş bilimsel teorilerle güçlü ilişkiler kuran disiplinlerarası bir araştırma programı olduğunu göstermektir.
- Dinamik sistemler teorisi
- Karmaşık dinamik sistemler teorisi ve felsefesi
- Enaktivist nörobilim
- Biyolojide farklı yaşam tanımları
- İkinci düzey sibernetiğin ortaya çıkışı
4. Oturum (12 Mayıs): Enaktivist Bilinç, Dil ve Normativite
Bu oturum, enaktivizmin bilinç, dil ve toplumsal biliş alanlarında geliştirdiği yaklaşımları ele alacaktır. Ayrıca enaktivist perspektifin etik ve politik boyutları tartışılarak bu yaklaşımın sunduğu yeni araştırma alanları değerlendirilecektir.
- Bilincin zor problemi ve nörofenomenoloji
- Dil nasıl ortaya çıkar? Languaging ve insan dünyasının oluşumu
- Sosyal biliş: zihin okuma mı, etkileşim mi?
- Enaktif etik: değerler, duygular ve politik faillik
- Enaktivizmin geleceği ve güncel tartışmalar
Eğitimin ücreti kişi başı KDV dahil 2350 TL’dir. Ödeme bilgileri, başvurusu onaylanan katılımcılar ile en kısa zamanda e-posta aracılığıyla paylaşılacaktır.
