{"id":797,"date":"2020-04-15T15:00:58","date_gmt":"2020-04-15T15:00:58","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=797"},"modified":"2025-08-13T19:00:05","modified_gmt":"2025-08-13T19:00:05","slug":"isaret-dili-bilis-hakkinda-ne-soyluyor-muharrem-ayar","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/isaret-dili-bilis-hakkinda-ne-soyluyor-muharrem-ayar\/","title":{"rendered":"\u0130\u015faret Dili Bili\u015f Hakk\u0131nda Ne S\u00f6yl\u00fcyor? \u2014 Muharrem Ayar"},"content":{"rendered":"\n

Muharrem Ayar Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi Dilbilim B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde lisans e\u011fitimini s\u00fcrd\u00fcrmektedir. \u0130\u015faret dilleri ve i\u015faret diline dair yap\u0131lan bili\u015fsel ara\u015ft\u0131rmalar ilgisini \u00e7ekmektedir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131ya ba\u015flarken i\u015faret dili ile neden ilgilendi\u011fimi \u00e7ok k\u0131saca anlatmak istiyorum. Asl\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta i\u015faret diliyle bir tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m olu\u015ftu, mahallemde bir tane sa\u011f\u0131r[1]<\/a> arkada\u015f\u0131m vard\u0131. \u0130\u015faret dili bilmedi\u011fim i\u00e7in ileti\u015fimimiz k\u0131s\u0131tl\u0131 idi. Y\u0131llar sonra \u00fcniversiteye ilk girdi\u011fimde yap\u0131lan b\u00f6l\u00fcm toplant\u0131s\u0131nda sa\u011f\u0131r hocam\u0131z\u0131n olmas\u0131 ve i\u015faret dili i\u00e7in yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma laboratuvar\u0131n\u0131n olmas\u0131yla beraber i\u015faret dilleri \u00fczerine, hem dilbilim okuyaca\u011f\u0131m\u0131 bilmiyor olu\u015fum hem de aradaki zaman sebebiyle, daha \u00f6nce hi\u00e7 akl\u0131ma gelmeyen \u015feyleri d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131m ve i\u015faret dillerine olan ilgim kabarmaya ba\u015flad\u0131. Bunun belki de en b\u00fcy\u00fck sebebi i\u015faret dilinin, i\u015fitsel yoldan ileti\u015fim sa\u011flanamay\u0131nca, tamamiyle farkl\u0131 bir modalite[2]<\/a> ile ayn\u0131 i\u015flevi belli farkl\u0131l\u0131klarla sa\u011flayabiliyor olmas\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu benim nazar\u0131mda insan zihninin \u00e7al\u0131\u015fma prensiplerinin nas\u0131l bir temele sahip oldu\u011funu g\u00f6rmemiz anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dilini \u00f6\u011frenirken ve \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, i\u015faret dilleri konusunda baz\u0131 yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131n oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Bu y\u00fczden, i\u015faret dilleri \u00fczerine olan yanl\u0131\u015f anlamalara dair birka\u00e7 a\u00e7\u0131klama yapmay\u0131 do\u011fru buluyorum.[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle b\u00fcy\u00fck bir yanl\u0131\u015f\u0131 d\u00fczelterek ba\u015flayal\u0131m; \u0130\u015faret dilleri konu\u015fulan dillerin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan diller de\u011fillerdir. \u0130\u015faret dilleri, \u00fczerinde konu\u015fuldu\u011fu \u00fclkelerin konu\u015fulan dillerinin i\u015farete \u00e7evrilmesi ve her kelimeye bir i\u015faret atanmas\u0131 gibi bir s\u00fcre\u00e7 sonucu ortaya \u00e7\u0131kmazlar.<\/p>\n\n\n\n

Buna istinaden belirtmem gereken di\u011fer \u015fey de, i\u015faret dillerinin do\u011fal diller oldu\u011fudur. Do\u011fal dil insanlar\u0131n kendi aralar\u0131nda ileti\u015fimsel ama\u00e7larla ortaya \u00e7\u0131kan dillere denir. Bu diller, Esperanto gibi yapay dillerin aksine, insanlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131rken kurallar\u0131n\u0131 bilin\u00e7li olarak koymad\u0131\u011f\u0131 dillerdir. Son zamanlarda ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na \u015fahit oldu\u011fumuz Nikaragua \u0130\u015faret Dili (a\u015fa\u011f\u0131da daha detayl\u0131 bahsedece\u011fim) g\u00f6steriyor ki, sa\u011f\u0131r \u00e7ocuklar aras\u0131nda ileti\u015fim oldu\u011fu s\u00fcrece, daha \u00f6nceden bir dil edinmemi\u015f olsalar bile, bir dil ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ve bu ortaya \u00e7\u0131kan dilin kendi gramatik yap\u0131s\u0131, anlamsal \u00f6\u011feleri ve daha bir s\u00fcr\u00fc dilsel olgusu bulunmaktad\u0131r. Yani bu dillerin kendilerine \u00f6zg\u00fc c\u00fcmle dizimleri, bilgi yap\u0131lar\u0131, bi\u00e7imsel i\u015flemleri bulunur.<\/p>\n\n\n\n

Son olarak, Nikaragua \u0130\u015faret Dili dememle beraber, s\u00f6ylemem gereken bir \u015fey daha var. Do\u011fal dillerden bekleyece\u011fimiz \u00fczere, \u0130\u015faret dilleri de konu\u015fulan \u00fclkeye, hatta bazen k\u00f6ye[4]<\/a>, \u00f6zeldir; evrensel do\u011fal bir i\u015faret dili yoktur. Evrensel bir i\u015faret dili vard\u0131r fakat yapay bir dil oldu\u011fu i\u00e7in uluslararas\u0131 konferanslar haricinde pek kullan\u0131lmaz. \u0130\u015faret dili, kendi konu\u015fuldu\u011fu \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bile az da olsa de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterebilmektedir. T\u00fcrk \u0130\u015faret Dili\u2019nin en b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7 diyalekti \u0130stanbul, Ankara ve \u0130zmir\u2019dir (Bu tarz bir leh\u00e7elere ayr\u0131lman\u0131n, do\u011fal dillerle paralellik g\u00f6sterdi\u011fine dikkat \u00e7ekmek istiyorum). \u00c7ok b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar olmamakla beraber, sa\u011f\u0131r okullar\u0131na gitmi\u015f olan sa\u011f\u0131rlar bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131 bilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu bilgilerden yola \u00e7\u0131karak \u015funu sorgulamak ya da \u015fu soruyu sormak mant\u0131kl\u0131 olacakt\u0131r: \u201cE\u011fer i\u015faret dilleri ile konu\u015fulan diller aras\u0131nda do\u011fal dil olmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir fark yok ise, i\u015faret dillerini konu\u015fulan diller gibi bili\u015fsel olarak incelememiz de gerekmez mi?\u201d. Bu soruya verece\u011fim cevap kesinlikle olumlu y\u00f6nde.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret Dili Bili\u015fi (Sign Language Cognition) 1960\u2019lardan itibaren \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flanan fakat 90\u2019larda hakk\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n iyice artt\u0131\u011f\u0131 i\u015faret dillerinin, bili\u015fsel bilimlerde bize \u015fu ana kadar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015feylerin asl\u0131nda hem modalite fark etmeksizin ayn\u0131 olabilece\u011fini ve temel bir tak\u0131m yap\u0131lar\u0131 payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hem de temel yap\u0131lar\u0131n modalite farklar\u0131na g\u00f6re nas\u0131l bir adaptasyon s\u00fcrecinden ge\u00e7ebilece\u011fini g\u00f6steriyor. Bu alan\u0131n geli\u015fmesiyle beraber bili\u015fsel bilim, insan zihninin tek kanall\u0131 dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bir alternatif buldu. \u015eu anda gittik\u00e7e pop\u00fclerlik kazanan bu alandaki tart\u0131\u015fmalar genellikle dil evrimi, dil i\u015flemlemesi ve dil edinimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ben de bu yaz\u0131mda i\u015faret dillerinin bili\u015fsel olarak incelendi\u011finde bize insan bili\u015fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne g\u00f6sterdi\u011fini, ne gibi tart\u0131\u015fmalar\u0131 getirdi\u011fini, ve son olarak kendi na\u00e7izane fikirlerimi aktaraca\u011f\u0131m. Umar\u0131m bu yaz\u0131n\u0131n sonunda bili\u015fsel bilimin pek de pop\u00fcler olmayan bir dal\u0131 hakk\u0131nda size bir perspektif sa\u011flam\u0131\u015f olurum.<\/p>\n\n\n\n

Dil Edinilmezse Ne Olur?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Eski \u00e7a\u011flardan beri bebekleri izole bir halde b\u0131rakma fikri ilgi \u00e7ekici olmu\u015ftur. Bu tarz \u201cdeneyler\u201d tarihte de kendine yer bulmu\u015ftur, Heredot\u2019un tarih anlat\u0131s\u0131nda da bunun \u00f6rne\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Firavun insanl\u0131\u011f\u0131n esas dilini \u00f6\u011frenmek i\u00e7in baz\u0131 yenido\u011fanlar\u0131 b\u00fct\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131yla beraber izolasyona sokmu\u015ftu ve \u00e7ocuklar\u0131n ilk kelimelerini s\u00f6yledi\u011finde insanl\u0131\u011f\u0131n esas dilini bulacakt\u0131. Fakat modern dilbilimin ve bili\u015fsel bilimin geli\u015fmesiyle, \u00e7ocuklar\u0131n izolasyonda kal\u0131nca ve dil girdisi almay\u0131nca ne oldu\u011funu anlamaya ba\u015flad\u0131k ve hi\u00e7 de Firavun\u2019un bekledi\u011fi gibi bir sonuca ula\u015fmad\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

Dil girdisini yeterince alamayan \u00e7ocuklar\u0131n en ba\u015f\u0131nda i\u015fiten ebeveynlerin sa\u011f\u0131r \u00e7ocuklar\u0131 gelmektedir. Bu \u00e7ocuklar anne babalar\u0131ndan almalar\u0131 gereken dil girdisini genellikle dil edinimi i\u00e7in kritik olan periyoddan[5]<\/a> sonra almaktad\u0131rlar. Bu edinim konusunda iki b\u00fcy\u00fck e\u015fik bulunur, 5 ve 8 ya\u015f. Beyin plastisitesinin[6]<\/a> y\u00fcksek oldu\u011fu ve dil ediniminin en kolay zamanlar\u0131 olan bu e\u015fikler e\u011fer yine d\u00fczg\u00fcn dil girdisi olmadan ge\u00e7erse, ki\u015fi hi\u00e7bir zaman kendi konu\u015ftu\u011fu i\u015faret dilinde ustala\u015famayacak, buna ek olarak, herhangi yeni bir dili \u00f6\u011frenmek i\u00e7in de yeterli temeli olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131ndan kendi yetkin olmad\u0131\u011f\u0131 ve olamayaca\u011f\u0131 dilde konu\u015fmak zorunda kalacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar bu ki\u015filerin dili sonradan \u00f6\u011frendiklerinde, i\u015faret dillerini, beynin dili i\u015flemledi\u011fi yerlerden ziyade, g\u00f6rsel girdi olarak i\u015flemledi\u011fini g\u00f6steriyor. (Fakat i\u015faret dilini herhangi bir aksama olmadan edinen bir \u00e7ocu\u011fun beyninde, dili konu\u015fan insanlardaki i\u015flemleme ile paralellik g\u00f6steriyor.) Bu da kabaca bir bi\u00e7imde \u015fu demek oluyor; dil bu ki\u015filer i\u00e7in asl\u0131nda bir emojiden farks\u0131z olmaya ba\u015fl\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc f\u0131rsat penceresi (window of oppurtunity) denilen, dil ediniminin kritik periyodu ge\u00e7ildi\u011fi i\u00e7in, beyinde dilin g\u00f6revini \u00fcstlenen mekanizmalar d\u00fczg\u00fcnce art\u0131k i\u015flevini yerine getiremez duruma geliyor.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, bu tarz ki\u015filerde, dil yoksunlu\u011fundan kaynakl\u0131 olarak, beyindeki gri maddede azalma, psikolojik rahats\u0131zl\u0131klar ve bili\u015fsel problemler ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n hepsi bize \u015funu g\u00f6steriyor, dil girdisi oldu\u011fu s\u00fcrece, bebe\u011fin elinde olmadan, istem d\u0131\u015f\u0131 edinmeye mahkum oldu\u011fu dil, bili\u015f ve zihnimizin temel bir par\u00e7as\u0131 haline gelmi\u015f durumda. Dil mevcut olmay\u0131nca insan olarak beynimizin bize sundu\u011fu potansiyeli tam olarak kullanam\u0131yoruz[7]<\/a>, hatta dil yoksunlu\u011fu, beynimizin kendi geli\u015fimine de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ket vurmu\u015f oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Sa\u011f\u0131r \u00e7ocuklar, e\u011fer konu\u015fan \u00e7ocuklar gibi do\u011fu\u015ftan itibaren dil girdisine maruz kal\u0131rlarsa, konu\u015fan \u00e7ocuklarla ayn\u0131 edinimsel a\u015famalardan ge\u00e7mektedir. Bu da insan beyninin dil edinimi s\u00fcrecinde, dilin de bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc oldu\u011funu varsayarsak \u00f6r\u00fcnt\u00fc edinimi, dili modalite farketmeksizin ayn\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve bunun i\u00e7in ayn\u0131 taktikleri kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. \u00d6rne\u011fin, bir bebe\u011fin dili \u00f6\u011frenmesindeki kilit noktalardan biri olan agulamay\u0131 i\u015faret dillerinde de g\u00f6rmekteyiz. \u0130\u015faret dili edinen bebekler, kaslar\u0131n geli\u015fiminden dolay\u0131, o i\u015faret dilinde genellikle en temel olan el \u015fekillerini ellerini a\u00e7\u0131p kapamayla yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Sonraki geli\u015fimsel d\u00f6nemler (isimlerin edinimi, fiillerin edinimi vs.) de ayn\u0131 paralellikte hi\u00e7bir eksik olmadan devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Dil \u00dcretimdir<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da bahsetti\u011fim Nikaragua \u0130\u015faret Dili (ISN) bize insan beyni hakk\u0131nda bir \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyor. Bu dilin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi, olu\u015fumunun tam olarak g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fmesi \u00e7\u00fcnk\u00fc konu\u015fulan diller \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, do\u011fal olarak, dil ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ktan ve tarihsel bir yol katettikten sonra yap\u0131labiliyor. Bu dil 70 ve 80\u2019lerde homesign[8]<\/a> konu\u015fan \u00e7ocuklar\u0131n ayn\u0131 ortamda (bu durumda okullarda) bulunmas\u0131yla olu\u015fan bir dildir.<\/p>\n\n\n\n

Chomsky\u2019nin ortaya att\u0131\u011f\u0131 Evrensel Gramer (Universal Grammar \u2014 UG), insanlar\u0131n evrensel olarak beyin\/zihinlerinde ortak bir gramer yap\u0131s\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla dil anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131, payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu do\u011frultuda b\u00fct\u00fcn dillerin ayn\u0131 temeli payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131 savunur. Dilin zihinde insanlar aras\u0131nda evrensel temeller \u00fczerine kuruldu\u011funu varsayan teori, bu temellerin d\u0131\u015favurumda ve beyinde bize belli ortakl\u0131klar g\u00f6sterece\u011fini de belirtmektedir. Bu teorinin test edilmesi i\u00e7in ISN bize g\u00fczel bir f\u0131rsat sundu, \u00e7\u00fcnk\u00fc insan zihninin s\u00f6zdizimsel, sesbilimsel, ve bi\u00e7imsel geni\u015f bir sistematik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc olmayan homesign sistemlerinden yola \u00e7\u0131k\u0131p geni\u015f bir kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fcne sahip bir dili \u00fcretirken bu varsay\u0131lan evrensel kurallara ne kadar ba\u011fl\u0131 kal\u0131p kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n

Hem homesign sistemleri hem de ISN bize insan bili\u015fi hakk\u0131nda \u015funu s\u00f6ylemekte; insan beyni topluluk halinde bulundu\u011fu halde birbiriyle anla\u015fmak i\u00e7in belli bir sisteme ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r ve bu sistemler belli kurallarla ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Yani insan zihni, ortaya kurallar\u0131 olan (s\u00f6zdizim, anlambilim vb.) bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc sistemi \u00e7\u0131karmak zorunda. \u00d6r\u00fcnt\u00fc sistemi, hem di\u011fer sistemler ile ortak noktalara sahipken, hem de insanlara \u00f6zg\u00fc bir \u015fey olarak bir kez daha kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmakta.<\/p>\n\n\n\n

Bu hem dilin asl\u0131nda zihinde nas\u0131l i\u015flendi\u011fini, hem bu i\u015flemlerin sonucunda bir dilin nas\u0131l sosyal bili\u015f etraf\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini, hem de di\u011fer bili\u015fsel ve beyinsel yap\u0131lar\u0131n bize bili\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00f6zellikle de sosyal bili\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, insan beyninin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilecek potansiyele sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

Sa\u011f\u0131r \u00e7ocuklardan \u00f6\u011frendi\u011fimiz kadar\u0131yla, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015fey dilin kurall\u0131 ve kavramsal bir \u015fekilde olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in bir toplulu\u011fa ihtiya\u00e7 duydu\u011fudur. Bir ki\u015fi tek ba\u015f\u0131na kritik d\u00f6nemleri ge\u00e7irdi\u011finde, ya homesign gibi dil kadar geni\u015f kapsaml\u0131 olmayan temel ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131layan basit bir imgeleme sistemi olu\u015fuyor, ya da bili\u015fsel eksiklikler ba\u015f g\u00f6steriyor. Bu da sosyal bili\u015fte dilin nas\u0131l bir yer edindi\u011fi hakk\u0131nda bilgilendirici.<\/p>\n\n\n\n

Dil Hangi Modaliteden Evrilmi\u015ftir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dil evrimi, beyinin bir organ olarak fosil kayda sahip olamamas\u0131ndan kaynakl\u0131 olarak, bili\u015fsel bilimin en b\u00fcy\u00fck sorular\u0131ndan bir tanesidir. Bu soruya \u00e7\u00f6z\u00fcm ararken, evrimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n temellerinden biri olan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 metottan yararlan\u0131p, di\u011fer hayvanlar\u0131n bili\u015fsel ve dilsel yetilerini hem bizimki, hem de kendi aralar\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaktay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Evrimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda, \u00f6zellikle inceledi\u011fimiz t\u00fcrler aras\u0131nda evrimsel olarak en yak\u0131n oldu\u011fumuz t\u00fcrler, \u015fempanzeler ve maymunlar incelenmektedir. \u015eempanzeler \u015fu ana kadar yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucunda, sessel dil olarak b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 g\u00f6stermemi\u015flerse de, i\u015f i\u015faret diline gelince \u015fempanzeler, kuyruklu ve kuyruksuz maymunlar[9]<\/a> umut verici sonu\u00e7lar sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Bunun sebebi olarak da en b\u00fcy\u00fck biyolojik farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n, insan a\u011f\u0131z ve g\u0131rtlak yap\u0131s\u0131n\u0131n dile di\u011fer t\u00fcrlerden daha yatk\u0131n olmas\u0131 g\u00f6sterilir.[10]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu bulgular bizi, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 evrimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n do\u011fas\u0131 gere\u011fi, \u015fu sonuca g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr; E\u011fer evrimsel olarak bize en yak\u0131n t\u00fcrler bizim dili i\u015fitsel yolla kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi kullanam\u0131yor, fakat bizim kendi t\u00fcr\u00fcm\u00fczde belli komplikasyonlar sonucunda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015faret dilini kullanabiliyor ise, i\u015faret dili asl\u0131nda ileti\u015fimin temeli olabilir, ve yine onlarda olmay\u0131p bizde olan inik g\u0131rtlak[11]<\/a> da son ortak atam\u0131z\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi olmay\u0131p bizde sonradan geli\u015fmi\u015f bir \u015fey olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7e\u015fit biyolojik evrimin bize verdi\u011fi ipu\u00e7lar\u0131na bakarak bizim ileti\u015fim dilimizin hakk\u0131nda bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, yeni yeni geli\u015fen i\u015faret dili bili\u015fiyle de daha fazla sohbet ve tart\u0131\u015fma konusu haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u015eu an bile g\u00f6rebildi\u011fimiz bir kan\u0131t ise, \u00fcstte de \u00f6rne\u011fini verdi\u011fim, dil edinimi s\u00fcrecinden gelmektedir. El kaslar\u0131m\u0131z\u0131n kullan\u0131m\u0131 dil kas\u0131ndan daha erken ya\u015fta ger\u00e7ekle\u015fir, \u00f6rne\u011fin bebeklerin do\u011fu\u015ftan itibaren bir \u015feyi kavrama refleksi vard\u0131r. Dil hem a\u011f\u0131zda \u00e7ok yer kaplayan hem de kontrol\u00fc zor bir organd\u0131r, bu y\u00fczden i\u015faret dilinin agulama s\u00fcreci, konu\u015fulan dilin agulama s\u00fcrecinden daha \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fir. Bu da dilin i\u015faret dilinden, yani daha temel bir kas sisteminden, konu\u015fma diline ge\u00e7i\u015f ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek i\u00e7in bir arg\u00fcman say\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

Na\u00e7izane D\u00fc\u015f\u00fcncelerim<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Buraya kadar buzda\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnen k\u0131sm\u0131 hakk\u0131nda elimden geldi\u011fince birka\u00e7 bilgi vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bu konuda s\u00f6ylenecek \u00e7ok \u015fey var asl\u0131nda, \u00e7\u00fcnk\u00fc hen\u00fcz bakir bir alan hakk\u0131nda konu\u015fmaktay\u0131z, e\u011fer buzda\u011f\u0131 bir alegori olarak kabul edilecek ise daha buzda\u011f\u0131n\u0131n boyutunu s\u00f6yleyemiyoruz diyebilirim.<\/p>\n\n\n\n

Benim i\u00e7in \u0130\u015faret Dili Bili\u015fi asl\u0131nda \u00e7ok verimli bir alan, fakat daha yolun ba\u015f\u0131nda. Konu\u015fulan diller i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f olan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sadece belli bir k\u0131sm\u0131 i\u015faret dilleri i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f durumda. Bu da genellikle dil edinimi alan\u0131nda toplan\u0131yor, fakat \u00f6rnek olarak c\u00fcmle i\u015flemlenmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, teknolojinin yeteri kadar geli\u015fmemesi sebebiyle zor bir i\u015f oldu\u011fu i\u00e7in ileri seviyelerde yap\u0131lam\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Ve sadece bu alanlar da de\u011fil, e\u011fer i\u015faret dilini, i\u015fitme kayb\u0131 gibi bir komplikasyona yeni bir \u201cadaptasyon\u201d olarak g\u00f6r\u00fcrsek, beyin plastisitesinin beyinde ne gibi de\u011fi\u015fimlere yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 da \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f bir s\u00fcr\u00fc alandan bir tanesi.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer insan bili\u015fine kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir a\u00e7\u0131dan bak\u0131yor isek (hayvan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, beyne hasar vs.) insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn kendi i\u00e7inde yapabilece\u011fimiz, konu\u015fan insanlarla dilsel olarak e\u015fit d\u00fczeyde olan ve olmayan (i\u015faret dilini sonradan \u00f6\u011frenen) sa\u011f\u0131r insanlarla yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar, bize insan zihninin temel stratejilerini ve hangi durumlarda beynin di\u011fer b\u00f6lgelerinden de yard\u0131m al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu b\u00f6lgelerin nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fi ve i\u015faret dili bili\u015fine nas\u0131l katk\u0131da bulundu\u011funu anlamam\u0131z i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck f\u0131rsatlardan bir tanesi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman insan do\u011fas\u0131n\u0131n en temel \u00f6zelliklerini, k\u00fclt\u00fcr ve dil, g\u00f6steren ve bizimle farkl\u0131 bir modaliteyi kullanan bir toplulu\u011fu g\u00f6z ard\u0131 etmek kesinlikle b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

[1]<\/a> Sa\u011f\u0131r terim olarak i\u015faret dili konu\u015fanlar aras\u0131nda k\u00f6t\u00fc bir anlam ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Duyma yetisini kaybetmi\u015f ve T\u0130D k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden olan ki\u015filere denir. Ko\u00e7 \u00dcniversitesi\u2019nde Hasan Dikyuva\u2019n\u0131n sa\u011f\u0131r olmak hakk\u0131nda s\u00f6ylediklerine bakabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Kullan\u0131lan kanal olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. G\u00f6rsel modalite dedi\u011fimiz zaman dilin g\u00f6rsel yollarla iletilmesini kastediyoruz. Dil s\u00f6z konusu oldu\u011funda iki kanal var, birincisi oral-i\u015fitsel kanal, bildi\u011fimiz sessel dil, ikincisi ise g\u00f6rsel kanal, yani i\u015faret dili.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Bu yaz\u0131da verece\u011fim bilgileri dil \u00fcst\u00fcne verece\u011fim. Fakat T\u0130D sa\u011f\u0131r k\u00fclt\u00fcr\u00fc hakk\u0131nda bilgi almak isterseniz, https:\/\/tidegitim.com\/sagir-kulturu\/<\/a> sitesini ziyaret edebilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Bir ailede ya da s\u00fclalede olu\u015fan bir genetik mutasyon sonucunda sa\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n yayg\u0131n olmas\u0131 durumunda, k\u00f6yler genellikle kendi i\u015faret dillerini olu\u015ftururlar. T\u00fcrkiye\u2019de de bu \u00f6rne\u011fe rastlamaktay\u0131z, bknz; Mardin \u0130\u015faret Dili ve Toros \u0130\u015faret Dili.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Kritik periyot dil edinimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bulgulanm\u0131\u015f bir faza i\u015faret eder. Her ne kadar bu faz\u0131n a\u015famalar\u0131 ve tam olarak hangi ya\u015flar aral\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu bir tart\u0131\u015fma konusu olsa da, 0\u20136 ya\u015f\u0131n (ve bu s\u00fcre\u00e7te de ilk alt\u0131 ay, ilk dokuz ay gibi farkl\u0131 a\u015famalar bulunur) dil ve bili\u015fsel geli\u015fim i\u00e7in m\u00fchim oldu\u011fu biliniyor. Bu y\u0131llarda dilsel veriye yeterince maruz kalmayan, konu\u015fmayan, dilsel bir ba\u011flamda bulunmayan \u00e7ocuklar\u0131n bu fazdan sonra \u2018normal\u2019 bir konu\u015fma yetisi geli\u015ftirmesi ihtimali olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Beynin d\u0131\u015far\u0131dan gelen etmenlere ve girdilere g\u00f6re baz\u0131 b\u00f6lgelerin yap\u0131s\u0131n\u0131 ve i\u015flevlerini de\u011fi\u015ftirmesi becerisi. Bu beceri ya\u015f\u0131n artmas\u0131yla beraber gittik\u00e7e azal\u0131r ama asla tam olarak t\u00fckenmez. Bu sayede hayat boyunca yeni bir \u015feyler \u00f6\u011frenmeyi s\u00fcrd\u00fcrebilmekteyiz.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Lucy filmindeki gibi \u201c\u0130nsan, beyninin %10\u2019unu kullan\u0131r.\u201d tarz\u0131nda bir hurafeden bahsetmemekteyim. Daha ziyade normal geli\u015fim \u015fartlar\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z beyin kapasitesini kullanamamaktan s\u00f6z ediyorum.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> Homesign, sa\u011f\u0131r \u00e7ocuklar\u0131n evde konu\u015ftu\u011fu tam bir dil olmayan i\u015faret sistemidir. Hem bir topluluk taraf\u0131ndan konu\u015fulmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hem de s\u00f6zdizim, anlambilim, bi\u00e7imbilim gibi alanlarda daha basit d\u00fczeyde kald\u0131klar\u0131ndan dil say\u0131lmazlar. K\u0131s\u0131tl\u0131 say\u0131da s\u0131n\u0131rs\u0131z \u00fcretim g\u00fcc\u00fcnden ziyade, belli i\u015flevlere belli i\u015faretlerin atanmas\u0131yla olu\u015furlar.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> \u0130ngilizcede apes and monkeys aras\u0131nda ayr\u0131m yap\u0131lmaktad\u0131r. T\u00fcrk\u00e7ede ikisi de maymun olarak \u00e7evirilirken, fark kuyruk \u00fczerinden yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> Bu konuda Fitch ve Reby\u2019nin 2001 y\u0131l\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, inik g\u0131rtla\u011f\u0131n sadece insana \u00f6zg\u00fc bir \u00f6zellik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor, ayr\u0131ca sesletim i\u00e7in inik g\u0131rtla\u011f\u0131n en kilit nokta olmad\u0131\u011f\u0131 da \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n di\u011fer bir savundu\u011fu nokta.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> \u0130ng. Descended Larynx.<\/p>\n\n\n\n

\u0130leri Okuma \u00d6nerileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131da ele al\u0131nm\u0131\u015f konular\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131, \u00e7ok daha detayl\u0131 \u015fekilde ele alan Karen Emmorey\u2019in 2002 tarihli \u201cLanguage, Cognition and the Brain: Insights From Sign Language Research\u201d kitab\u0131n\u0131 konu \u00fczerine daha detayl\u0131 bir perspektif i\u00e7in \u00f6nerebiliriz. Dilin evrimine dair daha geni\u015f bir tart\u0131\u015fmay\u0131, hem bizim \u00e7evirdi\u011fimiz Chomsky, Hauser ve Fitch\u2019in 2002 tarihli makalesinde, hem de Tecumseh Fitch\u2019in 2010 tarihli \u201cEvolution of Language\u201d kitab\u0131nda bulmak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yan\u0131 s\u0131ra, ilgisini Nikaragua \u0130\u015faret Dili \u00e7ekenler Senghas ve di\u011ferlerinin 2005 tarihli \u201cThe emergence of Nicaraguan Sign Language: Questions of development, acquisition and evolution\u201d makalesine ba\u015fvurabilirler.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":798,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[94,93,691,64,92,87,62,724,722,230,88,89,80,81,723,232,231],"kategori":[725],"class_list":["post-797","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-dil","event_publishing_tags-dilbilim","event_publishing_tags-isaret","event_publishing_tags-isaret-bilisi","event_publishing_tags-isaret-dili","event_publishing_tags-language","event_publishing_tags-linguistics","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-sign","event_publishing_tags-sign-cognition","event_publishing_tags-sign-language","kategori-yazi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/797","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/797\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/798"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=797"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=797"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=797"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}