{"id":2156,"date":"2024-01-24T15:00:25","date_gmt":"2024-01-24T15:00:25","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=2156"},"modified":"2025-04-11T20:34:23","modified_gmt":"2025-04-11T20:34:23","slug":"senin-mavi-rengin-benim-icin-yesil-olabilir-mi-rabia-kursun","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/senin-mavi-rengin-benim-icin-yesil-olabilir-mi-rabia-kursun\/","title":{"rendered":"Senin Mavi Rengin Benim \u0130\u00e7in Ye\u015fil Olabilir mi? \u2014 Rabia Kur\u015fun"},"content":{"rendered":"

Rabia Kur\u015fun, \u0130stanbul \u00dcniversitesi psikoloji \u00f6\u011frencisi, akademik hayat\u0131n\u0131 bili\u1e63sel n\u00f6robilim alan\u0131nda ilerletmek istiyor.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bir elma hayal edin, bu elmay\u0131 herkes ayn\u0131 \u015fekilde mi hayal ediyordur? Elman\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn: K\u0131rm\u0131z\u0131 fikri nedir, renk nedir? Renk konusu her zaman i\u00e7in tart\u0131\u015f\u0131lan bir alan olmu\u015f, her birimizin akl\u0131na illaki bu soru gelmi\u015ftir. Ben ye\u015file ye\u015fil diyorum ama yan\u0131mdakinin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fey asl\u0131nda mavi olabilir mi ve onu ye\u015fil olarak tan\u0131ml\u0131yor olabilir mi? Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu konuyu incelemi\u015f ve renklerin cinsiyete, k\u00f6kene, co\u011frafi b\u00f6lgeye ve konu\u015ftu\u011fumuz dile ba\u011fl\u0131 olarak farkl\u0131 \u015fekilde deneyimlendi\u011fini bulmu\u015ftur. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, renkler konusunda objektif bir \u015fey yoktur. Bu deneyime \u201cqualia\u201d denmektedir. \u201cQualia\u201d latince \u201cquale\u201d kelimesinden gelip, \u2018ki\u015fisel tecr\u00fcbenin \u00f6zelli\u011fi\u2019 olarak tan\u0131mlanabilir. Tarihte bu kavram i\u00e7in pek \u00e7ok tan\u0131m ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ned Block qualiay\u0131 duyumlar\u0131n, hislerin, alg\u0131lar\u0131n ve bili\u015flerin deneyimsel nitelikleri olarak tan\u0131mlarken Amy Kind\u2019a g\u00f6re qualia, deneyimlere dair i\u00e7e bak\u0131\u015fla elde edilebilen \u00f6znel, niteliksel \u00f6zellikleridir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra zihin felsefesi alan yaz\u0131n\u0131nda qualia\u2019ya benzer anlaml\u0131 olacak \u015fekilde \u201cham duygular\u201d, \u201cfenomenal nitelikler\u201d, \u201cbilin\u00e7li deneyimin i\u00e7kin \u00f6zellikleri\u201d, \u201czihinsel durumlar\u0131n nitel i\u00e7eri\u011fi\u201d ve \u201ci\u00e7 nitelikler\u201d gibi ifadeler de kullan\u0131lmaktad\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e\u2019de qualian\u0131n en uygun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cdeneyimin \u00f6znel niteli\u011fi\u201d ifadesi olarak g\u00f6z\u00fckmektedir. Ya\u015fanan bu \u00f6znel deneyim ile renkler i\u00e7sel bir mekanizma taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilerek de\u011ferlendirilir. Deneyimin i\u00e7selli\u011fi sebebiyle bunu anlatamaz, a\u00e7\u0131klayamaz yaln\u0131zca hissederiz ve ancak i\u00e7ebak\u0131\u015f ile birlikte bunun fark\u0131na varabiliriz. Qualia kavram\u0131, t\u00fcm deneyimlerimize e\u015flik eden ve bizim i\u00e7in varl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmesine ra\u011fmen bir ba\u015fkas\u0131na tamam\u0131yla aktaramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu nitelikleri ifade eder.<\/p>\n\n\n\n

Qualia kavram\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7e\u015fitli tan\u0131mlar\u0131 ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve ortak bir k\u00fcme olu\u015fturuldu\u011funda d\u00f6rt temel niteli\u011fin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. K\u0131saca ele alaca\u011f\u0131m d\u00f6rt nitelik, bu kavrama ili\u015fkin \u00e7o\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmada kullan\u0131lmakta ve yayg\u0131n olarak kabul g\u00f6rmektedir.<\/p>\n\n\n\n

1. \u0130fade edilemezlik\/Aktar\u0131lamazl\u0131k<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130leti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alal\u0131m, ba\u015fta dil olmak \u00fczere t\u00fcm ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 bir al\u0131c\u0131 gereksinimindedir. Burada vericinin iletimi ancak al\u0131c\u0131n\u0131n almas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015febilir, burada bir aktar\u0131mdan s\u00f6z ediyoruz. Ancak elektromanyetik dalgalar\u0131n koku ve tat gibi duyular\u0131 harekete ge\u00e7iren etkinlikleri fiziksel do\u011falar\u0131 gere\u011fi aktaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Qualia da bu \u015fekilde; bir hissel d\u00fc\u015f\u00fcncenin aktar\u0131m\u0131 tam anlam\u0131yla ger\u00e7ekle\u015femiyor. Elman\u0131n tad\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda her ne kadar betimlesek de tam olarak hissedilen tat kar\u015f\u0131 tarafa aktar\u0131lam\u0131yor. Bu do\u011frudan ve hissedilen bir nitelik, dolayl\u0131 yoldan elman\u0131n tad\u0131na nas\u0131l varabiliriz ki? Elbette burada ortak bir dil zemini haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131nda betimsel olarak a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ek\u015fi bir tad\u0131n oldu\u011fu aktar\u0131labilir, \u00e7e\u015fitli benzetmelerle di\u011fer nesnelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131larak bu hissin g\u00fcc\u00fc de anlat\u0131labilir, limon kadar ek\u015fi bir elma gibi. Ancak elman\u0131n tam anlam\u0131yla bende olu\u015fturdu\u011fu hissi kar\u015f\u0131 taraf\u0131n hissedebilmesi i\u00e7in \u00f6znenin ben olmas\u0131 gerekmektedir; yani ancak benim bedenime, benim zihnime h\u00e2kim olursa bunu hisseder ki bu da pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

2. Ki\u015fisellik<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Qualia\u2019n\u0131n ifade edilemezli\u011fiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131 olan bir di\u011fer niteli\u011fi, t\u00fcm\u00fcyle ki\u015fisel olmas\u0131d\u0131r. \u00d6znel deneyimler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu tad\u0131 zihnimizde temsilliyoruz. Hayat\u0131m boyunca yedi\u011fim en ek\u015fi elma, di\u011ferleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131m. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n qualialar\u0131n\u0131 da kendimizinkiyle ayn\u0131 varsayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan dolay\u0131 yaln\u0131zca belirli nesnelerle belirli ili\u015fki kal\u0131plar\u0131 olu\u015ftururuz. Bu limon ve ek\u015filik gibi olabilir. Ya da ana konumuz olan renkler ve nesneler gibi. Dolay\u0131s\u0131yla ortak dil zemininde, ayn\u0131 dalga boyu yans\u0131tan nesnelere ortak kavramlar\u0131 atfeder ve renkleri sorun olmadan ortak zeminde oturtabiliriz. \u00c7ilek k\u0131rm\u0131z\u0131d\u0131r, onun dalga boyu yans\u0131tan nesne sa\u011fl\u0131kl\u0131 herkes i\u00e7in k\u0131rm\u0131z\u0131 kabul edilir. Fakat k\u0131rm\u0131z\u0131 idesinin bende olu\u015fturdu\u011fu his tam anlam\u0131yla \u00f6znel bir deneyimdir. Bende olu\u015fturdu\u011fu his ile ba\u015fkas\u0131nda olu\u015fturdu\u011fu his aras\u0131nda bir fark elbette vard\u0131r. Semantik bir uzla\u015fmayla birbirimize bu hissi yaln\u0131zca y\u00fczeysel olarak anlatabilmeyi ba\u015farabiliyoruz, deneyimin \u00e7o\u011fu bizde sakl\u0131 kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

3. Do\u011frudan ve Anl\u0131k Olma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Qualia\u2019n\u0131n do\u011frudan olmas\u0131 da di\u011fer \u00f6zellikleri gibi: Hissedilen deneyim \u00e7ok daha anl\u0131k ve kendimize tekrar aktar\u0131rken de tam anlam\u0131yla aktaram\u0131yoruz. \u00d6rne\u011fin \u00e7ok ac\u0131 bir biber yedim, saat \u00f6\u011fle saatleriydi, ak\u015fam oldu\u011funda ac\u0131n\u0131n hissini hat\u0131rlad\u0131m ve \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Yine de tekrar bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel deneyime girmem m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, o anl\u0131k bir deneyimdi. Deneyim sona erdi\u011fi anda onun niteli\u011fine ait i\u00e7sel bilgi haf\u0131za arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kesin olmayan, dolayl\u0131 veri haline gelmektedir. \u015e\u00fcphe edilmeyecek bilgi o do\u011frudan ya\u015fan\u0131lan veride gizli ama onu orada tutam\u0131yoruz, o anda kal\u0131p yerini \u015f\u00fcpheli bilgiye b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

4. Asli\/\u0130\u00e7kin (Intrinsic) Olma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Qualia\u2019n\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc niteli\u011fi \u0130ngilizce\u2019de i\u00e7kin, i\u00e7sel, as\u0131l ve asli anlamlar\u0131na gelen intrinsic <\/em>s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle ifade edilmektedir. Felsefi terminolojiye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir varl\u0131\u011f\u0131n sahip oldu\u011fu \u00f6zellikler; intrinsic<\/em> ve extrinsic <\/em>olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Herhangi bir varl\u0131\u011f\u0131n \u00f6teki bir varl\u0131kla kurdu\u011fu ili\u015fki neticesinde sahip oldu\u011fu niteliklere extrinsic yani ba\u011f\u0131nt\u0131sal \u00f6zellik denmekte. \u00d6rne\u011fin \u201canne\u201d olma \u00f6zelli\u011fi ba\u011flant\u0131sald\u0131r ve bir \u00e7ocu\u011fun varl\u0131\u011f\u0131yla yo\u011fun bir ili\u015fki i\u00e7indedir. Bir de ba\u015fka bir varl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olmayan as\u0131l\/i\u00e7kin\/\u00f6zsel nitelikler vard\u0131r. Bu \u00f6zsel nitelik zihinde ger\u00e7ekle\u015fen s\u00fcre\u00e7lerden ba\u011f\u0131ms\u0131z, kendi i\u00e7inde ayr\u0131 \u00f6zden gelen hakiki bir veri olmaktad\u0131r; t\u0131pk\u0131 renkler gibi. Rengi bir \u015feyle ba\u011flant\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyiz. Bunun i\u00e7in renk dedi\u011fimiz kavrama daha detayl\u0131 bakmam\u0131z gerekmekte.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

Renk maddesel olarak d\u00fcnyada var olmaz, g\u00f6zleyenin g\u00f6z\u00fcnde ve beynindeki yans\u0131malarla mevcudiyet kazan\u0131r. Nesneler, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n dalga uzunluklar\u0131n\u0131 yans\u0131tarak renge b\u00fcr\u00fcn\u00fcr, bu \u0131\u015f\u0131k dalgalar\u0131n\u0131n kendileri renksizdir [Ornstein ve Thompson, 1 984, s. 55). Renk d\u00fcnyada bir anlam ifade eder yaln\u0131zca, ki bu anlam da izleyicinin zihniyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131yor, var ama yok gibi. Peki \u00f6yleyse biz renkleri nas\u0131l kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor, ayn\u0131 nesnelere atfediyor, birbiriyle uyumluyor veya seviyoruz? Buna \u00f6rnek olarak mavi-siyah elbise foto\u011fraf\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Foto\u011fraf\u0131 g\u00f6renler ayn\u0131 konumdan bakmalar\u0131na ra\u011fmen elbiseye farkl\u0131 renk cevaplar\u0131 verdiler. Burada iki taraf\u0131n da herhangi bir renk k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yoktu, bunun renkleri alg\u0131lama deneyiminin \u00f6znelli\u011fiyle ilgili bir mesele oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7mi\u015fteki g\u00f6r\u00fc\u015flere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda John Locke; renkler, aromalar, tatlar ve sesler gibi \u00f6zellikleri ikincil nitelikler<\/em> (secondary qualities<\/em>) olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f ve bunlar\u0131 boyut, \u015fekil, hareket, say\u0131 ve kat\u0131l\u0131k gibi birincil niteliklerden ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u0130kincil nitelikler zihnin uydurdu\u011fu \u015feyler de\u011fildir, izleyicinin zihninde bir \u00fcretim yakalamak ad\u0131na tasarlanan, d\u00fcnyadaki \u015feylerin temsilleridirler. D\u00fc\u015fen a\u011fa\u00e7 kabu\u011funun ses \u00e7\u0131kar\u0131p \u00e7\u0131karmamas\u0131 orada bulunan bir izleyicinin varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olabilir de olmayabilir de, buna bir kesinlik \u00e7izemiyoruz. Bir \u00f6rnek \u00fczerinden gitmek gerekirse k\u0131rm\u0131z\u0131 idesi (fikri) ancak \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n nesnedeki dokusal \u00f6zelliklerden \u00f6t\u00fcr\u00fc g\u00f6z\u00fcm\u00fcze yans\u0131mas\u0131 ve zihnimizde \u00fcretimi ile olu\u015fur. Bir nesne \u00fczerinden renk at\u0131f\u0131 yapar\u0131z. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bir k\u0131rm\u0131z\u0131 fikrinden s\u00f6z edilebilir mi? Mesela k\u0131rm\u0131z\u0131 denildi\u011finde akl\u0131m\u0131za ne gelir, hi\u00e7bir yere ait de\u011filse bir k\u0131rm\u0131z\u0131 fikrinden s\u00f6z edilebilir mi? Wilfred Sellars (1963,1981) bu konuyu a\u00e7\u0131klarken Locke\u2019un ikincil nitelikler olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131, nesnelerin do\u011fas\u0131na ait \u00f6zellikleri; beliren (occurent) <\/em>olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelliklerden ayr\u0131 tutmu\u015f. Dolapta bekleyen k\u0131rm\u0131z\u0131 bir elma d\u00fc\u015f\u00fcnelim. I\u015f\u0131klar s\u00f6n\u00fckken k\u0131rm\u0131z\u0131 ikincil bir niteli\u011fe sahiptir. \u0130zleyici \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131p dolab\u0131n i\u00e7indeki elmay\u0131 g\u00f6rene kadar k\u0131rm\u0131z\u0131 hakk\u0131nda herhangi bir belirtiden s\u00f6z edilemez. Farkl\u0131 temel yans\u0131ma \u00f6zelliklerine sahip y\u00fczeyler ayn\u0131 renkte g\u00f6r\u00fcnebilir ve ayd\u0131nlatma ko\u015fullar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle birlikte ayn\u0131 y\u00fczey farkl\u0131 renklerde de g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u00e7 nitelikler var gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, buna sebep olarak sunabilece\u011fimiz en temel kan\u0131t ise renklerin d\u0131\u015f d\u00fcnyada hayata bulamayaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi. E\u011fer renkler orada de\u011filse i\u00e7imizde bir yerde olmal\u0131, herkes bir \u015fekilde renkleri alg\u0131l\u0131yor. Zihindeki bu olay varl\u0131klar\u0131n renkli yans\u0131malar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz zaman yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z yarg\u0131lardan ibaret de\u011fil. Bununla birlikte buradaki ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme s\u00fcre\u00e7leri kar\u0131\u015f\u0131k olabilmekte. Bilim \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6sterilen, nesnelerin \u00f6zelliklerini yans\u0131tan \u0131\u015f\u0131k; canl\u0131larda ay\u0131rt edici frekanslara g\u00f6nderme yapmakta. \u00c7e\u015fitli beyin b\u00f6lgelerine da\u011f\u0131l\u0131p bilgi toplamakta ve bu bilgiler do\u011frultusunda bir temsil olu\u015fturmakta. Ba\u015fta bahsetti\u011fim Locke\u2019un ikincil niteliklerinin yan\u0131 s\u0131ra birincil nitelikler de var, bunlar daha mekanik \u00f6zellikler. Mekanik \u00f6zellikleri Gestalt alg\u0131 yan\u0131lsamalar\u0131nda oldu\u011fu gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. \u201cBu elman\u0131n ye\u015fil oldu\u011funu biliyorum ama \u015fu anda \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n etkisiyle ya da ba\u015fka bir \u015fekilde kesinlikle mavi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor\u201d \u00f6rne\u011fini inceleyelim. \u0130lk c\u00fcmle d\u00fcnyada bulunan nesne hakk\u0131ndaki bir yarg\u0131y\u0131 ifade ederken ikinci c\u00fcmle, d\u00fcnyada bulunan bir nesne hakk\u0131ndaki ay\u0131rt edici bir duruma ili\u015fkin ikincil dereceden bir yarg\u0131y\u0131 ifade eder.<\/p>\n\n\n\n

Birincil nitelikler direkt olarak nesnenin ne oldu\u011fuyla ilgilidir; semantik \u00f6zellikleri, y\u00fczeylerinin yans\u0131t\u0131c\u0131 \u00f6zellikleri gibi. \u0130kincil nitelikler ise bizim i\u00e7sel ay\u0131rt edici durumlar\u0131m\u0131za \u00f6zg\u00fc \u00f6zellikleri de i\u00e7ermekte. \u015eeylerin bizde olu\u015fturdu\u011fu duygu durumlar\u0131, hisler, hat\u0131ralar i\u00e7 nitelikleri olu\u015fturuyor. D\u0131\u015f d\u00fcnyadaki varl\u0131klar\u0131n renklerini onlar\u0131 yan yana koyup k\u0131yaslama ile anlayabiliriz. Onlara bakarak hangi yarg\u0131ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6rebilir, hatta varl\u0131klar\u0131n renklerini \u201czihnimizde\u201d onlar\u0131 sadece d\u00fc\u015f\u00fcnerek de kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rabiliriz. T\u00fcrk bayra\u011f\u0131ndaki k\u0131rm\u0131z\u0131 ile \u00e7ilek k\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131 aras\u0131nda koyuluk fark\u0131 var m\u0131d\u0131r, bilin\u00e7li deneyimimizle birlikte bunun k\u0131yaslamas\u0131n\u0131 yapabiliriz. Ya da tablo yapaca\u011f\u0131m\u0131z zaman hangi mavinin deniz i\u00e7in hangi mavinin g\u00f6ky\u00fcz\u00fc i\u00e7in daha uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyebilmek i\u00e7in renkleri d\u0131\u015f d\u00fcnyada yan yana getirip k\u0131yaslayabiliriz. Ya da \u0130ngilizcede \u201cfeeling blue\u201d deyimi mavi rengini h\u00fcz\u00fcnle ba\u011fda\u015ft\u0131rmakta iken bizim i\u00e7in ise mavi hep bir umut, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ifade etmez mi?<\/p>\n\n\n\n

Renkler tonlar\u0131na, bulunduklar\u0131 nesnelere g\u00f6re bizde daha derin anlamlar olu\u015fturabiliyor. Bir nevi \u201cindirgemeci\u201d bir \u015fekilde ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yleyebiliriz renkleri. Kendimizde olan ki\u015fili\u011fi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, deneyimi her t\u00fcrl\u00fc materyali burada titizlikle g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getirip imgeleyerek bir temsil olu\u015fturuyoruz. En basiti sitcomlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam konular\u0131na bir g\u00f6z gezdirdi\u011fimizde farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel malzemelerin farkl\u0131 duygulara sebep olabilece\u011fini g\u00f6rebiliyoruz; keza bu durum melodiler ve renklerin i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fekilde. Mekanik varl\u0131klar olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsak renk alg\u0131s\u0131n\u0131 meydana getiren s\u00fcre\u00e7te \u0131\u015f\u0131k yans\u0131mas\u0131 kadar bu altyap\u0131 \u00fczerine in\u015fa edilen bilgilerin de etkisi var diyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Toparlamak gerekirse renk alg\u0131s\u0131n\u0131n yaln\u0131zca bir \u0131\u015f\u0131k yans\u0131ma olay\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. I\u015f\u0131\u011f\u0131n yans\u0131mas\u0131 imgeleme i\u00e7in yaln\u0131zca bir ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131r. Zihindeki imgeleme s\u00fcreci do\u011frultusunda ortaya \u00e7\u0131kan temsil bizim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz renkleri olu\u015fturur. Bu imgeleme s\u00fcrecini de yukar\u0131da bahsetti\u011fim \u00e7e\u015fitli i\u00e7 nitelikler etkilemektedir. Zihnimiz benli\u011fimizden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Her d\u00fc\u015f\u00fcnce i\u00e7inde bize dair k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131 da b\u0131rak\u0131r ve d\u00fcnyay\u0131 kendimizce alg\u0131lar\u0131z; d\u00fcnyan\u0131n renklerini de, kendi d\u00fcnyam\u0131z\u0131 da olu\u015ftururuz. Bazen h\u00fcz\u00fcnl\u00fc olur bu d\u00fcnya, renkleri koyula\u015ft\u0131r\u0131r\u0131z; bazen ne\u015feli olur canl\u0131 renkler g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Amy Kind, \u201cQualia\u201d, https:\/\/iep.utm.edu\/qualia\/.<\/a><\/p>\n\n\n\n

Berke, Z. (2020). \u00c7a\u011fda\u015f Zihin Felsefesinde Qualian\u2019\u0131n Ontolojik Stat\u00fcs\u00fc Problemi (Doctoral dissertation, Bursa Uludag University (Turkey)).<\/p>\n\n\n\n

Daniel Dennett, Bilin\u00e7 A\u00e7\u0131klan\u0131yor, \u00e7ev. Sibel Kibar, Alfa Yay\u0131nlar\u0131, 2017, s. 429\u2013453<\/p>\n\n\n\n

Ned Block, \u201cQualia\u201d, A Companion to the Philosophy of Mind ed. Samuel Guttenplan, Blackwell Publishing, 1995.<\/p>","protected":false},"featured_media":2157,"template":"","meta":{"_acf_changed":true},"event_publishing_tags":[],"kategori":[],"class_list":["post-2156","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2156","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2156\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2157"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2156"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=2156"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=2156"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}