{"id":2110,"date":"2023-07-19T15:00:57","date_gmt":"2023-07-19T15:00:57","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=2110"},"modified":"2025-09-19T20:23:36","modified_gmt":"2025-09-19T20:23:36","slug":"ustbilis-kavraminin-kokenleri-altyapisi-ve-guncel-uygulamalari-hulya-aldemir","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/ustbilis-kavraminin-kokenleri-altyapisi-ve-guncel-uygulamalari-hulya-aldemir\/","title":{"rendered":"\u00dcstbili\u015f Kavram\u0131n\u0131n K\u00f6kenleri, Altyap\u0131s\u0131 ve G\u00fcncel Uygulamalar\u0131 \u2014 H\u00fclya Aldemir"},"content":{"rendered":"

Preface<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ege \u00dcniversitesi Psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden Dr. Cansu Pala\u2019n\u0131n, lisans \u00f6\u011frencilerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bir araya getirerek olu\u015fturdu\u011fu Psikoloji Tarihi Ar\u015fivi<\/a> bili\u015fsel bilimler i\u00e7in de\u011ferli bir kaynak olu\u015fturuyor.
Her biri bir psikoloji kavram\u0131n\u0131n tarihsel geli\u015fimini ele alan metinler, okuyuculara bili\u015fsel bilimin \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131yla da yak\u0131ndan ili\u015fkili fikir ve kuramlar\u0131n nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve zaman i\u00e7inde nas\u0131l evrildi\u011fini kavrama f\u0131rsat\u0131 sunuyor. CogIST olarak T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7e\u015fitli bili\u015fsel bilim kaynaklar\u0131 kazand\u0131rma amac\u0131m\u0131z do\u011frultusunda bu ar\u015fivin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc artt\u0131rmay\u0131 \u00f6nemsiyor ve tarihsel perspektif odakl\u0131 bu metinleri geni\u015f bir kitleye ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yeniden yay\u0131nl\u0131yoruz. \u015eu ana kadar yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcm Psikoloji Tarihi Ar\u015fivi yaz\u0131lar\u0131na buradan<\/a> ula\u015fabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

Keyifli okumalar!
CogIST<\/p>\n\n\n\n

Bilgi Aray\u0131\u015f\u0131ndan \u00dcstbili\u015fe<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130nsan duygusu, davran\u0131\u015f\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncesi, insanl\u0131\u011f\u0131n felsefi temelli fikirler \u00fcretmesinden itibaren \u00e7e\u015fitli sorulara konu olmu\u015ftur. Psikolojinin de temel konular\u0131ndan sayabilece\u011fimiz bu \u00fc\u00e7 yap\u0131ta\u015f\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcnceyi, eski \u00e7a\u011flarda bilgiye ula\u015fman\u0131n bir yolu olarak ele alabiliriz. \u00d6rne\u011fin Aristoteles taraf\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek, insan\u0131 hayvandan ay\u0131ran bir olgu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve alg\u0131lamadan fark\u0131ndan bahsedilir (Frede, 2008). Descartes\u2019in \u00fcnl\u00fc \u201cD\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum \u00f6yleyse var\u0131m.\u201d s\u00f6z\u00fc, kendisini bilgiye ula\u015ft\u0131ran \u015f\u00fcphecili\u011finin bir d\u0131\u015favurumu olsa da, bunun ger\u00e7ekten bilgiye ula\u015fmak i\u00e7in bir yol olabilece\u011fi fikrini de bizlere verebilir (Cemilo\u011flu ve Ogur, 2016).<\/p>\n\n\n\n

17. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden biri olan John Locke\u2019un \u201cbo\u015f levha\u201d (tabula rasa) kavram\u0131yla beraber asl\u0131nda insan bilgisinin, duyumsal deneyimler ile d\u00fc\u015f\u00fcnmenin ba\u015flamas\u0131yla olu\u015ftu\u011fu fikri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r: \u0130nsan do\u011fdu\u011funda hi\u00e7bir bilgiye veya duyuma sahip de\u011fildir, ancak ki\u015fi akl\u0131ndakileri anlama yetene\u011fine sahip olabilir. (Akpunar, 2011 ve \u00d6ktem, 2003). Peki d\u00fc\u015f\u00fcnebildi\u011fimizin ya da bilgileri bildi\u011fimizin fark\u0131nda olabilir miyiz? \u00d6ktem\u2019in (2003) belirtti\u011fine g\u00f6re, Berkeley\u2019in \u00fczerinde fikir \u00fcretti\u011fi sorulardan birisi de budur; \u00f6yle ki ara\u015ft\u0131rmac\u0131, Berkeley\u2019in, bilincimizde bulunanlar\u0131n fark\u0131nda olabilece\u011fimizi, oysa zihnimiz haricinde bulunan ba\u015fka varolu\u015flar\u0131 veya alg\u0131lanabilecek \u015feyleri bilemeyece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret etmektedir. Ayn\u0131 yazar, Aristoteles\u2019e g\u00f6re, d\u00fc\u015f\u00fcnebilsek bile i\u00e7sel olarak bildi\u011fimizden \u00e7ok daha d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda var olan s\u00fcre\u00e7ler bulundu\u011fundan bahsetmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bilgi felsefesi tarihine biraz daha de\u011finecek olursak, 1600\u2019l\u00fc y\u0131llarda Spinoza\u2019n\u0131n ortaya att\u0131\u011f\u0131; bir \u015feyi biliyor olu\u015fun fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n\u0131n; d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizin karma\u015f\u0131k yap\u0131s\u0131n\u0131n incelenmesini sa\u011flayabilece\u011fi ve ara\u015ft\u0131rmalara y\u00f6n verebilece\u011fi belirtilmi\u015ftir (Karakelle ve Sara\u00e7, 2010).<\/p>\n\n\n\n

D\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilgi \u00fczerine ortaya at\u0131lan felsefi temelli fikirler ve deneysel y\u00f6ntemler ile yap\u0131lan \u00e7a\u011fda\u015f ara\u015ft\u0131rmalar, bizleri, Berkeley\u2019in de \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bilginin fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 sorusuna bir cevap sunabilen \u201c\u00fcstbili\u015f\u201d (metacognition) kavram\u0131yla bulu\u015fturur. Bu fark\u0131ndal\u0131k, felsefenin ontolojik olarak sorgulad\u0131\u011f\u0131 bir durum olmaktan \u00e7\u0131karak, \u00e7e\u015fitli bilim dallar\u0131n\u0131n t\u00fcremesiyle psikoloji biliminde de \u00f6nemli yer kaplamaya ba\u015flar. Ne de olsa \u201c\u00fcstbili\u015f\u201d, insan zihnini ve kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131 konu edinen ve asl\u0131nda insan bilincine \u00f6zg\u00fc olabilecek bir kavram olarak g\u00f6r\u00fcnebilir; k\u0131sacas\u0131 psikoloji biliminin onu ele alarak geli\u015ftirmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00f6ken olarak kelimeyi inceleyecek olursak, Yunanca \u201cmeta\u201d \u2013\u201c\u00f6tesinde\u201d ve Latince \u201ccognoscere\u201d \u2014 \u201cbilinen, bilmek\u201d kavramlar\u0131ndan t\u00fcredi\u011fini g\u00f6rebilir ve asl\u0131nda \u201cbili\u015fin \u00f6tesinde\u201d gibi bir \u00e7eviriye ula\u015fabiliriz (Akpunar, 2011).<\/p>\n\n\n\n

Geli\u015fim Psikolojisinde \u00dcstbili\u015fe \u00d6nc\u00fcl Fikirler<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Felsefi k\u00f6kenlerinin bilgi aray\u0131\u015f\u0131na dair oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fimiz \u00fcstbili\u015f, geli\u015fim psikolojisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan do\u011fmu\u015f olarak da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilir. \u00d6yle ki, geli\u015fim d\u00f6nemlerimizde d\u00fcnyay\u0131, sosyal \u00e7evremizi ve kendimizi nas\u0131l alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nemini yads\u0131mamam\u0131z gerekir; bu da fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fla beraber de\u011fi\u015fmesine dayanarak \u00fcstbili\u015f kavram\u0131n\u0131n temellerine oturtulabilir. \u00d6rne\u011fin, Vygotsky\u2019nin de bir insan\u0131n kendi bilgilerini nas\u0131l de\u011ferlendirdi\u011fi hakk\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir (akt. Akpunar, 2011). Vygotsky\u2019nin kendisi de, okul \u00e7a\u011f\u0131ndaki \u00e7ocuklarda d\u00fcnya alg\u0131s\u0131, kendi mant\u0131ksal \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerinin geli\u015fimi gibi durumlar\u0131n asl\u0131nda okulda \u00f6\u011frenebileceklerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak geli\u015febilece\u011finden bahsetmi\u015ftir (Vygotsky, 1978). Ayn\u0131 zamanda Piaget\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden bahsederek, \u00e7ocuklarda muhakeme yetene\u011finin, kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilmek ama\u00e7l\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131; daha sonra kendi fikirleri hakk\u0131ndaki bilgilerine dayal\u0131 olarak olu\u015ftu\u011funu aktarm\u0131\u015ft\u0131r (akt. Vygotsky, 1978). \u0130\u00e7sel konu\u015fma gibi belirli \u00f6zelliklerin de \u00e7evresel etkile\u015fim olmadan ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fini, bunun da asl\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini yans\u0131tabilmek ama\u00e7l\u0131 oldu\u011funu belirtmesinin, Piaget ile tutarl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. Bu da dil yetkinli\u011finin gereklili\u011fini bize g\u00f6sterir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00f6zellikle Piaget\u2019nin \u00e7ocuklarda kendi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmenin; dil ile d\u0131\u015favurumu sayesinde g\u00f6zlenebilen bir s\u00fcre\u00e7 olarak bahsetmektedirler (akt. Fox ve Riconscente, 2008).<\/p>\n\n\n\n

Fox ve Riconscente (2008) ise Vygotsky\u2019nin Sosyok\u00fclt\u00fcrel Geli\u015fim Kuram\u0131\u2019n\u0131 inceleyerek, sosyal \u00e7evre ile dil etkile\u015fiminin \u00f6nemini ele alm\u0131\u015f; sosyal \u00e7evre ile etkile\u015fimin, \u00fcstbili\u015f yetene\u011fini, dilin geli\u015fmesiyle beraberinde getirece\u011fi sonucuna ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan, teorideki i\u00e7sel konu\u015fma ve hayali oyun gibi geli\u015fimsel olgular\u0131n da \u00fcstbili\u015fi yans\u0131tabilece\u011finden bahsedilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015fin Sahneye \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015f terimi ortaya at\u0131lmadan \u00f6nce, sosyal bili\u015fsel geli\u015fim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na g\u00f6z atmak gerekir. Alan\u0131nda \u00f6nc\u00fc olan John Hurley Flavell ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar ile haf\u0131zalar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, kendisini bu terimi ortaya koymaya y\u00f6neltecektir. Eski \u00e7a\u011flar\u0131n filozoflar\u0131ndan Lev Vygotsky\u2019e kadar geriye uzanan \u00e7ocuklar ve bilgilerin geli\u015fimi hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda asl\u0131nda \u00fcstbili\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncesinin isimsiz bir bi\u00e7imde her zaman kafalar\u0131 kurcalad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

Flavell, Friedrichs ve Hoyt (1970), haf\u0131za ve hat\u0131rlayabilme ile ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda, bir \u00e7ocu\u011fun bir g\u00f6revi hat\u0131rlayabilece\u011fine dair fikrinin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormu\u015ftur. B\u00f6ylece haf\u0131za g\u00f6revlerine eklenen bir ba\u011f\u0131ml\u0131 de\u011fi\u015fken ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. G\u00f6r\u00fclmektedir ki ayn\u0131 y\u0131l, ara\u015ft\u0131rmalarda bili\u015fimiz hakk\u0131nda bir \u201cbili\u015fimiz\u201d oldu\u011funa dair y\u00f6nelimler ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rmada, \u00e7e\u015fitli ya\u015f gruplar\u0131ndaki \u00e7ocuklara daha sonra hat\u0131rlama g\u00f6revi ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri gerekecek metodlar uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, daha ileri ya\u015ftaki gruplar\u0131n (d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131fa gidenler) di\u011fer gruplara g\u00f6re (ikinci s\u0131n\u0131f ve anaokuluna gidenler) kendi hat\u0131rlayabilme performanslar\u0131na dair daha iyi bildirimler sundu\u011fu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. Geli\u015fimsel d\u00f6neme g\u00f6re de bili\u015fin de\u011fi\u015fti\u011fi sonucuna yeniden var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rmada \u00fcstbili\u015f kavram\u0131n\u0131n ayak seslerini duymaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar gelecekte sorulmas\u0131 gereken \u00f6nemli bir soruyu ortaya atm\u0131\u015flard\u0131r, zihnin kendi hakk\u0131ndaki bilgisini nas\u0131l g\u00f6zlemleyebilece\u011fimize ve bilebilece\u011fimize y\u00f6nelmemiz gerekti\u011fini belirtmi\u015flerdir. Art\u0131k bu kapasite, insan zihninde yads\u0131namayacak kadar \u00f6nemli bir olu\u015fum haline d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Wellmann, Ritter ve Flavell\u2019in (1975) haf\u0131za geli\u015fimi ile ilgili yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka bir ara\u015ft\u0131rmada; \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuklara daha sonra neyi hat\u0131rlamalar\u0131 gerekti\u011fine dair bir y\u00f6nerge verilmi\u015f ve gruplar hat\u0131rlamak i\u00e7in bekleyen ve beklemeyenler olarak ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 g\u00f6stermektedir ki hat\u0131rlamay\u0131 bekleyen \u00e7ocuklar, hat\u0131rlayabilmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli stratejiler geli\u015ftirir iken; di\u011fer grupta bu g\u00f6zlemlenmemi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda, \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklardan bu konuda veri alman\u0131n zorlu\u011fu dil yeteneklerinin geli\u015fmemi\u015f olabilece\u011fine ve verilen g\u00f6revi farkl\u0131 alg\u0131lam\u0131\u015f olmalar\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rmada \u00f6nemli olan durum; \u00e7ocuklar\u0131n hat\u0131rlayabilmek ama\u00e7l\u0131 stratejiler geli\u015ftirebildiklerinin g\u00f6zlemlenmesidir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015f terimini ilk kez kullanan ve tan\u0131mlamas\u0131n\u0131 yapan John Flavell\u2019e (1979) g\u00f6re, \u00fcstbili\u015f, bili\u015flerimiz ile ilgili ne bildi\u011fimiz ve bu bilgileri d\u00fczenlemek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z kontrol\u00fc anlatan bir terimdir. \u00c7ocuklar ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonucunda, ilk olarak bu fikre \u201c\u00fcst-haf\u0131za\u201d (metamemory) ad\u0131 verilmi\u015ftir (akt. Br\u00e5ten, 1991). Literat\u00fcrde hala s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan bir tan\u0131m olarak ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnebilme kapasitesi olarak belirtilen \u00fcstbili\u015f tan\u0131m\u0131 da Flavell\u2019in 1979 tarihli yaz\u0131s\u0131nda ge\u00e7mektedir. Kendisi ayn\u0131 zamanda terimi i\u00e7ine alan d\u00f6rt ili\u015fkili durum oldu\u011fundan bahsetmi\u015f ve bunlar\u0131 \u201c\u00fcstbili\u015fsel bilgi\u201d, \u201c\u00fcstbili\u015fsel deneyim\u201d, \u201cama\u00e7lar\u201d ve \u201ceylemler\u201d olarak listelemi\u015ftir. Sonu\u00e7 olarak, \u00fcstbili\u015fimiz ve ne bildi\u011fimiz hakk\u0131ndaki fikrimizin, bu d\u00f6rt s\u00fcre\u00e7 aras\u0131ndaki ili\u015fki ile yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi belirtilmi\u015ftir (Flavell, 1979). K\u0131sacas\u0131, asl\u0131nda bir matematik problemini \u00e7\u00f6zemedi\u011fimizde onu \u00e7\u00f6zecek bilgiye sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131nda, \u00fcstbili\u015fi kullan\u0131yor olabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015f Kavram\u0131n\u0131n Teorik Temelleri<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015f teriminin ortaya at\u0131lmas\u0131ndan itibaren, nas\u0131l geli\u015fti\u011fi ve kapsam\u0131nda neler bulundurdu\u011funa dair \u00e7e\u015fitli teoriler ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Flavell de dahil bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n savundu\u011fu teorilerden biri Kendini Nitelendirici Bak\u0131\u015f A\u00e7\u0131s\u0131\u2019d\u0131r (Self-Attributive View) (Proust, 2010). Proust\u2019a (2010) g\u00f6re bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n temeli, kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz hakk\u0131nda bir nitelendirmeye ve d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip olu\u015fumuzla beraber \u00fcstbili\u015fin olu\u015fmas\u0131d\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ortaya at\u0131lan hipotezleri toparlayarak, genel olarak sosyal bili\u015fimizin geli\u015fmesinin evrimsel \u00f6nemine de\u011finmi\u015f ve b\u00f6ylece kendi-bili\u015fimiz hakk\u0131ndaki bilgilerin evrimsel a\u00e7\u0131dan geli\u015fmesinin gereklili\u011finden bahsetmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda ba\u015fkalar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini anlayabilmemiz i\u00e7in \u00f6ncelikle kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi anlayabilmemiz gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015f ve ilk adland\u0131rmas\u0131 olarak \u00fcst-haf\u0131za\u2019n\u0131n altyap\u0131s\u0131nda bizi 3 farkl\u0131 alt bile\u015fen kar\u015f\u0131lar; bunlar ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan kontrol (control), izleme (monitoring) ve i\u00e7ebak\u0131\u015f ile beraber gelen \u00f6znel raporlar olarak belirtilmektedir (Nelson ve Narens, 1990). Kontrol, bir eylemi ger\u00e7ekle\u015ftirmede ve onu s\u00fcrd\u00fcrmede kendini g\u00f6sterir; bu kendi \u00fcstbili\u015fimizi eyleme nas\u0131l d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bunun i\u00e7in ise \u201cizleme\u201d devreye girer; Nelson ve Narens, bunun durumu de\u011ferlendirmemizi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar. Bu durumu de\u011ferlendirmeyi ise i\u00e7ebak\u0131\u015f raporlar\u0131m\u0131z ile ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6ylemektedirler. \u0130\u00e7ebak\u0131\u015f y\u00f6ntemi, Titchener, Wundt ve James gibi psikolojinin \u00f6nc\u00fclerinin de kulland\u0131\u011f\u0131 bir y\u00f6ntem olarak, Yap\u0131salc\u0131l\u0131k ile beraber, hen\u00fcz \u00fcstbili\u015f terimi ortaya at\u0131lmadan \u00f6nce de kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktayd\u0131 (Schultz ve Schultz, 2004; Aslay, \u00e7ev. 2007). Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler ile paralel olarak Nelson ve Narens da bu y\u00f6ntemi, davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz ile nas\u0131l de\u011ferlendirdi\u011fimiz ve do\u011fru\/yanl\u0131\u015f yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bilebilmemiz ile ba\u011fda\u015ft\u0131rarak \u00fcstbili\u015fin teorik altyap\u0131s\u0131na eklemektedirler. B\u00f6ylece \u00fcstbili\u015f kavram\u0131, ne bildi\u011fimiz ve bilebilece\u011fimiz hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizin kapsam\u0131n\u0131 geni\u015f bir bi\u00e7imde ele alacak \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in, bir \u00e7at\u0131 olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015f ve Bir Temel Olarak Zihin Kuram\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015fin d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnebildi\u011fimiz temeline dayal\u0131 oldu\u011fundan bahsettik; fakat genel olarak kar\u015f\u0131m\u0131zdakilerin \u201czihnini okuma\u201d yetene\u011finin de nas\u0131l geli\u015fti\u011fine bir g\u00f6z atmak gerekir. Kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi ve di\u011fer insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini nas\u0131l tahmin ediyoruz? Bu fark\u0131ndal\u0131klara ithafen, kar\u015f\u0131m\u0131za zihin kuram\u0131 (theory of mind) \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

Zihin kuram\u0131, Premack and Woodruff (1978) taraf\u0131ndan, kendi ve di\u011ferlerinin zihinsel durumunun fark\u0131nda olabilmeye verdikleri isim ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6kenleri yine geli\u015fim psikoloji ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na dayan\u0131r. \u00dcstbili\u015fin geli\u015fiminde bahsedildi\u011fi gibi, \u00e7ocuklar\u0131n geli\u015fim d\u00f6nemleriyle ba\u015flayan hayali oyunlar\u0131 ve rol yapabilme yeteneklerinin de\u011ferlendirilmesi, zihin kuram\u0131na \u00f6nc\u00fcld\u00fcr (Leslie, 1987). Yine ayn\u0131 \u015fekilde \u00fcstbili\u015fte oldu\u011fu gibi, Leslie, dil geli\u015fiminin de bu kapasitenin geli\u015fmesinde \u00f6nemli oldu\u011funa de\u011finmektedir; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ocuklar kendi zihinsel d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ortaya koyacak kelimeleri \u00f6\u011frenmeye ba\u015flad\u0131k\u00e7a sosyal ve i\u00e7sel olarak \u201cbili\u015f\u201d alg\u0131lar\u0131 da geli\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer T\u00fcrlerde \u00dcstbili\u015f Mekanizmalar\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Zihnin \u00fcstbili\u015f mekanizmas\u0131n\u0131n nas\u0131l geli\u015fti\u011fi, evrimsel temellerinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda ya da verilen g\u00f6revlerde bu mekanizman\u0131n nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan merak edilen sorulard\u0131r. Ba\u015fka bir soru da bu mekanizman\u0131n insan di\u011fer canl\u0131larda da geli\u015fip geli\u015fmedi\u011fidir (Jozefowiez, Staddon ve Cerutti, 2009). Buna y\u00f6nelik olarak \u00f6zellikle s\u0131\u00e7anlar ve maymunlar \u00fczerinde deneyler yap\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r; fakat dil her ne kadar bir \u00fcstbili\u015f g\u00f6stergesi olarak g\u00f6r\u00fclse de, bu hayvanlarda kullan\u0131lamayacakt\u0131r. B\u00f6ylece \u00fcstbili\u015f terimine davran\u0131\u015fsal g\u00f6stergelerin nas\u0131l eklenebilece\u011fi ve karar verme mekanizmalar\u0131n\u0131n bir g\u00f6sterge olup olamayaca\u011f\u0131 \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (Smith, Shields and Washburn, 2003).<\/p>\n\n\n\n

Bu davran\u0131\u015fsal y\u00f6ntemlerin kullan\u0131lmas\u0131 zihin kuram\u0131n\u0131 geli\u015ftiren \u00e7al\u0131\u015fmac\u0131lar Premack ve Woodruff\u2019un ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u015eempanzelerin de bilgilere, inan\u00e7lara ve do\u011fruyu anlay\u0131p anlamamaya y\u00f6nelik bir yetenekleri olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak etmi\u015flerdir. \u00c7al\u0131\u015fmada, \u015fempanzelere bir insan akt\u00f6r\u00fcn sorunlar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sahneler g\u00f6sterilmi\u015f ve daha sonra bu sahnelerdeki \u00e7\u00f6z\u00fcme ait foto\u011fraflar verilmi\u015ftir. Sonu\u00e7lara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u015fempanzelerin do\u011fru cevaplar\u0131 bilebildi\u011fi g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. Premack ve Woodruff (1978), \u015fempanzelerin durumu ve amac\u0131 anlayarak \u00e7\u00f6z\u00fcmleri sunabildi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Videodaki akt\u00f6r\u00fcn sorunu \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nelik bir amac\u0131 oldu\u011funu anlayabilmek, zihin kuram\u0131n\u0131n \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc yeteneklerden biri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, her ne kadar \u015fempanzelerin ba\u015fka bir durumdaki birinin ama\u00e7lar\u0131n\u0131 anlayabilmi\u015f olacaklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterseler de, kendi i\u00e7 bilgisini nas\u0131l edinebilece\u011fini veya bu \u00e7\u00f6z\u00fcmleri kendine y\u00f6nelik de \u00fcretip \u00fcretemeyece\u011fini tart\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Burada da asl\u0131nda daha \u00e7ok i\u00e7-bilgimize y\u00f6nelik olan \u201c\u00fcstbili\u015f\u201d devreye girmeye ba\u015flar. Bu merak ile yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, \u00fcstbili\u015fin de hayvanlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flamas\u0131na \u00f6nc\u00fc olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00e7e\u015fitli hayvanlar\u0131n da insanlar gibi bilip bilmediklerini de\u011ferlendirebildiklerini ve buna g\u00f6re kararlar\u0131n\u0131 uygulayabildiklerini g\u00f6stermi\u015flerdir. Bu ara\u015ft\u0131rmalardan birinde, \u00e7al\u0131\u015fmalarda olduk\u00e7a fazla kullan\u0131lan Rhesus maymunlar\u0131n\u0131n izleme yeteneklerini ve \u00f6\u011frendiklerini de\u011ferlendirerek ba\u015fka bir durumda kullanabildikleri de kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. Deneyde, maymunlar alg\u0131sal g\u00f6revler hakk\u0131nda e\u011fitilmi\u015fler ve kendi \u201cizlemlerini\u201d kullanarak \u00f6\u011frendiklerini ba\u015fka g\u00f6revde kullanabilmi\u015flerdir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu ba\u015far\u0131y\u0131, tek bir g\u00f6revde \u00f6\u011frenmi\u015f olsa da, onun d\u0131\u015f\u0131na genelleyerek \u00fcstbili\u015fi kullanabilme yeteneklerine ba\u011flam\u0131\u015flard\u0131r (Kornell, Son ve Terrace, 2007). Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu deney ile ilk defa ba\u015fka bir t\u00fcr\u00fcn bili\u015fsel etkinlikler ile u\u011fra\u015f\u0131rken \u00fcstbili\u015f mekanizmalar\u0131n\u0131 kullanabildiklerinin g\u00f6sterildi\u011fini belirtmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

Rhesus maymunlar\u0131 ile yap\u0131lan ba\u015fka bir ara\u015ft\u0131rmada, maymunlara ipucu verilerek ara\u015ft\u0131rmac\u0131 taraf\u0131ndan bir t\u00fcp\u00fcn hangi taraf\u0131na yemi koydu\u011funu bilip bilemeyecekleri ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir grupta ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yemi hangi tarafa koydu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterirken, di\u011fer grupta g\u00f6stermemi\u015ftir. \u0130ki grupta da hem tek t\u00fcp, hem de iki t\u00fcp durumu kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; \u00f6yle ki maymunlar yemin hangi tarafta oldu\u011funu bilmedikleri durumda, iki t\u00fcp\u00fcn de tam ortas\u0131ndan deliklere bakarak bilgi aray\u0131\u015f\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 g\u00f6stermi\u015flerdir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu durumun, maymunlar\u0131n \u00fcstbili\u015f yeteneklerini ortaya koydu\u011funu belirtmektedirler; \u201cyeri bilip bilmediklerini\u201d de\u011ferlendirmi\u015fler ve bu bilgiye sahip olmad\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131na varm\u0131\u015flard\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00fcstbili\u015f mekanizmalar\u0131n\u0131n, do\u011fada bilgi belirsizli\u011fini ortadan kald\u0131rmak ve ya\u015fam ko\u015fullar\u0131nda en az bedelle buna ula\u015fabilmek ama\u00e7l\u0131 bir davran\u0131\u015fla g\u00fcd\u00fclenebilece\u011fi sonucuna varm\u0131\u015flard\u0131r. Bunu da insan \u00fcstbili\u015finin evrimine bir \u00f6n ayak olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile belirtmi\u015flerdir (Rosati ve Santos, 2016).<\/p>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015fin \u00c7ocuklarda Geli\u015fimi ve E\u011fitimde Uygulamalara D\u00f6k\u00fcm\u00fc<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, genellikle \u00e7ocuklar\u0131n kendi bilgilerini nas\u0131l de\u011ferlendirdikleri ve bunlar\u0131 verilen g\u00f6revlerde nas\u0131l uygulad\u0131klar\u0131 ile kendilerini g\u00f6sterir. Bu a\u00e7\u0131dan hem bili\u015fsel psikoloji, hem geli\u015fim psikolojisi alan\u0131nda konunun \u00f6nemli bir yere sahip oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Daha da fazlas\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n \u00fcstbili\u015fsel yetenekleri ve stratejilerinin geli\u015ftirilmelerine y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; akranlar\u0131na g\u00f6re daha iyi \u00f6\u011frenme ve hat\u0131rlama s\u00fcre\u00e7lerine sahip olduklar\u0131 belirtilmektedir (Chatzipanteli, Grammatikopoulos ve Gregoriadis, 2013). Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu durumun bir sonucu olarak \u00fcstbili\u015fsel aktivitelerin \u00f6\u011frenilebilir oldu\u011funa ve \u00f6\u011fretmenlerin \u00f6nemli rol\u00fcne de\u011finmektedirler. Akpunar (2011) da bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi desteklemektedir ve yeti\u015fkinlikte \u00fcstbili\u015fsel stratejilerin daha iyi kullan\u0131labildi\u011finden bahsetmektedir. Bu y\u00fczden uygulamalar; e\u011fitim bilimleri alan\u0131nda da olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yere sahip olmaya ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fitim alan\u0131nda \u00fcstbili\u015fin iki alt bile\u015feni kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar; bili\u015fin fark\u0131nda olabilmek ve onu d\u00fczenleyebilmek (self-regulation) (Chatzipanteli ve ark, 2013; Akpunar, 2011). Akpunar, \u00fcstbili\u015fin bu iki \u00f6zelli\u011finden dolay\u0131 bir \u00f6\u011frenme s\u00fcrecini kendi kendimize ba\u015farabilmede \u00f6nemli oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rmalar ile, e\u011fitim ve geli\u015fim alan\u0131nda \u00fcstbili\u015fin nas\u0131l uygulanabilece\u011fine ve hangi de\u011fi\u015fkenleri etkileyebilece\u011fine dair \u00e7al\u0131\u015fmalara 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar ve sonras\u0131nda gittik\u00e7e a\u011f\u0131rl\u0131k verilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir. B\u00f6ylece ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan \u00e7e\u015fitli \u00fcstbili\u015fsel yap\u0131lar\u0131 geli\u015ftirecek \u00f6\u011fretim teknikleri de \u00fcretilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcstbili\u015f kavram\u0131n\u0131n tarihsel geli\u015fimi \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak, belki de ne bildi\u011fimiz konusundaki bilgimiz, bizim ger\u00e7ekten de hayatta kalma \u015fans\u0131m\u0131z\u0131 art\u0131rabilecek evrimsel bir yetene\u011fimiz olabilir. Bir konuda bilgisizli\u011fimizin fark\u0131ndaysak, bilgi aray\u0131\u015f\u0131 davran\u0131\u015f\u0131nda bulunuruz veya tehlikeli bir durum ise bu fark\u0131ndal\u0131k, bizi o i\u015fe giri\u015fmekten al\u0131koyarak koruyabilir. Felsefi a\u00e7\u0131dan bilgi aray\u0131\u015f\u0131 da varolu\u015fsal krizlerimizi tatmin etmenin d\u0131\u015f\u0131nda beraberinde bu avantajlar\u0131 getiren bir aray\u0131\u015f olarak g\u00f6r\u00fclebilir. B\u00f6ylece bu aray\u0131\u015f; bili\u015f, \u00fcstbili\u015f ve zihin kuram\u0131n\u0131n do\u011fu\u015funa sa\u011flam bir temel sa\u011flayarak insan zihni hakk\u0131ndaki bilgilerimizi geni\u015fletmenin yolunu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Belki de bu geni\u015fleme sayesinde \u00fcstbili\u015f yeteneklerimizi, art\u0131k hayatta kalma i\u00e7g\u00fcd\u00fcm\u00fcz\u00fc y\u00f6nlendirecek bir \u015fey olarak de\u011fil, do\u011fada sava\u015f vermemizi gerektirecek kadar \u00e7etin olmayan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda f\u0131rsatlar\u0131 g\u00f6rebilmeye ve oldu\u011fumuzdan daha iyi stat\u00fclere gelebilmemizi veya daha iyi ili\u015fkiler kurabilmemizi sa\u011flayacak bir y\u00f6ntem olarak kullanmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliriz. Bu y\u00fczden \u00fcstbili\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u015fimdiki ko\u015fullar\u0131m\u0131za ba\u011fl\u0131 olarak yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nemli olarak g\u00f6rmekteyim, bu da e\u011fitimde b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimler sa\u011flayabilece\u011fini g\u00f6steren ara\u015ft\u0131rmalar ile tutarl\u0131 olacakt\u0131r. \u00c7ocuklar\u0131n geli\u015fim d\u00f6nemine uygun olarak etkinlikler de sunulabilir ve belki de \u00fcstbili\u015f yeteneklerinin daha \u00f6nceden veya daha iyi geli\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olunabilir. Bu uygulamalar g\u00fcncel olarak, sosyalle\u015fmede sorunlar \u00e7eken, kendini veya insanlar\u0131 anlayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen \u00e7ocuklarda ve yeti\u015fkinlerde de kullan\u0131lacak \u015fekillere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek; hem kendilerini hem de d\u00fcnyay\u0131 alg\u0131lamalar\u0131nda onlara yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Akpunar, B. (2011). Bili\u015f ve \u00dcstbili\u015f (Metacognition) Kavramlar\u0131n\u0131n Zihin Felsefesi A\u00e7\u0131s\u0131ndan Analizi. International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 6(4), 353\u2013365.<\/p>\n\n\n\n

Br\u00e5ten, I. (1991). Vygotsky as precursor to metacognitive theory: I. The concept of metacognition and its roots. Scandinavian Journal of Educational Research, 35(3), 179\u2013192. doi: 10.1080\/0031383910350302.<\/p>\n\n\n\n

Cemilo\u011flu, M. ve Ogur, E. (2016). Okuma \u00d6\u011fretiminde Bili\u015f ve \u00dcst-Bili\u015f Stratejileri. Uluslararas\u0131 Hakemli \u0130nsan ve Sanat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, 1(1), 118\u2013137.<\/p>\n\n\n\n

Chatzipanteli, A., Grammatikopoulos, V., & Gregoriadis, A. (2013). Development and evaluation of metacognition in early childhood education. Early child development and care, 184(8), 1223\u20131232. doi: 10.1080\/03004430.2013.861456.<\/p>\n\n\n\n

Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive\u2013developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906\u2013911. doi: 10.1037\/0003\u2013066X.34.10.906.<\/p>\n\n\n\n

Flavell, J. H., Friedrichs, A. G., & Hoyt, J. D. (1970). Developmental changes in memorization processes. Cognitive psychology, 1(4), 324\u2013340. doi: 10.1016\/0010\u20130285(70)90019\u20138.<\/p>\n\n\n\n

Fox, E., & Riconscente, M. (2008). Metacognition and self-regulation in James, Piaget, and Vygotsky. Educational Psychology Review, 20(4), 373\u2013389. doi: 10.1007\/s10648\u2013008\u20139079\u20132.<\/p>\n\n\n\n

Frede, M. (2008). Aristotle on thinking. Rhizai. A Journal for Ancient Philosophy and Science, 2, 287\u2013302.<\/p>\n\n\n\n

Jozefowiez, J., Staddon, J. E. R., & Cerutti, D. T. (2009). Metacognition in animals: how do we know that they know?. Comparative Cognition & Behavior Reviews, 4. doi: 10.3819\/ccbr.2009.40003.<\/p>\n\n\n\n

Karakelle, S. ve Sara\u00e7, S. (2010). \u00dcst Bili\u015f Hakk\u0131nda Bir G\u00f6zden Ge\u00e7irme: \u00dcstbili\u015f \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 m\u0131 Yoksa \u00dcst Bili\u015fsel Yakla\u015f\u0131m m\u0131? T\u00fcrk Psikoloji Yaz\u0131lar\u0131, 13(26), 45\u201360.<\/p>\n\n\n\n

Kornell, N., Son, L. K., & Terrace, H. S. (2007). Transfer of metacognitive skills and hint seeking in monkeys. Psychological Science, 18(1), 64\u201371.<\/p>\n\n\n\n

Leslie, A. M. (1987). Pretense and representation: The origins of \u201ctheory of mind.\u201d. Psychological review, 94(4), 412\u2013426. doi: 10.1037\/0033\u2013295X.94.4.412.<\/p>\n\n\n\n

Nelson, T. O., & Narens, L. (1990). Metamemory: A theoretical framework and new findings. Psychology of learning and motivation, 26, 125\u2013173. doi: 10.1016\/S0079\u20137421(08)60053\u20135.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6ktem, \u00dc. (2003). John Locke ve George Berkeley\u2019in Kesin Bilgi Aray\u0131\u015f\u0131. Ankara \u00dcniversitesi Dil ve Tarih Co\u011frafya Fak\u00fcltesi Dergisi, 43(2), 133\u2013149.<\/p>\n\n\n\n

Premack, D., & Woodruff, G. (1978). Does the chimpanzee have a theory of mind?. Behavioral and brain sciences, 1(4), 515\u2013526. doi: 10.1017\/S0140525X00076512.<\/p>\n\n\n\n

Proust, J. (2010). Metacognition. Philosophy Compass, 5(11), 989\u2013998. doi: 10.1111\/j.1747\u20139991.2010.00340.x<\/p>\n\n\n\n

Rosati, A. G., & Santos, L. R. (2016). Spontaneous metacognition in rhesus monkeys. Psychological science, 27(9), 1181\u20131191. doi: 10.1177\/0956797616653737<\/p>\n\n\n\n

Schultz, D. P., & Schultz, S. E. (2007). Modern Psikoloji Tarihi, 173\u2013205. (\u00e7ev: Y. Aslay). \u0130stanbul: Kakn\u00fcs Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Smith, J. D., Shields, W. E., & Washburn, D. A. (2003). The comparative psychology of uncertainty monitoring and metacognition. Behavioral and brain sciences, 26(3), 317\u2013339. doi: 10.1017\/S0140525X03000086<\/p>\n\n\n\n

Vygotsky, L. (1978). Interaction Between Learning and Development. In Gauvain & Cole (Eds.) Readings on the Development of Children. New York, Scientific American Books. 34\u201340.<\/p>\n\n\n\n

Wellman, H. M., Ritter, K., & Flavell, J. H. (1975). Deliberate memory behavior in the delayed reactions of very young children. Developmental Psychology, 11(6), 780. doi: 10.1037\/0012\u20131649.11.6.780<\/p>","protected":false},"featured_media":2111,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[94,93,234,691,64,233,92,323,1081,76,80,81,1082,96],"kategori":[725],"class_list":["post-2110","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-meta-cognition","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-ustbilis","event_publishing_tags-zihin","kategori-yazi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2110","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2110\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2111"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=2110"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=2110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}