{"id":2103,"date":"2023-06-28T15:00:47","date_gmt":"2023-06-28T15:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=2103"},"modified":"2025-09-19T20:00:39","modified_gmt":"2025-09-19T20:00:39","slug":"bir-bilissel-bilimci-olarak-insan-robot-etkilesimini-calismak-tugce-nur-pekcetin","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/bir-bilissel-bilimci-olarak-insan-robot-etkilesimini-calismak-tugce-nur-pekcetin\/","title":{"rendered":"Bir Bili\u015fsel Bilimci Olarak \u0130nsan Robot Etkile\u015fimini \u00c7al\u0131\u015fmak \u2014 Tu\u011f\u00e7e Nur Pek\u00e7etin"},"content":{"rendered":"\n

Tu\u011f\u00e7e Nur Pek\u00e7etin Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi \u0130ngilizce \u00d6\u011fretmenli\u011fi lisans e\u011fitiminden sonra ayn\u0131 \u00fcniversitede Bili\u015fsel Bilimler y\u00fcksek lisans\u0131n\u0131 tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu anda yine ODT\u00dc\u2019de Bili\u015fsel Bilimler Doktora Program\u0131\u2019nda tez a\u015famas\u0131ndad\u0131r, tezi kapsam\u0131nda insan-robot etkile\u015fiminde zihin alg\u0131s\u0131n\u0131 etkileyen fakt\u00f6rleri ara\u015ft\u0131rmakta, Bilkent <\/em>Bili\u015fsel Hesaplamal\u0131 Sinirbilim Laboratuvar\u0131<\/em><\/a> b\u00fcnyesinde sosyal robot Pepper\u2019\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ek zamanl\u0131 deneyler y\u00fcr\u00fctmektedir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bili\u015fsel Bilim ve \u0130nsan-Robot Etkile\u015fimi nedir?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Bili\u015fsel Bilim (Cognitive Science) alan\u0131n\u0131n k\u00f6kleri \u00e7e\u015fitli disiplinlerden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan zihinsel s\u00fcre\u00e7lerin incelenmesinde geleneksel psikolojik y\u00f6ntemlere ek olarak daha farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlara ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funun fark edildi\u011fi 1950\u2019lerin sonu ve 1960\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131na dayanmaktad\u0131r. Bu alana \u00e7o\u011fu zaman Bili\u015fsel Bilimler diye referans verildi\u011fini g\u00f6r\u00fcp duyabiliriz zira insan zihnini ve bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7leri anlamay\u0131 ama\u00e7layan pek \u00e7ok disiplinin, \u00f6rne\u011fin, psikoloji, dilbilim, felsefe, yapay zek\u00e2, n\u00f6robilim, matematik, antropoloji gibi, bir araya gelmeleri ve disiplinleraras\u0131 bir yakla\u015f\u0131m benimsemeleri ile var olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Bir bili\u015fsel bilimci ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 zihin hakk\u0131nda kapsaml\u0131 ve b\u00fct\u00fcnsel bir anlay\u0131\u015fa ula\u015fma hedefiyle ger\u00e7ekle\u015ftirir. Bu amaca y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalar dil, alg\u0131, dikkat, karar verme, problem \u00e7\u00f6zme, haf\u0131za, \u00f6\u011frenme, zihinsel temsiller, bilin\u00e7, bili\u015fsel bozukluklar gibi ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda toplanabilir. Tam da bu noktada, bir bili\u015fsel bilimcinin \u0130nsan-Robot Etkile\u015fimi (Human-Robot Interaction (HRI)) alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma motivasyonuna, bu alana koyabilece\u011fi katk\u0131lara ve bunlar\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131na dair konu\u015fmaya ba\u015flayabiliriz; \u00f6ncelikle insan-robot etkile\u015fimi alan\u0131n\u0131 k\u0131saca tan\u0131tarak ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn bili\u015fsel bilimciler \u201cBili\u015fsel bilim nedir?\u201d sorusunu cevaplarken veya bu alan\u0131n kapsam\u0131na dair konu\u015furken birden fazla c\u00fcmle gerekmesi durumunu bilir. Ayn\u0131 \u015fekilde insan-robot etkile\u015fimi alan\u0131 da \u00e7ok kapsaml\u0131 ve pek \u00e7ok farkl\u0131 disiplinden teorik ve metodolojik olarak katk\u0131 gerektiren bir aland\u0131r. En basit haliyle bir tan\u0131m yapmam\u0131z gerekirse, insan-robot etkile\u015fimi alan\u0131n\u0131 insanlar ve robotlar aras\u0131ndaki ileti\u015fim ve etkile\u015fimi inceleyen bir disiplin olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bu g\u00f6rece basit tan\u0131mdan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere bili\u015fsel bilimin kapsam\u0131na giren pek \u00e7ok ba\u015fl\u0131k, \u00f6rne\u011fin, alg\u0131, karar verme, dikkat, bilin\u00e7, \u00f6\u011frenme vb. insan-robot etkile\u015fimi ba\u011flam\u0131nda da \u00e7al\u0131\u015fabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ben bu yaz\u0131da, bir bili\u015fsel bilimci olarak insan-robot etkile\u015fimi alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n mevcut ve olas\u0131 motivasyonlar\u0131n\u0131 \u00f6nce genel bir perspektifte sunmay\u0131, hemen sonras\u0131nda da bu motivasyonun kendi tecr\u00fcbelerimde nas\u0131l hayat buldu\u011funu payla\u015fmak istiyorum. Benim bu alandaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m zihin alg\u0131s\u0131n\u0131 etkileyen fakt\u00f6rler \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan, ileriki k\u0131s\u0131mlar\u0131n biraz daha bu alana y\u00f6nelik olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmek isterim.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan-Robot Etkile\u015fimi, Bili\u015fsel Bilim\u2019i \u0130lgilendirecek Ne S\u00f6yleyebilir?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

1. Robotlarla etkile\u015fimimizi ara\u015ft\u0131r\u0131rken \u00f6\u011frendiklerimiz bize di\u011fer insanlarla ve \u00e7evremizle olan ili\u015fkilerimiz hakk\u0131nda da pek \u00e7ok \u015fey s\u00f6yleme potansiyeline sahiptir. Sosyal robotlar canl\u0131 olmad\u0131klar\u0131 halde bir bedene sahip olup insana benzer davran\u0131\u015flar\u0131 taklit edebilecek kabiliyetlere sahip olabildiklerinden insan-insan, insan-hayvan veya daha genel olarak insan-\u00e7evre ili\u015fkilerine dair ara\u015ft\u0131rma ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131n pek \u00e7o\u011fu bu konu i\u00e7in de ilgili ve ili\u015fkili h\u00e2le gelmektedir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan-robot etkile\u015fimi alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar i\u00e7in ba\u015fta gelen sorulardan bir tanesi de insanlar\u0131n robotlar\u0131 di\u011fer canl\u0131 t\u00fcrlerine veya di\u011fer varl\u0131klara k\u0131yasla nas\u0131l alg\u0131lad\u0131klar\u0131<\/em>d\u0131r. Bu konunun bir merak konusu olmas\u0131 bir s\u00fcrpriz de\u011fil \u00e7\u00fcnk\u00fc tasarlanan her bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn, \u00f6rne\u011fin, bir su termosunun bile kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan nas\u0131l alg\u0131land\u0131\u011f\u0131, ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131m rahatl\u0131\u011f\u0131 sundu\u011fu veya su i\u00e7me esnas\u0131ndaki tutu\u015f veya uzun s\u00fcreli kullan\u0131m i\u00e7in nas\u0131l fikirler olu\u015fturdu\u011funa dair kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar y\u00fcr\u00fcten end\u00fcstriyel \u00fcr\u00fcn tasar\u0131m\u0131 alan\u0131, \u00e7ok uzun s\u00fcredir hayat\u0131m\u0131zdaki pek \u00e7ok \u00fcretime y\u00f6n vermektedir. Ya da bir web sitesinin veya uygulama aray\u00fcz\u00fcn\u00fcn kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in anlaml\u0131 ve istenen deneyimi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131ndan emin olabilmek i\u00e7in kapsaml\u0131 ve sistematik ara\u015ft\u0131rmalardan yararlanan kullan\u0131c\u0131 deneyimi tasar\u0131m\u0131 (UX design<\/em>) alan\u0131 \u00f6zellikle son y\u0131llarda olduk\u00e7a reva\u00e7ta bir alan olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Fakat robotlar\u0131n tasarlanan bir \u00fcr\u00fcn veya bir aray\u00fczden \u00f6teye giden y\u00f6nleri onlar\u0131 bili\u015fsel bilim ve insan-robot etkile\u015fimi alanlar\u0131ndan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kesi\u015fti\u011fi konular\u0131n \u00f6znesi h\u00e2line getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201csosyal robotlar\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan, insana benzer \u00f6zelliklere, \u00f6rne\u011fin bir y\u00fcz ve bedene sahip ve insanlarla etkile\u015fime girmeleri amac\u0131yla tasarlanm\u0131\u015f robotlar sosyal hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline gelmeleri vizyonuyla \u00fcretilmektedirler. Sosyal robotlar\u0131n h\u00e2lihaz\u0131rda e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, rehabilitasyon, sosyal yard\u0131m, sat\u0131\u015f, ya\u015fl\u0131 bak\u0131m\u0131, ileti\u015fim ve e\u011flence gibi pek \u00e7ok sosyal etkile\u015fim gerektiren alanda yer ald\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. Sosyal etkile\u015fimler i\u00e7in insanlar\u0131n sahip oldu\u011fu en \u00f6nemli yeteneklerden bir tanesi di\u011fer insanlar\u0131n da belirli zihinsel durumlara (mental states<\/em>) ve kapasitelere (mental capacities<\/em>) sahip olabileceklerini bilmektir. Ayr\u0131ca yeti\u015fkin insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu \u00e7evresindekilerin kendilerinden farkl\u0131 duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelere, niyet, inan\u00e7 ve zihinsel temsillere (mental representations<\/em>) sahip olabileceklerinin de fark\u0131ndad\u0131rlar. Zihin Kuram\u0131\u2019na (Theory of Mind<\/em>) g\u00f6re di\u011fer insanlar\u0131n zihinsel durumlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in kendi i\u00e7imizden yola \u00e7\u0131karak bir teori veya model geli\u015ftirebiliriz veya bu zihinsel durumlar\u0131 anlayabilmek i\u00e7in yine kendi zihnimizde o durumlara dair sim\u00fclasyonlar olu\u015fturarak bunlar\u0131 anlamland\u0131rabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Zihin kuram\u0131 ba\u011flam\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde: 1) Konu\u015fan, g\u00f6z temas\u0131 kuran, hareket eden, \u00f6zetle insana benzer davran\u0131\u015flar sergileyen bir robotun bir insan gibi alg\u0131lan\u0131p alg\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131, t\u0131pk\u0131 bir insan gibi zihinsel durum ve kapasiteler atfedilip edilmedi\u011fi bize zihin atf\u0131 s\u00fcrecine (mind attribution process<\/em>) ve zihin kuram\u0131na dair ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z\u0131 geni\u015fletme f\u0131rsat\u0131 sunmaktad\u0131r. 2) Robotlar\u0131n insana yak\u0131n veya benzer de\u011ferlendirmeler ald\u0131\u011f\u0131 durumlar ile almad\u0131\u011f\u0131 durumlar aras\u0131ndaki farklar bize insan zihninin \u2018insana duyarl\u0131\u2019 veya \u2018insana \u00f6zel\u2019 alg\u0131sal durumlar\u0131 ile di\u011fer canl\u0131lar veya \u00e7evresine dair alg\u0131sal durumlar\u0131na dair bulgular sunacakt\u0131r. 3) \u0130nsanlar\u0131n cans\u0131z fakat yine de canl\u0131ya benzer davran\u0131\u015flar sergileyen bir varl\u0131\u011fa dair tutumlar\u0131na ve onlara sosyal hayatta verdikleri yerlere dair ara\u015ft\u0131rmalar daha \u00f6nce benzeri olmayan bir sosyal ili\u015fkinin kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131ndan insan sosyal bili\u015fine dair gizli kalm\u0131\u015f pek \u00e7ok konunun kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7maktad\u0131r ve a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sosyal etkile\u015fimin dinamikleri, bu etkile\u015fim i\u00e7erisinde bulunan iki taraf a\u00e7\u0131s\u0131ndan da incelendi\u011finde \u00e7ok fazla de\u011fi\u015fken ve boyuttan olu\u015fan kapsaml\u0131 bir konudur. \u00d6rne\u011fin, Waytz ve di\u011ferleri, 2010\u2019da yay\u0131nlanan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda [8] zihin alg\u0131s\u0131n\u0131n (mind perception<\/em>) neden ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 alg\u0131layan taraf (perceiver<\/em>) ve alg\u0131lanan taraf (perceived<\/em>) a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele alm\u0131\u015ft\u0131r ve alg\u0131layan rol\u00fcndeki insanlar\u0131 bu s\u00fcre\u00e7te motive eden iki ana neden ortaya koymu\u015flard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n sosyal ba\u011flant\u0131 kurmaya ve \u00e7evrelerini anlamaya ve kontrol etmeye dair motivasyonlar\u0131 zihin alg\u0131s\u0131n\u0131n iki ana nedeni olarak sunulmu\u015ftur. \u0130nsanlar do\u011fadaki olay ve belirsizlikleri baz\u0131 durumlarla nedensellik kurarak a\u00e7\u0131klama e\u011filimine sahiptirler. Bu da ya\u015fanan baz\u0131 \u015feyleri a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in bazen cans\u0131z nesnelere dahi zihin atfetme gibi sonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131klayabilir. Bu iki nedenin alg\u0131layan a\u00e7\u0131s\u0131ndan sonu\u00e7lar\u0131na bakacak olursak: ya\u015fananlara bir anlam atfederek \u00e7evresini anlamland\u0131rabilir, zihne sahip olan birileriyle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden kendi davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ona g\u00f6re ayarlayabilir ve zihinsel durumlar atfetti\u011fi \u00f6znelerin belirli ahlaki ve toplumsal kurallara g\u00f6re davranmas\u0131n\u0131 bekleyebilir. \u00d6rne\u011fin, Waytz ve di\u011ferlerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda [8] verdikleri araba \u00f6rne\u011fini konumuza uyarlayarak sunacak olursak, kalabal\u0131k bir evin \u00fcyesi bir ki\u015fi, kulland\u0131klar\u0131 robot s\u00fcp\u00fcrgenin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekti\u011fi gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan emin olup onu yaln\u0131zca bir makine olarak g\u00f6rebilir ve ona hi\u00e7bir zihinsel at\u0131fta bulunmayabilir. Bu ki\u015fi bu s\u00fcp\u00fcrgenin bozulmas\u0131 durumunda onu ilgili servise g\u00f6t\u00fcr\u00fcp gerekli tamirat\u0131 yapt\u0131r\u0131p yine ondan beklendi\u011fi gibi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 umarak kullanmaya devam edebilir veya ar\u0131zan\u0131n devam etmesi durumunda onu kullanmay\u0131 b\u0131rakabilir. Yaln\u0131z ya\u015fayan veya \u00e7evresindeki canl\u0131 cans\u0131z b\u00fct\u00fcn varl\u0131klara zihin atfeden bir ki\u015fi ayn\u0131 robot s\u00fcp\u00fcrgenin bir karakteri oldu\u011funa inanabilir, ona bir isim verip \u00e7evresine ondan bahsedebilir. Bu ki\u015fi robotun bozuldu\u011fu bir g\u00fcn \u201cGe\u00e7en g\u00fcn b\u00fct\u00fcn evi temizledi\u011finde sana yeterince te\u015fekk\u00fcr etmedim, sen de beni b\u00f6yle cezaland\u0131r\u0131yorsun, hakl\u0131s\u0131n.\u201d diyebilir veya ondan baz\u0131 de\u011ferlere sahip olmas\u0131n\u0131 bekleyerek \u201cBug\u00fcn misafirim gelecekti ve sen bana bunu yapt\u0131n, beni \u00e7ok hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratt\u0131n.\u201d diye sitem edebilir.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz gibi bu zihinsel at\u0131flar\u0131n bir de alg\u0131lanan taraf\u0131 vard\u0131r. Waytz ve di\u011ferlerinin 2010 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda alg\u0131lanan a\u00e7\u0131s\u0131ndan bahsettikleri fakt\u00f6rler aras\u0131nda sevilebilirlik, alg\u0131lanan benzerlik ve tahmin edilebilirlik yer almaktad\u0131r. \u0130nsan-robot etkile\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bir robotun ne kadar insana benzer \u00f6zellikler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, sevilebilir oldu\u011fu veya ne kadar tahmin edilebilir oldu\u011fu ve beklendi\u011fi \u015fekilde hareket etti\u011fi onun alg\u0131layanlar taraf\u0131ndan ne d\u00fczeyde zihinsel at\u0131f alaca\u011f\u0131n\u0131 etkileyecektir. Yak\u0131n zamanl\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma eylem tipinin zihin atf\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki \u00f6nemini g\u00f6stermi\u015ftir [8]. Saltik ve di\u011ferleri (2021) \u2018el sallamak\u2019 gibi kar\u015f\u0131 taraf ile ileti\u015fim i\u00e7ermesi beklenen (communicative<\/em>) eylemlerin, \u2018su i\u00e7mek\u2019 gibi biyolojik eylemlere veya \u2018bir nesneyi tutmak\u2019 gibi ileti\u015fim i\u00e7ermeyen (noncommunicative<\/em>) eylemlere g\u00f6re daha \u00e7ok zihin atf\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015flerdir [8].<\/p>\n\n\n\n

Benzer \u015fekilde ben de doktora tezim kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmada hem alg\u0131layan hem de alg\u0131lanan a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir dizi fakt\u00f6r\u00fcn zihin alg\u0131s\u0131 \u00fczerindeki etkisini ara\u015ft\u0131r\u0131yorum. Alg\u0131layan ki\u015filer yani kat\u0131l\u0131mc\u0131lar as\u0131l \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6ncesinde farkl\u0131 ki\u015filik \u00f6zelliklerinin ve durumlar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yedi farkl\u0131 \u00f6l\u00e7e\u011fi cevapl\u0131yorlar; bu sayede as\u0131l \u00e7al\u0131\u015fmadaki de\u011ferlendirmeleri esnas\u0131nda ki\u015filer aras\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131n etkisine bakabilece\u011fiz. Ayr\u0131ca yine kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00f6rt farkl\u0131 ya\u015f grubu aral\u0131\u011f\u0131ndan (18\u201328, 33\u201343, 48\u201358 ve 63\u201373) e\u015fit say\u0131da olacak \u015fekilde se\u00e7iyoruz b\u00f6ylece de\u011ferlendirmeler \u00fczerinde ku\u015faklar aras\u0131 farklar\u0131 da incelememiz m\u00fcmk\u00fcn olacak. Alg\u0131lanan a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ilk fark akt\u00f6r tipi (agent type<\/em>); \u00e7al\u0131\u015fmada robotun bir insana k\u0131yasla nas\u0131l de\u011ferlendirmeler ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilmek i\u00e7in hem bir insan akt\u00f6r hem de Pepper robotun (Fig\u00fcr 1) eylemlerini sunuyoruz. \u0130kinci de\u011fi\u015fken ise eylem tipi; hem robot hem de insan akt\u00f6r n\u00f6tr bir eyleme (standing) ek olarak e\u015fit say\u0131da ileti\u015fim i\u00e7eren ve i\u00e7ermeyen eylemler sergiliyorlar, b\u00f6ylece hareket tipinin etkisine bakmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olacak.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
Fig\u00fcr 1. Sol: Pepper robot tan\u0131t\u0131m foto\u011fraf\u0131. (Kaynak: https:\/\/www.aldebaran.com\/en\/pepper<\/a>) Sa\u011f: Pepper robot Bilkent, CCN Lab, Sosyal Robotik grubunun y\u0131lba\u015f\u0131 kutlamas\u0131nda. (Foto\u011fraf: Tu\u011f\u00e7e Nur Pek\u00e7etin, s\u00fcveteri annesi Hafize Karame\u015fe Pepper\u2019a 2022 y\u0131lba\u015f\u0131 hediyesi olarak \u00f6rd\u00fc.)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

2. Robotlar\u0131 nas\u0131l alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmak, bize hem bu ili\u015fkinin do\u011fas\u0131n\u0131 anlama \u015fans\u0131 hem de bu robotlar\u0131 tasarlayan m\u00fchendislere geri bildirim verme \u015fans\u0131 verir. Bir bili\u015fsel bilimci olarak robotlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n sonu\u00e7 ve \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek d\u00fcnyaya aktar\u0131m\u0131 i\u00e7in bir k\u00f6pr\u00fc olu\u015fturabiliriz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Robot \u00fcreten \u015firketler genelde robotlar\u0131n belirli g\u00f6revleri ba\u015far\u0131yla, istikrarl\u0131, g\u00fcvenilir ve y\u00fcksek performansl\u0131 \u015fekilde yerine getirebilmelerini sa\u011flamaya odaklan\u0131rlar. Her ne kadar bu robotlar\u0131n insanlarla olan etkile\u015fimlerinde fiziksel bir zarar riski bulunmamas\u0131na veya maliyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan ula\u015f\u0131labilir olmalar\u0131na dikkat etseler de \u00f6zellikle sosyal robotlar i\u00e7in daha fazlas\u0131 gerekmektedir. M\u00fchendislerin, tasarlad\u0131klar\u0131 robotlar\u0131n sosyal etkile\u015fim s\u0131ras\u0131nda nas\u0131l alg\u0131land\u0131klar\u0131na, \u00f6rne\u011fin, robotlar\u0131n yetenek veya d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerinin insanlar\u0131n onlar\u0131 sosyal hayata kabul edi\u015f veya reddedi\u015f kararlar\u0131nda oynad\u0131klar\u0131 role veya robotlara verdikleri g\u00f6revlerin \u00e7e\u015fitleri ve bu g\u00f6revlerdeki performanslar\u0131na y\u00f6nelik g\u00fcven ve tutumlar\u0131na dair de fikirleri olmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Robotlar\u0131n insanlarla kolayca etkile\u015fime girebilecek tasar\u0131m ve ergonomilere sahip olabilmelerinin yolu, hedef kitleden kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n ve tasarlanm\u0131\u015f robotlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, anket ve g\u00f6zlemler veya kontroll\u00fc deneylerden gelecek sonu\u00e7lar\u0131n de\u011ferlendirilmesi ve uygulanmas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Robot \u00fcreten \u015firketler ancak akademik veya kullan\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re farkl\u0131 hedef gruplar\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re esneklik ve \u00f6zelle\u015ftirme imkanlar\u0131 sa\u011flayabilirler. Bu sistematik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re h\u00e2lihaz\u0131rdaki robotlar\u0131n tasar\u0131m ve ergonomilerinde kullan\u0131c\u0131 dostu de\u011fi\u015fiklikler yapabilirler veya gelecekteki \u00fcretimlerde kullan\u0131c\u0131lar\u0131n robotlarla hem fiziksel olarak beraber \u00e7al\u0131\u015fabilmeleri hem de sosyal olarak i\u015f birli\u011fi h\u00e2linde olabilmeleri i\u00e7in gerekli fakt\u00f6rleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurabilirler.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, biz Bilkent \u00dcniversitesi, Bili\u015fsel Hesaplamal\u0131 Sinirbilim Laboratuvar\u0131 (CCN Lab) b\u00fcnyesinde insan-robot etkile\u015fimi \u00e7al\u0131\u015fan ekipteki ara\u015ft\u0131rmac\u0131 arkada\u015flar\u0131mla beraber sosyal robot Pepper\u2019\u0131 kullanarak insanlar\u0131n robotlara atfetti\u011fi zihinsel kapasitelerin robotun eylem tiplerine g\u00f6re nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini \u00f6l\u00e7mek amac\u0131yla y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz projemiz i\u00e7in Pepper robotun ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fi bir dizi eylem tasarlad\u0131k. Bu eylemleri \u00f6nce Pepper robotun emulator\u00fc (sanal robot) \u00fczerinde tasarlad\u0131k ve orada olduk\u00e7a ak\u0131c\u0131 ve sorunsuz g\u00f6r\u00fcnen eylemlerin, Pepper robotun kendisi \u00fczerinde denedi\u011fimizde \u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcklerine \u015fahit olduk. Bu farkl\u0131l\u0131kta robotun fiziksel \u00f6zelliklerinin ve kendi bedenini korumas\u0131 ad\u0131na tasar\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f baz\u0131 a\u00e7\u0131lar\u0131n etkisi vard\u0131. \u00d6rne\u011fin, bir alk\u0131\u015f yapma (clapping<\/em>) eylemi sanal robot \u00fczerinde kusursuz g\u00f6r\u00fcnse de Pepper robot bunu ger\u00e7ekte yapt\u0131\u011f\u0131nda \u00f6n\u00fcnde bulunan ve sabitlenmi\u015f olan tablet nedeniyle ellerini g\u00f6\u011fs\u00fcnde tam birle\u015ftiremiyor olmas\u0131 bu eylemin do\u011fal g\u00f6r\u00fcnmemesine neden oldu. Bir ba\u015fka \u00f6rnek olarak da yine Pepper robota sosyal etkile\u015fim i\u00e7eren bir eylem olan i\u015faret etme (pointing<\/em>) eylemini yapt\u0131rmak istedi\u011fimizde parmaklar\u0131n\u0131 birbirinden ayr\u0131 oynatamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131k. Ayr\u0131ca yine Pepper robotun her zaman g\u00fcl\u00fcms\u00fcyormu\u015f gibi duran a\u011f\u0131z ifadesi sebebiyle olumsuz duygu uyand\u0131rabilecek baz\u0131 eylemleri tasarlasak bile bir sonraki ad\u0131mda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz normlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda bu eylemlerin kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan negatif duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnce i\u00e7eren eylemler olarak alg\u0131lanmad\u0131klar\u0131na \u015fahit olduk. Biz laboratuvar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda edindi\u011fimiz bu tecr\u00fcbe ve i\u00e7g\u00f6r\u00fcleri b\u00fct\u00fcn bu eylem veri setini ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 payla\u015faca\u011f\u0131m\u0131z makalemizde m\u00fchendislere de geri bildirim olmas\u0131 amac\u0131yla raporlayaca\u011f\u0131z. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n k\u0131sa bir \u00f6zetini burada bulabilirsiniz: https:\/\/isbcs2022.ku.edu.tr\/poster_2933.html<\/a><\/p>\n\n\n\n

Literat\u00fcrde bahsedilen ve bizim de laboratuvar deneyimlerimizden edindi\u011fimiz ba\u015fka bir g\u00f6zlem ise Pepper robotun d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, boyutunun ve baz\u0131 otonom \u00f6zelliklerinin kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n robot hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde \u00e7ok etkili oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde. \u00d6rne\u011fin, Pepper robot n\u00f6tr bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye sahip olmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f bir robot olsa da y\u00fcz\u00fcnde insan y\u00fcz\u00fcne benzer iki g\u00f6z ve a\u011f\u0131z ta\u015f\u0131mas\u0131, kulaklara benzer yap\u0131da iki adet hoparl\u00f6r k\u0131sm\u0131n\u0131n olmas\u0131, bir boyuna, g\u00f6vdeye ve iki kol ve ele sahip olmas\u0131, k\u0131sacas\u0131 antropomorfik (insana benzer) \u00f6zellikler ta\u015f\u0131mas\u0131 g\u00f6renlerin onu kendisine yak\u0131n hissetmesine yard\u0131mc\u0131 oluyor [8]. Fakat literat\u00fcrden bildi\u011fimiz kadar\u0131yla belli bir d\u00fczeyin \u00fczerindeki insana benzerlik \u2018tekinsiz vadi etkisi\u2019 (the<\/em> uncanny valley effect<\/em>) [6] diye bilinen bir etkiyi de beraberinde getirebiliyor. \u00d6rne\u011fin, Hanson Robotics\u2019in 2016\u2019da \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Sophia (Fig\u00fcr 2A) isimli robot, cilde benzer bir dokuya sahip bir kad\u0131n y\u00fcz\u00fc ve \u00fcst bedeninden olu\u015fmaktad\u0131r. Y\u00fcz\u00fcn\u00fcn insana benzerli\u011fi ve konu\u015fabiliyor olmas\u0131 ilk \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda pek \u00e7ok insanda tekinsiz vadiyi tarif ederken kullan\u0131lan \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc \u2018eery\u2019 hissi yaratm\u0131\u015ft\u0131. Sophia robotun bu ilk versiyonu sadece \u00fcst bedenden ibaret oldu\u011fu i\u00e7in hareket kabiliyetinin k\u0131s\u0131tl\u0131 olmas\u0131 \u2018insanl\u0131\u011fa \u00e7ok da zarar veremeyece\u011fi\u2019 hissiyat\u0131n\u0131 da vermekteydi. Fakat 2021 y\u0131l\u0131nda Engineered Arts taraf\u0131ndan tasarlanan Ameca (Fig\u00fcr 2B) isimli robot, ger\u00e7ek insan boyutlar\u0131nda, \u2018neredeyse insan\u2019 y\u00fcz \u00f6zelliklerine ve mimiklerine sahip, \u00fcstelik iki kol ve baca\u011fa sahip bir robot. Ameca ilk \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda yay\u0131nlanan videosunda kameramanla g\u00f6z g\u00f6ze gelmesi ve bunu fark etti\u011fine dair bir mimik yapmas\u0131 bile g\u00f6renler aras\u0131nda tekinsiz vadi kavram\u0131n\u0131n tekrar tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na neden olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
Fig\u00fcr 2. Sol: Sophia robot bir masan\u0131n \u00fczerinde. (Kaynak: https:\/\/www.abotdatabase.info\/collection<\/a>.) Sa\u011f: Ameca robot tan\u0131t\u0131m foto\u011fraf\u0131. (Kaynak: https:\/\/www.engineeredarts.co.uk\/gallery\/#pid=6<\/a>.)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pepper robot 9\u201310 ya\u015flar\u0131nda bir \u00e7ocuk uzunlu\u011funa ve ortalama y\u00fcz hatlar\u0131na sahip, d\u0131\u015f\u0131 insan cildine pek de benzemeyen bir yap\u0131da ve renkte olmas\u0131na ra\u011fmen, sahip oldu\u011fu baz\u0131 otonom \u00f6zellikler \u2014 \u00f6rne\u011fin, g\u00f6z k\u0131rpma, ara s\u0131ra ellerini oynatma, nefes al\u0131p verir gibi \u00e7ok hafif bir k\u0131p\u0131rdanmaya sahip olma gibi \u2014 onu g\u00f6renlerin sempatisini toplamas\u0131na yetiyor. Laboratuvar tecr\u00fcbemize g\u00f6re Pepper robotun yaln\u0131zca bu otonom \u00f6zellikleri ile bile oynamak, \u00f6rne\u011fin g\u00f6z k\u0131rpmas\u0131n\u0131 durdurmak veya g\u00f6z \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 tamamen kapatmak onun nas\u0131l alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde \u00e7ok etkili oluyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetle, insanlar\u0131n bir robottan ne bekledi\u011fini bilmeden, robotlar\u0131n \u00f6zelliklerinin onlar\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fini ve gelecek rollerine dair neleri etkileyebilece\u011fini ara\u015ft\u0131rmadan yeni robotlar\u0131n tasarlanmas\u0131n\u0131n, bu uzun erimli olmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ve istenen ili\u015fki t\u00fcr\u00fc i\u00e7in pek sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmek zor de\u011fil. Burada bili\u015fsel bilimlerin herhangi bir disiplininden \u00e7al\u0131\u015fmalara veya bili\u015fsel bilim perspektifine \u00e7ok fazla ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funu da ayn\u0131 \u015fekilde \u00f6ng\u00f6rmek zor de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan-Robot Etkile\u015fimini Ara\u015ft\u0131rman\u0131n Yollar\u0131 Nelerdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan-Robot Etkile\u015fimini ara\u015ft\u0131r\u0131rken kullan\u0131labilecek y\u00f6ntemler, herhangi bir alg\u0131sal s\u00fcreci ara\u015ft\u0131r\u0131rken kullan\u0131lacak y\u00f6ntemlerden farkl\u0131 de\u011fildir. Bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak insanlar\u0131n robotlar\u0131 nas\u0131l alg\u0131lad\u0131klar\u0131na veya robotlarla bir sosyal deneyimi, \u00f6rne\u011fin, i\u015f arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131 vb. nas\u0131l kar\u015f\u0131layacaklar\u0131na dair \u00f6l\u00e7\u00fcmler yapmaya yarayan anketlerden faydalanabilirsiniz. Bire bir g\u00f6r\u00fc\u015fmelerle veya insanlar\u0131n robotlarla olan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini g\u00f6zlemleyerek belli konularda fikir edinebilir veya bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin dilsel analizlerini yaparak kavramsal haritalar \u00e7\u0131karabilirsiniz. Deneysel y\u00f6ntemler kullanmak isteyen bir bili\u015fsel bilimci iseniz \u00f6n\u00fcn\u00fczde \u00e7ok fazla se\u00e7enek ve ihtimal oldu\u011funu s\u00f6yleyerek ba\u015flayabilirim. Bunlardan birka\u00e7\u0131:<\/p>\n\n\n\n

1. Bulundu\u011funuz ortamda ger\u00e7ek bir robot bulunmuyorsa ya da insan-robot etkile\u015fiminin \u00e7al\u0131\u015fmak istedi\u011finiz boyutunun gerektirdiklerini bir fiziksel robot \u00fczerinde deneyecek imk\u00e2n\u0131n\u0131z yoksa ya da \u00f6nce ara\u015ft\u0131rman\u0131z\u0131n nas\u0131l gitti\u011fini g\u00f6r\u00fcp sonra bir de ger\u00e7ek robotu dahil etmek istiyorsan\u0131z, veri tabanlar\u0131ndaki robot resimlerinden, videolar\u0131ndan veya kendi olu\u015fturdu\u011funuz resim ya da animasyonlardan faydalanabilirsiniz. Bu resim, ses veya videolar\u0131 uyaran olarak kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir dizi \u00e7al\u0131\u015fma planlarken uyaran \u00f6zelliklerini sistematik olarak de\u011fi\u015ftirip test etmek istedi\u011finiz konuya dair bulgular elde edebilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

2. Laboratuvar ortam\u0131nda bir veya birden fazla robotu test edebilece\u011finiz kontroll\u00fc deneyler yapabilirsiniz. Bu deneyler esnas\u0131nda insanlar robotlarla etkile\u015fim kurabilir veya tek tarafl\u0131 bir \u015fekilde robotlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131 izlerken veya izledikten sonra baz\u0131 de\u011ferlendirmelerde bulunabilir. Kontrol\u00fcn deney y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fcnde oldu\u011fu ama kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n robotlar\u0131n otonom olarak hareket etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebilecekleri kadar iyi tasarlanm\u0131\u015f \u2018Wizard of Oz experiments\u2019 (Oz B\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fc deneyler<\/em>) olarak bilinen deney d\u00fczenekleri, kontroll\u00fc bir deney tasar\u0131m\u0131ndan \u00f6d\u00fcn vermeden do\u011fala yak\u0131n senaryolar\u0131 test edebilme imk\u00e2n\u0131 sunmaktad\u0131r. Bu tarz kontroll\u00fc deneylerde davran\u0131\u015fsal \u00f6l\u00e7\u00fcmlerden, \u00f6rne\u011fin, cevap verme s\u00fcresi, fare hareketleri veya bili\u015fsel sinirbilim alan\u0131nda kullan\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemlerinden, \u00f6rne\u011fin, EEG ve fMRG\u2019den yararlanabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

3. Deneysel kontrol\u00fcn kat\u0131l\u0131mc\u0131da oldu\u011fu g\u00f6zleme dayal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapabilirsiniz. Genelde g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar olan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n pek \u00e7o\u011funda insanlar\u0131n robotlarla etkile\u015fim kurabilmeleri i\u00e7in \u00f6nceden yaz\u0131lm\u0131\u015f senaryolardan ve durumlardan faydalan\u0131lsa da insanlar\u0131n robotlarla do\u011fal bir \u015fekilde etkile\u015fime girebildikleri ve bu durumlar\u0131n m\u00fcdahale etmeden yaln\u0131zca g\u00f6zlendi\u011fi ve raporland\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar da mevcuttur. Do\u011fal dil kullanarak konu\u015fabilen sohbet robotlar\u0131n\u0131n (chatbot<\/em>) ne kadar yayg\u0131nla\u015ft\u0131klar\u0131 ve geli\u015ftikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu tarz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n daha kolay ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fini de \u00f6ng\u00f6rebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Her alanda oldu\u011fu gibi insan-robot etkile\u015fimi alan\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n da yinelenebilir ve yeniden \u00fcretilebilir olmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ayr\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fmadaki de\u011fi\u015fkenler d\u0131\u015f\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca az kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa neden olan fakt\u00f6r\u00fcn (confounding factor<\/em>) olmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilmesi de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini ve g\u00fcvenirli\u011fini art\u0131racakt\u0131r. G\u00f6rece yeni bir disiplin olan insan-robot etkile\u015fimi alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bir bili\u015fsel bilimci olarak alana farkl\u0131 disiplinlerden katk\u0131 sa\u011flayan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan \u00e7ok fazla \u015fey \u00f6\u011frenmenin yan\u0131 s\u0131ra, kendi bildiklerimi de aktarman\u0131n, \u00f6rne\u011fin, deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalarda ilk defa kullan\u0131lacak uyaranlar\u0131n normlanmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fini, varsay\u0131mlar\u0131n netle\u015ftirilmesinin ve payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n gelecek \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in \u00f6nemini, toplanan verilerin belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde genellenebilir, m\u00fcmk\u00fcnse modellenebilir olmas\u0131n\u0131n, \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemlerinde davran\u0131\u015fsal verilere ek olarak bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lere dair daha fazla bilgi edinmenin m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fi y\u00f6ntemlerden faydalanman\u0131n \u00f6nemini anlatman\u0131n ve kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mda bu hususlarda titiz davranman\u0131n sorumlulu\u011funu ta\u015f\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetle, robotlar hayat\u0131m\u0131zda belli rollerde \u00e7ok uzun s\u00fcredir varl\u0131k g\u00f6stermekteler ve belli ki bundan sonra da hayat\u0131m\u0131za dahil olacaklar, hatta belki de \u2018hayat\u0131m\u0131z\u2019 dedi\u011fimiz \u015fey ortakla\u015facak. Pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrdeki baz\u0131 yayg\u0131n ama yan\u0131lt\u0131c\u0131 olabilen \u2014 asl\u0131nda \u00e7o\u011fu akademik ara\u015ft\u0131rma konusu olabilecek \u2014 tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ip insan-robot etkile\u015fimini bilimsel olarak incelemek k\u0131sm\u0131na geldi\u011fimizde bu \u2018ara form\u2019 varl\u0131klar bize insan zihnine, sosyal alg\u0131 ve bili\u015fe, insana \u00f6zg\u00fc olana yani asl\u0131nda kendimize dair e\u015fsiz zenginlikte bir dizi ke\u015fif ihtimali ve insanlar\u0131n yeni t\u00fcrlerle kurabilecekleri potansiyel ili\u015fkilere, bu ili\u015fkileri nelerin mod\u00fcle edebilece\u011fine, gelecek robotlar\u0131n sahip olaca\u011f\u0131 tasar\u0131m ve kabiliyetlere dair e\u015fsiz sorular ve ara\u015ft\u0131rma olanaklar\u0131 sunmaktad\u0131r. Bu alana bili\u015fsel bilimler perspektifinden bir bak\u0131\u015f ise b\u00fct\u00fcn bu olanaklar\u0131 daha da heyecanl\u0131 h\u00e2le getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Yaz\u0131da faydalan\u0131lan kaynaklar<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

1. Broadbent, E. (2017). Interactions with robots: The truths we reveal about ourselves. Annual review of psychology<\/em>, 68<\/em>, 627\u2013652.<\/p>\n\n\n\n

2. Cross, E. S., & Ramsey, R. (2021). Mind meets machine: Towards a cognitive science of human-machine interactions. Trends in Cognitive Sciences<\/em>, 25<\/em>(3), 200\u2013212.<\/p>\n\n\n\n

3. Dautenhahn, K. (2007). Socially intelligent robots: dimensions of human-robot interaction. Philosophical transactions of the royal society B: Biological sciences<\/em>, 362<\/em>(1480), 679\u2013704.<\/p>\n\n\n\n

4. Henschel, A., Hortensius, R., & Cross, E. S. (2020). Social cognition in the age of human-robot interaction. Trends in Neurosciences<\/em>, 43<\/em>(6), 373\u2013384.<\/p>\n\n\n\n

5. Henschel, A., Laban, G., & Cross, E. S. (2021). What makes a robot social? a review of social robots from science fiction to a home or hospital near you. Current Robotics Reports<\/em>, 2<\/em>, 9\u201319.<\/p>\n\n\n\n

6. Mori, M. 1970. \u201cThe uncanny valley\u201d. Energy, 7(4), 33\u201335.<\/p>\n\n\n\n

7. Saltik, I., Erdil, D., & Urgen, B. A. (2021, March). Mind Perception and Social Robots: The Role of Agent Appearance and Action Types. In Companion of the 2021 ACM\/IEEE International Conference on Human-Robot Interaction (pp. 210\u2013214).<\/p>\n\n\n\n

8. Waytz, A., Gray, K., Epley, N., & Wegner, D. M. (2010). Causes and consequences of mind perception. Trends in cognitive sciences<\/em>, 14<\/em>(8), 383\u2013388.<\/p>\n\n\n\n

Faydal\u0131 olabilecek kaynaklar ve ileri okuma \u00f6nerileri<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Y\u0131ll\u0131k d\u00fczenlenen HRI: ACM\/IEEE International Conference on Human-Robot Interaction isimli konferansta sunulan makale, \u00e7al\u0131\u015ftay ve bildirilerin yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 site:<\/p>\n\n\n\n

\nhttps:\/\/dl.acm.org\/conference\/hri\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n

Y\u0131ll\u0131k d\u00fczenlenen IEEE International Workshop on Robot and Human Communication (ROMAN) isimli konferansta sunulan makale, \u00e7al\u0131\u015ftay ve bildirilerin yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 site:<\/p>\n\n\n\n

\nhttps:\/\/ieeexplore.ieee.org\/xpl\/conhome\/1000636\/all-proceedings\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n

The Anthropomorphic Robot Database (ABOT): 250\u2019den fazla ara\u015ft\u0131rma veya ticari ama\u00e7la \u00fcretilmi\u015f insana benzer robot g\u00f6rsellerinin bir koleksiyonu:<\/p>\n\n\n\n

\nhttps:\/\/www.abotdatabase.info\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n

Zihin alg\u0131s\u0131 ve insan-robot etkile\u015fimi \u00fczerine baz\u0131 makaleler<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Gray, H. M., Gray, K., & Wegner, D. M. (2007). Dimensions of mind perception. science<\/em>, 315<\/em>(5812), 619\u2013619.<\/p>\n\n\n\n

Li, Z., Terfurth, L., Woller, J. P., & Wiese, E. (2022, March). Mind the machines: applying implicit measures of mind perception to social robotics. In 2022 17th ACM\/IEEE International Conference on Human-Robot Interaction (HRI)<\/em> (pp. 236\u2013245). IEEE.<\/p>\n\n\n\n

Malle, B. (2019, July). How many dimensions of mind perception really are there?. In CogSci<\/em> (pp. 2268\u20132274).<\/p>\n\n\n\n

Pek\u00e7etin, T. N., Barinal, B., Tun\u00e7, J., Acarturk, C., & Urgen, B. A. (2023, March). Studying mind perception in social robotics implicitly: The need for validation and norming. In Proceedings of the 2023 ACM\/IEEE International Conference on Human-Robot Interaction<\/em> (pp. 202\u2013210).<\/p>\n\n\n\n

Saltik, I., Erdil, D., & Urgen, B. A. (2021, March). Mind Perception and Social Robots: The Role of Agent Appearance and Action Types. In Companion of the 2021 ACM\/IEEE International Conference on Human-Robot Interaction<\/em> (pp. 210\u2013214).<\/p>\n\n\n\n

Weisman, K., Dweck, C. S., & Markman, E. M. (2017). Rethinking people\u2019s conceptions of mental life. Proceedings of the National Academy of Sciences<\/em>, 114<\/em>(43), 11374\u201311379.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":2107,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[245,94,93,691,64,92,323,1071,1072,1070,1073,244,107,738,695,263,694,264,865,599,587],"kategori":[725],"class_list":["post-2103","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-algi","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-human","event_publishing_tags-human-robot-interaction","event_publishing_tags-insan","event_publishing_tags-insan-robot-etkilesimi","event_publishing_tags-perception","event_publishing_tags-robot","event_publishing_tags-robots","event_publishing_tags-social","event_publishing_tags-social-cognition","event_publishing_tags-sosyal","event_publishing_tags-sosyal-bilis","event_publishing_tags-tech","event_publishing_tags-technology","event_publishing_tags-teknoloji","kategori-yazi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2103\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2107"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=2103"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=2103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}