{"id":2099,"date":"2023-06-14T15:00:05","date_gmt":"2023-06-14T15:00:05","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&#038;p=2099"},"modified":"2025-09-19T19:58:20","modified_gmt":"2025-09-19T19:58:20","slug":"gorsel-dil-mi-o-da-ne-gorsel-dil-teorisi-ve-cizgi-romanlarda-hareket-irmak-hacimusaoglu","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/gorsel-dil-mi-o-da-ne-gorsel-dil-teorisi-ve-cizgi-romanlarda-hareket-irmak-hacimusaoglu\/","title":{"rendered":"G\u00f6rsel Dil mi, O da Ne?: G\u00f6rsel Dil Teorisi ve \u00c7izgi Romanlarda Hareket \u2014 Irmak Hac\u0131musao\u011flu"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"6abd\"><em>Irmak Hac\u0131musao\u011flu, Ko\u00e7 \u00dcniversitesi\u2019nde psikoloji lisans e\u011fitimini ve Vrije Universiteit Amsterdam\u2019da bili\u015fsel n\u00f6ropsikoloji alan\u0131nda y\u00fcksek lisans e\u011fitimini tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. Tilburg \u00dcniversitesi,&nbsp;<\/em><a href=\"https:\/\/www.visuallanguagelab.com\/\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\"><em>G\u00f6rsel Dil Laboratuvar\u0131\u2019nda (Visual Language Lab)<\/em><\/a><em>&nbsp;doktora ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u00e7izgi romanlarda hareket ve zaman\u0131 oda\u011f\u0131na alarak dili ve bili\u015fi anlamland\u0131rmay\u0131 hedeflemektedir. Ayn\u0131 zamanda Aposto! Gazetesi\u2019nde \u00e7izimleri ve yaz\u0131lar\u0131 yay\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"df94\">Dil ve bili\u015f ili\u015fkisi, \u00f6zellikle de dilin d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fczerine etkisi \u00e7ok\u00e7a \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f konular (\u00dcnal, 2020). Dil denildi\u011finde genellikle akl\u0131m\u0131za s\u00f6zl\u00fc diller gelir, sonra da i\u015faret dilleri. Peki ya grafik g\u00f6rseller de belli kurallarla bir araya getirilip s\u0131ralan\u0131yor ve bu \u015fekilde anlam kazan\u0131yorsa? G\u00f6rsellerin ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 anlamlara olan \u2018benzerli\u011fi\u2019 (ikonik anlamland\u0131rma; Peirce, 1902) onlar\u0131n bir dil olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesinin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel belki de. Oysaki g\u00f6rsel anlat\u0131m da bir\u00e7ok sembolik anlamland\u0131rma y\u00f6ntemi bar\u0131nd\u0131r\u0131r, \u00f6rne\u011fin kalp \u00e7iziminin ger\u00e7ek bir kalple ilgisi olmamas\u0131 ve bu anlam\u0131n \u00f6\u011frenilmesi gerekmesi gibi. \u00d6yle ki, k\u00fclt\u00fcrlerinde g\u00f6rsel sistemlere maruz kalmayanlar\u0131n g\u00f6rsellerde anlat\u0131lan\u0131 anlamakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ektiklerine dair bulgular var (Kennedy &amp; Ross, 1975; Cohn, 2020). Bu yaz\u0131da size yeni bir alana y\u00f6n veren G\u00f6rsel Dil Teorisi\u2019ni (Cohn, 2013) anlat\u0131p bu teori alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m statik g\u00f6rsellerde hareket olgusundan bahsedece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"7dbb\">Dil dedi\u011fimiz fenomeni, bir ileti\u015fim kanal\u0131 ya da modalite arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fcretilen ses veya i\u015faretlerin, belli kombinatoryel ya da birle\u015ftirici kurallarla dizilip zihnimizde belli bir anlamla e\u015fle\u015fmesi durumu olarak \u00f6zetleyebiliriz (Jackendoff, 2002). \u0130nsanlar\u0131n ise \u00fc\u00e7 farkl\u0131 ileti\u015fim kanal\u0131 vard\u0131r: s\u00f6zl\u00fc-i\u015fitsel, g\u00f6rsel-bedensel ve g\u00f6rsel-grafik kanallar. Sesler s\u00f6zl\u00fc-i\u015fitsel kanal arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fcretilir ve bu seslerin belli kurallara g\u00f6re dizilip zihinde bir anlamla e\u015flenmesi durumu s\u00f6zl\u00fc dilleri olu\u015fturur. G\u00f6rsel-bedensel kanal arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fcretilen i\u015faretlerin de yine belli kurallara tabi tutulup bir araya getirilmesi i\u015faret dillerini olu\u015fturur (Cohn, 2020). Bu kanal-gramer-anlam \u00fc\u00e7lemesinin, birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funu ama birbiriyle etkile\u015fip birbirine paralel olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrer Ray Jackendoff\u2019un \u2018Paralel Mimari\u2019 fikri (2002). Neil Cohn ise g\u00f6rsel-grafik kanal arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fcretilen \u00e7izimlerin konumunu sorgulamaya ba\u015flar. Peki ya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kanal olan g\u00f6rsel-grafik kanal arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fcretilen \u00e7izimler de belli kurallarla bir araya getirilip s\u0131ralan\u0131yor ve bu \u015fekilde anlam kazan\u0131yorsa?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"1e1e\">Bu teoriye ge\u00e7meden \u00f6nce Scott McCloud gibi \u00f6nemli \u00e7izgi roman sanat\u00e7\u0131s\u0131 ve teorisyenlerin g\u00f6rsel dil \u00fczerine yazd\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmek gerek. McCloud (1993)&nbsp;<em>\u00c7izgi Romanlar\u0131 Anlamak (Understanding Comics)<\/em>&nbsp;adl\u0131 kitab\u0131nda \u00e7izgi roman dilinden bahseder. Yine bu kitapta g\u00f6rsel anlat\u0131lar\u0131n k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 fark etti\u011fine dair ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 g\u00f6zlemlerini sunar. \u00d6rne\u011fin, Japon mangas\u0131nda paneller aras\u0131 karakterler s\u0131kl\u0131kla de\u011fi\u015fir fakat Amerikan veya Avrupa \u00e7izgi romanlar\u0131nda bu \u00e7ok daha az oranda olurken aksiyonla ilgili de\u011fi\u015fiklikler daha \u00e7ok bulunur (McCloud, 1993). Burada alt\u0131n\u0131 \u00e7izmemiz gereken durum ise \u00e7izgi romanlar\u0131n kendilerinin bir dil olmad\u0131\u011f\u0131; \u00e7izgi roman veya ba\u015fka g\u00f6rsel anlat\u0131lar\u0131n belli bir g\u00f6rsel dil ile \u00fcretildikleridir. Nas\u0131l romanlar dildir demiyorsak, \u00e7izgi romanlar da g\u00f6rsel bir dil de\u011fil, g\u00f6rsel dil ile \u00e7izilen sosyok\u00fclt\u00fcrel \u00fcr\u00fcnlerdir (Cohn, 2013). Nedir peki bu g\u00f6rsel dil? Temelini dilbilim ve bili\u015fsel bilimin kesi\u015fiminden alan G\u00f6rsel Dil Teorisi (Cohn, 2013), s\u00f6zl\u00fc diller ve i\u015faret dillerinin yan\u0131nda, \u00e7izgi romanlar gibi g\u00f6rsel anlat\u0131larda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz s\u0131ral\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin de benzer bili\u015fsel prensiplerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 fikriyle ortaya \u00e7\u0131kar. Ses birimlerinin gramer arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla biraraya getirilmesi gibi, g\u00f6rsellerde de \u00e7izgiler ve \u015fekiller belli kurallarla bir araya getirilir. \u00d6rne\u011fin, T\u00fcrk\u00e7ede bir kelimeyi sonuna ekler ekleyerek t\u00fcretiriz:&nbsp;<em>yapamay\u0131verecekmi\u015f\u00e7esine<\/em>. Yapmak fiili tek ba\u015f\u0131na bir anlama sahipken ona gelen ekler,&nbsp;<em>-ecek&nbsp;<\/em>vb. ancak eklendi\u011fi kelime k\u00f6k\u00fcyle beraber bir anlam ifade eder. G\u00f6rsellerde de bu durum mevcuttur. Bir y\u00fcz ifadesinin tek ba\u015f\u0131na anlam\u0131 varken bu y\u00fcz\u00fcn kenar\u0131na eklenen iki e\u011fimli \u00e7izgi ancak y\u00fcze, yani k\u00f6k\u00fcne eklendi\u011fi takdirde \u2018titreme\u2019 anlam\u0131 verir (Cohn, 2018), tabii bu \u00e7izgilerin anlam\u0131 zihninizde mevcutsa, yani bu e\u015fle\u015fmeyi \u00f6\u011frendiyseniz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"ea0d\">Bu birim seviyesindeki morfolojik kurallar d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7oklu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri s\u0131ralamak i\u00e7in de kurallar mevcuttur. \u0130sim, s\u0131fat, zarf, zamir gibi kategorileri d\u00fc\u015f\u00fcnelim. S\u0131fatlar\u0131n isimlerin \u00f6n\u00fcne geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, bu s\u0131ray\u0131 bozmak anlam\u0131 da bozar. S\u0131ral\u0131 g\u00f6rsellerde de belli bir s\u0131ran\u0131n ve kategorilerin mevcut oldu\u011funu s\u00f6yler G\u00f6rsel Dil Teorisi (2013). Cohn\u2019un davran\u0131\u015fsal ve n\u00f6robili\u015fsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da s\u0131ras\u0131 rastgele kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin normal s\u0131raya sahip olanlardan daha uzun s\u00fcre izlendi\u011fini g\u00f6sterir. Hatta s\u00f6zl\u00fc dillerde benzer manip\u00fclasyonlar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda aktive olan beyin dalgalar\u0131 bu durumda da ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r (Cohn, 2020). \u00dcstelik belli \u00e7izim sistemlerine maruz kalm\u0131\u015f bireylerin beyinlerinde naif olanlara k\u0131yasla farkl\u0131 tepkiler de g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Japon mangas\u0131nda daha \u00e7ok kullan\u0131lan kompleks gramer yap\u0131lar\u0131ndan biri manip\u00fcle edildi\u011finde, b\u00fcy\u00fcrken Japon mangas\u0131 okuyanlarda ortaya \u00e7\u0131kan beyin dalgalar\u0131n\u0131n bu g\u00f6rsel dil sistemine maruz kalmam\u0131\u015f ki\u015filerde g\u00f6r\u00fclen daha farkl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6zlemlenmi\u015ftir (Cohn &amp; Kutas, 2017). Bu durumu di\u011fer dil sistemlerine maruz kalmayan bireylerin o dili anlamakta zorluk \u00e7ekmesine benzetebiliriz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"c2b2\">Bu teoriye g\u00f6re \u2018\u00e7izim yetene\u011fim yok\u2019 diye bir durum da s\u00f6z konusu de\u011fildir; \u00f6\u011frenilmemi\u015f veya yeterince maruz kal\u0131nmam\u0131\u015f bir g\u00f6rsel dil sistemi vard\u0131r. \u00c7ocukken herkes benzer \u00e7izimler yaparken, da\u011flar aras\u0131ndan akan dere, g\u00fcne\u015f ve bacas\u0131 t\u00fcten bir ev gibi, y\u0131llar i\u00e7inde \u00e7izmeye devam etmeyenler \u2018yetene\u011fim yok\u2019 diye adland\u0131r\u0131rlar kendilerini. Oysaki her dil \u00f6\u011freniminde oldu\u011fu gibi g\u00f6rsel dil geli\u015fimi i\u00e7in de belli bir kritik d\u00f6nem vard\u0131r (Cohn, 2012). Bu a\u00e7\u0131dan, McCloud gibi \u00fcnl\u00fc \u00e7izgi roman sanat\u00e7\u0131s\u0131 ve teorisyenlerin fark ettikleri baz\u0131 olgular\u0131 formalize edip bilimsel olarak test eden bir teori diyebiliriz G\u00f6rsel Dil Teorisi\u2019ne. D\u00fcnyada tek bir ortak g\u00f6rsel dilin var olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 soracak olursak da Neil Cohn\u2019un tam olarak bu soruyu merkezine alan&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.visuallanguagelab.com\/tintin\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">T\u0130NT\u0130N Projesi<\/a>\u2019ne bakabiliriz. Cohn, Japon mangas\u0131 ve Amerikan s\u00fcper kahraman \u00e7izgi romanlar\u0131n\u0131n farkl\u0131 g\u00f6rsel sistemler oldu\u011funu g\u00f6steren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 (McCloud 1993; Cohn, 2020) b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyadan toplan\u0131lan \u00e7izgi ve grafik romanlar\u0131 inceleyerek geni\u015fletmeyi hedefliyor. G\u00f6rece yeni bir alan oldu\u011fu i\u00e7in bu konuda \u00e7ok fazla ara\u015ft\u0131rma olana\u011f\u0131 var. T\u0130NT\u0130N Projesi\u2019nin bir par\u00e7as\u0131 olan benim doktora ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m \u00e7izgi romanlarda hareket ve zaman\u0131 oda\u011f\u0131na al\u0131yor. Hareket ve zaman gibi dinamik olgular\u0131n statik ve iki boyutlu bir medyumda nas\u0131l aktar\u0131labildi\u011fi ve zihin taraf\u0131ndan nas\u0131l anla\u015f\u0131labildi\u011fini ara\u015ft\u0131r\u0131yorum diyebilirim \u00f6zetle. Bu yaz\u0131da ise sadece \u00e7izgi romanlarda hareket k\u0131sm\u0131na odaklanaca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e5d5\">\u00d6ncelikle, ger\u00e7ekte hareket etmeyen bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcyle hareketi nas\u0131l anlat\u0131r\u0131z? Y\u00f6ntemlerden belki en tipik olan\u0131 fig\u00fcrleri anlat\u0131lmak istenen hareket halinde sahip olacaklar\u0131 post\u00fcrleriyle \u00e7izmektir (Fig. 1a\u2019daki her bir poz). Ko\u015fma post\u00fcr\u00fc, y\u00fcr\u00fcme post\u00fcr\u00fc, z\u0131plama post\u00fcr\u00fc gibi. Bu durumu bir videodan al\u0131nan ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Fig\u00fcr\u00fc hareket ederken g\u00f6rmeyiz ama hareketin ba\u015f\u0131nda, ortas\u0131nda veya sonunda alaca\u011f\u0131 halini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz ve b\u00f6ylelikle zihnimiz bir sonraki pozisyonu verilen g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye bakarak alg\u0131layabilir (Kawabe &amp; Miura, 2006). Fig\u00fcr ya da objelerin arkas\u0131na iki ya da daha fazla \u00e7izgi \u00e7ekmek (hareket \u00e7izgileri) de bir di\u011fer y\u00f6ntemdir (Fig. 1b). Bu \u00e7izgiler hareketin nereden ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve nereye kadar mesafe kat edildi\u011fini g\u00f6sterir, yani sadece o an\u0131n ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc g\u00f6rmeyiz; hareket eden objenin&nbsp;<em>daha \u00f6nce nerede oldu\u011funu&nbsp;<\/em>da<em>&nbsp;<\/em>g\u00f6r\u00fcr\u00fcz b\u00f6ylece. Bu i\u015faretler o an resmedilmeyen ve ge\u00e7mi\u015fte ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f anlar\u0131n g\u00f6stergeleridir. Bazen bir s\u00fcr\u00fc paralel \u00e7izgi arka plana eklenir (Fig. 1c). Hareket eden bir ara\u00e7tan d\u0131\u015far\u0131 bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda arkadaki binalar\u0131n \u00e7izgi gibi g\u00f6r\u00fcnmesine benzetebiliriz bu durumu. Bazense bu \u00e7izgiler obje ya da fig\u00fcr\u00fcn bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kaplamaktad\u0131r (Fig. 1d). Bu son iki y\u00f6ntemde de hareketin h\u0131z\u0131na dair bilgi ediniriz. Bir di\u011fer y\u00f6ntem de hareket eden fig\u00fcr\u00fcn ya da objenin tamam\u0131n\u0131n ya da bir k\u0131sm\u0131n\u0131n birden fazla kez resmedilmesidir. Fig. 1e\u2019ye bakarsak oradaki karaktere \u00fc\u00e7 tane el \u00e7izmi\u015f olmam karakterin \u00fc\u00e7 tane eli oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. Karakterin el sallad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Her bir el, farkl\u0131 bir ana tekab\u00fcl etmektedir. B\u00f6ylece statik bir medyumda da olsa birden fazla an\u0131 ayn\u0131 anda g\u00f6rm\u00fc\u015f oluruz.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miro.medium.com\/v2\/resize:fit:1400\/1*C6JzBT6YmQRrUry-j0lxQQ.png\" alt=\"\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong>Fig\u00fcr 1.<\/strong>&nbsp;a) Post\u00fcrel hareket, b) Hareket \u00e7izgileri, c) Hareket eden obje ile ayn\u0131 h\u0131zda gidiyormu\u015fuz alg\u0131s\u0131 yaratan arkaplan \u00e7izgileri, d) Fig\u00fcr ya da objenin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kaplayan \u00e7izgiler, e) Tekrar etme y\u00f6ntemi.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"3950\">Bu hareket i\u015faretleri, kullan\u0131lan g\u00f6rsel sistemlere g\u00f6re farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermektedir. Buna \u00f6rnek olarak, g\u00f6rsel k\u0131lavuzlar (\u00f6rn., IKEA mobilya kurma k\u0131lavuzlar\u0131 veya u\u00e7aktaki g\u00fcvenlik kartlar\u0131) ile \u00e7izgi romanlar\u0131 k\u0131yaslayabiliriz. Bu k\u0131lavuzlarda hareket \u00e7izgilerinin tam z\u0131tt\u0131 diyebilece\u011fimiz ok i\u015faretlerini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Oklar hareket \u00e7izgilerinin aksine ge\u00e7mi\u015fteki de\u011fil,&nbsp;<em>gelecekte al\u0131nmas\u0131 gereken pozisyonu<\/em>&nbsp;g\u00f6sterirken buna \u00e7izgi romanlarda pek rastlamay\u0131z. Dahas\u0131, g\u00f6rsel anlat\u0131lardaki hareket olgusunda k\u00fclt\u00fcrleraras\u0131 farkl\u0131l\u0131klar da mevcuttur (Hac\u0131musao\u011flu &amp; Cohn, 2022). Yukar\u0131da s\u00f6z etti\u011fim, okuyucuya sanki hareket eden obje ile ayn\u0131 h\u0131zda hareket ediyormu\u015f hissi veren arkaplan \u00e7izgileri \u00f6zellikle Japon mangas\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr mesela (McCloud, 1993). Peki, g\u00f6rsel hareketin nas\u0131l anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7izerlerinin konu\u015ftuklar\u0131 diller etkiler mi? Farkl\u0131 ileti\u015fim modalitelerinin birbirini etkiledi\u011fine dair bulgular var. \u00d6rne\u011fin, Aymara dilinde arka taraf gelece\u011fi, \u00f6n ise ge\u00e7mi\u015fi ifade eder; ge\u00e7mi\u015f bilinip gelecek hen\u00fcz g\u00f6r\u00fclmemi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in bu \u015fekilde kodlanm\u0131\u015flard\u0131r bu dilde. Aymaraca konu\u015fanlar\u0131n gelecekten bahsederken el jestleriyle arkalar\u0131n\u0131 i\u015faret ettiklerini g\u00f6sterir \u00e7al\u0131\u015fmalar (N\u00fa\u00f1ez &amp; Sweetser, 2006). Hareket konusunda g\u00f6rsel ve s\u00f6zl\u00fc diller aras\u0131nda da benzer bir etkile\u015fim s\u00f6z konusu olabilir mi diye sordu\u011fumuz doktora ara\u015ft\u0131rmalar\u0131mdan ilkini anlataca\u011f\u0131m bu yaz\u0131n\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"4aad\">\u00d6ncelikle farkl\u0131 s\u00f6zl\u00fc dillerde hareket olgusunun ne gibi bi\u00e7imlerde ifade edildi\u011fine bir bakal\u0131m. Talmy (1985)\u2019in klasik tipolojisine g\u00f6re T\u00fcrk\u00e7e, Frans\u0131zca, Japonca gibi&nbsp;<em>eylem-\u00e7er\u00e7eveli<\/em>&nbsp;<em>(verb-framed)<\/em>&nbsp;dillerde ana fiil k\u00f6k\u00fc hareketin y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirtir. Hareketin \u015fekli ya da karakteristiklerini belirtmek i\u00e7in ise genelde ek yap\u0131lara ihtiya\u00e7 duyulur. \u00d6rne\u011fin, inmek fiili hareketin y\u00f6n\u00fcn\u00fc (a\u015fa\u011f\u0131) verir. Y\u00fcr\u00fcyerek mi indi, ko\u015farak m\u0131 gibi hareket tarz\u0131n\u0131 ise ikincil bir yap\u0131 kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde anlamam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olmaz.&nbsp;<em>Ko\u015farak&nbsp;<\/em>indim gibi bu ikincil yap\u0131lar\u0131 eklemek opsiyonel oldu\u011fu i\u00e7in eylem-\u00e7er\u00e7eveli dilleri konu\u015fanlar\u0131n, hareket tarz\u0131n\u0131 \u00e7ok gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece belirtmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (Berman &amp; Slobin, 1994). \u0130ngilizce, Almanca, Felemenk\u00e7e gibi&nbsp;<em>uydu-\u00e7er\u00e7eveli (satellite-framed)<\/em>&nbsp;dillerde ise ana fiil direkt hareketin tarz\u0131na dair bilgi verir (\u00f6rn. \u0130ngilizce: I ran, T\u00fcrk\u00e7e: Ko\u015ftum) ve y\u00f6n bilgisi de bu fiillerin ard\u0131ndan genelde&nbsp;<em>zorunlu olarak<\/em>&nbsp;gelen ek gramatik unsurlarla aktar\u0131l\u0131r (\u0130ngilizce: I ran&nbsp;<em>out<\/em>; T\u00fcrk\u00e7e:&nbsp;<em>D\u0131\u015far\u0131ya<\/em>&nbsp;ko\u015ftum). Bu ikinci grup hem hareket y\u00f6n\u00fcn\u00fc hem de tarz\u0131n\u0131 direkt kodlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu dilleri konu\u015fanlar\u0131n ister istemez hareket olgusunu daha belirgin ve \u00e7arp\u0131c\u0131 \u015fekilde ifade etti\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (Slobin, 2003). Bu tipolojik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n konu\u015fmac\u0131lar\u0131n el jestlerine yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6sterir baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar (\u00d6zy\u00fcrek ve di\u011ferleri, 2005). G\u00f6rsel anlat\u0131lardaki hareket olgusu \u00fczerine ise \u00e7ok az \u00e7al\u0131\u015fma bulunmaktad\u0131r. Tversky &amp; Chow (2017), uydu-\u00e7er\u00e7eveli dillerden \u00e7\u0131kan \u00e7izgi romanlar\u0131n, eylem-\u00e7er\u00e7eveli dillerde \u00fcretilenlere g\u00f6re daha fazla aksiyon odakl\u0131 olarak de\u011ferlendirildi\u011fini bulmu\u015ftur fakat direkt hareketin nas\u0131l resmedildi\u011fine bakmazlar bu \u00e7al\u0131\u015fmada. Biz de bu bilgilere dayanarak \u201c\u0130ki farkl\u0131 dil grubuna ait \u00e7izgi romanlarda hareketin nas\u0131l ifade edildi\u011fi birbirinden farkl\u0131 olabilir mi?\u201d sorusuyla Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya\u2019dan toplanan 85 \u00e7izgi romandaki (<em>Visual Language Research Corpus<\/em>; Cohn ve di\u011ferleri, 2023) hareket olgusunu inceledik (Hac\u0131musao\u011flu &amp; Cohn, 2022).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"a2be\">Bulgular\u0131m\u0131z s\u00f6zl\u00fc dillerle g\u00f6rseller aras\u0131nda potansiyel bir ili\u015fki oldu\u011funu g\u00f6sterdi. \u00d6ncelikle, uydu \u00e7er\u00e7eveli dillerden \u00e7\u0131kan \u00e7izgi romanlar\u0131n di\u011fer dillerin \u00e7izgi romanlar\u0131na g\u00f6re daha \u00e7ok hareket i\u015faretleri bulundurdu\u011funu bulduk. Bu grubun dil yap\u0131s\u0131 gere\u011fi hareketi daha belirgin bir \u015fekilde ifade ettiklerine dair ge\u00e7mi\u015f bulgulara dayanarak, bu sonu\u00e7 beklentiye uygundu. Spesifik olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda post\u00fcrel hareket i\u015faretlerinin (Fig. 1a) iki grupta da benzer oranda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Hareket \u00e7izgileri (Fig. 1b) ise uydu \u00e7er\u00e7eveli dillerin \u00e7izgi romanlar\u0131nda di\u011fer gruba g\u00f6re daha \u00e7ok bulunuyordu. Uydu \u00e7er\u00e7eveli dillerin hareket tarz\u0131n\u0131 oda\u011f\u0131na ald\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmi\u015ftik. Bu \u00e7izgiler de farkl\u0131 \u015fekiller alarak hareketi modifiye edebildi\u011fi i\u00e7in (Fig 2.), bu dil grubunda daha \u00e7ok kullan\u0131l\u0131yor olabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. Buna ek olarak hareketi s\u00f6zl\u00fc dillerde oldu\u011fu gibi (Talmy, 1985) ba\u015flang\u0131\u00e7 (\u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131), orta nokta (y\u00f6r\u00fcnge) ve hedef ya da biti\u015f noktas\u0131 olarak da inceledik (Fig. 2). Yine hareket tarz\u0131n\u0131 daha kolay ifade eden uydu-\u00e7er\u00e7eveli grupta daha \u00e7ok orta nokta resmedildi\u011fini bulduk. Bunu ise hareket \u00e7izgilerine ba\u011flad\u0131k, hareket eden bir objenin arkas\u0131na eklenen bu \u00e7izgiler otomatikman hareketin y\u00f6r\u00fcngesini de belirtmi\u015f oluyordu (Fig. 2). Hareket \u00e7izgileri ayn\u0131 zamanda hareketin \u015feklini de yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in uydu-\u00e7er\u00e7eveli diller grubunda daha \u00e7ok g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olabilece\u011fini tart\u0131\u015ft\u0131k. Bu iki tipolojik gruptaki bireysel dillere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise baz\u0131 grupi\u00e7i farkl\u0131l\u0131klar da g\u00f6zlemledik. Frans\u0131zca ve Almanca hareketi kodlama bi\u00e7imleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 grupta olmalar\u0131na ra\u011fmen, bu iki dilden \u00e7\u0131kan \u00e7izgi romanlar sahneleri ya da olaylar\u0131 benzer bi\u00e7imde b\u00f6l\u00fcyorlard\u0131. Bu durumun konu\u015fulan dillerin g\u00f6rsellere etkisinin yan\u0131nda g\u00f6rsel dil sistemlerinin (\u2018Avrupa G\u00f6rsel Dil\u2019i gibi) kendi \u00f6zelliklerinin etkisinden dolay\u0131 olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miro.medium.com\/v2\/resize:fit:1194\/1*cUJy-JMhksIevlwrI1xLfA.png\" alt=\"\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong>Fig\u00fcr 2.<\/strong>&nbsp;Hareketin ba\u015flang\u0131c\u0131\/kayna\u011f\u0131&nbsp;<em>(source)<\/em>, genellikle hareketin \u015feklinin ifade edili\u011fi orta nokta\/y\u00f6r\u00fcnge&nbsp;<em>(route)<\/em>&nbsp;ve hareketin biti\u015f noktas\u0131\/hedefi&nbsp;<em>(goal)<\/em>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"51d5\">\u00d6zetle, hareket olgusunun sadece s\u00f6zl\u00fc dillerde de\u011fil g\u00f6rsel dillerde de farkl\u0131 bi\u00e7imlerde ifade edilebildi\u011fini bir kez daha g\u00f6rd\u00fck ve bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n s\u00f6zl\u00fc ve g\u00f6rsel dil sistemleri aras\u0131 potansiyel etkile\u015fime bir \u00f6rnek olabilece\u011fini i\u015faret etti bu \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z. \u0130nsan ileti\u015fiminin antik zamanlardan beri bir par\u00e7as\u0131 olan \u00e7izimlere, dile dair bu tarz ara\u015ft\u0131rmalarda yer vermek dile olan bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n (s\u00f6z veya konu\u015fma odakl\u0131) tek kanall\u0131l\u0131ktan \u00e7\u0131k\u0131p dilin \u00e7ok kanall\u0131 olu\u015funun (Cohn &amp; Schilperoord, 2022) \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem arz ediyor. G\u00f6rsel anlat\u0131lar\u0131n da kendilerine \u00f6zg\u00fc kurallarla anlamland\u0131r\u0131lma durumu ve asl\u0131nda zannedildikleri gibi \u2018transparan\u2019 veya kolayca anla\u015f\u0131l\u0131r olmamalar\u0131 (Coderre, 2020) da \u00f6zellikle bili\u015fsel deneylerde \u00e7ok\u00e7a kullan\u0131lan g\u00f6rsellerin konumlar\u0131n\u0131 ve onlara ba\u011fl\u0131 bulgular\u0131 sorgulatacak nitelikte. Cohn\u2019un T\u0130NT\u0130N Projesi\u2019nde ise \u015fu an neredeyse 1000 g\u00f6rsel anlat\u0131 analiz edilmeyi bekliyor. Yukar\u0131da bahsetti\u011fim diller aras\u0131 hareket olgusu \u00fczerine olan \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131 bu projeyle geni\u015fletti\u011fimizde benzer bulgulara eri\u015fip eri\u015fmeyece\u011fimiz ise bu alanda \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilecek bir\u00e7ok di\u011fer ara\u015ft\u0131rma sorusu gibi merak konusu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"1e7b\"><em>Research funding: This project has received funding from the European Research Council (ERC) under the European Union\u2019s Horizon 2020 research and innovation programme (grant agreement \u2116850975).<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"13c1\">(Ara\u015ft\u0131rma fonu: Bu proje, Avrupa Birli\u011fi\u2019nin Ufuk 2020 ara\u015ft\u0131rma ve inovasyon program\u0131 alt\u0131nda Avrupa Ara\u015ft\u0131rma Konseyi (ERC) taraf\u0131ndan fonlanm\u0131\u015ft\u0131r [\u00f6denek anla\u015fmas\u0131 \u2116850975]).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"8d6a\"><strong>Kaynak\u00e7a<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"21ec\">Berman, R. A., &amp; Slobin, D. I. (1994). Relating events in narrative: A crosslinguistic developmental study. Hillsdale, NJ: L. Erlbaum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"6ace\">Coderre E. L. (2020). Dismantling the \u201cVisual Ease Assumption:\u201d A review of visual narrative processing in clinical populations.&nbsp;<em>Topics in cognitive science<\/em>,&nbsp;<em>12<\/em>(1), 224\u2013255.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/tops.12446\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1111\/tops.12446<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"4cd5\">Cohn, N. (2012). Explaining \u2018I Can\u2019t Draw\u2019: Parallels between the Structure and Development of Language and Drawing.&nbsp;<em>Human Development<\/em>,&nbsp;<em>55<\/em>(4), 167\u2013192.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1159\/000341842\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1159\/000341842<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"6ea9\">Cohn, N. (2013).&nbsp;<em>The visual language of comics: Introduction to the structure and cognition of sequential images<\/em>&nbsp;(Bloomsbury Advances in Semiotics). Bloomsbury Academic.&nbsp;<a href=\"http:\/\/dx.doi.org\/10.5040\/9781472542175\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">http:\/\/dx.doi.org\/10.5040\/9781472542175<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"5d61\">Cohn, N. (2018). Combinatorial morphology in visual languages. In G. Booij (Ed.),&nbsp;<em>The Construction of Words<\/em>&nbsp;(Vol. 4, pp. 175\u2013199). Springer International Publishing.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/978-3-319-74394-3_7\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1007\/978-3-319-74394-3_7<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"7ed1\">Cohn, N. (2020).&nbsp;<em>Who understands comics?: Questioning the universality of visual language comprehension<\/em>. London: Bloomsbury Academic.&nbsp;<a href=\"http:\/\/dx.doi.org\/10.5040\/9781350156074\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">http:\/\/dx.doi.org\/10.5040\/9781350156074<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"2bee\">Cohn, N., Cardoso, B., Klomberg, B., &amp; Hac\u0131musao\u011flu, I. (2023). The Visual Language Research Corpus (VLRC): An annotated corpus of comics from Asia, Europe, and the United States.&nbsp;<em>Language Resources and Evaluation.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"4372\">Cohn, N., &amp; Kutas, M. (2017). What is your neural function, visual narrative conjunction? Grammar, meaning, and fluency in sequential image processing.&nbsp;<em>Cognitive research: principles and implications<\/em>,&nbsp;<em>2<\/em>(1), 27.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1186\/s41235-017-0064-5\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1186\/s41235-017-0064-5<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"b9c5\">Cohn, N., &amp; Schilperoord, J. (2022). Reimagining Language.&nbsp;<em>Cognitive science<\/em>,&nbsp;<em>46<\/em>(7), e13164.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/cogs.13174\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1111\/cogs.13174<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"5f1b\">Hac\u0131musao\u011flu, I., &amp; Cohn, N. (2022). Linguistic typology of motion events in visual narratives.&nbsp;<em>Cognitive semiotics<\/em>,&nbsp;<em>15<\/em>(2), 197\u2013222.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1515\/cogsem-2022-2013\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1515\/cogsem-2022-2013<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"9bca\">Jackendoff, R. (2002). Foundations of language: Brain, meaning, grammar, evolution. Oxford: Oxford UniversityPress.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"6526\">Kawabe, T., &amp; Miura, K. (2006). Representation of dynamic events triggered by motion lines and static human postures.&nbsp;<em>Experimental Brain Research<\/em>,&nbsp;<em>175<\/em>(2), 372\u2013375.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s00221-006-0673-6\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1007\/s00221-006-0673-6<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"dcc2\">Kennedy, J. M., &amp; Ross, A. (1975). Outline picture perception by the Songe of Paua.&nbsp;<em>Perception<\/em>,&nbsp;<em>4<\/em>, 391\u2013406.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"8f8f\">McCloud, S. (1993).&nbsp;<em>Understanding comics: The Invisible Art.&nbsp;<\/em>New York, NY: Harper Collins.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"f15d\">N\u00fa\u00f1ez, R. E., &amp; Sweetser, E. (2006). With the future behind them: Convergent evidence from Aymara language and gesture in the crosslinguistic comparison of spatial construals of time.&nbsp;<em>Cognitive Science<\/em>,&nbsp;<em>30<\/em>(3), 401\u2013450.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1207\/s15516709cog0000_62\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1207\/s15516709cog0000_62<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"eeaa\">\u00d6zy\u00fcrek, A., Kita, S., Allen, S., Furman, R., &amp; Brown, A. (2005). How does linguistic framing of events influence co-speech gestures?: Insights from crosslinguistic variations and similarities.&nbsp;<em>Gesture<\/em>,&nbsp;<em>5<\/em>(1\u20132), 219\u2013240.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1075\/gest.5.1-2.15ozy\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1075\/gest.5.1-2.15ozy<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"db83\">Peirce, C. S. (1902). Logic as Semiotic: The Theory of Signs. In C. S. Peirce (Ed.),&nbsp;<em>Philosophical Writings<\/em>. Dover Publications.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"85db\">Slobin, D. I. (2003). Language and thought online: Cognitive consequences of linguistic relativity. In D. Gentner &amp; S. Goldin-Meadow (Eds<em>.<\/em>),<em>&nbsp;Language in mind: Advances in the study of language and thought<\/em>&nbsp;(pp. 157\u2013191). Cambridge, MA: MIT Press.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"02d2\">Talmy, L. (1985). Lexicalization patterns: Semantic structure in lexical forms. Vol. III: Grammatical categories and the lexicon. In T. Shopen (Ed.),&nbsp;<em>Language typology and syntactic description<\/em>. (pp. 57\u2013149). Cambridge: Cambridge University Press.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"2f2b\">Tversky, B., &amp; Chow, T. (2017). Language and culture in visual narratives.&nbsp;<em>Cognitive Semiotics<\/em>,&nbsp;<em>10<\/em>(2).&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1515\/cogsem-2017-0008\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1515\/cogsem-2017-0008<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e265\">\u00dcnal, E. (2020, May 13). Dil ve D\u00fc\u015f\u00fcnce Etkile\u015fimleri.&nbsp;<em>CogIST<\/em>.&nbsp;<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/dil-ve-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnce-etkile%C5%9Fimleri-dr-ercenur-%C3%BCnal-5d5c6844aa4f\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/medium.com\/cogist\/dil-ve-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnce-etkile%C5%9Fimleri-dr-ercenur-%C3%BCnal-5d5c6844aa4f<\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":2100,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[245,94,93,924,234,1066,1062,691,64,923,233,92,323,1065,87,62,1061,1063,88,89,1064,244,106,80,1060,81,712,1067],"kategori":[725],"class_list":["post-2099","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-algi","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-dilbilim","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-cizgi-roman","event_publishing_tags-cizim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-linguistics","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-comics","event_publishing_tags-dil","event_publishing_tags-dilbilim","event_publishing_tags-dilin-psikoloji","event_publishing_tags-drawing","event_publishing_tags-language","event_publishing_tags-linguistics","event_publishing_tags-painting","event_publishing_tags-perception","event_publishing_tags-psikodilbilim","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psycholingusitics","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-psychology-of-language","event_publishing_tags-resim","kategori-yazi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2099","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2099\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2100"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2099"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=2099"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=2099"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}