{"id":2061,"date":"2020-10-18T15:00:26","date_gmt":"2020-10-18T15:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=2061"},"modified":"2025-08-13T21:13:37","modified_gmt":"2025-08-13T21:13:37","slug":"ogrenilmis-bir-dil-olarak-muzik-ayse-nur-genc","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/ogrenilmis-bir-dil-olarak-muzik-ayse-nur-genc\/","title":{"rendered":"\u00d6\u011frenilmi\u015f Bir Dil Olarak M\u00fczik \u2014 Ay\u015fe Nur Gen\u00e7"},"content":{"rendered":"

Ay\u015fe Nur Gen\u00e7, Hacettepe \u00dcniversitesi Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc mezunu. \u015eimdilerde n\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemleriyle kullan\u0131c\u0131 ve t\u00fcketici ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 y\u00fcr\u00fcten bir \u015firkette \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Dil-d\u00fc\u015f\u00fcnce ili\u015fkisi, m\u00fczik alg\u0131s\u0131 ve \u00f6zne-nesne etkile\u015fimleri gibi alanlar ilgisini \u00e7ekmektedir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

M\u00fczik, bir \u00e7o\u011fumuz i\u00e7in sistemli ya\u015fant\u0131lar\u0131m\u0131z i\u00e7erisinde kristalize olmu\u015f bir deneyim. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, m\u00fczi\u011fin b\u00f6l\u00fcnmez duygusal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fiziksel ya\u015fant\u0131ya indirgemek ve onu alg\u0131, bellek ve \u00f6\u011frenme gibi bili\u015fsel psikoloji kavramlar\u0131yla yan yana getirerek m\u00fczikal deneyimi \u00e7e\u015fitli kal\u0131plara dayand\u0131rmak, zor olabiliyor. \u00d6te yandan, bilim insanlar\u0131 m\u00fczikal bile\u015fenleri de birer \u00e7evresel uyaran olarak ele al\u0131p, m\u00fczik deneyimini alg\u0131 ve bellek s\u00fcre\u00e7leri i\u00e7erisinde a\u00e7\u0131klayabiliyor. Bu ba\u011flamda, bellek yap\u0131s\u0131 ile ili\u015fkili olarak sistemli bir bi\u00e7imde birikmi\u015f m\u00fczik deneyimleri, s\u00f6z konusu zihinsel s\u00fcre\u00e7lerin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131nda etkin olabiliyor.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Yeniden Yap\u0131land\u0131r\u0131c\u0131 Y\u00f6n\u00fcyle Bellek<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Bellek, bilgilerin kaydedilmesinden ve mevcut yap\u0131ya uyumlanmas\u0131ndan, zihinsel organizasyona dahil edilmesine ve gerekti\u011finde geri \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131na kadar uzanan s\u00fcrecin kavramsal bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak tan\u0131mlanabilir. Dolay\u0131s\u0131yla bilgiler birebir kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131yla depolanmak yerine, mevcut yap\u0131yla ili\u015fkilendirilerek yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131rlar. Esasen, s\u00f6z konusu i\u015fleyi\u015f, bu y\u00f6n\u00fcyle sindirim sistemine benzetilebilir. Bellek s\u00fcre\u00e7lerinde de t\u0131pk\u0131 sindirim s\u00fcrecinde oldu\u011fu gibi, bilgileri direkt bir \u015fekilde de\u011fil, sindirip \u00f6z\u00fcmsemeyerek sisteme dahil ederiz. Dolay\u0131s\u0131yla bilginin, mevcut organizasyona uyumu s\u00f6z konusudur.<\/p>\n\n\n\n

Belle\u011fin yap\u0131land\u0131r\u0131c\u0131 niteli\u011fi, Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nin deneysel psikoloji alan\u0131nda ilk psikolo\u011fu olan Bartlett taraf\u0131ndan 1932 y\u0131l\u0131nda \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bartlett\u2019\u0131n deneysel \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, kat\u0131l\u0131mc\u0131lara kendi k\u00fclt\u00fcrlerine ait olmayan bir hikaye sunulmu\u015f ve daha sonra bu hikayeyi nas\u0131l hat\u0131rlad\u0131klar\u0131 incelenmi\u015ftir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n, hikayeyi kendi k\u00fclt\u00fcrleriyle ili\u015fkili \u00f6geleri kullanarak aktarma e\u011filiminde olduklar\u0131 g\u00f6zlenmi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan, hikayenin baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f aktarm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u015e\u00fcphesiz ki, Bartlett\u2019\u0131n aralad\u0131\u011f\u0131 kap\u0131, pek \u00e7ok bilim insan\u0131na esin kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. \u00d6yle ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201cbellek yan\u0131lsamas\u0131\u201d (false memory<\/em>) \u015feklinde tan\u0131mlanan fenomen de belle\u011fin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131c\u0131 niteli\u011finden ileri gelmektedir. Belle\u011fin yap\u0131land\u0131r\u0131c\u0131 y\u00f6n\u00fcn\u00fcn \u201cg\u00f6rg\u00fc tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 belle\u011fi\u201d ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. \u00c7\u00fcnk\u00fc Bartlett\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda oldu\u011fu gibi, bellek yan\u0131lsamalar\u0131; kendi i\u00e7erisinde pek \u00e7ok detay bar\u0131nd\u0131ran, birilerinin an\u0131s\u0131 ya da kendi an\u0131m\u0131z olabilen \u201chikayeler\u201d olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebiliyor. Bu ba\u011flamda, \u015fahit oldu\u011fumuz, bizzat ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ya da dinledi\u011fimiz bir olay\u0131n yanl\u0131\u015f ya da do\u011fru hat\u0131rlanmas\u0131ndan bahsedilmekte. Belle\u011fin bu y\u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6rg\u00fc tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile ili\u015fkili d\u00fc\u015f\u00fcnerek adli vakalara kafa yormak belki de kula\u011fa daha heyecanl\u0131 gelebiliyor. Ancak esas\u0131nda belirli bir uyaran \u00f6zelinde de farkl\u0131 alg\u0131 ve bellek s\u00fcre\u00e7leri s\u00f6z konusu olabilir; bu s\u00fcre\u00e7leri belirli bir uyaranla ili\u015fkili d\u00fc\u015f\u00fcnmek de meseleyi ba\u015fka bir boyuta ta\u015f\u0131yabilir. Nitekim pek \u00e7ok bile\u015feni olan ve herkes i\u00e7in belirli bir anlam ifade edebilen bir dizi olay\u0131n farkl\u0131 \u015fekillerde alg\u0131lanmalar\u0131 beklendik bir durum. Tek ba\u015flar\u0131na herhangi bir anlam y\u00fcklemedi\u011finiz bile\u015fenleri farkl\u0131 \u015fekillerde alg\u0131layabiliyor olmam\u0131z ise kula\u011fa bir par\u00e7a tuhaf geliyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6\u011frenmenin M\u00fczik Deneyimini Farkl\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131da hem herhangi bir anlam y\u00fcklemedi\u011fimiz pek \u00e7ok bile\u015feni olan hem de b\u00fct\u00fcn olarak belirli anlamlar atfedilebilen i\u015fitsel bir dizi olay olarak, m\u00fczi\u011fi ele alal\u0131m. Tek ba\u015flar\u0131na sadece i\u015fitsel birer uyarandan ibaret olan her bir notaya dair farkl\u0131 zihinsel s\u00fcre\u00e7ler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu durumda, i\u015fitti\u011fimiz (bize dinletilen) ve alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z her bir m\u00fczik bile\u015feni aras\u0131nda bir \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131l\u0131k olup olmad\u0131\u011f\u0131 merak konusu. E\u011fer ki bir par\u00e7an\u0131n t an\u0131nda i\u015fitti\u011fimiz k\u0131sm\u0131na dair bir bilgi soruldu\u011funda cevaplar\u0131m\u0131z ba\u015fkalar\u0131n\u0131n cevaplar\u0131yla farkl\u0131la\u015fabiliyorsa, m\u00fczik \u201cevrensel bir dil\u201d olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor olabilir. Bu durumda t\u0131pk\u0131 diller aras\u0131nda oldu\u011fu gibi, birtak\u0131m farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6zleniyor olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Evrensel bir konu\u015fma dili var olmad\u0131\u011f\u0131ndan, farkl\u0131 anadillerin konu\u015fucular\u0131 aras\u0131nda k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011frenmelere ba\u011fl\u0131 farkl\u0131l\u0131klar olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k. \u00d6yle ki, d\u00fcnyay\u0131 alg\u0131lama bi\u00e7imini \u015fekillendiren temel yap\u0131 anadili <\/em>\u00fczerine in\u015fa edilir ve ikinci bir dil geli\u015fimsel a\u00e7\u0131dan kritik d\u00f6nemlerin sonras\u0131nda \u00f6\u011frenildi\u011finde, bu dildeki anlamlar anadili \u00fczerinden yorumlan\u0131p alg\u0131lan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu s\u00fcre\u00e7, bilgilerin birebir kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131yla i\u015flenmesi yerine, mevcut yap\u0131yla ili\u015fkilendirildi\u011fi s\u00fcrece i\u015faret etmektedir. \u0130kinci dil, geli\u015fim a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik d\u00f6nemlerde \u00f6\u011frenildi\u011finde, yani \u201cedinildi\u011finde\u201d ise bu dil de temel yap\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline gelir. \u0130ki farkl\u0131 dili birden edinmi\u015f olan bu ki\u015filer, ikidilli (billingual) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rlar. Madem ki farkl\u0131 anadillerin konu\u015fucular\u0131 aras\u0131nda k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011frenmelere ba\u011fl\u0131 farkl\u0131l\u0131klar olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k, o halde ikidillili\u011fin ifade etti\u011fi anlam\u0131 idrak etmek de zor olmasa gerek. \u00d6te yandan, m\u00fczi\u011fin evrensel bir dil oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131yla b\u00f6yle bir ayr\u0131m olmas\u0131n\u0131 beklemedi\u011fimizden, \u201ciki farkl\u0131 m\u00fczik dili\u201d \u00fczerinden bir de\u011ferlendirme yap\u0131lmas\u0131 da enteresan olurdu. Peki o halde, \u201c\u00e7ift-m\u00fczik dilli\u201d (bimusical) <\/em>kavram\u0131n\u0131 daha \u00f6nce duydunuz mu? \u00c7ift-m\u00fczik dilli bireyler basit\u00e7e, iki farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn m\u00fczikal yap\u0131s\u0131n\u0131 da alg\u0131layabilen bireyler olarak tan\u0131mlan\u0131r. Peki bu m\u00fczikal yap\u0131lar nas\u0131l farkl\u0131la\u015f\u0131r? En temel d\u00fczeyde, bat\u0131 m\u00fczi\u011fi ile do\u011fu m\u00fczi\u011fi aras\u0131ndaki k\u0131r\u0131l\u0131mdan ve yap\u0131sal a\u00e7\u0131dan da tonal\/atonal m\u00fczikler aras\u0131ndaki ayr\u0131mdan bahsedilebilir. Bu noktada as\u0131l yakalamam\u0131z gereken ise, t\u0131pk\u0131 farkl\u0131 dillerde oldu\u011fu gibi farkl\u0131 m\u00fczik kal\u0131plar\u0131 i\u00e7in de alg\u0131 ve bellek s\u00fcre\u00e7lerine etki eden bir farkl\u0131la\u015fma meydana geldi\u011fidir. \u00d6yle ki, ikinci bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn m\u00fczik dilini alg\u0131lay\u0131p alg\u0131lamamak, hatta belki de onu be\u011fenip be\u011fenmemek, o m\u00fczik diline hakim olmay\u0131 gerektirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Alg\u0131 ve bellekte yeniden yap\u0131land\u0131rma s\u00fcreci, mevcut organizasyondan ileri gelen beklentilerimiz <\/em>do\u011frultusunda ilerler. Beklentilerimizin temelinde ise, zihnimizde halihaz\u0131rda var olan bilgilerin olu\u015fturdu\u011fu temel yap\u0131 vard\u0131r. Bir m\u00fczik par\u00e7as\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak ve bir araya geldi\u011fi her bir notay\u0131 dahi nas\u0131l deneyimledi\u011fimiz de beklentilerimizle ili\u015fkilidir. Bu beklentilerin temeli, \u00e7e\u015fitli seslerin belirli bir m\u00fczik sistemiyle ili\u015fkili olarak grupland\u0131r\u0131lmas\u0131na ve yorumlanmas\u0131na dayan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla belirli bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn m\u00fczikal kal\u0131plar\u0131yla \u015fekillenen \u00f6\u011frenme ve bellek s\u00fcre\u00e7lerinde, s\u00fcregelen deneyimlerimizi de bu kal\u0131plar \u00fczerinden alg\u0131lamaya ba\u015flar\u0131z. Yani alg\u0131lanan m\u00fczi\u011fin var olan i\u015fitsel uyaranla \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011fi durumlar olabilir. Beklentimize- s\u00fcregelen deneyimlerimize \u2014 uymayan kesitleri ve bunlardan kaynaklanan bo\u015fluklar\u0131, beklentilerimizi kar\u015f\u0131layacak \u015fekilde doldurmaya e\u011filim g\u00f6sterebiliriz. Bununla birlikte, beklentilerimizi kar\u015f\u0131layan bir m\u00fczik par\u00e7as\u0131n\u0131 be\u011fenirken, sistemine hakim olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir par\u00e7ay\u0131 be\u011fenmeyebiliriz. Bu durumda, onu ho\u015flan\u0131l\u0131r ya da bazen tahamm\u00fcl dahi edilemez k\u0131lan \u015fey onun estetik de\u011feri de\u011fil, zihnimizdeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu kar\u015f\u0131l\u0131k bi\u00e7imi ise genel itibariyle, k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011frenme ile \u015fekillenmektedir. \u00d6rne\u011fin, atonal yap\u0131da bir m\u00fczik dinledi\u011fimizde, belki de par\u00e7an\u0131n sonunu getiremeyenler olacakt\u0131r. Elbette ki bu durum, o par\u00e7an\u0131n g\u00fczel olup olmamas\u0131yla de\u011fil, onun diline a\u015final\u0131k d\u00fczeyimizle ilgilidir.<\/p>\n\n\n\n

Bharucha ve Olney\u2019in, giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 e\u015f sinir a\u011f\u0131 (auto-associative network) \u00fczerinden \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 modele g\u00f6re, m\u00fczikal ba\u011flant\u0131lar\u0131n \u00f6\u011frenilmesinin ve i\u00e7selle\u015ftirilmesinin alt\u0131nda yatan s\u00fcre\u00e7, n\u00f6ral a\u011flarla ili\u015fkilidir. Buna g\u00f6re beyin, kromatik dizi olarak tan\u0131mlanan dizideki 12\u2019li derecelendirmeyi ba\u015flarda rastlant\u0131sal ba\u011flant\u0131lar \u00fczerinden sa\u011flar. Fakat sonras\u0131nda, Hebbian <\/em>\u00f6\u011frenme\u2013 birlikte tetiklenen n\u00f6ronlar aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi\u2013 s\u00fcrecinde, ilgili ba\u011flant\u0131lar etkin hale gelir. Mevcut beklentileri do\u011frulayan her bir dinleme de bu ba\u011flant\u0131lar\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla beklentilerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc daha da artt\u0131r\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, ayn\u0131 m\u00fczikal kal\u0131plar \u00fczerinden tekrarlanan \u00f6\u011frenmeler, bu kal\u0131plara gelecek yorumlanmalar i\u00e7in alg\u0131sal bir zemin haz\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

Bir m\u00fczik par\u00e7as\u0131n\u0131n kendine i\u00e7kin bir esteti\u011finin olup olmamas\u0131 ya da dinleme s\u0131ras\u0131nda zihnimizde t\u00fcm olup bitenin onunla kurdu\u011fumuz etkile\u015fimler \u00fczerinden temellenip temellenmedi\u011fi, psikoloji alan\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lagelen bir konudur. M\u00fczik alg\u0131s\u0131 \u00fczerine deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n, notalar\u0131n ve \u00f6l\u00e7eklerin estetik de\u011ferlerini psikoakustik \u00f6zellikleriyle (frekans oranlar\u0131 gibi) ili\u015fkilendiren Helmholtz ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Helmholtz\u2019un asistan\u0131 ve deneysel psikolojinin kurucular\u0131ndan kabul edilen Wundt, m\u00fczikle birlikte de\u011fi\u015fen duygular\u0131n\u0131 bir metronom ile e\u015f zamanl\u0131 olarak g\u00f6zlemledi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Wundt, s\u00f6z konusu de\u011fi\u015fimlerin, uyaran\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131k d\u00fczeyi ile ili\u015fkili oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Estetik hazla ili\u015fkili uyar\u0131lman\u0131n, orta karma\u015f\u0131kl\u0131k d\u00fczeylerinde maksimum seviyede oldu\u011funu savunmu\u015ftur. Buna g\u00f6re bir diziyi oldu\u011fu gibi \u00e7\u0131karsamak ya da hi\u00e7bir \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fcmleyememek, maksimum uyar\u0131lmay\u0131 ve zevki sa\u011flayamamaktad\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe paralel bir bi\u00e7imde; Hanslick, Helmholtz ve Meyer, alg\u0131sal beklentilerin yanl\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131 ya da do\u011fruland\u0131\u011f\u0131 bir kompozisyon i\u00e7erisindeki gerilim ve \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcm desenlerinin m\u00fczikal be\u011feniyi olu\u015fturdu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. S\u00f6z konusu beklentiler; bir melodide birbirini takip eden perdeler, armonik yap\u0131 ya da seslerin zamanlamalar\u0131 \u00fczerine olabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Dinleme s\u0131ras\u0131ndaki deneyimin zihinsel beklentilerle \u015fekillenmesi, bir m\u00fczik par\u00e7as\u0131n\u0131n kendine i\u00e7kin bir esteti\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yok saymay\u0131 gerektirmez. \u00d6rne\u011fin; Aristoteles\u2019in de dedi\u011fi gibi g\u00fczelli\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fcn matematiksel \u00f6r\u00fcnt\u00fcler yani uyum oldu\u011fu ko\u015fulda, belirli bir uyum bar\u0131nd\u0131ran melodilerin be\u011fenilmesi, yani m\u00fczikal yap\u0131lar\u0131n \u00f6znel yorumdan ba\u011f\u0131ms\u0131z \u015fekilde estetik bir de\u011fere sahip olmalar\u0131 s\u00f6z konusudur. \u00d6te yandan, m\u00fczik i\u00e7in ister uyum ister ba\u015fka bir g\u00fczellik \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc var olsun, bu \u00f6l\u00e7\u00fctlerin verili olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00fczerinden ilerlemek makul olabilir. Belki de tarihteki ilk m\u00fczikal yap\u0131y\u0131 olu\u015fturan ki\u015fi (!) do\u011fada var olan uyumdan ilham alarak, g\u00fczelli\u011fe dair \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn temelini atm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6l\u00e7\u00fct kabul etti\u011fimiz ve yap\u0131lar\u0131n kendilerine i\u00e7kin olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz nitelikler de esas\u0131nda, s\u00fcregelen a\u015final\u0131\u011f\u0131n yani bellek s\u00fcre\u00e7lerinin bir \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 olabilirler. Bu durumda, her iki ihtimal de \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7lerine i\u015faret ediyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi de m\u00fczikte k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131n\u0131n, \u00f6\u011frenmenin, dolay\u0131s\u0131yla alg\u0131 ve bellek s\u00fcre\u00e7lerinin davran\u0131\u015f d\u00fczeyinde desteklendi\u011fi bir \u00e7al\u0131\u015fmaya yak\u0131ndan bakal\u0131m. Curtis ve Bharucha\u2019n\u0131n bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na kat\u0131lan ki\u015filerin tamam\u0131 bat\u0131 m\u00fczi\u011fi k\u00fclt\u00fcr\u00fcne a\u015finad\u0131r ve hi\u00e7biri mutlak kulak yetisine\u2013 herhangi bir referans noktas\u0131 olmadan sesleri anlamland\u0131rma yetisi\u2013 sahip de\u011fildir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lara bir dizi dinletilmi\u015f ve her diziden sonra gelen 1000 ms sessizli\u011fin ard\u0131ndan bir test tonu verilmi\u015ftir. Bu test tonunun dizide olup olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin karar vermeleri (\u201cevet\u201d ya da \u201chay\u0131r\u201d \u015feklinde t\u0131klamalar\u0131) istenmi\u015ftir. Deney sonucunda, test edilen tonun dinletilen dizi i\u00e7erisinde sunulmad\u0131\u011f\u0131 (do\u011fru yan\u0131t\u0131n \u201chay\u0131r\u201d oldu\u011fu) durumlarda, bat\u0131 m\u00fczi\u011fi formuyla uyumlu oldu\u011fu ko\u015fulda, uyumlu olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fula g\u00f6re daha y\u00fcksek oranda hatal\u0131 cevap verilmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda, test tonunun Hint m\u00fczi\u011fi formuyla uyumlu oldu\u011fu ko\u015fulda, uyumlu olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fula g\u00f6re daha d\u00fc\u015f\u00fck oranda hatal\u0131 cevap verilmi\u015ftir. Test edilen tonun dinletilen dizi i\u00e7erisinde sunulmad\u0131\u011f\u0131 durumlar i\u00e7in tepki s\u00fcrelerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bat\u0131 m\u00fczi\u011fi formuyla uyumlu oldu\u011fu ko\u015fulda, uyumlu olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fula g\u00f6re daha yava\u015f tepki verilmi\u015ftir. Hint m\u00fczi\u011fi formuyla uyumlu oldu\u011fu ko\u015fulda ise, uyumlu olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fula g\u00f6re daha h\u0131zl\u0131 tepki verilmi\u015ftir. Bu sonu\u00e7lar\u0131 toparlamak gerekirse, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011frenmelerine kar\u015f\u0131l\u0131k gelen beklentilerle uyumlu (bat\u0131 m\u00fczi\u011fi formula uyumlu) tonlar\u0131 reddetmeleri (\u201chay\u0131r\u201d demeleri) gerekirken, bunu yapmad\u0131klar\u0131 durumda hata oranlar\u0131 y\u00fckselmi\u015ftir. Fakat beklentileriyle uyumlu olmayan (Hint m\u00fczi\u011fi formuyla uyumlu) tonlar\u0131 reddetmek konusunda daha ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, beklentileriyle uyumlu olan tonlar\u0131 reddetmeleri gerekti\u011finde tepki s\u00fcreleri uzarken, beklentileriyle uyumlu olmayan tonlar\u0131 daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde reddedebilmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, ayn\u0131 zamanda bu yaz\u0131n\u0131n sundu\u011fu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, m\u00fczikte tinselli\u011fe g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor; bu a\u00e7\u0131dan pek manidar. Zira m\u00fczik alg\u0131s\u0131 eninde sonunda \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7lerine, bili\u015fsel yap\u0131lara ve belirli kal\u0131plara dayanm\u0131\u015f oluyor. \u00d6te yandan, bu durum m\u00fczi\u011fe \u00f6zg\u00fc bir durum de\u011fil. Nitekim bizim duygusal bir anlam atfetti\u011fimiz ancak ampirik veriyle a\u00e7\u0131klanabilen ba\u015fka olaylar ve durumlar da var elbettte. Hatta ironik olarak, \u201cduygusal\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bizi psikoloji bilimi i\u00e7erisinde g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc nokta dahi birtak\u0131m n\u00f6rokimyasal s\u00fcre\u00e7lere dayanabiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u201cduygusal\u201d yerine \u201cmeta-fiziksel\u201d demek daha do\u011fru olacak. \u0130\u015fte tam da bu noktada, m\u00fczik alg\u0131s\u0131yla ili\u015fkili bahsedilen bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerin m\u00fczikle ili\u015fkili \u201cduygusall\u0131\u011fa\u201d g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrmedi\u011fini s\u00f6ylemek, m\u00fcmk\u00fcn hale gelebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc m\u00fczi\u011fin duygusal etkilerini psikolojik veya n\u00f6rokimyasal a\u00e7\u0131dan ara\u015ft\u0131ran pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rma da mevcuttur. \u00d6rne\u011fin Salimpoor ve arkada\u015flar\u0131, m\u00fczikal beklentilerin yeni bir dinlemede e\u015flenmesi durumunda, beyinde \u00f6d\u00fcl mekanizmas\u0131yla ili\u015fkili dopaminerjik sistem aktivasyonu g\u00f6zlenebilece\u011fini ifade etmi\u015ftir. Di\u011fer bir \u00f6rnek olarak Greer ve arkada\u015flar\u0131, m\u00fczikteki ritim, t\u0131n\u0131, armoni gibi \u00f6geleri belirli duygularla ili\u015fkilendirerek, dikkat mekanizmas\u0131 \u00fczerinden dinleyicilerin o m\u00fczi\u011fe g\u00f6sterebilecekleri tepkileri modellemi\u015ftir. Bu gibi \u00e7al\u0131\u015fmalardan \u00e7\u0131kar\u0131labilecek sonu\u00e7 ise \u015fudur: Bilim insanlar\u0131 m\u00fczi\u011fin duygusal etkilerini yads\u0131mamakta, aksine bu etkileri meta-fiziksellikten uza\u011fa ta\u015f\u0131yarak operasyonel hale getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar ve \u0130leri Okumalar<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Brattico, E., & Pearce, M. (2013). The neuroaesthetics of music. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts<\/em>, 7<\/em>(1), 48.<\/p>\n\n\n\n

Curtis, M. E., & Bharucha, J. J. (2009). Memory and musical expectation for tones in cultural context. Music Perception, 26(4), 365\u2013375.<\/p>\n\n\n\n

Greer, T., Ma, B., Sachs, M., Habibi, A., & Narayanan, S. (2019, October). A Multimodal View into Music\u2019s Effect on Human Neural, Physiological, and Emotional Experience. In Proceedings of the 27th ACM International Conference on Multimedia<\/em> (pp. 167\u2013175).<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zcan, \u00c7. Bi\u00e7imsel Bir Dil Olarak M\u00fczikte Anlam. Felsefe Arkivi<\/em>, (51), 187\u2013201.<\/p>\n\n\n\n

Patel, A. D., & Demorest, S. M. (2013). Comparative music cognition: Cross-species and cross-cultural studies.<\/p>\n\n\n\n

Pearce, M. T., & Wiggins, G. A. (2012). Auditory expectation: the information dynamics of music perception and cognition. Topics in cognitive science, 4(4), 625\u2013652.<\/p>\n\n\n\n

Salimpoor, V. N., Zald, D. H., Zatorre, R. J., Dagher, A., & McIntosh, A. R. (2015). Predictions and the brain: how musical sounds become rewarding. Trends in cognitive sciences<\/em>, 19<\/em>(2), 86\u201391.<\/p>\n\n\n\n

Stevens, C. J. (2012). Music perception and cognition: A review of recent cross\u2010cultural research. Topics in cognitive science<\/em>, 4<\/em>(4), 653\u2013667<\/p>","protected":false},"featured_media":2062,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[113,94,93,234,691,64,233,92,87,88,71,70,80,81,112],"kategori":[725],"class_list":["post-2061","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-art","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-dil","event_publishing_tags-language","event_publishing_tags-music","event_publishing_tags-muzik","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-sanat","kategori-yazi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2061","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2061\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2062"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2061"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=2061"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=2061"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}