{"id":2035,"date":"2023-03-15T15:00:50","date_gmt":"2023-03-15T15:00:50","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&#038;p=2035"},"modified":"2025-09-16T16:27:22","modified_gmt":"2025-09-16T16:27:22","slug":"enaksiyon-ve-diyalektik-2-bolum-ezequiel-di-paolo","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-bolum-ezequiel-di-paolo\/","title":{"rendered":"Enaksiyon ve Diyalektik (2. B\u00f6l\u00fcm) \u2014 Ezequiel Di Paolo"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0<a href=\"https:\/\/www.dialecticalsystems.eu\/contributions\/enaction-and-dialectics-part-ii\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Enaction and Dialectics \u2014 Part II<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"5f91\">Anahtar kelimeler:&nbsp;<em>Uyarlanabilirlik (adaptivity), eylem \u00f6zneli\u011fi (agency), otopoiesis&nbsp;<\/em><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>[1]<\/em><\/a><em>, bili\u015f, enaksiyon&nbsp;<\/em><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>[2]<\/em><\/a><em>, dilbilimsel bedenler&nbsp;<\/em><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn3\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>[3]<\/em><\/a><em>, organizma<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"2c99\">\u0130lk b\u00f6l\u00fcmde, diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcncenin&nbsp;<em>enaktif<\/em>&nbsp;yakla\u015f\u0131m\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu iddia etmi\u015ftim. \u015eimdi bu iddiay\u0131 ispat etmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"af00\">1991\u2019de yay\u0131nlanan kitaplar\u0131&nbsp;<em>Bedenlenmi\u015f Zihin<\/em>\u2019de<em>&nbsp;(The Embodied Mind)&nbsp;<\/em>Varela, Thompson ve Rosch geli\u015fimsel ve evrimsel biyolojiden yararlanarak okurlar\u0131n\u0131 bedenlenmi\u015f eylemi (embodied action) bir patika-a\u00e7ma yolu olarak g\u00f6rmeye haz\u0131rl\u0131yor.<em>&nbsp;Enaksiyon (enaction)<\/em>&nbsp;ile kastettikleri \u015feyin kesin bir tan\u0131m\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in pek acele etmiyorlar. Tam da tan\u0131m yapma noktas\u0131na gelmek \u00fczereyken, bir anda evrimden bahsetmeye ba\u015fl\u0131yorlar. Bence bu ani konudan sapman\u0131n sebebi, evrim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 aras\u0131nda zihin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda kullan\u0131labilecek bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi tespit etmi\u015f olmalar\u0131. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imini de bir analoji yard\u0131m\u0131yla evrim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan zihin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na aktarmay\u0131 hedefliyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"584f\">Varela ve meslekta\u015flar\u0131, organizmalar\u0131n evrimin hem \u00f6znesi hem de nesnesi oldu\u011fu iddias\u0131na, \u00f6zellikle Richard Lewontin\u2019in iddias\u0131na vurgu yap\u0131yor. Lewontin (Richard Levins ile birlikte) kendi iddialar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in deneysel kan\u0131tlar\u0131 yorumlarken diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcnceyi a\u00e7\u0131k\u00e7a benimsiyor. Kitaplar\u0131&nbsp;<em>Diyalektik Biyolog (The Dialectical Biologist)&nbsp;<\/em>klasikle\u015fmi\u015f bir yap\u0131t ve burada sunduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imleri nat\u00fcralistler aras\u0131nda hi\u00e7 de az rastlan\u0131r t\u00fcrden de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"471d\">Bir organizman\u0131n evrimin hem \u00f6znesi hem de nesnesi oldu\u011funu s\u00f6ylemek, evrimle\u015fen bir soy k\u00fcmesinin (lineage) kaderinin evrimle\u015fen topluluklara se\u00e7ici bask\u0131 uygulayan \u00e7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131n bir sonucu oldu\u011funu kabul etmektir. Ancak bu deyi\u015f, organizmalar\u0131n bu ko\u015fullar\u0131n yaln\u0131zca pasif bir al\u0131c\u0131s\u0131 olmad\u0131klar\u0131n\u0131, ayr\u0131ca onlar\u0131 se\u00e7tiklerini ve hatta s\u0131kl\u0131kla onlar\u0131 de\u011fi\u015ftirdiklerini kabul etmek anlam\u0131na da gelir. Bu fikir, ya\u015fam alan\u0131 (niche) in\u015fas\u0131na modern bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 getirmi\u015ftir. Bu bak\u0131\u015f, organizmalar\u0131 kendi t\u00fcrlerinin ve di\u011fer t\u00fcrlerin se\u00e7ilim \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini (bazen dolayl\u0131 olarak) etkileyen ekosistem m\u00fchendisleri olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"8ed2\">Varela ve meslekta\u015flar\u0131n\u0131n kitaplar\u0131n\u0131n ana tezine Lewontin\u2019in evrimle\u015fen organizmalara diyalektik bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015farak giri\u015f yapma nedenine dair benim yorumum, bize \u015f\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6ylemek istedikleri y\u00f6n\u00fcnde: \u201c\u015eimdi de, bedenle\u015fmi\u015f zihne bakarken ayn\u0131 fikrin nas\u0131l yeniden benzer bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fiz.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"a0af\">Enaksiyonda ge\u00e7erli olan ba\u015fka bir diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcnme \u00f6rne\u011fine bakal\u0131m.<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn4\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[4]<\/a>&nbsp;Varela\u2019n\u0131n Humberto Maturana ile 1970\u2019lerde geli\u015ftirdi\u011fi \u00f6nemli bir fikirden, canl\u0131 sistemlerin organizasyonunda&nbsp;<em>otopoiesis<\/em>ten bahsedelim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"d9d0\">Bir&nbsp;<em>otopoietik<\/em>&nbsp;sistem, (\u00fcretimi ve y\u0131k\u0131m\u0131 da kapsayan) materyal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerden ge\u00e7en bir molek\u00fcler s\u00fcre\u00e7ler a\u011f\u0131 (network) olarak tan\u0131mlan\u0131r. Yap\u0131land\u0131r\u0131lma (organizasyonel) ko\u015fullar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e927\">(1) Kendi kendini \u00fcretim (Self-production): A\u011f, kendini olu\u015fturan s\u00fcre\u00e7leri \u00fcreten ili\u015fkileri hayata ge\u00e7irir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"9844\">(2) Kendini ay\u0131rma (Self-distinction): A\u011f\u0131 olu\u015fturan s\u00fcre\u00e7ler, a\u011f\u0131, uzayda somut bir birim olarak meydana getirir ve bu a\u011f\u0131n topolojik ili\u015fkilerini belirler.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"0e4f\">Otopoietik teori, bu iki ko\u015ful aras\u0131ndaki ili\u015fkiyle ilgili bir iddiada bulunmuyor. Ancak onlar\u0131 diyalektikle inceledi\u011fimizde bir gerilimle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Bu ko\u015fullar, organizman\u0131n \u00e7evresiyle nas\u0131l ili\u015fkilendi\u011fine dair bize ne g\u00f6steriyor?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"15b6\">Ger\u00e7ek d\u00fcnyada kendi kendine \u00fcretimin ili\u015fkilerini hayata ge\u00e7irmek, \u00e7evrede bulunan madde ve enerji ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n metabolik s\u00fcre\u00e7lerin yenilenmesinde kullan\u0131labilmesini sa\u011flayan ko\u015fullar\u0131n olu\u015fturuldu\u011funa i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"4980\">Bu ili\u015fkileri ger\u00e7ekle\u015ftirmenin ideal yolu nedir? \u0130deal olarak, organizman\u0131n d\u0131\u015f d\u00fcnyayla m\u00fcmk\u00fcn olan t\u00fcm kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131n otopoiesise olumlu bir katk\u0131s\u0131 olsa ve bu kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n hi\u00e7biri olumsuz bir etkide bulunmasayd\u0131, kendi kendine \u00fcretim kusursuz bir \u015fekilde hayata ge\u00e7irilmi\u015f olurdu. Kendi kendine \u00fcretimi tek ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, ideal ko\u015ful&nbsp;<em>tam a\u00e7\u0131kl\u0131k (total openness)<\/em>&nbsp;veya ayr\u0131ms\u0131zl\u0131k (indistinction) ko\u015fullar\u0131 olurdu. Bu ko\u015fullarda m\u00fcmk\u00fcn olan her t\u00fcrl\u00fc madde ve enerji ak\u0131\u015f\u0131ndan faydalan\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"9b86\">\u015eimdi de kendini ay\u0131rma ko\u015fulunu d\u00fc\u015f\u00fcnelim: Otopoietik sistem kendini spesifik topolojik ili\u015fkilere sahip, s\u0131n\u0131rlar\u0131 kesin bir \u015fekilde \u00e7izilmi\u015f bir birim olarak olu\u015fturur. Kendini ay\u0131rman\u0131n hayata ge\u00e7irilebilmesi i\u00e7in \u00e7evreyle en ideal ili\u015fki ne olurdu? Herhangi bir \u00e7evre etkisine kar\u015f\u0131 tam bir diren\u00e7, yani sistemin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kusursuz bir \u015fekilde koruyan bir siper. Bu durumda, d\u00fcnyayla olan hi\u00e7bir etkile\u015fimin ayr\u0131k bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olma ko\u015fulunu tehlikeye atmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyayla olan hi\u00e7bir etkile\u015fimin sistem \u00fczerinde hi\u00e7bir etkisi olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"ccb1\">Diyalektik bir analize ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, otopoiesisin tan\u0131m\u0131nda&nbsp;<em>\u00e7ok temel bir gerilimle<\/em>&nbsp;kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz: Bir ko\u015fulun ideal bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fmesi, di\u011fer ko\u015fulu bo\u015fa \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bu bir hata de\u011fil. Filozof Hans Jonas da, metabolizman\u0131n d\u00fcnyayla organizmay\u0131 \u00e7evreleyen ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ili\u015fkileri bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ederken \u00e7ok benzer bir sonuca var\u0131yor. Yani metabolizma, bir bak\u0131ma d\u0131\u015f d\u00fcnyadan ba\u011f\u0131ms\u0131z ancak hayatta kalmak i\u00e7in yine d\u0131\u015f d\u00fcnyaya muhta\u00e7. Jonas bu temel gerilimi, organizmalar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00fcnyayla \u201cdiyalektik bir&nbsp;<em>yoksun \u00f6zg\u00fcrl\u00fck (needful freedom)<\/em>&nbsp;ili\u015fkisine\u201d (Jonas 1966, sf. 80) sahip oldu\u011funu ifade ederek tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"6c48\">Bu gerilimlerin fark\u0131na vard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yap\u0131lacak bir sonraki diyalektik hareket nedir? \u015eu ana kadar zamansal boyuttan bahsetmedik. Onu analize soktu\u011fumuzda, ya\u015fam\u0131n temel gerilimini zamana yayabiliriz. Uyarlanabilir (adaptive) davran\u0131\u015flar sergileyen bir organizma, baz\u0131 organize madde ak\u0131\u015flar\u0131na kendini a\u00e7abilir (\u00f6rne\u011fin, beslenme) ve di\u011fer ak\u0131\u015flarla aras\u0131na bir s\u0131n\u0131r koyabilir (\u00f6rne\u011fin, zehirli kimyasallar). Bu durumda, iki ko\u015ful da di\u011ferinin yolunu a\u00e7ar (\u00f6rne\u011fin, sisteme giren enerji bir yandan kendi kendini \u00fcretimin bir s\u00fcre daha devam etmesini sa\u011flar, bir yandan da toksinlere s\u0131n\u0131rlar\u0131 kapat\u0131r). Bunlar\u0131 i\u015fevuruk (operational) terimlerle de \u00e7er\u00e7eveleyebilmek i\u00e7in, enaktif kavramlar olan&nbsp;<em>uyarlanabilirlik (adaptivity)<\/em>&nbsp;ve&nbsp;<em>anlamland\u0131rmay\u0131 (sense-making)<\/em>&nbsp;da kullanmam\u0131z gerekir (bkz. Di Paolo, 2005).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"2e46\">Ya\u015fam\u0131n temel geriliminin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde veya daha do\u011fru bir tabirle y\u00f6nlendirilmesinde, enaktif bir tema olan \u201cpatikay\u0131 y\u00fcr\u00fcyerek a\u00e7ma\u201d ile yeniden kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc her anlamland\u0131rma eyleminde (organizman\u0131n d\u00fcnyayla kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131n ya\u015fam bi\u00e7imini devam ettirmesine olas\u0131 etkilerini de\u011ferlendirmesi) organizma kendini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr ve d\u00fcnyada bir iz b\u0131rak\u0131r.<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn5\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"ef3a\">Ya\u015fam\u0131n enaktif kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131 budur. \u015eimdi, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn klasik otopoietik g\u00f6r\u00fc\u015ften nas\u0131l ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, diyalektik bir egzersiz \u00fczerinden g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"a5cf\">Enaktif literat\u00fcrde diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcncenin ba\u015fka \u00f6rnekleri de mevcut. Ancak ben detaya girmeden, bu \u00f6rneklerin yaln\u0131zca iki tanesinden daha bahsedece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miro.medium.com\/v2\/resize:fit:1400\/1*2NmZiPOpKUrysMde-F7sKg.jpeg\" alt=\"\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong>Ya\u015fam\u0131n temel geriliminin diyalektik analizi. Ya\u015fam\u0131n enaktif kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131 (sa\u011f), otopoiesis kavram\u0131nda (sol) do\u011fal olarak var olan gerilimlere \u00fcst\u00fcn gelebilmenin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kar.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e4ee\">Sosyal etkile\u015fimler ve duyumotor (sensorimotor) geli\u015fimin e\u015flenmesinde diyalektik i\u015fleyi\u015fler g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu diyalektik i\u015fleyi\u015fleri ise \u00f6zellikle anne-bebek etkile\u015fiminin dinamiklerinde g\u00f6zlemliyoruz. Burada sosyal ili\u015fkilenme, geli\u015fmekte olan bebe\u011fi en ba\u015fta olduk\u00e7a b\u00fct\u00fcnle\u015fik olan duyumotor birikimini diyalektik bir \u015fekilde ayr\u0131\u015ft\u0131rmaya iter. Bir ba\u015fka \u00f6rnek de psikanalizden, Jessica Benjamin\u2019den geliyor. Benjamin, \u00e7ocukta ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fimini, \u00e7ocuk-bak\u0131m veren etkile\u015fimlerinde arzu ve tatmin \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n diyalektik olarak \u00e7\u00f6z\u00fclmesinin bir sonucu olarak tan\u0131ml\u0131yor.<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn6\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[6]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"d4a3\">Elena Cuffari ve Hanne De Jaegher ile birlikte k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kitap Dilbilimsel Bedenler\u2019de (Linguistic Bodies), en genel kavram olan kat\u0131l\u0131mc\u0131 anlamland\u0131rmadan (ba\u015fkalar\u0131yla birlikte anlam yaratmam\u0131z) dilselle\u015ftirmeye (languaging)<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn7\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[7]<\/a>&nbsp;kadar, diyagramda g\u00f6sterilen diyalektik ad\u0131mlarla ilerleyen bir diyalektik model sunuyoruz. Bu a\u00e7\u0131l\u0131\u015f ve kapan\u0131\u015f ad\u0131mlar\u0131ndan her biri, t\u0131pk\u0131 daha \u00f6nce irdeledi\u011fimiz ya\u015fam\u0131n temel gerilimindeki gibi birer arg\u00fcmana kar\u015f\u0131l\u0131k geliyor. Burada soyuttan ba\u015flay\u0131p gittik\u00e7e somut olan durumlara do\u011fru ilerliyoruz. Bu s\u00fcreci tan\u0131mlamak i\u00e7in embriyogenez (embryogenesis) s\u0131ras\u0131nda geli\u015fen bir organizman\u0131n karma\u015f\u0131kla\u015fmas\u0131 (somutla\u015fma) metaforunu kullanabiliriz.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miro.medium.com\/v2\/resize:fit:1400\/1*Cjflz1fF2oBB_Z39z2z10w.jpeg\" alt=\"\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong>Kat\u0131l\u0131mc\u0131 anlamland\u0131rmadan dilselle\u015ftirmeye do\u011fru hareket eden diyalektik modelin diyagram\u0131. Di Paolo ve meslekta\u015flar\u0131ndan (2018) uyarlanm\u0131\u015ft\u0131r.&nbsp;<\/strong><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn8\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>[8]<\/strong><\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"b21c\">Kapan\u0131\u015f\u0131 yaparken,&nbsp;<em>Do\u011fan\u0131n Diyalekti\u011fi (Dialectics of Nature)&nbsp;<\/em>fikrinin&nbsp;<em>enaksiyonla<\/em>&nbsp;ba\u011flant\u0131s\u0131 hakk\u0131nda birka\u00e7 \u015fey s\u00f6ylemek istiyorum. S\u00f6yleyeceklerim bildiklerimizi iklim krizinden pandemiye, yo\u011fun g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131ndan canl\u0131lar\u0131n neslinin t\u00fckenmesine kadar, \u015fu anda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz \u00e7e\u015fitli krizlere y\u00f6nlendirmek hakk\u0131nda. Yani, bunlara birer \u00f6nemseyi\u015f krizi (crises of care) diyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"9a5e\">Friedrich Engels\u2019in \u00fcnl\u00fc metinleri, do\u011fan\u0131n diyalekti\u011fini yaln\u0131zca tarih ve de\u011fi\u015fen sosyal ili\u015fkiler hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imimiz \u00fczerinden ele alm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda do\u011fal s\u00fcre\u00e7lerin kendilerinin de diyalektik oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor.<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn9\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[9]<\/a>&nbsp;Do\u011fa geli\u015fir. Bu konuda bir\u00e7ok tart\u0131\u015fma mevcut, bu fikir uzun bir zaman boyunca Bat\u0131\u2019da reddedilmi\u015f olsa da tam da bahsetti\u011fim zorluklar y\u00fcz\u00fcnden bug\u00fcnlerde yeni yeni ilgi \u00e7ekmeye ba\u015fl\u0131yor (bkz. bu konular hakk\u0131nda son d\u00f6nemlerde yaz\u0131lm\u0131\u015f kitaplar; tarihsel de\u011ferlendirmelerden Do\u011fu ve Bat\u0131 biliminin&nbsp;<em>Ekolojik Medeniyet [Ecological Civilization]&nbsp;<\/em>\u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda birle\u015fmesine kadar<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn10\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[10]<\/a>). Do\u011fan\u0131n kendisinin diyalektik olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunun derinlerine inmeyece\u011fim, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu soruyu en ba\u015fta bir do\u011fa-zihin ikili\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek enaktif g\u00f6r\u00fc\u015fe uygun bir \u015fekilde cevaplam\u0131\u015f olduk.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"3ea3\">Bu durumda, \u201cpatikay\u0131 y\u00fcr\u00fcyerek a\u00e7ma\u201d fikrini patikan\u0131n&nbsp;<em>nelerden olu\u015ftu\u011funu<\/em>&nbsp;g\u00f6z \u00f6n\u00fcne olarak tekrar de\u011ferlendirmek \u00f6nemlidir. Bunun i\u00e7in, Husserl\u2019\u0131n yay\u0131nlanmam\u0131\u015f metinlerinde (\u201cD\u00fcnya hareket etmez\u201d) ve Merleau-Ponty\u2019nin bu metinlere yapt\u0131\u011f\u0131 yorumlarda ipu\u00e7lar\u0131 verilmi\u015f olan D\u00fcnya kavram\u0131na geri d\u00f6nmemiz gerekir.<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn11\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[11]<\/a>&nbsp;Bu yaz\u0131da bunu yapmayaca\u011f\u0131m, sadece bunun enaktif yakla\u015f\u0131m\u0131n bir g\u00f6revi oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmek istiyorum.<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn12\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[12]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"b84d\">(Karalar ve denizler, atmosfer ve topra\u011f\u0131n alt\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere) D\u00fcnya, hem patikalar\u0131m\u0131z\u0131n toplam\u0131d\u0131r hem de ayn\u0131 anda&nbsp;<em>patikas\u0131zl\u0131kt\u0131r,&nbsp;<\/em>yani patika a\u00e7mak i\u00e7in gereken \u015fartlard\u0131r.<em>&nbsp;<\/em>D\u00fcnya, hem Umwelt\u2019imizi<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftn13\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[13]<\/a>&nbsp;hem de Umwelt\u2019imizin etraf\u0131n\u0131 saran ve onu a\u015fanlar\u0131 kapsar. D\u00fcnya kat\u0131l\u0131m i\u00e7in zemin olu\u015fturur, D\u00fcnya kat\u0131l\u0131m\u0131n ta kendisidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"09ca\">D\u00fcnya ile olan ili\u015fkimizi etik bir \u015fekilde y\u00f6nlendirmek i\u00e7in, bir yandan y\u00fcr\u00fcmeyi ve patikalar a\u00e7may\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde b\u0131rakam\u0131yor olup \u2013\u00e7\u00fcnk\u00fc temel gerilimi sebebiyle ya\u015fam\u0131 sessize alamay\u0131z \u2014 bir yandan da&nbsp;<em>patikas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131yor olma&nbsp;<\/em>fikrini incelemeliyiz. Bu \u00e7ok derin bir \u00e7eli\u015fkidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"c35d\">Jakob von Uexk\u00fcll organizmay\u0131 her zaman Umwelt\u2019iyle ili\u015fkili olarak tasavvur ediyor. Ancak, bana g\u00f6re tehlikeli bir bi\u00e7imde, organizma ve Umwelt aras\u0131ndaki uyumun (harmony) da alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Bu, enaktif bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re yaln\u0131zca bir fantezidir. D\u00fcnyam\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in nas\u0131l&nbsp;<em>eylememiz&nbsp;<\/em>gerekti\u011fini ger\u00e7ekten anlamaktan bizi al\u0131koyan tehlikeli, tepkisel bir fantezi. (Bug\u00fcn\u00fcn ba\u011flam\u0131nda, Do\u011fa\u2019ya y\u00f6nelik Romantik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 bilimsel indirgemecilikten \u00e7ok daha tehlikeli buldu\u011fumu s\u00f6ylemeliyim.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"aad1\">Organizmalar ve Umwelt diyalektik birer \u00e7ifttir, yani ili\u015fkileri s\u00fcrekli hareket halinde ve \u00e7o\u011funlukla \u00e7eli\u015fki i\u00e7indedir. Aksi halde, organizmalar Lewontin\u2019in iddia etti\u011fi \u015fekilde evrimin hem nesnesi hem de \u00f6znesi olamazlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"456c\">Uyumda da, t\u0131pk\u0131 kaosta oldu\u011fu gibi, anlamland\u0131rmaya veya anlamland\u0131rmaya duyulan herhangi bir ihtiyaca yer yoktur. Buna kar\u015f\u0131n ya\u015fam\u0131n temel gerilimi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde uyumdan ka\u00e7ar, \u00e7\u00fcnk\u00fc ya\u015fam her an bir \u015feyleri de\u011fi\u015ftirmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"9051\">Anlamland\u0131rmaya ihtiya\u00e7 veya yer olmamas\u0131, bizleri \u00e7evremizle ili\u015fkimiz ba\u011flam\u0131nda uyum fikrinin problemli olmas\u0131d\u0131r sonucuna g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Uyum fikrinin yaln\u0131zca bir arzulama olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn olsa bile bu sonu\u00e7 de\u011fi\u015fmez. Bu haliyle uyum fikri, d\u00fcnyada yanl\u0131\u015f buldu\u011fumuz \u015feylere salt bir tepkidir. Sonu\u00e7 olarak uyum fikri, bu yanl\u0131\u015flar taraf\u0131ndan belirlenir. Kendi patika a\u00e7ma s\u00fcrecimizin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7eli\u015fkiler ve riskler pahas\u0131na D\u00fcnya ile uyumlu bir ili\u015fkiye \u00f6zlem duymak yaln\u0131zca idealist de\u011fildir, ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7ekten hangi s\u00fcre\u00e7ler sonucunda daha iyi bir hale gelebilece\u011fini g\u00f6rmemizi de engeller. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zorluklar, problemlerimiz, ikilemlerimiz&nbsp;<em>anlamland\u0131rma s\u00fcre\u00e7lerimizi harekete ge\u00e7iren motorlard\u0131r;&nbsp;<\/em>insan ve insan d\u0131\u015f\u0131 di\u011fer organizmalarla birlikte eyleyerek (enact) bir d\u00fcnya yaratmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olan ara\u00e7lar ve materyallere ek olarak, bizi ak\u0131l sahibi (minded) yapan bunlard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"f076\">Var olmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z bir uyum arayarak kendi \u00e7eli\u015fkilerimizi yok saymak, bizi ya hi\u00e7bir \u015feyi de\u011fi\u015ftirmemeye iter ya da her \u015fey daha k\u00f6t\u00fcye gider. E\u011fer \u00e7eli\u015fkilerin diyalektik do\u011fas\u0131n\u0131 anlamazsak, yaln\u0131zca ba\u015fka bir formda yeniden ortaya \u00e7\u0131kacaklard\u0131r. \u00c7eli\u015fkileri sildi\u011fimizde eninde sonunda kendimizi silmi\u015f oluruz. De\u011fi\u015fim ancak Umwelt\u2019in hem i\u00e7inde hem d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7eli\u015fkilerimiz \u00fczerine ve \u00e7eli\u015fkilerimiz&nbsp;<em>ile<\/em>&nbsp;\u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. De\u011fi\u015fen de\u011ferlerimiz ile de\u011fi\u015fen d\u00fcnyan\u0131n ne zaman \u201cbirlikte iyi gitti\u011fini\u201d (uyum de\u011fil, daha iyi \u00e7eli\u015fkiler) bilebilme bilgeli\u011fine ula\u015f\u0131rsak, bu bize y\u00fcr\u00fcnebilecek patikalardan en az birini g\u00f6sterecektir (\u00e7\u00fcnk\u00fc say\u0131lar\u0131 birden fazlad\u0131r). E\u011fer enaktif yakla\u015f\u0131m\u0131n i\u015faret etti\u011fi bir y\u00f6n varsa, bu y\u00f6n, \u00f6nemseyi\u015f (care) ekmenin ve izleri ileride hem kendimizin hem de gezegende y\u00fcr\u00fcyen di\u011fer yolcular\u0131n daha fazla patika a\u00e7abilmesi i\u00e7in verimli bir materyal haline gelecek patikalarda y\u00fcr\u00fcmenin y\u00f6n\u00fc olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"19f0\"><strong>Notlar<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"6ae3\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[1]<\/a>&nbsp;Otopoiesis: Humberto Maturana ve Francisco Varela\u2019n\u0131n 1972\u2019de yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131&nbsp;<em>Otopoiesis ve Bili\u015f: Ya\u015fam\u0131n Farkedili\u015fi<\/em>\u2019nde ortaya koyduklar\u0131 kavram. Kendi devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flayan ve kendini yeniden \u00fcreten sistemleri tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (E.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"78ec\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[2]<\/a>&nbsp;Enaktivizm: \u0130lk kez Francisco Varela, Evan Thompson ve Eleanor Rosch\u2019un 1991\u2019de yay\u0131nlanan&nbsp;<em>Bedenlenmi\u015f Zihin&nbsp;<\/em>kitaplar\u0131nda isimlendirilmi\u015f bili\u015fsel bilim yakla\u015f\u0131m\u0131. Bu yakla\u015f\u0131m, bili\u015fin fiili davran\u0131\u015flar sergileyen organizma ve bu organizman\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7evre aras\u0131ndaki dinamik etkile\u015fimden meydana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder. (E.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"c67a\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref3\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[3]<\/a>&nbsp;Ezequiel A. Di Paolo, Elena Clare Cuffari ve Hanne De Jaegher\u2019in 2018 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan \u201c<em>Linguistic Bodies: The Continuity between Life and Language\u201d&nbsp;<\/em>isimli kitaplar\u0131nda sunduklar\u0131, dili anlamaya y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131m. Bu yakla\u015f\u0131m temsili olmayan ve somutla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7ermekte ve metnimizin merkeze ald\u0131\u011f\u0131 enaktif teoriyi kullanmaktad\u0131r.<em>&nbsp;<\/em>(E.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"0f3d\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref4\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[4]<\/a>&nbsp;\u0130lk kez Di Paolo\u2019da (2018) tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"3c94\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref5\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[5]<\/a>&nbsp;Biyolojik sistemlerin tarihselli\u011fi i\u00e7in bkz. Longo &amp; Mont\u00e9vil (2014). Enaktif bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Di Paolo, Thompson, and Beer (2022).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"c8ab\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref6\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[6]<\/a>&nbsp;Di Paolo ve di\u011ferleri\u2019nde (2017) bu \u00f6rne\u011fi daha detayl\u0131 bir \u015fekilde a\u00e7\u0131kl\u0131yoruz. Ayr\u0131ca bkz. Benjamin (1988).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"f09d\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref7\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[7]<\/a>&nbsp;Dilselle\u015ftirme (languaging) \u201cdil yoluyla anlam yaratma, bilgi ve deneyimi \u015fekillendirme\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131r (bkz. Swain, 2006, sf. 89). (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"2b7f\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref8\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[8]<\/a>&nbsp;Normlar; a\u00e7\u0131klama veya \u00fczerine tart\u0131\u015fma \u00e7abas\u0131 g\u00fcd\u00fclmeyen, bunun \u00f6tesinde pratik kullan\u0131m i\u00e7in halihaz\u0131rda uygun vaziyette olan kavramlar olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Normatiflik ise bir kavram\u0131n norm niteli\u011fi ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olarak okunabilir. (E.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"c742\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref9\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[9]<\/a>&nbsp;Engels (1940).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"4c9c\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref10\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[10]<\/a>&nbsp;Eko-sosyalizm ve eko-anar\u015fizmden diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcnceye dayanan m\u00fcdahale \u00f6rnekleri (ancak birka\u00e7 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 var): Moore (2015), Foster (2020), Bookchin (1996). Ekolojik Medeniyet (Ecological Civilization) i\u00e7in bkz. \u00f6rne\u011fin Ma &amp; Wei (2021) taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmi\u015f \u00f6zel bir b\u00f6l\u00fcmdeki makaleler.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"d9dd\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref11\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[11]<\/a>&nbsp;Bkz. Merleau-Ponty (2002), bu yay\u0131n Husserl\u2019in genelde \u201cD\u00fcnya hareket etmez\u201d olarak bilinen yaz\u0131s\u0131n\u0131 ve Merleau-Ponty\u2019nin notlar\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"0d69\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref12\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[12]<\/a>&nbsp;Enaksiyon ve \u00e7evresel eti\u011fi ba\u011flayan daha yeni m\u00fcdahaleler i\u00e7in bkz. Werner &amp; Kie\u0142kowicz\u2010Werner (2022) ve Candiotto (2022).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"91da\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/enaksiyon-ve-diyalektik-2-b%C3%B6l%C3%BCm-ezequiel-di-paolo-401acc78ca4d#_ftnref13\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[13]<\/a>&nbsp;Umwelt, bir organizman\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 etkilemesi m\u00fcmk\u00fcn olan \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"01c7\">Kaynak\u00e7a<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"c136\">Benjamin, J. (1988).&nbsp;<em>The Bonds of Love: Psychoanalysis, Feminism, and the Problem of Domination<\/em>. New York: Pantheon Books.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"3556\">Bookchin, M. (1996).&nbsp;<em>The Philosophy of Social Ecology: Essays on Dialectical Naturalism<\/em>. AK Press.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"736f\">Candiotto, L. (2022). Loving the Earth by loving a place: A situated approach to the love of nature.&nbsp;<em>Constructivist Foundations<\/em>, forthcoming.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"bcc6\">Di Paolo, E. A. (2005). Autopoiesis, adaptivity, teleology, agency.&nbsp;<em>Phenomenology and the Cognitive Sciences<\/em>, 4(4), 429\u2013452.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11097-005-9002-y\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11097-005-9002-y<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"cad2\">Di Paolo, E. A., Buhrmann, T., &amp; Barandiaran, X. E. (2017).&nbsp;<em>Sensorimotor Life: An Enactive Proposal<\/em>. Oxford: Oxford University Press.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"c3bd\">Di Paolo E. A., Cuffari E. C. &amp; De Jaegher H. (2018) Linguistic bodies: The continuity between life and language. MIT Press, Cambridge MA.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"f150\">Di Paolo, E. A. (2018). The enactive conception of life. In A. Newen, S. Gallagher, &amp; L. de Bruin (Eds.),&nbsp;<em>The Oxford handbook of cognition: Embodied, embedded, enactive and extended<\/em>&nbsp;(pp. 71\u201394). Oxford: Oxford University Press.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"dee8\">Di Paolo, E. A., Thompson, E., and Beer, R. D. (2022). Laying down a forking path: Tensions between enaction and the free energy principle.&nbsp;<em>Philosophy and the Mind Sciences<\/em>,&nbsp;<em>3<\/em>.&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.33735\/phimisci.2022.9187\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.33735\/phimisci.2022.9187<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e56c\">Engels, F. (1940).&nbsp;<em>Dialectics of nature.<\/em>&nbsp;(translated by C. P. Dutt, Preface and Notes by J. B. S. Haldane). London: Lawrence and Wishart.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"b573\">Foster, J. B. (2020).&nbsp;<em>The Return of Nature: Socialism and Ecology<\/em>. Monthly Review Press.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"95ec\">Longo, G., &amp; Mont\u00e9vil, M. (2014).&nbsp;<em>Perspectives on organisms: Biological time, symmetries and singularities<\/em>. Springer.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"b904\">Jonas, Hans (1966):&nbsp;<em>The Phenomenon of Life: Toward a Philosophical Biology<\/em>, New York: Harper and Row.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e6a1\">Ma, K. and Wei, F. (2021). Ecological civilization: A revived perspective on the relationship between humanity and nature,&nbsp;<em>National Science Review<\/em>, 8(7), nwab112,&nbsp;<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/nsr\/nwab112\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/doi.org\/10.1093\/nsr\/nwab112<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"029c\">Merleau-Ponty, M. (2002). Husserl at the Limits of Phenomenology: Including Texts by Edmund Husserl. Evanston, IL: Northwestern University Press.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"4b0b\">Moore, J. W. (2015)&nbsp;<em>Capitalism in the Web<\/em>&nbsp;<em>of Life: Ecology and the Accumulation of Capital<\/em>, London: Verso.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"de38\">Werner K. &amp; Kie\u0142kowicz\u2010Werner M. (2022) From shared enaction to intrinsic value: How enactivism contributes to environmental ethics. Topoi 41(2): 409\u2013423.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":2036,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[97,98,94,93,262,63,101,691,64,92,323,1041,1040,259,258,74,77,274,273,76,390,275,1042,482,75,394,261,177,351,726,100,96,176,184],"kategori":[305],"class_list":["post-2035","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilim","event_publishing_tags-bilim-felsefesi","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-bilim-felsefesi","event_publishing_tags-biology","event_publishing_tags-biyoloji","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-dialectics","event_publishing_tags-diyalektik","event_publishing_tags-enactivism","event_publishing_tags-enaktivizm","event_publishing_tags-felsefe","event_publishing_tags-mental","event_publishing_tags-metafizik","event_publishing_tags-metaphysics","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-ontology","event_publishing_tags-ontoloji","event_publishing_tags-philbio","event_publishing_tags-philmind","event_publishing_tags-philosophy","event_publishing_tags-philosophy-of-biology","event_publishing_tags-philosophy-of-cognitive-science","event_publishing_tags-philosophy-of-mind","event_publishing_tags-philosophy-of-science","event_publishing_tags-philsci","event_publishing_tags-science","event_publishing_tags-zihin","event_publishing_tags-zihin-felsefesi","event_publishing_tags-zihinsel","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2035","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2035\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2036"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2035"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=2035"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=2035"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}