{"id":2033,"date":"2023-03-08T15:00:16","date_gmt":"2023-03-08T15:00:16","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=2033"},"modified":"2025-09-16T16:27:16","modified_gmt":"2025-09-16T16:27:16","slug":"enaksiyon-ve-diyalektik-1-bolum-ezequiel-di-paolo","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/enaksiyon-ve-diyalektik-1-bolum-ezequiel-di-paolo\/","title":{"rendered":"Enaksiyon ve Diyalektik (1. B\u00f6l\u00fcm) \u2014\u00a0Ezequiel Di Paolo"},"content":{"rendered":"\n

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0Enaction and Dialectics \u2014 Part I<\/a><\/p>\n\n\n\n

Anahtar kelimeler: Otopoiesis, biyolojik otonomi, bili\u015f, diyalektik, ekosistem, enaksiyon, organizma<\/em><\/p>\n\n\n\n

Enaktif yakla\u015f\u0131m (enactive approach), Francisco Varela ve meslekta\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 temel alan [1]<\/a>, ya\u015fam ve zihinle ilgili b\u00fcy\u00fck sorulara y\u00f6nelik zengin bir perspektiftir. Enaktif yakla\u015f\u0131m devaml\u0131 bir geli\u015fim halinde oldu\u011fundan k\u0131sa bir metinle \u00f6zetlenmesi zordur.<\/p>\n\n\n\n

Enaksiyon (enaction), ya\u015fam\u0131 ve zihni bir s\u00fcreklilik i\u00e7inde g\u00f6rme bi\u00e7imidir. Do\u011faya b\u00f6yle bir bak\u0131\u015f, di\u011ferleriyle birlikteli\u011fimizdeki zihinsel ve duygusal ya\u015fam\u0131m\u0131zla ilgili yeni \u00f6neriler getirme \u00e7abas\u0131nda Varela\u2019n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce hareketini hem i\u00e7erik hem de bi\u00e7im bak\u0131m\u0131ndan takip eder. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n hen\u00fcz yan\u0131tlanmam\u0131\u015f sorular\u0131na odaklanan makaleler, kitaplar, konferanslar ve doktora tezlerindeki art\u0131\u015f\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi \u00fczere enaksiyon, gittik\u00e7e artan ve umut verici bir say\u0131da gen\u00e7 insan\u0131n katk\u0131da bulundu\u011fu, olduk\u00e7a aktif bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131d\u0131r. [2]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Be\u015feri ve sosyal bilimcilerin; \u00e7e\u015fitli terapiler ve sanat dallar\u0131 gibi uygulamal\u0131 alanlarda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, enaksiyonun \u00e7a\u011fda\u015f bili\u015fsel bilim ve n\u00f6robilime y\u00f6n veren metaforlar\u0131na bir alternatif olarak sunulmas\u0131n\u0131 ilgi \u00e7ekici bulduklar\u0131na inan\u0131yorum. Bu metaforlar bizi zihni beynin bir aktivitesi olarak, beyni ise bir bilgisayar olarak g\u00f6rmeye y\u00f6nlendirir. Bunun aksine enaktif d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi, zihin ve ya\u015fam hakk\u0131ndaki her ciddi d\u00fc\u015f\u00fcnme faaliyetinin merkezine bedenleri, bedenlerin tarihini, ili\u015fkilerini ve deneyimlerini koyar.<\/p>\n\n\n\n

Enaksiyon, ana ak\u0131m i\u015flemlemesel (computational) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn indirgeyici bireyselcili\u011fini reddeder. Bu reddin bir\u00e7ok gerek\u00e7esi bulunmakla birlikte hepsinin \u00fczerinde durmayaca\u011f\u0131m. Ancak, bu gerek\u00e7eler aras\u0131nda teknik kavramlar\u0131n ge\u00e7erlilik kapsamlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki fenomenlere yanl\u0131\u015f bir \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131 ele\u015ftiren bilimsel gerek\u00e7eler ile, insanlar\u0131n topluluklar ve D\u00fcnya ile tesad\u00fcfi veya iste\u011fe ba\u011fl\u0131 bir \u015fekilde ili\u015fkilenen, kendi kendine yetebilen bireysel \u201cadac\u0131klar\u201d oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc reddeden etik ve politik gerek\u00e7eler yer al\u0131r. Enaksiyonda, bilim yap\u0131\u015f\u0131m\u0131zda \u00e7ok daha titiz olmal\u0131, kendimiz ve d\u00fcnyam\u0131z hakk\u0131nda sorular sormaya ve yan\u0131tlamaya y\u00f6nelik bir \u00e7er\u00e7eve in\u015fa ederken y\u00fcksek bir etik fark\u0131ndal\u0131\u011fa sahip olmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Enaktif yakla\u015f\u0131m\u0131n temel \u00f6\u011fretisi; biyolojik, duyumotor ve sosyal bedenler olarak kendimizi ve d\u00fcnyam\u0131z\u0131 di\u011fer insanlarla ve materyal \u00e7evremizle (material environment) birlikte yaratmaya devam etti\u011fimiz bir macera i\u00e7inde oldu\u011fumuzdur. D\u00fcnyada olu\u015fumuz <\/em>(being) ve bir d\u00fcnyan\u0131n v\u00fccut bulabilmesi <\/em>(come into being), bizim aktif kat\u0131l\u0131m\u0131m\u0131z ve d\u00fcnyada eylem i\u00e7inde olmam\u0131z sayesindedir. D\u00fcnya ile, onu en iyi \u015fekilde modellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131p sonras\u0131nda bu modellere g\u00f6re se\u00e7imlerimizi yapmaktan ibaret olan bir ili\u015fkinin aksine; enaksiyon, b\u00f6yle bir kopu\u015fa dair bir tutum alman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131n\u0131n bile \u00f6ncesinde <\/em>d\u00fcnyada-olmak ve d\u00fcnyaya aktif olarak kat\u0131lmakla ilgilidir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, bir enaktif slogan olan \u201cPatikay\u0131 y\u00fcr\u00fcyerek a\u00e7mak\u201d [3]<\/a> deyimiyle \u00f6zetlenebilir. Bu deyim bize patikan\u0131n (anlamlar d\u00fcnyas\u0131, bedenlerimiz, tarihimiz, gelece\u011fimiz) de\u015fifre edilmesi gereken bir \u015fey olarak d\u00fcnyada bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak bizim pratiklerimiz ve d\u00fcnyan\u0131n sosyomateryal ko\u015fullar\u0131n\u0131n birle\u015fiminden do\u011fan devaml\u0131 bir in\u015fa halinde oldu\u011funu anlat\u0131r. [4]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu iddial\u0131 \u00f6nermelerin bilim diline (\u00f6rne\u011fin, alg\u0131sal deneyimin olu\u015fturulmas\u0131nda aktif hareketin rol\u00fcyle ilgili hipotezler [5]<\/a>), pratik diline (\u00f6rne\u011fin, terap\u00f6tik s\u00fcre\u00e7lerde \u00f6zneler aras\u0131l\u0131\u011f\u0131n [intersubjectivity] \u00f6nemi [6]<\/a>), ve politik ve etik diline (\u00f6rne\u011fin, insan olman\u0131n [human becoming] a\u00e7\u0131k yollar\u0131n\u0131n y\u00f6nlendirilmesinde farkl\u0131l\u0131klar\u0131n olu\u015fturucu rol\u00fc [7]<\/a>) \u00e7evrilmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Enaktif yakla\u015f\u0131m (\u201cenaktivizm\u201d terimini kullanmamay\u0131 tercih ediyorum) \u201cYa\u015fayan organizmalar nelerdir?\u201d, \u201c\u00c7evreleriyle nas\u0131l ili\u015fkilenirler?\u201d, \u201cOnlar\u0131 belli bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na, ama\u00e7lara ve duygusal hayata sahip eyleyiciler (agent) yapan \u015fey nedir?\u201d, \u201c\u0130nsan ve insan d\u0131\u015f\u0131 organizmalarla nas\u0131l ili\u015fkilenir ve nas\u0131l onlarla birlikte bir anlam d\u00fcnyas\u0131 in\u015fa ederiz?\u201d gibi sorularla ilgilenir.<\/p>\n\n\n\n

Felsefi a\u00e7\u0131dan konu\u015fmak gerekirse, enaktif yakla\u015f\u0131m g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilimi ve felsefeyi domine eden ikilikleri reddeder: \u00f6zne ve nesne, beden ve zihin, ben ve di\u011feri, insanl\u0131k ve do\u011fa, g\u00f6zleyen ve g\u00f6zlenen, tan\u0131mlay\u0131c\u0131 (descriptive) ve buyurucu (prescriptive) bilgi ve daha nicesi. Ancak, bu reddedi\u015fi do\u011fru bir \u015fekilde anlamak gerekir. \u0130kilikleri reddedi\u015f, yukar\u0131da yer verilen zihin ve beden gibi terimler aras\u0131nda yapay s\u0131n\u0131rlar \u00e7izmenin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ifade etmekten ibaret de\u011fildir; kald\u0131 ki (ikicilik) son y\u00fczy\u0131llarda s\u0131k s\u0131k dile getirilmi\u015f, savunulabilir bir iddiad\u0131r. \u00d6te yandan, anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 ilerletmek i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Modernitenin ele\u015ftirisi, modernite kadar eskidir. Bug\u00fcn filozoflar\u0131n ve bilim insanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a, hatta gayet sesli ve \u0131srarc\u0131 bir bi\u00e7imde ikilikleri reddetse de ikicil (dualistic) d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131n\u0131n hala egemen olmas\u0131, g\u00f6r\u00fcnenin arkas\u0131nda hala yap\u0131lacak \u00e7ok i\u015f oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu y\u00fczden, bu ikilikleri ele\u015ftirmeye ek olarak; hem \u00f6zne ve nesne, beden ve zihin gibi birbirine z\u0131t olan terimler aras\u0131ndaki s\u00fcrekliliklerin <\/em>hem de farkl\u0131l\u0131klar\u0131n <\/em>pozitif bir a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapmak zorunludur. Neden bunlar\u0131 birbirinden farkl\u0131, hatta birbirine z\u0131t olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek bize \u00e7ok \u201cdo\u011fal\u201d gelir? Zihne dair bedenlenmi\u015f (embodied) bir yakla\u015f\u0131m\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmesi i\u00e7in iki hedefe ula\u015fmas\u0131 gerekir: Zihinlerimizin tam olarak nas\u0131l bedenlenmi\u015f oldu\u011funu ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde \u201cikili\u201d olan terimlerin neden asl\u0131nda s\u00fcreklilik i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6stermek ve bu terimlerin birbirinden \u00e7ok ayr\u0131 \u2013hatta metafizik olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z boyutlara ait- oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmenin neden bu kadar kolay oldu\u011funu, yani k\u0131saca bizi neden s\u00fcrekliliklerini de\u011fil de farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmaya iten d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve duygusal s\u00fcre\u00e7lere davet ettiklerini g\u00f6stermek.<\/p>\n\n\n\n

Bu, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 silmeden s\u0131n\u0131rlar\u0131 kald\u0131rma <\/em>fikridir. Baz\u0131 durumlarda bu, s\u0131n\u0131rlar\u0131 kabul etmek ancak bu s\u0131n\u0131rlardan ge\u00e7ebilen ak\u0131\u015flar\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00f6tesini g\u00f6rebilmeyi \u00f6\u011frenmek demektir.<\/p>\n\n\n\n

Enaktif d\u00fc\u015f\u00fcnce, bu a\u00e7\u0131dan, hem indirgemecilikten hem de b\u00fct\u00fcnc\u00fcll\u00fckten keskin bir \u015fekilde ayr\u0131l\u0131r. \u0130kisi de de\u011fildir. Daralt\u0131c\u0131 da de\u011fildir, mistik de. G\u00fc\u00e7l\u00fc ve kesin bir \u015fekilde gizemcili\u011fe kar\u015f\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda hem indirgemecili\u011fe hem de nat\u00fcralist olmayan yakla\u015f\u0131mlara olan inanc\u0131 \u015fiddetle reddeder.<\/p>\n\n\n\n

Bu surette bir zihin, ya\u015fam ve do\u011fa felsefesi yaratmak zor bir hedef olsa da ve elimizde hala yap\u0131lacak \u00e7ok i\u015f bulunsa da hedefimize ula\u015fma yolunda oldu\u011fumuza inan\u0131yorum. Zihne dair baz\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131n neden reddedilmesi gerekti\u011fini ama ayn\u0131 zamanda bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n neden bir \u015fekilde anlaml\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebilmek; bedenlerden d\u00fcnyaya, biyokimyadan jestlere, jestlerden d\u00fc\u015f\u00fcnceye, d\u00fc\u015f\u00fcnceden prati\u011fe, pratikten gelene\u011fe, gelenekten biyokimyaya uzanan karma\u015f\u0131k d\u00f6ng\u00fcsellikle (loop) y\u00fczle\u015fmek i\u00e7in birden fazla bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda benimsemeyi gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, bu do\u011frultudaki ama\u00e7lar\u0131m\u0131za ula\u015fabilmemiz i\u00e7in akademinin fildi\u015fi kulesinden olup biteni izlemek yerine aktif kat\u0131l\u0131mc\u0131lar olmam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6ylemek do\u011fru olur. Ayr\u0131ca, y\u00fczy\u0131llar boyunca insan d\u00fc\u015f\u00fcncesine e\u015flik etmesine, d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok b\u00f6lgesinin geleneklerinde yer almas\u0131na ra\u011fmen \u015fu anda akademik \u00e7evrelerde genellikle \u00f6\u011fretilmeyen bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imini de anlamam\u0131z gerekir. Bahsetti\u011fim \u015fey diyalektik.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Diyalekti\u011fin enaktif d\u00fc\u015f\u00fcncenin k\u00f6keninde yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. 1976\u2019da, gen\u00e7 Francisco Varela \u201cBir de\u011fil, iki de\u011fil\u201d (Not one, not two) isimli bir makale yay\u0131nlad\u0131. Bu makale, burada tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m tutumun, yani yayg\u0131n ikiliklere kar\u015f\u0131 almam\u0131z gereken tutumun bir \u00f6zetidir. (Diyalektik yetimizi geli\u015ftirmenin bir yolu, birbirlerinden \u015fiddetle ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan iki fikre \u201cbir-de\u011fil, iki-de\u011fil\u201d lensleriyle bakmak ve sonucunda ne oldu\u011funu g\u00f6rmektir.) Varela\u2019n\u0131n diyalektikle ilgili u\u011fra\u015flar\u0131, 1979 yay\u0131n\u0131 Biyolojik Otonominin \u0130lkeleri (Principles of Biological Autonomy) <\/em>ile devam etti. Bu yay\u0131nda Varela, etkilendikleri aras\u0131nda Karel Kos\u00edk\u2019in Somutun Diyalekti\u011fi (Dialectics of the Concrete) <\/em>ve Sartre\u2019\u0131n Diyalektik Akl\u0131n Ele\u015ftirisi (Critique of Dialectical Reason)<\/em> gibi diyalektik incelemelere yer verir.<\/p>\n\n\n\n

Enaksiyon; sibernetik ve dinamik sistemler teorisi, biyolojik organizasyon teorileri, bedenlenmi\u015f bili\u015f yakla\u015f\u0131mlar\u0131, fenomenoloji, pragmatizm, psikanaliz ve fark\u0131ndal\u0131k (mindfulness) gelenekleri gibi pek \u00e7ok kaynaktan yararlansa da, t\u00fcm bu perspektiflerin sorular\u0131 cevaplamada yararl\u0131 olabilece\u011fini belirten basit bir \u00e7o\u011fulculuk olmaktan uzakt\u0131r. Enaksiyonun yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey bu farkl\u0131 kaynaklar\u0131 belirli bir soruna uygulanabilecek \u015fekilde somut bir sentezde<\/em> bir araya getirmektir. Enaksiyon, \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde ortaya \u00e7\u0131kabilse de, kendine \u00f6zg\u00fc bir d\u00fc\u015f\u00fcn-tarz\u0131na (think-style) <\/em>sahip bir d\u00fc\u015f\u00fcnce toplulu\u011fudur. D\u00fc\u015f\u00fcn-tarz\u0131, bilim filozofu Ludwik Fleck\u2019in Bilimsel Bir Olgunun Olu\u015fumu ve Geli\u015fimi (Genesis and Development of a Scientific Fact) <\/em>kitab\u0131nda ge\u00e7en Denkstil<\/em>\u2019in (genellikle \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131\u201d olarak \u00e7evrilerek daha pasif g\u00f6sterilir) daha iyi bir \u00e7evirisidir.<\/p>\n\n\n\n

Enaksiyonun d\u00fc\u015f\u00fcn-tarz\u0131 diyalektiktir. <\/em>Hep b\u00f6yle olagelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bu, bana g\u00f6re, enaksiyonu sistemler teorisinden, sibernetikten, bedenlenmi\u015f bili\u015fsel bilimden, fenomenolojiden, biyolojiden ve onu besleyen di\u011fer alanlardan farkl\u0131 yapan \u015feydir. Bu alanlar\u0131n da diyalektikle kendi kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131 olmu\u015ftur ancak bunlar s\u0131kl\u0131kla \u201cucundan k\u0131y\u0131s\u0131ndan\u201d kar\u015f\u0131la\u015fmalard\u0131r. [8]<\/a> Diyalektik, bir diyalog i\u00e7erisinde, bir soruya farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan bakarak etraf\u0131nda daireler \u00e7izmemizdir. Bu s\u00fcre\u00e7te gerilim, geli\u015fim ve bu hareketlilik i\u00e7inde fikirlerimizin de\u011fi\u015fti\u011fine, kavramlar\u0131m\u0131z\u0131n evrimle\u015fti\u011fine dair kabuller g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Diyalektik tutumun kalbinde bu vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada size neden b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc anlatmal\u0131, birka\u00e7 \u00f6rnek vermeli ve bu iddiam\u0131 olabildi\u011fince netle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Burada diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerini sunaca\u011f\u0131m. Diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcnme, (bazen iddia edildi\u011fi gibi) kurallar\u0131 de\u011fi\u015ftirilemez olan yekpare ve dogmatik bir yakla\u015f\u0131m de\u011fildir. D\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131m\u0131z\u0131n tarihsel <\/em>oldu\u011funu, do\u011fayla ve s\u0131kl\u0131kla bizimkilerden farkl\u0131 olan \u00e7e\u015fitli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla etkile\u015fimlerimiz sonucunda evrimle\u015fti\u011fini kabul eder.<\/p>\n\n\n\n

Diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u00f6nemli y\u00f6nlerinden ilki, d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131m\u0131z\u0131 tekrar somut olana y\u00f6nlendirmeyi ama\u00e7lamas\u0131d\u0131r. T\u00fcm \u00fcretken d\u00fc\u015f\u00fcnceler bir somutla\u015ft\u0131rma (concretization)<\/em> s\u00fcrecidir. Bu, bir d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fcretme ve onlar\u0131 kullanma s\u00fcrecidir.<\/p>\n\n\n\n

Soyutlamalar (abstraction) beden ve zihnimizin etkinlikleridir (operation). \u00d6rne\u011fin bozuk bir par\u00e7ay\u0131 makineden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda (izole etti\u011fimizde), g\u00fczellik kavram\u0131n\u0131 g\u00fczel buldu\u011fumuz \u015feylerden ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey soyutlamad\u0131r. Burada bir sorun yoktur, bunu \u00e7o\u011funlukla yapmam\u0131z gerekir. Ancak diyalektik, bize bir noktada par\u00e7alar\u0131 birle\u015ftirebilmek i\u00e7in geriye, somut olana gitmemiz gerekti\u011fini de hat\u0131rlat\u0131r. B\u00f6ylece soyut ili\u015fkilerin tesad\u00fcfi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131n\u0131n izole edildiklerinde di\u011fer par\u00e7alarla birlikte olduklar\u0131ndan farkl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr ve buna benzer pek \u00e7ok g\u00f6zlem yapabiliriz. Diyalekti\u011fin hedefi, temelleri Hegel\u2019den gelen, ancak Marx ile yeni bir \u00f6nem kazanan \u201csoyutun somuta y\u00fckselmesi\u201d<\/em> fikridir. Varela\u2019n\u0131n yay\u0131nlar\u0131nda; her zaman bozulmalar ve \u00e7eli\u015fkilerle ba\u015f etmemiz gerekmesinde kendini g\u00f6steren \u201csomutun yeniden cezbedi\u015fi\u201d (re-enchantment of the concrete) konusundaki \u0131srar\u0131nda bunun a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Anlamland\u0131rman\u0131n (sense-making) enaktif kavramla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n temelinde bunlar yer al\u0131r. [9]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u00c7o\u011fu insan diyalekti\u011fi bir kurallar dizisi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Ger\u00e7ekten de, birbirine z\u0131t fikirler aras\u0131nda sentez kurulmas\u0131, niceli\u011fin niteli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi gibi s\u0131kl\u0131kla tekrarlanan diyalektik \u00f6r\u00fcnt\u00fcler vard\u0131r. Ancak bunlar\u0131n, yaln\u0131zca konuya uygun oldu\u011funda uygulanabilece\u011fi anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Peki, bunlar\u0131n uygulanabilir olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l bilebiliriz? Bize bunu elimizdeki somut durum s\u00f6ylemeli (ve biz de dinlemeliyiz).<\/p>\n\n\n\n

Merleau-Ponty, bunu Diyalekti\u011fin Maceralar\u0131 (Adventures of the Dialectic),<\/em> Merleau-Ponty (1973, 203) kitab\u0131n\u0131n son s\u00f6z\u00fcnde \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde belirtmi\u015ftir. Uygun diyalektik arac\u0131, her zaman kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz somut grupla\u015fmaya (constellation) hitap etmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fka bir ifadeyle, diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcnmek, d\u00fcnyan\u0131n (sorunun, sistemin, fenomenin) bize rehberlik etmesine ve d\u00fc\u015f\u00fcncemizi gitmesi gereken yere y\u00f6nlendirmesidir. Bu a\u00e7\u0131dan, bizler kopuk izleyiciler olamay\u0131z. Diyalekti\u011fin temelinde yatan iki epistemik \u00f6zellik, aktif kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k ve ele\u015ftiridir; bildiklerimizin eksik oldu\u011funun, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7inde oldu\u011funun her zaman bilincinde olmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bunun okullarda \u00f6\u011fretildi\u011fini g\u00f6remezsiniz! En az\u0131ndan, Bat\u0131 akademisinde. Yine de bu d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi, karma\u015f\u0131k sistemleri anlayabilmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a uygundur; \u00f6zellikle biyolojik, ekolojik ve tarihsel sistemleri.<\/p>\n\n\n\n

Diyalekti\u011fi analitik\/indirgemeci d\u00fc\u015f\u00fcnceyle ve b\u00fct\u00fcnc\u00fcll\u00fckle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak i\u00e7in duyu organlar\u0131m\u0131za hitap eden bir metafordan yararlanmak verimli olacakt\u0131r. Ancak bu metaforun da baz\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 oldu\u011funu akl\u0131m\u0131zda bulundurmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Analitik d\u00fc\u015f\u00fcncenin g\u00f6rsel epistemolojiye <\/em>dayand\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bu, aya\u011fa kalk\u0131p bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z, par\u00e7alar\u0131n\u0131 birbirinden izole etti\u011fimiz, uzamsal b\u00f6lgelerinin modelinde s\u0131n\u0131rlar \u00e7izdi\u011fimiz ve varl\u0131klar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri haritalayan resimleri kullanarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler epistemolojisidir [10]<\/a>. Bu lokal, ayr\u0131msal (differential) bir uzamsall\u0131kla d\u00fc\u015f\u00fcnme yoludur. D\u00fcnyada, d\u0131\u015far\u0131da ne oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u0130li\u015fkilerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, par\u00e7alara odaklanabiliriz (\u00f6rne\u011fin, istersek bir resimdeki renkli bir noktaya odaklanabilmemiz gibi).<\/p>\n\n\n\n

Bunun aksine, b\u00fct\u00fcnc\u00fcll\u00fck (holism); analizin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015f deneyimlerle k\u0131yaslaman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tatminsizlikten beslenen bir hissetme epistemolojisi (feeling epistemology)<\/em> taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilir. Analitik bak\u0131\u015f\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7er ve b\u00fct\u00fcnler olarak ortaya \u00e7\u0131kan ba\u011flant\u0131 \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini ve uyumu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6rnekleri Romantiklerden, Goethe\u2019den ba\u015flay\u0131p organik\u00e7ili\u011fin (organicism) baz\u0131 dallar\u0131ndan \u201ceko-\u201c \u00f6n ekinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki suistimalcilerine dek uzan\u0131r. Bask\u0131n olan \u015fey b\u00fct\u00fcnd\u00fcr; uyumun, ba\u011flant\u0131sall\u0131\u011f\u0131n ve i\u00e7te olman\u0131n (interiority) ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan bir deneyimde, bir mevcudiyet olarak bulunur. Onunla, neyin \u201cburada\u201d oldu\u011funu, neyin ink\u00e2r edilemez oldu\u011funu hissetme yoluyla ili\u015fkileniriz. Bu da uzamsal bir d\u00fc\u015f\u00fcnme yoludur ancak buradaki uzamsall\u0131k, ayr\u0131msal de\u011fil b\u00fct\u00fcnleyicidir (integral). B\u00fct\u00fcnc\u00fcl bilgi, bir \u015feye odaklanmak yerine etraf\u0131n\u0131 sarar, kapsar, \u015feyleri bir araya getirir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ki durumda da bilgimizin nesnesine mesafeli olabilir ve onun kendi ad\u0131na konu\u015fmas\u0131na izin vermek yerine, onu kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131zdan fazla-belirlemeye (over-determination) yatk\u0131n olabiliriz. Analitik bak\u0131\u015f ne kadar detaya inmeli? B\u00fct\u00fcnc\u00fcl his ne kadar yukar\u0131 \u00e7\u0131kmal\u0131?<\/p>\n\n\n\n

Diyalektik, ayr\u0131ca burada enaksiyonu da dahil etmek istiyorum, temelde bir dinleme epistemolojisidir<\/em>. Hareket eder ve dinleriz, seslere dikkat ederiz; yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve i\u00e7te olan\u0131 de\u011fil \u00e7o\u011ful olan\u0131 da duyar\u0131z (\u00f6rne\u011fin insan sesleri, bir \u015fehrin sesleri; bir\u00e7ok varl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda olanlar\u0131 ayn\u0131 anda duyabiliriz, a\u00e7 bir arkada\u015f\u0131m\u0131z\u0131n yeme\u011fin haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 sab\u0131rs\u0131zca beklerken karn\u0131n\u0131n guruldamas\u0131 gibi). Dinlemek, anda bulunan bir bilicinin anlamay\u0131 istedi\u011fi \u015fey ve <\/em>o \u015feyin \u2013kendi ayr\u0131 g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcne sahip olan- ba\u011flam\u0131yla kurdu\u011fu diyalogda ald\u0131\u011f\u0131 tutumdur. D\u0131\u015far\u0131da ve i\u00e7eride ne oldu\u011funu dinleriz ama daha da \u00f6nemlisi, bunlar\u0131n aras\u0131nda ve etraf\u0131nda <\/em>ne oldu\u011funu da dinleriz. Bilmek i\u00e7in ili\u015fkileniriz ve bu y\u00fczden bilmek; g\u00f6rd\u00fcklerimiz, hissettiklerimiz, dinlediklerimiz, d\u00fcnya, deneyimlerimiz, pratiklerimiz ve bilmenin kat\u0131l\u0131mc\u0131s\u0131 olma tutumu aras\u0131ndaki diyalektik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn bir hareketi haline gelir. Dinlemede zaman ve mek\u00e2n\u0131n da rol\u00fc vard\u0131r ancak bunlar g\u00f6rme ve hissetmenin uzamsall\u0131\u011f\u0131ndan farkl\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6l\u00e7ekler ak\u0131\u015f halinde oldu\u011fundan biz de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak s\u00fcrece d\u00e2hilizdir. Bu ak\u0131\u015f tam da diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcnceye zamansal karakterini veren \u015feydir (sesi mek\u00e2nda al\u0131koyamay\u0131z \u00e7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7icidir; bazen en y\u00fcksek sesler en k\u00fc\u00e7\u00fck \u015feylerden gelir, bazen b\u00fcy\u00fck \u015feylerden gelen bir g\u00fcmb\u00fcrt\u00fc kendini zorla \u00fcste \u00e7\u0131kar\u0131r). Bizi s\u00fcrece do\u011frudan d\u00e2hil etti\u011fi i\u00e7in, diyalektik asla bizden kopuk olamayan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131d\u0131r. \u00c7eli\u015fkileri, onlar\u0131n bize anlatt\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yeyi ve kendimizi zamana do\u011fru bir \u015fekilde adapte etme ihtiyac\u0131m\u0131z\u0131 dinleyebilmek i\u00e7in sezgilerimizi ve titizli\u011fimizi geli\u015ftirmek zorunday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Enaksiyon ne<\/em> analiz ne<\/em> de b\u00fct\u00fcnc\u00fcll\u00fckt\u00fcr. Ancak hem<\/em> analizden hem<\/em> de b\u00fct\u00fcnc\u00fcll\u00fckten beslenir. O ya da bu de\u011fildir. Hem odur, hem de bu.<\/p>\n\n\n\n

Bu metafor hakk\u0131nda konu\u015fmay\u0131 burada b\u0131rakabiliriz, \u00e7\u00fcnk\u00fc vermek istedi\u011fim mesaj bu farkl\u0131 tutumlar\u0131n d\u00fcnyayla g\u00f6rsel, sezgisel veya i\u015fitsel olarak ili\u015fkilenme bi\u00e7imimizle tamamen \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil. Yine de, bu metafor bilme bi\u00e7imleri aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klara ge\u00e7ici bir yakla\u015f\u0131m sunar. Bu yaz\u0131n\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, fikirlerimizi daha da somutla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, en geni\u015f anlam\u0131yla diyalekti\u011fin nas\u0131l enaktif yakla\u015f\u0131m\u0131n en ba\u015f\u0131ndan beri bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu inceleyece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n

Notlar<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

[1]<\/a> Enaktif yakla\u015f\u0131m\u0131n tarihinin Francisco Varela, Evan Thompson ve Eleanor Rosch\u2019un Bedenlenmi\u015f Zihin (The Embodied Mind; <\/em>Varela ve di\u011ferleri, 1991) <\/em>kitab\u0131yla ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kabul edilir. Ancak bu kitaptaki fikirlerden baz\u0131lar\u0131n\u0131n taslaklar\u0131 Varela\u2019n\u0131n 1979\u2019da yay\u0131nlanan kitab\u0131 Biyolojik Otonominin \u0130lkeleri (Principles of Biological Autonomy; <\/em>Varela ve di\u011ferleri, 1979) <\/em>ve bu iki kitap aras\u0131ndaki on y\u0131lda yay\u0131nlanm\u0131\u015f birka\u00e7 makalede mevcuttur. Ayr\u0131ca bkz. Thompson (2007).<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> \u00d6rne\u011fin bkz. Colombetti (2014), No\u00eb (2004), Gallagher (2017), Hutto & Myin (2017), Di Paolo ve di\u011ferleri (2017, 2018), de Haan (2020).<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Laying down the path in walking. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Bu slogan, \u0130spanyol \u015fair Antonio Machado\u2019nun bir \u015fiirinden al\u0131nm\u0131\u015f bir dizedir. Bu ifadenin daha eski bir kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in bkz. Varela (1987).<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Bkz. \u00f6rne\u011fin Duyumotor Ya\u015fam (Sensorimotor Life;<\/em> Di Paolo ve di\u011ferleri, 2017) kitab\u0131nda geli\u015ftirilen duyumotor dengelemenin enaktif teorisi veya sosyal bili\u015fe enaktif yakla\u015f\u0131m\u0131n (De Jaegher ve di\u011ferleri, 2010) \u0130nteraktif Beyin Hipotezi\u2019ne (The Interactive Brain Hypothesis)<\/em> d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc (Di Paolo & De Jaegher 2012).<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> \u00d6rne\u011fin bkz. Fuchs (2018), de Haan (2020).<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> \u0130nsan olmak (human becoming) ile ilgili bkz. Di Paolo (2021), farkl\u0131l\u0131\u011fa dayanan enaktif epistemoloji i\u00e7in bkz. De Jaegher (2021). Felsefe dergisi Topoi\u2019nin <\/em>\u00f6zel bir say\u0131s\u0131, enaksiyon ve etik ili\u015fkisi \u00fczerine 14 makaleyi bir araya getirir, bkz. Dierckxsens (2022).<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> \u00d6rne\u011fin, fenomenolojide Merleau-Ponty (1968, 1973), Tran Duc Thao (1986). Biyolojide Levins & Lewontin (1985). Bedenlenmi\u015f bili\u015fsel bilimde Reed (1996), Lave (1988). Geli\u015fim psikolojisinde Leontev (1978), Riegel (1979), Holzkamp (1983). Di\u011fer \u00f6rnekler i\u00e7in bkz. Di Paolo ve di\u011ferleri (2018), 6. b\u00f6l\u00fcm.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> Varela (1992). Eylem ve sosyal etkile\u015fimdeki bozulmalar ba\u011flam\u0131nda anlamland\u0131rma i\u00e7in bkz. Di Paolo (2005) ve De Jaegher & Di Paolo (2007).<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> Martin Heidegger (1976) ve daha sonra Charles Taylor (2005) gibi \u00e7e\u015fitli filozoflar taraf\u0131ndan de\u011finilen bir nokta.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Colombetti, G. (2014), The Feeling Body: Affective Science Meets the Enactive Mind<\/em>, Cambridge MA: MIT Press.<\/p>\n\n\n\n

De Haan, S. (2020). Enactive Psychiatry<\/em>. Cambridge: Cambridge University Press.<\/p>\n\n\n\n

De Jaegher H. (2021). Loving and knowing: Reflections for an engaged epistemology. Phenomenology and the Cognitive Sciences<\/em> 20(5): 847\u2013870.<\/p>\n\n\n\n

De Jaegher, H., & Di Paolo, E. A. (2007). Participatory sense-making. Phenomenology and the Cognitive Sciences<\/em>, 6(4), 485\u2013 507. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11097-007-9076-9<\/a><\/p>\n\n\n\n

De Jaegher, H., Di Paolo, E. A., & Gallagher, S. (2010). Can social interaction constitute social cognition? Trends in Cognitive Sciences<\/em>, 14<\/em>, 441\u2013447.<\/p>\n\n\n\n

Di Paolo, E. A. (2005). Autopoiesis, adaptivity, teleology, agency. Phenomenology and the Cognitive Sciences<\/em>, 4(4), 429\u2013452. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11097-005-9002-y<\/a><\/p>\n\n\n\n

Di Paolo, E. A. (2021). Enactive becoming. Phenomenology and the Cognitive Sciences<\/em>, 20(5), 783\u2013809. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11097-019-09654-1<\/a><\/p>\n\n\n\n

Di Paolo, E. A., Buhrmann, T., & Barandiaran, X. E. (2017). Sensorimotor Life: An Enactive Proposal<\/em>. Oxford: Oxford University Press.<\/p>\n\n\n\n

Di Paolo E. A., Cuffari E. C. & De Jaegher H. (2018) Linguistic bodies: The continuity between life and language. MIT Press, Cambridge MA.<\/p>\n\n\n\n

Di Paolo, E. A., & De Jaegher, H. (2012). The interactive brain hypothesis. Frontiers in Human Neuroscience<\/em>, 6<\/em>, 163.<\/p>\n\n\n\n

Dierckxsens, G. (2022). Introduction: Ethical Dimensions of Enactive Cognition \u2014 Perspectives on Enactivism, Bioethics and Applied Ethics. Topoi<\/em>, 41,<\/em> 235\u2013239.<\/p>\n\n\n\n

Gallagher, S. (2017). Enactivist Interventions: Rethinking the Mind<\/em>. Oxford: Oxford University Press.<\/p>\n\n\n\n

Holzkamp, K. (1983). Grundlegung der Psychologie<\/em>. Frankfurt: Campus.<\/p>\n\n\n\n

Hutto, D. D., & Myin, E. (2017). Evolving Enactivism: Basic Minds Meet Content<\/em>. Cambridge, MA: MIT Press.<\/p>\n\n\n\n

Lave, J. (1988). Cognition in Practice<\/em>. Cambridge: Cambridge University Press.<\/p>\n\n\n\n

Leontev, A. N. (1978). Activity, Consciousness, and Personality<\/em>. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.<\/p>\n\n\n\n

Levins, R., & Lewontin, R. C. (1985). The Dialectical Biologist<\/em>. Cambridge, MA: Harvard University Press.<\/p>\n\n\n\n

Fuchs, T. (2018). Ecology of the Brain: The Phenomenology and Biology of the Embodied Mind<\/em>. Oxford: Oxford University Press.<\/p>\n\n\n\n

Heidegger, M. (1976). The age of the world view. Boundary 2<\/em>, 4(2): 341\u2013355. doi:10.2307\/302139<\/a><\/p>\n\n\n\n

Merleau-Ponty, M. (1968). The Visible and the Invisible <\/em>(A. Lingis, Trans.). Evanston, IL: Northwestern University Press.<\/p>\n\n\n\n

Merleau-Ponty, M. (1973). Adventures of the Dialectic <\/em>(J. Bien, Trans.). Evanston, IL: Northwestern University Press.<\/p>\n\n\n\n

No\u00eb, Alva (2004). Action in perception<\/em>. Cambridge, Mass: MIT Press.<\/p>\n\n\n\n

Reed, E. S. (1996). The challenge of historical materialist epistemology. In I. Parker & R. Spears (Eds.), Psychology and Society: Radical Theory and Practice <\/em>(pp. 21\u201334). London: Pluto Press.<\/p>\n\n\n\n

Riegel, K. F. (1979). Foundations of Dialectical Psychology<\/em>. New York: Academic Press.<\/p>\n\n\n\n

Taylor, C. (2005). Merleau-Ponty and the epistemological picture. In T. Carman & M. B. N. Hansen (Eds.), The Cambridge Companion to Merleau-Ponty <\/em>(pp. 26\u201349). Cambridge: Cambridge University Press.<\/p>\n\n\n\n

Thao, T. D. (1986). Phenomenology and Dialectical Materialism <\/em>(D. J. Herman & D. V. Morano, Trans.). Dordrecht, The Netherlands: D. Reidel.<\/p>\n\n\n\n

Thompson, E. (2007). Mind in Life: Biology, Phenomenology, and the Sciences of Mind<\/em>. Cambridge, MA: Harvard University Press.<\/p>\n\n\n\n

Varela, F. J. (1979). Principles of Biological Autonomy<\/em>. New York: North Holland.<\/p>\n\n\n\n

Varela F. J. (1987) Laying down a path in walking: A biologist\u2019s look at a new biology. Cybernetic 2: 6\u201315.<\/p>\n\n\n\n

Varela, F. J. (1992). Making it concrete: Before, during and after breakdowns. Revue<\/em> Internationale de Psychopathologie<\/em>, 4<\/em>, 435\u2013450.<\/p>\n\n\n\n

Varela, F. J., Thompson, E., & Rosch, E. (1991). The Embodied Mind: Cognitive Science and Human Experience<\/em>. Cambridge, MA: MIT Press.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":2034,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[97,98,94,93,262,63,101,691,64,92,323,1041,1040,259,258,74,77,274,273,76,390,275,1042,482,75,394,261,177,351,726,100,96,176,184],"kategori":[305],"class_list":["post-2033","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilim","event_publishing_tags-bilim-felsefesi","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-bilim-felsefesi","event_publishing_tags-biology","event_publishing_tags-biyoloji","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-dialectics","event_publishing_tags-diyalektik","event_publishing_tags-enactivism","event_publishing_tags-enaktivizm","event_publishing_tags-felsefe","event_publishing_tags-mental","event_publishing_tags-metafizik","event_publishing_tags-metaphysics","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-ontology","event_publishing_tags-ontoloji","event_publishing_tags-philbio","event_publishing_tags-philmind","event_publishing_tags-philosophy","event_publishing_tags-philosophy-of-biology","event_publishing_tags-philosophy-of-cognitive-science","event_publishing_tags-philosophy-of-mind","event_publishing_tags-philosophy-of-science","event_publishing_tags-philsci","event_publishing_tags-science","event_publishing_tags-zihin","event_publishing_tags-zihin-felsefesi","event_publishing_tags-zihinsel","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2033","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2033\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2034"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2033"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=2033"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=2033"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}