{"id":2027,"date":"2023-01-11T15:00:02","date_gmt":"2023-01-11T15:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=2027"},"modified":"2025-09-08T20:32:42","modified_gmt":"2025-09-08T20:32:42","slug":"rol-yapmak-beyni-degistiriyor-oyuncular-rolde-boyle-kayboluyor-christian-jarrett","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/rol-yapmak-beyni-degistiriyor-oyuncular-rolde-boyle-kayboluyor-christian-jarrett\/","title":{"rendered":"Rol Yapmak Beyni De\u011fi\u015ftiriyor: Oyuncular Rolde B\u00f6yle Kayboluyor \u2014\u00a0Christian Jarrett"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0Acting changes the brain: it\u2019s how actors get lost in a role<\/a><\/p>\n\n\n\n

Christian Jarrett<\/em> Psyche\u2019de edit\u00f6r yard\u0131mc\u0131s\u0131. E\u011fitim alm\u0131\u015f bir bili\u015fsel sinirbilimci ve The Rough Guide to Psychology (2011), Beyin Yalanlar\u0131 ve Ger\u00e7ek Bilim (2014) ve Be Who You Want: Unlocking the Science of Personality Change (2021) kitaplar\u0131n\u0131n yazar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda, arkada\u015flar\u0131m ve ben \u0130ngiliz yat\u0131l\u0131 okulumuzda rol yapma oyunlar\u0131yla saatler ge\u00e7irirdik. Vampire: The Masquerade<\/em> favori oyunumuzdu. Ac\u0131mas\u0131z hortlak bir k\u00f6t\u00fc adam karakterine b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f halde ge\u00e7irdi\u011fim bir \u00f6\u011fleden sonras\u0131nda deneyimledi\u011fim psikolojik mahmurlu\u011fu \u00e7ok iyi hat\u0131rlayabiliyorum. Bu kurgu karakterden \u00e7\u0131kmam biraz zaman al\u0131rd\u0131 ve bu s\u0131rada tav\u0131rlar\u0131m\u0131 ve ahlak\u0131m\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak i\u00e7in bilin\u00e7li bir \u00e7aba harcamam gerekirdi ki ba\u015f\u0131m\u0131 ger\u00e7ek d\u00fcnya sorunlar\u0131yla belaya sokmayay\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer birazc\u0131k kurgusal rol yapma bir ki\u015finin benlik alg\u0131s\u0131nda bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7abiliyorsa, profesyonel oyuncular i\u00e7in, \u00f6zellikle Rus tiyatrocu Konstantin Stanislavski\u2019nin \u00f6\u011fretilerini takip edip oynad\u0131klar\u0131 rollerini somutla\u015ft\u0131ran metot oyuncular\u0131 i\u00e7in bu durum nas\u0131l olmal\u0131?<\/p>\n\n\n\n

Oyuncular\u0131n ger\u00e7ek benlikleriyle varsay\u0131lan karakterlerinin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131 deneyimlediklerine dair anekdotsal kan\u0131tlar mevcut. \u00d6rne\u011fin, Benedict Cumberbatch, Sherlock Holmes gibi karma\u015f\u0131k bir karakteri oynamaktan keyif alsa da, bunun baz\u0131 \u2018geri tepmeleri\u2019 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Cumberbatch, rolden etkilendi\u011fini, bir sab\u0131rs\u0131zl\u0131k hissi oldu\u011funu ve annesinin ona Sherlock<\/em>\u2019un \u00e7ekimleri s\u0131ras\u0131nda \u00e7ok daha kaba davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fini ifade etti.<\/p>\n\n\n\n

Sydney \u00dcniversitesi Tiyatro ve Performans \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fcnden ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Mark Seton, kendini role kapt\u0131ran oyuncular\u0131n deneyimledi\u011fi, bazen zor ve s\u00fcrekli olan etkileri tan\u0131mlamak i\u00e7in \u2018drama sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu\u2019 ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir terim ortaya att\u0131. Seton, oyuncular\u0131n v\u00fccutla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 karakterlere ait ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yap\u0131c\u0131, e\u015f (kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131) ba\u011f\u0131ml\u0131 ve potansiyel olarak y\u0131k\u0131c\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 s\u0131kl\u0131kla s\u00fcrd\u00fcrebildi\u011fini ifade etti.<\/p>\n\n\n\n

Yine de baz\u0131 yorumcular b\u00fct\u00fcn bunlar hakk\u0131nda \u015f\u00fcpheciler. \u00d6rne\u011fin, Fordham \u00dcniversitesinden Samuel Kampa, Aeon platformundaki ge\u00e7enlerdeki yaz\u0131s\u0131nda karaktere girme fikrinin abart\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve oyuncular\u0131n, ger\u00e7ek inan\u00e7lar\u0131 ve arzular\u0131 ayn\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ger\u00e7ekte kim olduklar\u0131n\u0131 tam olarak unutmad\u0131klar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Oyuncular\u0131n rollerinde kelimenin tam anlam\u0131yla kendilerini kaybedip kaybetmedikleriyle ilgili olan tart\u0131\u015fma yak\u0131n zamana kadar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bir varsay\u0131m meselesiydi. Ancak, psikoloji alan\u0131nda 2019 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015f bir \u00e7ift ara\u015ft\u0131rma makalesi, somut kan\u0131tlar ortaya koydu. Ara\u015ft\u0131rmalar g\u00f6steriyor ki oyuncular\u0131n oynad\u0131klar\u0131 karakterler benlik alg\u0131lar\u0131n\u0131 derinden de\u011fi\u015ftiriyor.<\/p>\n\n\n\n

Royal Society Open Science dergisinde yay\u0131nlanan bir ara\u015ft\u0131rmada, Ontario\u2019da bulunan McMaster \u00dcniversitesinden Steven Brown liderli\u011findeki bir ekip, Stanislavski yakla\u015f\u0131m\u0131nda e\u011fitim alm\u0131\u015f 15 gen\u00e7 Kanadal\u0131 oyuncular\u0131n beynini, biyolojik cinsiyetlerine ba\u011fl\u0131 olarak, Romeo veya Juliet rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenirken inceledi. Oyuncular balkon sahnesi i\u00e7in karaktere girmeye biraz zaman harcad\u0131ktan sonra ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme cihaz\u0131nda yatan oyunculara, \u2018Davet edilmedi\u011fin bir partiye gider miydin?\u2019 ve \u2018A\u015f\u0131k olsan ebeveynlerine anlat\u0131r m\u0131yd\u0131n?\u2019 gibi ki\u015fisel sorular y\u00f6nelttiler. Oyuncular\u0131n g\u00f6revi, b\u00fcr\u00fcnd\u00fckleri karakterden \u00e7\u0131kmadan, kafalar\u0131n\u0131n i\u00e7inde cevaplar\u0131n\u0131 do\u011fa\u00e7lama yapmakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Daha sonra ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, oyuncular\u0131n roldeykenki beyin aktivitelerini, benzer sorular\u0131 iyi tan\u0131d\u0131klar\u0131 ba\u015fka biri (bir arkada\u015f veya akraba) ad\u0131na \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131s bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla veya kendileri olarak cevaplarken kaydedilen beyin aktiviteleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131lar. En \u00f6nemlisi, Romeo veya Juliet rol\u00fcnde olmak, niyetler ve duygular hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmekle ve\/veya birinin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakmakla ili\u015fkili s\u00fcre\u00e7ler olmas\u0131na ra\u011fmen, di\u011fer ko\u015fullarda g\u00f6r\u00fclmeyen farkl\u0131 bir beyin aktivitesi deseniyle ili\u015fkili oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellikle, beynin \u00f6n ve orta hatt\u0131nda bulunan ve benlik hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnme ile ili\u015fkili olan b\u00f6lgelerdeki deaktivasyonlar\u0131n (etkisizle\u015ftirmelerin) en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc, rol yapma ile ili\u015fkili bulundu. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu sonucun, \u2018n\u00f6robili\u015fsel bir olgu olarak rol yapman\u0131n benlik i\u015flemesinin bast\u0131r\u0131lmas\u0131\u2019 anlam\u0131na gelebilece\u011fini belirtiyor. Ara\u015ft\u0131rmadan \u00e7\u0131kan bir di\u011fer bulgu ise rol yapman\u0131n, precuneus isimli ve beynin daha arkas\u0131nda bulunan b\u00f6lgedeki deaktivasyonun daha az olmas\u0131yla ili\u015fkili oldu\u011fuydu. Tipik olarak, bu b\u00f6lgedeki aktivasyon odaklanm\u0131\u015f dikkat (meditasyon s\u0131ras\u0131ndaki gibi) ile azal\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, rol yapma s\u0131ras\u0131nda precuneus b\u00f6lgesindeki artan aktivitenin, oynanan rol\u00fc v\u00fccutla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in gerekli olan kaynaklar\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesiyle ilgili oldu\u011fu tahmininde bulundular ve \u2018oyunculuk teorisyenlerinin bahsetti\u011fi \u00e7ifte bilin\u00e7\u2019 ifadesini kulland\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda, bu yeni beyin taramas\u0131 bulgular\u0131, ki ilk defa n\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme rol yapma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 incelemek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131, benli\u011fi kaybetme s\u00fcrecinin olduk\u00e7a kolay bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6steriyor. \u00c7al\u0131\u015fmada, oyuncular\u0131n sadece kendileri olarak ama \u0130ngiliz aksan\u0131yla cevap vermeleri istenen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir ko\u015ful vard\u0131. A\u00e7\u0131k\u00e7a \u0130ngiliz bir ki\u015finin kimli\u011fine b\u00fcr\u00fcnmemeleri s\u00f6ylendi, buna ra\u011fmen sadece \u0130ngiliz aksan\u0131n\u0131 taklit etmenin bile rol yapmadakine benzer bir beyin aktivitesi desenine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlendi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, karakter a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde canland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda bile, ki\u015fisel taklit yoluyla ortaya \u00e7\u0131kan mimiklerdeki de\u011fi\u015fimlerin karakterin v\u00fccutla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve benli\u011fe ait kaynaklar\u0131n geri \u00e7ekilmesi i\u00e7in ilk ad\u0131m olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Benli\u011fin kolayl\u0131kla zay\u0131flayabilece\u011fine veya g\u00f6lgelenebilece\u011fine i\u015faret eden bu son bulgu, Dartmouth Kolejinden ve Princeton \u00dcniversitesinden bir ekibin Meghan Meyer \u00f6nderli\u011finde yapt\u0131\u011f\u0131 ve The Journal of Experimental Psychology: General <\/em>dergisinde yay\u0131nlanan bir di\u011fer ara\u015ft\u0131rmayla uyumlu g\u00f6z\u00fckmektedir. Bu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, birka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmada g\u00f6n\u00fcll\u00fclerden \u00f6nce kendi ki\u015filiklerini, an\u0131lar\u0131n\u0131 veya fiziksel \u00f6zelliklerini de\u011ferlendirmelerini, daha sonra ba\u015fka bir ki\u015finin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayn\u0131 g\u00f6revi ger\u00e7ekle\u015ftirmesini istiyorlar. \u00d6rne\u011fin, g\u00f6n\u00fcll\u00fcler \u00e7e\u015fitli ki\u015fisel an\u0131lar\u0131n duygusall\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha sonra bir arkada\u015flar\u0131n\u0131n veya akrabalar\u0131n\u0131n ayn\u0131 olaylar\u0131 nas\u0131l deneyimleyebilece\u011fini puanlayabilirler. Ba\u015fka bir \u00f6rnek vermek gerekirse, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar \u00e7e\u015fitli karakter ifadelerinin kendilerine ne kadar uydu\u011funu ve daha sonra bir arkada\u015flar\u0131n\u0131n ki\u015fili\u011fine ne kadar uydu\u011funu de\u011ferlendirebilirler.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fka bir ki\u015finin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 edindikten sonra, g\u00f6n\u00fcll\u00fcler kendilerini bir kez daha de\u011ferlendirdiler ve bu de\u011ferlendirmede kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00f6z (benlik) bilgilerinde de\u011fi\u015fimler oldu\u011fu tutarl\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6zlemlendi: Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n kendileri i\u00e7in verdi\u011fi puanlar ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in verdikleri puanlara daha benzer olacak \u015fekilde de\u011fi\u015fmi\u015fti. \u00d6rne\u011fin, e\u011fer ilk ba\u015fta kat\u0131l\u0131mc\u0131lar \u2018\u00f6zg\u00fcvenli\u2019 \u00f6zelli\u011fini kendileriyle sadece orta derecede ili\u015fkili ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n ki\u015fili\u011fiyle g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde ili\u015fkili olarak de\u011ferlendirirse, kendilerini tekrar puanlad\u0131klar\u0131 durumda kendilerini daha \u00f6zg\u00fcvenli g\u00f6rme e\u011filiminde oluyorlar. Ba\u015fka birinin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 edinme ve kendini yeniden de\u011ferlendirme aras\u0131nda 24 saatlik bir bo\u015fluk b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile benli\u011fin bir ba\u015fkas\u0131yla bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ilgin\u00e7 bir \u015fekilde hala g\u00f6zlemlenebilir halde oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar a\u00e7\u0131k\u00e7a oyunculuk yapmay\u0131 veya profesyonel oyuncular\u0131 i\u00e7ermiyordu, ancak yine de sadece ba\u015fka bir ki\u015fi hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmeye biraz zaman harcamak bile g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin benlik alg\u0131s\u0131n\u0131 siliyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Meyer ve meslekta\u015flar\u0131, sadece ba\u015fka bir ki\u015fi hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnerek, benli\u011fimizi o ki\u015finin \u015feklini alacak \u015fekilde uyarl\u0131yor olabilece\u011fimizi ifade ediyor. Bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, ba\u015fka bir ki\u015fi rol\u00fcne b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f \u015fekilde bazen haftalar, aylar, hatta y\u0131llar harcayan oyuncular\u0131n benlik alg\u0131lar\u0131nda \u015fiddetli bir de\u011fi\u015fim ya\u015fayabilecekleri ihtimali \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

Benlik alg\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6ylesi ge\u00e7ici bir niteli\u011fe sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi, \u00f6zellikle sa\u011flam bir kimlik alg\u0131s\u0131 olu\u015fturmaya \u00e7abalayan biri i\u00e7in biraz rahats\u0131z edici olabilir. Yine de burada da iyimser bir mesaj da var. Kendimizi geli\u015ftirme m\u00fccadelesi, ya da en az\u0131ndan kendimizi daha olumlu bir \u015fekilde g\u00f6rmek, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden biraz daha kolay olabilir. Olmak istedi\u011fimiz ki\u015finin rol\u00fcn\u00fc yaparak veya sadece kendimizde g\u00f6rmeyi istedi\u011fimiz \u00f6zellikleri yans\u0131tan ki\u015fileri d\u00fc\u015f\u00fcnerek ve onlarla zaman ge\u00e7irerek benlik alg\u0131m\u0131z\u0131n arzu edilen \u015fekillerde de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6rebiliriz. Meyer ve meslekta\u015flar\u0131, her birimizin kiminle arkada\u015f olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, kimi \u00f6rnek alaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve kimi g\u00f6z ard\u0131 edece\u011fimizi se\u00e7ti\u011fimiz i\u00e7in, bu kararlar\u0131 verirken bunlar\u0131n sadece sosyal \u00e7evremizin yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kim oldu\u011fumuzla ilgili alg\u0131m\u0131z\u0131 da etkiledi\u011finin fark\u0131nda olmam\u0131z gerekti\u011fini vurguluyorlar.<\/p>","protected":false},"featured_media":2028,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[83,94,93,378,234,518,82,1034,691,64,377,233,92,1035,77,76,1036,66,65,1032,1031,80,81,1033,471,1029,1030,96,184],"kategori":[305],"class_list":["post-2027","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-beyin","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-norobilim","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-bilissel-sinirbilim","event_publishing_tags-brain","event_publishing_tags-cinema","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-neuroscience","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-film","event_publishing_tags-mental","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-movie","event_publishing_tags-neuroscience","event_publishing_tags-norobilim","event_publishing_tags-oyun","event_publishing_tags-play","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-sinema","event_publishing_tags-sinirbilim","event_publishing_tags-theatre","event_publishing_tags-tiyatro","event_publishing_tags-zihin","event_publishing_tags-zihinsel","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2027\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2028"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=2027"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=2027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}