{"id":2023,"date":"2022-10-05T15:00:01","date_gmt":"2022-10-05T15:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=2023"},"modified":"2025-09-08T20:05:05","modified_gmt":"2025-09-08T20:05:05","slug":"bilis-calismalari-icin-islemlemesel-bir-temel-david-chalmers","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/bilis-calismalari-icin-islemlemesel-bir-temel-david-chalmers\/","title":{"rendered":"Bili\u015f \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u0130\u00e7in \u0130\u015flemlemesel Bir Temel \u2014 David Chalmers"},"content":{"rendered":"\n

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0A Computational Foundation for the Study of Cognition<\/a><\/p>\n\n\n\n

David J. Chalmers, <\/em>Felsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Avustralya Ulusal \u00dcniversitesi
Kanberra, ACT 0200, Avustralya<\/p>\n\n\n\n

[Bu makale 1993 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f fakat yay\u0131mlanmam\u0131\u015ft\u0131r. (Bununla birlikte, 2. b\u00f6l\u00fcm, 1994 y\u0131l\u0131nda Zihinler ve Makineler (Minds and Machines)\u2019<\/em>de yay\u0131mlanan <\/em>\u201c\u0130\u015flemlemenin Uygulamas\u0131 \u00dczerine\u201d (On Implementing a Computation) yaz\u0131s\u0131na dahil edilmi\u015ftir.) \u015eimdi ise, bu makale \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f yorumlara ve makaleye verilen bir cevaba ayr\u0131lan \u00f6zel bir Journal of Cognitive Science <\/em>(2012) say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanacakt\u0131r. Makale y\u0131llar boyunca s\u0131kl\u0131kla al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 (bir dipnot eklemek d\u0131\u015f\u0131nda) \u00fczerinde herhangi bir de\u011fi\u015fiklik yapmad\u0131m, bunun yerine daha derin incelemeleri \u00f6zel say\u0131daki cevab\u0131m i\u00e7in sakl\u0131yorum. Her hal\u00fck\u00e2rda, her ayr\u0131nt\u0131da olmasa da genel hatlar\u0131yla hala burada ifade edilen g\u00f6r\u00fc\u015flere b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sempati duyuyorum.]<\/p>\n\n\n\n

\u00d6z<\/h1>\n\n\n\n

\u0130\u015flemleme (computation), modern bili\u015fsel bilimin temellerinin merkezinde yer al\u0131r, fakat rol\u00fc tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. \u0130\u015flemleme ile ilgili \u00e7ok say\u0131da soru bulunmaktad\u0131r: Fiziksel bir sistem i\u00e7in bir i\u015flemlemeyi uygulamak nedir? \u0130\u015flemleme d\u00fc\u015f\u00fcnce i\u00e7in yeterli midir? Bili\u015f teorisinde i\u015flemlemenin rol\u00fc nedir? Ba\u011flant\u0131c\u0131l\u0131k (connectionism) ve sembolik i\u015flemleme (symbolic computation) gibi farkl\u0131 i\u015flemsel (computational) teori t\u00fcrlerinin aras\u0131ndaki ili\u015fki nedir? Bu yaz\u0131da, t\u00fcm bu sorular\u0131 ele alan sistematik bir \u00e7er\u00e7eve geli\u015ftirdim.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemlemenin rol\u00fcn\u00fc gerek\u00e7elendirmek, soyut i\u015flemleme ve somut fiziksel sistemler aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 noktas\u0131 olan uygulaman\u0131n (implementation)<\/em> analizini gerektirir. Ben, bir sistem e\u011fer sistemin nedensel yap\u0131s\u0131 i\u015flemlemenin bi\u00e7imsel yap\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yorsa o sistem bir i\u015flemleme uygular fikrine dayanarak bu t\u00fcr bir analizde bulundum. Bu a\u00e7\u0131klama, yapay zek\u00e2 ve i\u015flemsel bili\u015fsel bilimin ana taahh\u00fctlerini gerek\u00e7elendirmek i\u00e7in kullan\u0131labilir: do\u011fru t\u00fcrdeki bir i\u015flemsel yap\u0131n\u0131n akl\u0131n m\u00fclkiyeti i\u00e7in yeterli olaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ortaya koyan i\u015flemsel yeterlilik (computational sufficiency) tezi ve i\u015flemlemenin bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 i\u00e7in genel bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ortaya koyan i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama (computational explanation) tezi. Bu tezler \u015fu olgular\u0131n sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r: (a) i\u015flemleme nedensel organizasyonlar\u0131n genel modellerini belirtebilir ve (b) d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f bu t\u00fcr modellerden kaynaklanan bir \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmezdir (organizational invariant)<\/em>. Bu yaz\u0131 boyunca, Searle taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fclenler gibi, i\u015flemsel yakla\u015f\u0131ma getirilen \u00e7e\u015fitli itirazlara cevap verece\u011fim ve zihne getirilen geni\u015f \u00e7e\u015fitlikteki deneysel yakla\u015f\u0131mlarla ba\u011fda\u015fan, daha minimal bir i\u015flemselcilik (computationalism) savunmas\u0131yla kapan\u0131\u015f yapaca\u011f\u0131m. Bu, i\u015flemlemenin bili\u015fsel bilim i\u00e7in ger\u00e7ek bir temel olarak i\u015flev g\u00f6rmesine olanak sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Anahtar Kelimeler: <\/strong>i\u015flemleme (computation), bili\u015f, uygulama (implementation), a\u00e7\u0131klama, ba\u011flant\u0131c\u0131l\u0131k (connectionism), i\u015flemselcilik (computationalism), temsil (representation), yapay zek\u00e2<\/p>\n\n\n\n

1. Giri\u015f<\/h1>\n\n\n\n

Muhtemelen hi\u00e7bir konsept modern bili\u015fsel bilimin temelleri i\u00e7in i\u015flemlemeden daha asli de\u011fildir. Yapay zekan\u0131n emelleri i\u015flemsel temellere dayan\u0131r ve bili\u015fsel bilimin di\u011fer alanlar\u0131nda, bili\u015fsel i\u015flevlerin modelleri s\u0131kl\u0131kla i\u015flemsel ko\u015fullar i\u00e7erisinde yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130\u015flemlemenin temel rol\u00fc iki basit tez ile ifade edilebilir. Bunlardan ilki, yapay zek\u00e2 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na olan inanc\u0131n alt\u0131nda yatan, do\u011fru t\u00fcrde i\u015flemsel bir yap\u0131n\u0131n zihin ve geni\u015f \u00e7e\u015fitlilikteki zihinsel \u00f6zelliklerin m\u00fclkiyeti i\u00e7in yeterli oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren i\u015flemsel yeterlilik (computational sufficiency) <\/em>tezidir. \u0130kincisi, daha genel anlamda bili\u015fsel bilimin geli\u015fmesini kolayla\u015ft\u0131ran, i\u015flemlemenin bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerin ve davran\u0131\u015f\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131 i\u00e7in genel bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcren i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama (computational explanation) <\/em>tezidir.<\/p>\n\n\n\n

Bu tezler bili\u015fsel bilim i\u00e7inde yayg\u0131n olarak ilgi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr ancak olduk\u00e7a tart\u0131\u015fmal\u0131 tezlerdir. Kimileri, baz\u0131 insan yeteneklerinin i\u015flemsel olarak asla kopyalanamayaca\u011f\u0131n\u0131 (10) (24) hatta bir i\u015flemlemenin insan yeteneklerini kopyalayabilmesi halinde bile ilgili i\u015flemlemenin somutla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n zihnin m\u00fclkiyeti i\u00e7in yeterli olamayaca\u011f\u0131n\u0131 (30) \u00f6ne s\u00fcrerek i\u015flemsel yeterlilik tezini sorgulam\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011ferleri, i\u015flemlemenin bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 i\u00e7in uygun olmayan bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 (11) (16), hatta bir sistemin i\u015flemsel tariflerinin anlams\u0131z oldu\u011funu (32) (33) \u00f6ne s\u00fcrerek i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezini sorgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemsel bili\u015fsel bilimin savunucular\u0131 bu negatif ele\u015ftirileri geri p\u00fcsk\u00fcrtmek i\u00e7in ellerinden geleni yapm\u0131\u015flard\u0131r fakat bu temel tezler i\u00e7in yap\u0131lan pozitif gerek\u00e7elendirmeler en iyi ihtimalle belirsiz olarak kalmaktad\u0131r. Neden i\u015flemleme<\/em>, ba\u015fka bir teknik g\u00f6r\u00fc\u015ften ziyade, bu temel rol\u00fc oynamal\u0131d\u0131r? Ve neden i\u015flemleme ve bili\u015f aras\u0131nda bu tezlerin varsayd\u0131\u011f\u0131 yak\u0131n ili\u015fki olmal\u0131d\u0131r? Bu yaz\u0131da, bu sorulara cevap verebilecek ve bu iki temel tezi gerek\u00e7elendirebilecek bir \u00e7er\u00e7eve geli\u015ftirece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n

Temelin sa\u011flam olabilmesi i\u00e7in i\u015flemleme g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn kendisinin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 gerekir. \u0130\u015flemlemenin matematiksel teorisi soyut olarak iyi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, fakat bili\u015fsel bilim ve yapay zek\u00e2 en nihayetinde fiziksel sistemlerle muhatap olacakt\u0131r. Bu sistemler ve i\u015flemlemenin soyut teorisi aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc bulunmas\u0131 gereklidir. Spesifik olarak, soyut i\u015flemsel bir obje (k\u0131saca \u201ci\u015flemleme\u201d) ile fiziksel bir sistem aras\u0131nda bulunan, \u00f6yle ki sistemin bir bak\u0131ma i\u015flemlemeyi \u201cfark etti\u011fini\u201d ve i\u015flemlemenin sistemi \u201ctan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yleyebilece\u011fimiz t\u00fcrde bir ili\u015fki olan uygulama (implementation) <\/em>teorisine ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r. Bir fiziksel sistem verilen bir i\u015flemlemeyi hangi ko\u015fullar alt\u0131nda uygular?<\/em> sorusunu yan\u0131tlamadan i\u015flemlemenin temel olma rol\u00fcn\u00fc gerek\u00e7elendirmemiz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Searle (32), bu soru i\u00e7in objektif bir cevap olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve e\u011fer uygun bir \u015fekilde yorumlan\u0131rsa herhangi bir sistemin herhangi bir i\u015flemlemeyi uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini savunmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin, duvar\u0131n\u0131n Wordstar program\u0131n\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ben ise bu t\u00fcr bir karamsarl\u0131\u011fa gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve objektif ko\u015fullar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a tek tek a\u00e7\u0131klanabilece\u011fini savunaca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Uygulama teorisi bir kere sa\u011fland\u0131ktan sonra onu ikinci anahtar soruya cevap vermek i\u00e7in kullanabiliriz: \u0130\u015flemleme ve bili\u015f aras\u0131ndaki ili\u015fki nedir?<\/em> Bu sorunun cevab\u0131, t\u0131pk\u0131 birinci sorunun cevab\u0131nda oldu\u011fu gibi, fiziksel bili\u015fsel bir sistemin belirli i\u015flemlemeleri uygulamas\u0131yla ilgili \u00f6zelliklerinin (a) sistemin zihinsel \u00f6zellikler bulundurmas\u0131n\u0131n ve (b) sistemin bili\u015fsel i\u015flevlerinin a\u00e7\u0131klanabiliyor olmas\u0131n\u0131n sonucu olan ayn\u0131 \u00f6zellikler oldu\u011fu olgusunda yatmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu sebeple ilk soruyu cevapland\u0131rmak i\u00e7in geli\u015ftirilen i\u015flemsel \u00e7er\u00e7eve, i\u015flemsel yeterlilik ve i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezlerinin gerek\u00e7elendirilmesi i\u00e7in de kullan\u0131labilir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, ben bu \u00e7er\u00e7eveyi i\u015flemlemenin asli olmas\u0131na getirilmi\u015f \u00e7e\u015fitli itirazlar\u0131 cevaplamak, i\u015flemleme ile ilgili baz\u0131 zor sorular\u0131 ve i\u015flemlemenin bili\u015fsel bilimdeki yerini a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmak i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131m. Bu sayede, yapay zek\u00e2n\u0131n ve i\u015flemsel bili\u015fsel bilimin temellerinin sa\u011flam oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

2. Uygulama Teorisi<\/h1>\n\n\n\n

Soru (1)\u2019e verilecek k\u0131sa cevap a\u00e7\u0131kt\u0131r ve \u015fu \u015fekilde ifade edilebilir:<\/p>\n\n\n\n

Bir fiziksel sistem verilen bir i\u015flemlemeyi, sistemin nedensel yap\u0131s\u0131 i\u015flemlemenin bi\u00e7imsel yap\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131nda uygular.<\/p>\n\n\n\n

Biraz daha detayland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu a\u00e7\u0131klama \u015fu \u015fekilde ifade edilebilir:<\/p>\n\n\n\n

Bir fiziksel sistem, sistemin fiziksel durumlar\u0131n\u0131n durum-tipine (state-type) g\u00f6re grupland\u0131rmas\u0131 ve i\u015flemlemenin bi\u00e7imsel durumlar\u0131ndan fiziksel durum-tiplerine bire bir e\u015flemesi (physical state-type) bulunmas\u0131 halinde verilen bir i\u015flemlemeyi uygular; \u00f6yle ki soyut bir durum-ge\u00e7i\u015f (state-transition) ili\u015fkisiyle alakal\u0131 bi\u00e7imsel durumlar, denk bir nedensel durum-ge\u00e7i\u015f (causal state-transition) ili\u015fkisiyle alakal\u0131 fiziksel durum-tipi ile e\u015flenir.<\/p>\n\n\n\n

Bu hala biraz mu\u011flak kalmaktad\u0131r. Tam anlam\u0131yla a\u00e7\u0131klamak gerekirse, s\u00f6z konusu i\u015flemlemelerin t\u00fcr\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmeliyiz. \u0130\u015flemlemeler genel olarak bi\u00e7imcili\u011fe (formalism) g\u00f6re belirtilir ve \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imcilik t\u00fcrleri bulunmaktad\u0131r: Turing makineleri, Pascal programlar\u0131, h\u00fccresel otomasyon ve sinirsel a\u011flar bunlardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Uygulama ile ilgili durum, bunlar\u0131n her biri i\u00e7in benzerdir; sadece detaylar farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Bunlar\u0131n her biri, k\u0131saca ana hatlar\u0131ndan bahsedece\u011fim birle\u015fimsel-durum makinesi (combinatorial-state automata\/CSAs) <\/em>kategorisine dahil edilebilir, fakat \u00f6rnekleme amac\u0131yla \u00f6nce basit sonlu durum makinelerinin (simple finite-state automata\/FSAs) <\/em>\u00f6zel durumunu ele alaca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Bir sonlu durum makinesi; S\u2019 <\/em>ve O\u2019 <\/em>nun s\u0131ras\u0131yla dahili (internal) ve \u00e7\u0131kt\u0131 (output) durumu oldu\u011fu, her bir dahili ve girdi (input) durumunun ikilisi (S, I) <\/em>i\u00e7in (S, I)-> (S\u2019, O\u2019) <\/em>bi\u00e7iminin bir dizi durum-ge\u00e7i\u015f (state-transition) ili\u015fkisi ile birlikte, bir dizi girdi durumu I_1,\u2026,1_k<\/em>, bir dizi dahili durum S_1,\u2026,S_m<\/em> ve bir dizi \u00e7\u0131kt\u0131 durumu O_1,\u2026,O_n <\/em>verilerek belirtilir. S <\/em>ve I <\/em>\u201ceski\u201d dahili durum ve o s\u0131radaki girdi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir; S\u2019 <\/em>\u201cyeni\u201d dahili durum ve O\u2019 <\/em>ise o s\u0131rada \u00fcretilen \u00e7\u0131kt\u0131d\u0131r. (Bu \u015fekilde a\u00e7\u0131klanabilecek baz\u0131 varyasyonlar vard\u0131r- \u00f6rne\u011fin; her bir zaman ad\u0131m\u0131nda \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n dahil edilmesi gerekmez, baz\u0131 dahili durumlar\u0131 \u201cnihai\u201d durum olarak atamak olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r- fakat bu varyasyonlar bizim ama\u00e7lar\u0131m\u0131z i\u00e7in uygun de\u011fildir.) Sonlu durum makinesinin uygulanmas\u0131 <\/em>i\u00e7in ko\u015fullar \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n\n\n\n

Bir P <\/em>fiziksel sistemi, e\u011fer bir f <\/em>e\u015flemesi (mapping) P<\/em>\u2019nin dahili durumlar\u0131n\u0131 M<\/em>\u2019nin dahili durumlar\u0131na, P<\/em>\u2019nin girdilerini M<\/em>\u2019nin girdi durumlar\u0131na ve P<\/em>\u2019nin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131 M<\/em>\u2019nin \u00e7\u0131kt\u0131 durumlar\u0131na e\u015fliyorsa bir M<\/em> sonlu durum makinesini uygular, \u00f6yle ki M\u2019nin her bir (S, I)-> (S\u2019, O\u2019) <\/em>durum-ge\u00e7i\u015fi (state-transition) i\u00e7in \u015fu ko\u015ful ge\u00e7erli olur: f(s) = S<\/em> ve f(i) = I<\/em> i\u00e7in e\u011fer P,<\/em> s <\/em>dahili durumundaysa ve i <\/em>girdisini al\u0131yorsa, bu onun hatas\u0131z bir \u015fekilde s\u2019<\/em> dahili durumuna girmesine ve o\u2019 <\/em>\u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131 \u00fcretmesine neden olur, \u00f6yle ki f(s\u2019) = S\u2019<\/em> ve f(o\u2019) = O\u2019<\/em> dur. [1]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu tan\u0131m, yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en grupland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durum-tiplerinden ziyade maksimum d\u00fczeyde s<\/em> spesifik fiziksel durumlar\u0131n\u0131 kullan\u0131yor. Durum-tipleri iyile\u015ftirilebilir, ancak; her bir S_i | M <\/em>i\u00e7in her biri {s | f(s) = S_i} <\/em>k\u00fcmesini kar\u015f\u0131lar. Buradan tan\u0131mlar\u0131n denk oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. Fiziksel durum-tipleri aras\u0131ndaki nedensel ili\u015fki, bi\u00e7imsel durumlar aras\u0131ndaki soyut ili\u015fkiyi eksiksiz bir bi\u00e7imde yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu tan\u0131m\u0131n detaylar\u0131 \u00fczerinde oynanabilecek olduk\u00e7a geni\u015f bir alan mevcuttur. \u00d6rne\u011fin, sistemin girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131n sonlu durum makinesinin girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131na e\u015flenmesi haline k\u0131s\u0131tlamalar getirmek genellikle kullan\u0131\u015fl\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, e\u011fer bir k\u0131sm\u0131 belirli ba\u015flang\u0131\u00e7 durumundan elde edilebilir de\u011filse, P<\/em>\u2019nin olas\u0131 t\u00fcm <\/em>dahili durumlar\u0131n\u0131n e\u015flemesini yapmam\u0131za gerek yoktur. Fakat bu konular burada \u00f6nemsizdir. \u00d6nemli olan tan\u0131m\u0131n genel bi\u00e7imidir: \u00f6zellikle, i\u015flemlemenin bi\u00e7imsel durum-ge\u00e7i\u015f yap\u0131s\u0131n\u0131n fiziksel sistemin nedensel durum-ge\u00e7i\u015f yap\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 garantileme \u015feklidir. Bu, herhangi bir i\u015flemsel bi\u00e7imcilikte, uygulaman\u0131n t\u00fcm tan\u0131mlar\u0131n\u0131n ortak noktas\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2.1. Birle\u015fimsel Durum Makineleri (Combinatorial-State Automata)<\/h2>\n\n\n\n

Basit sonlu durum makineleri, durumlar\u0131n\u0131n tek i\u015flenenli (monadic) yap\u0131s\u0131 nedeniyle bir\u00e7ok ama\u00e7 i\u00e7in yetersizdir. \u0130\u015flemsel bi\u00e7imcilikteki \u00e7o\u011fu durum birle\u015fimsel bir yap\u0131ya sahiptir: h\u00fccresel otomatta bir h\u00fccre deseni, bir Turing makinesindeki bant-durumunun (tape-state) ve kafa-durumunun (head-state) bir birle\u015fimi, Pascal program\u0131ndaki de\u011fi\u015fkenler ve kay\u0131tlar, vb. T\u00fcm bunlar, sonlu durum makinelerinden (FSAs) sadece dahili durumun bir S<\/em> tek i\u015flenen etiketiyle de\u011fil, bunun yerine bir [S\u00b9, S\u00b2, S\u00b3, \u2026] <\/em>vekt\u00f6r\u00fcyle belirlenmesi noktas\u0131nda farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren birle\u015fimsel durum makineleri (CSAs) \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131nabilir. Bu vekt\u00f6r\u00fcn bile\u015fenleri, bir h\u00fccresel otomattaki h\u00fccreler veya bir Turing makinesinin bant kareleri (tape-squares) gibi genel durumun par\u00e7alar\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Her bir S^i<\/em> elementi i\u00e7in sonlu say\u0131da olas\u0131 S_j^i<\/em> de\u011feri bulunmaktad\u0131r, burada S_j^i, i<\/em>\u2019nci element i\u00e7in j<\/em>\u2019nci olas\u0131 de\u011ferdir. Bu de\u011ferler \u201calt durumlar\u201d olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Girdiler ve \u00e7\u0131kt\u0131lar, bir girdi vekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn [I\u00b9, \u2026, I^k] <\/em>olmas\u0131 gibi benzer bir karma\u015f\u0131k yap\u0131ya sahip olabilir. Durum-ge\u00e7i\u015f kurallar\u0131, her bir durum-vekt\u00f6r elementi i\u00e7in yeni durumu eski genel durum-vekt\u00f6r\u00fcne ve girdi-vekt\u00f6r\u00fcne ba\u011fl\u0131 olan ve ayn\u0131 durumun \u00e7\u0131kt\u0131-vekt\u00f6r\u00fc i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011fu bir fonksiyon belirleme yoluyla kesinle\u015ftirilir.<\/p>\n\n\n\n

Girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131 vekt\u00f6rleri her zaman sonludur, ancak dahili durum vekt\u00f6rleri hem sonlu hem de sonsuz olabilir. Sonlu olmas\u0131 hali daha basittir ve herhangi pratik bir ama\u00e7 i\u00e7in t\u00fcm gereken budur. Turing makineleriyle ilgileniyor olsak bile, 10^{200} <\/em>kareyle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u015feride sahip bir Turing makinesi bili\u015fsel bilim ve yapay zek\u00e2 dahilinde benzetim (simulation) ve \u00f6yk\u00fcn\u00fcm (emulation) i\u00e7in kesinlikle gerekli olan tek \u015fey olacakt\u0131r. Bununla birlikte, sonsuz olmas\u0131 hali buna benzer bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klanabilir. Esas zorluk, sonsuz miktarda bilgiyi kodlamamalar\u0131 i\u00e7in vekt\u00f6rler ve ba\u011fl\u0131l\u0131k kurallar\u0131na k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n getirilmesi gereklili\u011fidir. Bu \u00e7ok zor de\u011fildir ama burada daha fazla detaya girmeyece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n

Bir fiziksel sistemin birle\u015fimsel durum makinesi uygulayabildi\u011fi ko\u015fullar sonlu durum makinesi uygulamas\u0131 i\u00e7in gereken ko\u015fullarla benzerdir. Ana farkl\u0131l\u0131k; sistemin dahili durumlar\u0131n\u0131n, vekt\u00f6r\u00fcn her bir elementinin fiziksel sistemin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir elementine kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fi vekt\u00f6rler olarak belirlenmesi gerekmesidir. Bu t\u00fcr bir \u201cvekt\u00f6rle\u015ftirme\u201d i\u00e7in do\u011fal olan bir gereklilik, ba\u015fka alternatifler olmas\u0131 ihtimaline ra\u011fmen, her bir elementin sistem i\u00e7erisinde farkl\u0131 fiziksel bir alana kar\u015f\u0131l\u0131k gelmesidir. Ayn\u0131 \u015fey girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n karma\u015f\u0131k yap\u0131s\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Sistem, verilen bir birle\u015fimsel durum makinesini, sistemin bu t\u00fcr bir vekt\u00f6rle\u015ftirmesi varsa ve bu vekt\u00f6rlerin elementleriyle birle\u015fimsel durum makinesinin vekt\u00f6rlerinin kar\u015f\u0131l\u0131k gelen elementleri e\u015fle\u015fiyorsa uygular, \u00f6yle ki durum-ge\u00e7i\u015f ili\u015fkileri a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde e\u015fbi\u00e7imlidir (isomorphic). Detaylar a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015fu \u015fekilde ortaya konulabilir:<\/p>\n\n\n\n

Bir P <\/em>fiziksel sistemi bir M<\/em> birle\u015fimsel durum makinesini uygular; e\u011fer P<\/em>\u2019nin dahili durumlar\u0131 [s\u00b9, s\u00b2,\u2026]<\/em> bile\u015fenleri bi\u00e7imine vekt\u00f6rle\u015ftiriliyorsa ve s^j <\/em>alt-durumlar\u0131ndan M<\/em>\u2019nin kar\u015f\u0131l\u0131k gelen S^j <\/em>alt-durumlar\u0131na bir f <\/em>e\u015flemesi bulunuyorsa ve bununla birlikte girdiler ve \u00e7\u0131kt\u0131lar i\u00e7in benzer vekt\u00f6rle\u015ftirmeler bulunuyorsa, \u00f6yle ki M<\/em>\u2019nin t\u00fcm durum-ge\u00e7i\u015f kural\u0131 ([I\u00b9,\u2026,I^k], [S\u00b9, S\u00b2,\u2026]) -> ([S\u2019\u00b9, S\u2019\u00b2,\u2026], [O\u00b9,\u2026,O^l]) <\/em>: e\u011fer P<\/em> [s\u00b9, s\u00b2,\u2026] <\/em>dahili durumunda ve [i\u00b9,\u2026, i^n] <\/em>girdisini al\u0131yorsa ki s\u0131ras\u0131yla [S\u00b9, S\u00b2,\u2026] <\/em>bi\u00e7imsel durumu ve [I\u00b9, \u2026, I^k] <\/em>girdisine e\u015flenir, bu onun g\u00fcvenilir bi\u00e7imde bir dahili duruma girmesine ve s\u0131ras\u0131yla [S\u2019\u00b9, S\u2019\u00b2,\u2026] <\/em>ve [O\u00b9,\u2026, O^l] <\/em>ile e\u015flenecek bir \u00e7\u0131kt\u0131 \u00fcretmesine neden olur.<\/p>\n\n\n\n

Bir kez daha, bu tan\u0131ma \u00e7e\u015fitli ama\u00e7lar i\u00e7in birtak\u0131m k\u0131s\u0131tlamalar daha eklenebilir ve tan\u0131m\u0131n \u00e7e\u015fitli k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 detayland\u0131rmak i\u00e7in s\u00f6ylenebilecek \u00e7ok daha fazla \u015fey vard\u0131r ama bu teknik detaylar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ba\u015fka bir forumu beklemelidir (bir yerden ba\u015flamak i\u00e7in bkz. (6)). Bu tan\u0131m, uygulama teorisi i\u00e7in son nokta de\u011fildir ama teorinin temel yap\u0131s\u0131n\u0131 ortaya koyar.<\/p>\n\n\n\n

Birle\u015fimsel durum makinelerinin sonlu durum makineleri \u00fczerinde pek bir ilerleme olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Sonlu birle\u015fimsel durum makineleri, en az\u0131ndan, art\u0131k sonlu durum makinelerinden i\u015flemsel olarak daha g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildir; t\u00fcm sonlu birle\u015fimsel durum makinelerini ayn\u0131 girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131na sahip bir sonlu durum makinesiyle ili\u015fkilendiren do\u011fal bir uyu\u015fma mevcuttur. Tabii ki, birle\u015fimsel durum makineleri (Turing makineleri gibi) daha g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, fakat bu gerek\u00e7e bile bir kenara b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, birle\u015fimsel durum makinelerinin bizim ama\u00e7lar\u0131m\u0131z i\u00e7in sonlu durum makinelerinden daha uygun bir bi\u00e7imcilik (formalism) olmas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok sebebi vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk olarak, birle\u015fimsel durum makineleri \u00fczerindeki uygulama<\/em> ko\u015fullar\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131k gelen sonlu durum makinelerininkinden \u00e7ok daha k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r. Bir birle\u015fimsel durum makinesinin uygulanmas\u0131 birka\u00e7 ayr\u0131 par\u00e7a aras\u0131nda karma\u015f\u0131k nedensel bir etkile\u015fim bulunmas\u0131n\u0131 gerektirir: bu sebeple bir birle\u015fimsel durum makinesi tan\u0131m\u0131, bir sistemin nedensel organizasyonunu \u00e7ok daha ince detaylara kadar kapsayabilir. \u0130kinci olarak, birle\u015fimsel durum makinesi durumlar\u0131ndaki yap\u0131 b\u00fcy\u00fck a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 (explanatory) <\/em>fayda sa\u011flayabilir. Bir fiziksel sistemin birle\u015fimsel durum makinesi olarak betimlenmesi kar\u015f\u0131l\u0131k gelen sonlu durum makinesi olarak betimlenmesinden \u00e7ok daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. [2]<\/a> \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, birle\u015fimsel durum makineleri; Turing makineleri, h\u00fccresel otomasyon vb. gibi a\u015fina i\u015flemsel objelerin bi\u00e7imsel organizasyonunu \u00e7ok daha direkt bir bi\u00e7imde yans\u0131t\u0131r. Son olarak, birle\u015fimsel durum makinesi \u00e7er\u00e7evesi, hem sonlu hem de sonsuz makineler i\u00e7in birle\u015ftirilmi\u015f bir uygulama ko\u015fullar\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131na olanak sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Bu tan\u0131m, daha spesifik i\u015flemsel bi\u00e7imcilikler i\u00e7in uygulama ko\u015fullar\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere do\u011frudan uygulanabilir. Bir Turing makinesi i\u00e7in uygulama-ko\u015fullar\u0131n\u0131n bir a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 geli\u015ftirebilmek amac\u0131yla, diyelim ki, sadece Turing makinesini birle\u015fimsel durum makinesi olarak yeniden tan\u0131mlamaya ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r. Turing makinesinin genel durumu, (a) kafan\u0131n dahili durumunu ve (b) \u015feridin her bir karesinin durumunu i\u00e7eren dev bir vekt\u00f6r olarak g\u00f6r\u00fclebilir, burada bu durum s\u0131ras\u0131 ile karenin kafa taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren s\u0131ral\u0131 bir sembol \u00e7ifti ve bayrakt\u0131r (tabii ki sadece bir kare bu kadar kullan\u0131labilir; bu da ba\u015flang\u0131\u00e7 durumu ve durum-ge\u00e7i\u015f kurallar\u0131ndaki k\u0131s\u0131tlamalarla emniyete al\u0131nacakt\u0131r). Vekt\u00f6rler aras\u0131ndaki durum-ge\u00e7i\u015f kurallar\u0131 makine-kafas\u0131n\u0131n (machine-head) davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 belirleyen be\u015flilerden (quintuples) do\u011fal olarak \u00e7\u0131kar\u0131labilir. \u00c7o\u011funlukla anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, Turing makineleri sadece tek bir zaman-ad\u0131m\u0131nda (ba\u015flang\u0131\u00e7ta) girdi al\u0131r ve \u015ferdin i\u00e7eri\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak bir \u00e7\u0131kt\u0131 \u00fcretmez. Bu k\u0131s\u0131tlamalar, \u00f6rne\u011fin ayr\u0131 girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131 bantlar\u0131 eklenerek, do\u011fal yollarla ge\u00e7ersiz k\u0131l\u0131nabilir ancak bu \u015fekilde k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131larla bile birle\u015fimsel durum makinesi olarak do\u011fal bir tan\u0131m vard\u0131r. Turing makinesi bi\u00e7imcili\u011finden birle\u015fimsel durum bi\u00e7imcili\u011fine olan bu \u00f6teleme ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u015funu s\u00f6yleyebiliriz ki, berlirli bir Turing makinesi, kar\u015f\u0131l\u0131k gelen birle\u015fimsel durum makinesi uyguland\u0131\u011f\u0131nda uygulan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Benzer durum di\u011fer bi\u00e7imcilikteki i\u015flemlemeler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Hatta h\u00fccresel otomasyon gibi baz\u0131 bi\u00e7imcilikler daha kolayd\u0131r. Di\u011ferleri, \u00f6rne\u011fin Pascal programlar\u0131, ise daha karma\u015f\u0131kt\u0131r, fakat genel prensipler ayn\u0131d\u0131r. Her durumda manevra yap\u0131labilecek alan ve belki de al\u0131nabilecek baz\u0131 soyut kararlar mevcuttur (bir sembol yazmak ve kafay\u0131 hareket ettirmek iki durum-ge\u00e7i\u015fi olarak m\u0131 yoksa bir tane olarak m\u0131 say\u0131l\u0131yor?) ancak \u00e7ok az \u015fey verece\u011fimiz kararlara ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, birle\u015fimsel durum makinesinin tan\u0131m\u0131nda ve uygulaman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131k gelen a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda basit de\u011fi\u015fiklikler yaparak belirsiz (nondeterministic) ve olas\u0131l\u0131kl\u0131 (probabilistic) otomasyon uygulamas\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131klamalarda bulunabiliriz. Birle\u015fimsel durum makinesi i\u00e7in uygulama teorisi, uygulama teorisi i\u00e7in genel bir temel sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

2.2. Cevaplanan Sorular<\/h2>\n\n\n\n

Yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klama karma\u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcnebilir ancak ana fikir olduk\u00e7a basittir: uygulanan bir i\u015flemleme ve uygulay\u0131c\u0131 sistem aras\u0131ndaki ili\u015fki, ilkinin bi\u00e7imsel yap\u0131s\u0131 ile ikincisinin nedensel yap\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki e\u015fyap\u0131l\u0131l\u0131ktan (isomorphism) biridir. Bu a\u00e7\u0131dan, uygulama teorisine g\u00f6re, bir i\u015flemleme basit\u00e7e nedensel organizasyonun soyut belirtimidir. <\/em>Bu sonraki ama\u00e7lar i\u00e7in \u00f6nemli bir noktad\u0131r. Bu s\u0131rada \u00e7e\u015fitli sorulara ve itirazlara cevap verebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm sistemler bir miktar i\u015flemleme uygular m\u0131? <\/strong>Evet. \u00d6rne\u011fin, her fiziksel sistem tek bir dahili durumu bulunan basit bir sonlu durum makinesi uygular, \u00e7o\u011fu fiziksel sistem 2-durumlu devirsel (cyclic) sonlu durum makinesi uygular, vb. Bu bir problem de\u011fildir ve kesinlikle a\u00e7\u0131klamay\u0131 mant\u0131ks\u0131z hale getirmez. Bu sadece t\u00fcm sistemlerin t\u00fcm <\/em>i\u015flemlemeleri uyguluyor olmas\u0131 durumunda olurdu ki durum b\u00f6yle de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm sistemler belirli herhangi bir i\u015flemlemeyi uygular m\u0131? <\/strong>Hay\u0131r. Verilen karma\u015f\u0131k bir i\u015flemlemeyi uygulama ko\u015fullar\u0131- diyelim ki, 1000 elementli durum-vekt\u00f6re sahip, her bir element i\u00e7in 10 olas\u0131l\u0131k ve karma\u015f\u0131k durum-ge\u00e7i\u015f ili\u015fkileri olan bir birle\u015fimsel durum makinesi- olduk\u00e7a az say\u0131da fiziksel sistemin kar\u015f\u0131layabilece\u011fi kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olacakt\u0131r. Gerekli olan \u015fey, Searle (32)\u2019\u0131n etkili bir \u015fekilde \u00f6nerdi\u011fi gibi, sadece sistemin durumlar\u0131n\u0131n birle\u015fimsel durum makinesinin durumlar\u0131na e\u015flenmesi de\u011fildir. Ek olarak gerekli olan \u015fey, e\u015flenen durumlar\u0131n g\u00fcvenilir durum-ge\u00e7i\u015f kurallar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131d\u0131r ki t\u00fcm i\u015fi bu yapar. Bu durumda, durum-ge\u00e7i\u015f \u00fczerinde en az 10^{1000} <\/em>etkili k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131k olacakt\u0131r (her bir olas\u0131 durum-vekt\u00f6r i\u00e7in bir tane ve olas\u0131 \u00e7oklu girdi olmas\u0131 halinde daha fazla). Her bir k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131k en az 10^{1000} <\/em>olas\u0131 sonu\u00e7 i\u00e7inden birini belirtecektir (her olas\u0131 \u00e7\u0131kan durum-vekt\u00f6r i\u00e7in bir tane ve \u00e7\u0131kt\u0131lar olmas\u0131 durumunda daha fazla). Rastlant\u0131sal bir durum k\u00fcmesinin bu k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar\u0131 kar\u015f\u0131layabilmesi ihtimali (10^{1000})^{10^{1000}}<\/em>\u2019de 1\u2019den daha azd\u0131r (ge\u00e7i\u015flerin g\u00fcvenilir olmas\u0131 gereklili\u011fi sebebiyle asl\u0131nda \u00f6nemli miktarda daha azd\u0131r). Rastgele bir sistemin (Searle\u2019\u0131n duvar\u0131 gibi) nedensel yap\u0131s\u0131n\u0131n bu k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar\u0131 kar\u015f\u0131layaca\u011f\u0131n\u0131 varsaymak i\u00e7in bir sebep yoktur. Maddenin temel bile\u015fenleri hakk\u0131nda her \u015feyi bilmiyorken, rastlant\u0131sal objelerin t\u00fcm i\u015flemlemeleri uygulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlaman\u0131n <\/em>imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu do\u011frudur (belki t\u00fcm protonlar sonsuz zenginlikte dahili bir yap\u0131ya sahiptir), fakat bu sonucu reddeden herkesin olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arg\u00fcman ortaya koymas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Belirli bir sistem birden fazla i\u015flemleme uygulayabilir mi? <\/strong>Evet. Birtak\u0131m karma\u015f\u0131k i\u015flemlemeleri uygulayan herhangi bir sistem ayn\u0131 s\u0131rada bir\u00e7ok basit i\u015flemlemeyi de uygulayabilir; sadece 1-durum ve 2-durumlu sonlu durum makineleri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda belli bir karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sahip i\u015flemlemeler de. Bu mevcut a\u00e7\u0131klamada bir noksanl\u0131k demek de\u011fildir, tam aksine beklememiz gereken \u015feydir. Masamdaki sistem \u015fu anda EMACS\u2019ten saate kadar bir\u00e7ok t\u00fcrde i\u015flemleme ve bunlar\u0131n \u00e7e\u015fitli alt-i\u015flemlemelerini uyguluyor. Genel olarak, fiziksel bir nesneden ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u201co\u201d i\u015flemlemeye kanonik bir e\u015fleme yoktur. T\u00fcm fiziksel sistemlerin i\u00e7erisinde pek \u00e7ok i\u015flemleme sistemi oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bu \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, uygulama kavram\u0131 \u201c\u00e7\u0131kar-ba\u011f\u0131l (interest-relative)\u201dd\u0131r. Ancak bir kez daha, bir mant\u0131ks\u0131zl\u0131k tehdidi yoktur. Belirli bir sistemin belirli bir i\u015flemlemeyi uygulay\u0131p uygulamayaca\u011f\u0131 sorusu hala tamam\u0131yla objektiftir. As\u0131l \u00f6nemli olan belirli bir sistemin her <\/em>i\u015flemlemeyi uygulamayaca\u011f\u0131d\u0131r veya ba\u015fka bir \u015fekilde aktarmak gerekirse, belirli \u00e7o\u011fu i\u015flemleme sadece olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131 bir fiziksel sistemler k\u00fcmesi taraf\u0131ndan uygulan\u0131r. Yapay zek\u00e2 ve bili\u015fsel bilime y\u00f6nelik sa\u011flam bir temel i\u00e7in gerekli olan ve verdi\u011fim a\u00e7\u0131klaman\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u015fey budur.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer sindirim bile bir i\u015flemlemeyse, bu mant\u0131ks\u0131z de\u011fil midir? <\/strong>Bu itiraz, sindirim ve oksidasyon gibi \u015feyler de dahil olmak \u00fczere e\u011fer her s\u00fcre\u00e7 bir miktar i\u015flemleme uyguluyorsa, bu durumda, i\u015flemleme olduk\u00e7a yayg\u0131n oldu\u011fundan bili\u015fle ilgili \u00f6zel hi\u00e7bir \u015fey kalm\u0131yor hissini ifade eder. Ancak bu itiraz bir yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaya dayan\u0131r. Sindirimin herhangi verilen bir \u00f6rne\u011finin, <\/em>her fiziksel sistemin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, bir miktar i\u015flemleme uygulayaca\u011f\u0131 do\u011frudur, fakat sistemin bu i\u015flemlemeyi uyguluyor olmas\u0131 genel anlam\u0131yla bunun bir sindirim \u00f6rne\u011fi olmas\u0131yla ilgisizdir. Bunu g\u00f6rebilmek i\u00e7in, ayn\u0131 i\u015flemlemenin, bir sindirim \u00f6rne\u011fi olmaks\u0131z\u0131n, \u00e7e\u015fitli farkl\u0131 fiziksel sistemler (benim SPARC\u2019\u0131m gibi) taraf\u0131ndan uygulanm\u0131\u015f olabilece\u011fine dikkat \u00e7ekebiliriz. Bu nedenle, sistemin i\u015flemlemeyi uygulad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi sistemde sindirimin varl\u0131\u011f\u0131ndan sorumlu de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Buna kar\u015f\u0131n, bili\u015f i\u00e7in iddia \u015fudur ki bir sistemin bili\u015fsel olu\u015fu baz\u0131 i\u015flemlemelerin uygulanmas\u0131 sayesindedir. <\/em>Yani, belirli bir i\u015flemleme grubu vard\u0131r ki bunlar\u0131 uygulayan her<\/em> sistem bili\u015fseldir. Daha da ileri gidebilir ve her bili\u015fsel sistemin bir miktar i\u015flemleme uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edebiliriz, \u00f6yle ki i\u015flemlemenin her uygulamas\u0131 ayn\u0131 zamanda bili\u015fsel olur ve orijinal sistemle pek \u00e7ok spesifik zihinsel \u00f6zelli\u011fi payla\u015f\u0131r. Bu iddialar elbette tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r ve ben de bunlar\u0131 bir sonraki b\u00f6l\u00fcmde tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Ancak \u015funa dikkat \u00e7ekmek gerekir ki, i\u015flemleme ve bili\u015f aras\u0131ndaki tam da bu ili\u015fki bili\u015fin i\u015flemsel analizine alan a\u00e7ar. E\u011fer bu ili\u015fki veya bunun gibi bir ili\u015fki ge\u00e7erli olmasayd\u0131 bili\u015fin i\u015flemsel durumu sindiriminkine benzer olurdu.<\/p>\n\n\n\n

Peki ya Putnam\u2019\u0131n arg\u00fcman\u0131? <\/strong>Putnam (28), b\u00f6yle bir tan\u0131mda nerdeyse her fiziksel sistemin her sonlu durum makinesini uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini iddia etmi\u015ftir. Putnam bu sonucu, neredeyse her zaman bir sistemin fiziksel durumlar\u0131ndan bir sonlu durum makinesinin dahili durumlar\u0131na bir e\u015fleme olaca\u011f\u0131n\u0131 iddia ederek savunmu\u015ftur; \u00f6yle ki belirli bir zaman periyodunda (bug\u00fcn saat 12.00\u2019den 12.10\u2019a kadar diyelim) durumlar aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015fler t\u0131pk\u0131 makine tablosunun (machine table) s\u00f6yledi\u011fi gibidir. E\u011fer makine tablosu A<\/em> durumunun B<\/em> durumu taraf\u0131ndan takip edilmesini gerektiriyorsa, bu durumda A <\/em>durumunun her \u00f6rne\u011fi bu zaman periyodunda B <\/em>durumu taraf\u0131ndan takip edilecektir. Bu t\u00fcr bir e\u015fleme fiziksel durumlar\u0131n tekrarlanmad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131 alt\u0131nda, girdisi olmayan bir sonlu durum makinesi i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Biz basit\u00e7e sistemin ba\u015flang\u0131\u00e7 fiziksel durumunu i\u015flemlemenin ba\u015flang\u0131\u00e7 bi\u00e7imsel durumuna ve sistemin ard\u0131\u015f\u0131k durumlar\u0131n\u0131 i\u015flemlemenin ard\u0131\u015f\u0131k durumlar\u0131na e\u015fliyoruz (mapping).<\/p>\n\n\n\n

Ancak, bu sistemin s\u00f6z konusu sonlu durum makinesini uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsaymak, uygulaman\u0131n tan\u0131m\u0131ndaki durum-ge\u00e7i\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f yorumlamak demektir. Gerekli olan, basit\u00e7e A<\/em> durumunun, verilen zaman periyodunda ortaya \u00e7\u0131kan t\u00fcm \u00f6rneklerde B<\/em> durumu taraf\u0131ndan takip edilmesi de\u011fildir. Durumlar aras\u0131nda g\u00fcvenilir, kar\u015f\u0131olgusal-destekleyici bir ba\u011f olmas\u0131 gerekir. Bir A-> B <\/em>bi\u00e7imsel durum-ge\u00e7i\u015fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, durum, e\u011fer <\/em>sistem A<\/em> durumunda olsayd\u0131 B <\/em>durumuna ge\u00e7i\u015f yapard\u0131, olmal\u0131d\u0131r. Buna ek olarak, bu t\u00fcr bir ko\u015ful sadece ko\u015fullar\u0131 verilen zaman dilimi i\u00e7inde olu\u015fan durumlar i\u00e7in de\u011fil, makine tablosundaki t\u00fcm<\/em> ge\u00e7i\u015fleri kar\u015f\u0131lamal\u0131d\u0131r. Putnam\u2019\u0131n sisteminin bu \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc gereklili\u011fi kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek kolayd\u0131r. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, Putnam, modal kuvvete (modal force) sahip ko\u015fullar yerine, sadece belli zay\u0131f materyal ko\u015fullar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. Bu sebeple, onun s\u00f6zde uygulamalar\u0131 hi\u00e7bir \u015fekilde uygulama de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

(\u0130ki adet not. Birincisi, Putnam sisteminin kar\u015f\u0131olgusallar\u0131 desteklemekte ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu iddialar\u0131na k\u0131saca cevap vermi\u015ftir. Fakat, \u201ce\u011fer sistem A <\/em>durumunda olmasayd\u0131 B <\/em>durumuna ge\u00e7i\u015f yapmazd\u0131\u201d formunda olan farkl\u0131 bir kar\u015f\u0131olgusal grubunu ele alm\u0131\u015ft\u0131r. Burada konu ile alakal\u0131 olan kar\u015f\u0131olgusallar bunlar de\u011fildir. \u0130kincisi, Putnam\u2019\u0131n girdisiz sonlu durum makinelerinin yayg\u0131n olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik arg\u00fcman\u0131n\u0131n bir \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fcmlenebilece\u011fi oraya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r; bu sadece, birle\u015fimsel yap\u0131dan tamamen yoksun olmalar\u0131 nedeniyle girdisiz sonlu durum makinelerinin bili\u015fsel bilim i\u00e7in uygun olmayan bi\u00e7imcilik formu oldu\u011funu g\u00f6sterir. Putnam, benzer bir arg\u00fcman\u0131 girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131ya sahip sonlu durum makinelerinin yayg\u0131n olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in de sunmaktad\u0131r ancak bu arg\u00fcman yukar\u0131daki gibi bir itiraza kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a savunmas\u0131zd\u0131r ve benzer bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fcmlenemez. Birle\u015fimsel durum makineleri bu t\u00fcr bir arg\u00fcmana kar\u015f\u0131 daha az savunmas\u0131zd\u0131r. T\u00fcm bunlar\u0131 Chalmers (6)\u2019da \u00e7ok daha detayl\u0131 bir \u015fekilde tart\u0131\u015f\u0131yorum.)<\/p>\n\n\n\n

Peki ya anlam? <\/strong>Benim i\u015flemleme ve uygulamaya dair a\u00e7\u0131klamamdaki hi\u00e7bir \u015feyin, <\/strong>dahili durumlar\u0131n temsili i\u00e7eri\u011fi gibi herhangi bir anlamsal de\u011ferlendirmeyi gerektirmedi\u011fi dikkat \u00e7ekecektir. Bu tam da olmas\u0131 gerekendir: i\u015flemlemeler anlamsal olarak de\u011fil s\u00f6zdizimsel olarak belirtilmi\u015ftir. Bununla birlikte, belirli bir i\u015flemlemenin b\u00fct\u00fcn uygulamalar\u0131n\u0131n bir t\u00fcr anlamsal i\u00e7eri\u011fi payla\u015f\u0131yor olmas\u0131 olduk\u00e7a olas\u0131 olsa da bu, tan\u0131ma yerle\u015ftirilmekten ziyade i\u015flemleme ve uygulaman\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n bir sonucu <\/em>olmal\u0131d\u0131r. E\u011fer uygulama ko\u015fullar\u0131na anlamsal de\u011ferlendirmeler dahil edersek, i\u015flemlemenin yapay zek\u00e2 ve bili\u015fsel bilim i\u00e7in bir temel sa\u011flamada oynayabilece\u011fi herhangi bir rol tehlikeye girecektir \u00e7\u00fcnk\u00fc anlamsal i\u00e7erik konsepti o kadar yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki kendisinin ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir temele ihtiyac\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Turing makinelerinin Turing (35) taraf\u0131ndan yap\u0131lan orijinal a\u00e7\u0131klamas\u0131nda kesinlikle herhangi yerle\u015fik bir anlamsal k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131k yoktur. Bir Turing makinesi tamam\u0131yla dahil edilen mekanizmalar ba\u011flam\u0131nda, yani s\u00f6zdizimsel modeller ve bunlar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclme bi\u00e7imleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan tan\u0131mlan\u0131r. Bir Turing makinesini uygulayabilmek i\u00e7in, sadece bu bi\u00e7imsel yap\u0131n\u0131n uygulaman\u0131n nedensel yap\u0131s\u0131nda yans\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan emin olmam\u0131z gerekir. Baz\u0131 Turing makineleri kesinlikle sistematik anlamsal bir yorumlamay\u0131 destekleyecektir ki bu durumda uygulamalar\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde, ancak bu durum bir Turing makinesinin ne oldu\u011fu veya bir Turing makinesini uygulayabilme tan\u0131m\u0131nda hi\u00e7bir rol oynamaz. Bu e\u011fer, rastgele durum-ge\u00e7i\u015f be\u015flileri taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan makineler gibi, hi\u00e7bir \u00f6nemsiz olmayan anlamsal yorumlamay\u0131 (non-trivial semantic interpretation) desteklemeyen baz\u0131 Turing makineleri oldu\u011funu dikkate al\u0131rsak olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k bir hale gelecektir. Bu makineleri uygulaman\u0131n ne oldu\u011funa dair bir a\u00e7\u0131klamaya ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r ve bu a\u00e7\u0131klama, sonras\u0131nda anlamsal yorumlamay\u0131 destekleyen makinelere genelle\u015fecektir. \u015e\u00fcphesiz, bilgisayar tasar\u0131mc\u0131lar\u0131 makinelerinin uygulamalar\u0131 gereken programlar\u0131 uygulad\u0131klar\u0131ndan emin olduklar\u0131nda, bunu mekanizmalar\u0131n do\u011fru nedensel organizasyona sahip oldu\u011fundan emin olarak yapacaklard\u0131r; anlamsal i\u00e7erikle ilgilenmeyeceklerdir. Haugeland (18)\u2019\u0131n da dedi\u011fi gibi, e\u011fer siz s\u00f6zdizimi hallederseniz, anlam kendi kendini halledecektir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemleme kavram\u0131n\u0131n anlamsal i\u00e7eri\u011fe ba\u011fl\u0131 olmamas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledim; ancak ne de ikinci kavram ilkine ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Daha ziyade, hem i\u015flemleme hem de i\u00e7erik ortak bir nedensellik <\/em>kavram\u0131na ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Birinci ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, i\u015flemlemenin yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamas\u0131nda g\u00f6rd\u00fck. \u0130\u00e7erik kavram\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde nedensellik bak\u0131m\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla analiz edildi (bkz. (9) ve (13)). \u0130\u015flemlemenin ve i\u00e7eri\u011fin analizindeki bu ortak nokta, bir yandan her ikisinin de kendi analizi i\u00e7in bir di\u011ferine ba\u011fl\u0131 olmamas\u0131n\u0131 garanti ederken bir yandan da iki kavram\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak hareket etmelerinin engellenmesine olanak sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Peki ya bilgisayarlar? <\/strong>Searle (32) bir \u015feyin \u201cdijital bilgisayar\u201d olabilmesi i\u00e7in gerekenlerden bahsetmi\u015f olsa da, ben sadece i\u015flemlemeden bahsettim ve bilgisayarlardan s\u00f6z etmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131m. Bu kastidir \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u015flemleme bana daha temel ve kesinlikle yapay zek\u00e2 ve bili\u015fsel bilim i\u00e7in daha \u00f6nemli olan bir kavram olarak g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yapay zek\u00e2 ve bili\u015fsel bilim kesinlikle bili\u015fsel sistemlerin bilgisayar olmas\u0131n\u0131 gerektirmez; tabii bir bilgisayar olabilmek i\u00e7in gereken tek \u015feyin baz\u0131 i\u015flemlemeleri uygulamak oldu\u011funu \u015fart ko\u015fmad\u0131k\u00e7a, ki bu durumda tan\u0131m anlams\u0131z olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bir \u015feyin bilgisayar olmas\u0131 i\u00e7in ne gerekir? Tahminen, bir bilgisayar sadece tek bir i\u015flemlemeyi uygulamaz. Bir\u00e7ok i\u015flemlemeyi uygulama kapasitesinin olmas\u0131 gerekir; yani programlanabilir <\/em>olmal\u0131d\u0131r. Daha a\u015f\u0131r\u0131 bir durumda, bir bilgisayar evrensel yani herhangi bir yinelemeli say\u0131labilir fonksiyonu hesaplamaya programlanabilir olacakt\u0131r. Evrensellik belki bir bilgisayardan beklenmez, ama programlanabilirlik kesinlikle beklenir. Bilgisayarlar\u0131 yukar\u0131da bahsedilen uygulama teorisine dahil edebilmek i\u00e7in, bir bilgisayar\u0131n belirli parametlere sahip bir birle\u015fimsel durum makinesi olmas\u0131n\u0131 isteyebiliriz, \u00f6yle ki bu parametlerin nas\u0131l ayarland\u0131\u011f\u0131na dayanarak bir\u00e7ok farkl\u0131 birle\u015fimsel durum makinesi uygulanabilir. Bunlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6rne\u011fin, parametrelerin banttaki \u201cprogram\u201d sembollerine kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fi evrensel bir Turing makinesi g\u00f6r\u00fclebilir. Her hal\u00fckarda, bu t\u00fcr bir bilgisayar teorisi bili\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in gerekli de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Beyin bu manada bir bilgisayar m\u0131d\u0131r? Bu tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak, beyin bilin\u00e7li bir seri kural-takibi (rule-following) gibi zahmetli bir ara\u00e7la \u00e7e\u015fitli i\u015flemlemeleri uygulamaya \u201cprogramlanabilir\u201d ancak bu hayli tesad\u00fcfi bir yetenektir. Farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131dan, \u00f6\u011frenmenin bir t\u00fcr programlanabilme ve parametre-ayar\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilir, fakat bunun, bu \u015fekilde tan\u0131mlanamayacak kadar dolayl\u0131 bir parametre-ayar\u0131 t\u00fcr\u00fc oldu\u011fu iddia edilebilir. Her durumda, bu soru bizim amac\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00f6nemsizdir. As\u0131l \u00f6nemli olan, beynin bir bilgisayar olmas\u0131 de\u011fil, \u00e7e\u015fitli karma\u015f\u0131k i\u015flemlemeleri uyguluyor olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3. \u0130\u015flemleme ve Bili\u015f<\/h1>\n\n\n\n

Yukar\u0131da bahsedilen b\u00f6l\u00fcm hik\u00e2yenin sadece yar\u0131s\u0131d\u0131r. \u015eimdi ise yukar\u0131daki i\u015flemleme ve uygulama a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131, i\u015flemleme ve bili\u015f aras\u0131ndaki ili\u015fkiye genel bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7izmek ve i\u015flemlemenin yapay zek\u00e2 ve bili\u015fsel bilim i\u00e7in oynad\u0131\u011f\u0131 temel rol\u00fc gerek\u00e7elendirmek i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemsel yeterlilik tezinin gerek\u00e7elendirilmesi \u015fu ana kadar genellikle sa\u011flam temellere dayanmam\u0131\u015ft\u0131r. Belki de en yayg\u0131n hamle, belirli bir i\u015flemlemenin her uygulamas\u0131n\u0131n belirli bir t\u00fcr davran\u0131\u015fa sahip olaca\u011f\u0131na dikkat \u00e7eken ve do\u011fru t\u00fcrde bir davran\u0131\u015f\u0131n zihinsellik i\u00e7in yeterli oldu\u011funu iddia eden Turing testine ba\u015fvurmak olmu\u015ftur. Ancak Turing testi zay\u0131f ve yapay zek\u00e2n\u0131n ba\u015fvurmaya ihtiya\u00e7 duymad\u0131\u011f\u0131 bir temeldir. Herhangi davran\u0131\u015fsal bir betimleme, zihinsellikten tamamen yoksun sistemler taraf\u0131ndan uygulanabilir (Block (2)\u2019\u0131n devasa arama tablolar\u0131 gibi). Davran\u0131\u015f zihin <\/em>i\u00e7in yeterli olsa bile, mant\u0131ksal davran\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n sonlanmas\u0131, davran\u0131\u015f\u0131n spesifik zihinsel \u00f6zellikler i\u00e7in yeterli olabilmesini mant\u0131ks\u0131z k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: zihinsel olarak ayr\u0131 iki sistem ayn\u0131 davran\u0131\u015fsal e\u011filime sahip olabilir. Bu durumda bili\u015f i\u00e7in i\u015flemsel bir temel bundan daha s\u0131k\u0131 bir ba\u011flant\u0131 gerektirecektir.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yerine, i\u015flemlemenin \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m temel \u00f6zelli\u011fi, daha \u00f6nce de belirtti\u011fimiz; bir i\u015flemlemenin, bir sistemin nedensel organizasyonunun soyut bir belirtimini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fidir. Nedensel organizasyon i\u015flemleme ve bili\u015f aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 noktas\u0131d\u0131r. E\u011fer bili\u015fsel sistemler, nedensel organizasyonlar\u0131 sayesinde kendi zihinsel \u00f6zelliklerine sahiplerse ve e\u011fer bu nedensel organizasyonlar i\u015flemsel olarak belirtilebilir olursa bu durumda i\u015flemsel yeterlilik tezi kurulmu\u015f olur. Benzer \u015fekilde, e\u011fer davran\u0131\u015f\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131yla \u00f6ncelikli olarak ili\u015fkili olan \u015fey bir sistemin nedensel organizasyonuysa, bu durumda i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezi kurulmu\u015f olacakt\u0131r. Yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klama ile her zaman, ilgili nedensel organizasyonun ve dolay\u0131s\u0131yla bili\u015fin dayand\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelliklerin i\u015flemsel belirtimini yapabilece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n

3.1. \u00d6rg\u00fctsel De\u011fi\u015fmezlik<\/h2>\n\n\n\n

Bu konuyu daha detayl\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in, bir sistemin nedensel topolojisi (causal topology) <\/em>kavram\u0131n\u0131 tan\u0131taca\u011f\u0131m. Nedensel topoloji bir sistemin soyut nedensel organizasyonunu, yani, tek tek par\u00e7alar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131ndan ve nedensel ba\u011flant\u0131lar\u0131n uygulama \u015feklinden soyutlanm\u0131\u015f, sistemin par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki etkile\u015fim modelini temsil eder. Nedensel topoloji, bir grafik veya a\u011f\u0131n statik topolojisine (static topoloji) benzer bir dinamik topoloji (dynamic topoloji) olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Herhangi bir sistem birka\u00e7 farkl\u0131 seviyede nedensel topoloji bulunduracakt\u0131r. Bili\u015fsel sistemler i\u00e7in, ki bizim de ilgilenecek olduklar\u0131m\u0131z bunlard\u0131r, uygun seviyedeki nedensel topoloji davran\u0131\u015f\u0131n nedenselli\u011fini belirleyecek kadar iyi bir seviyede olacakt\u0131r. Beyin i\u00e7in, sadece beynin bili\u015fsel mekanizmalar\u0131n\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dayanarak, bu b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla n\u00f6ral seviye veya daha y\u00fcksek bir seviye olacakt\u0131r. (Nedensel topoloji kavram\u0131 \u015fu an i\u00e7in zorunlu olarak bi\u00e7imsel de\u011fildir, bunun bi\u00e7imselle\u015ftirilmesini daha sonra tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m.)<\/p>\n\n\n\n

Bir P<\/em> niteli\u011fine, nedensel topoloji bak\u0131m\u0131nda bir de\u011fi\u015fmez ise, yani sistemdeki nedensel topolojiyi koruyan herhangi bir de\u011fi\u015fiklik P<\/em>\u2019yi de koruyorsa, \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez (organizational invariant) <\/em>diyelim. S\u00f6z konusu de\u011fi\u015fiklikler \u015funlar\u0131 kapsamaktad\u0131r: (a) sistemi uzayda hareket ettirmek: (b) sistemi germek, bozmak, genle\u015ftirmek ve b\u00fczmek; \u00a9 sistemin yeteri kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olan par\u00e7alar\u0131n\u0131 ayn\u0131 b\u00f6lgesel fonksiyonu y\u00fcr\u00fcten par\u00e7alarla de\u011fi\u015ftirmek; (\u00f6r. bir n\u00f6ronu ayn\u0131 girdi\/\u00e7\u0131kt\u0131 \u00f6zelliklerine sahip silikon bir \u00e7ip ile de\u011fi\u015ftirmek); (d) bir sistemin par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki nedensel ba\u011flar\u0131 ayn\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131k modellerini koruyan di\u011fer ba\u011flarla de\u011fi\u015ftirmek (\u00f6r. bir telefon i\u00e7indeki mekanik ba\u011f\u0131 elektrik ba\u011f\u0131yla de\u011fi\u015ftirebiliriz) ve (e) sistemin par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki nedensel etkile\u015fim modelini de\u011fi\u015ftirmeyecek di\u011fer de\u011fi\u015fiklikler.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7o\u011fu nitelik \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez de\u011fildir. U\u00e7abilme niteli\u011fi, \u00f6rne\u011fin, bir \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez de\u011fildir: bir u\u00e7a\u011f\u0131, nedensel topolojisini koruyarak yere indirebiliriz ve bu durumda art\u0131k u\u00e7mayacakt\u0131r. Sindirim de ayn\u0131 \u015fekilde: nedensel modelleri korurken, sindirimle alakal\u0131 par\u00e7alar\u0131 ad\u0131m ad\u0131m metal par\u00e7alar\u0131yla de\u011fi\u015ftirirsek, bir s\u00fcre sonra art\u0131k bu bir sindirim \u00f6rne\u011fi olmayacakt\u0131r, hi\u00e7bir besin grubu ayr\u0131\u015fmayacak ve bir enerji a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmayacakt\u0131r, vb. Bir di\u015f macunu t\u00fcp\u00fc olma niteli\u011fi \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez de\u011fildir; e\u011fer t\u00fcp\u00fc bir \u00e7ember haline getirirsek veya nedensel topolojiyi korurken di\u015f macununu f\u0131st\u0131k ezmesiyle de\u011fi\u015ftirirsek, bu durumda art\u0131k bir di\u015f macunu t\u00fcp\u00fcm\u00fcz olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Genel itibariyle \u00e7o\u011fu nitelik, \u00f6z\u00fcnde nedensel topoloji \u00f6zelli\u011fi olmayan belirli \u00f6zelliklere dayan\u0131r. U\u00e7mak y\u00fcksekli\u011fe, sindirim belirli fizikokimyasal bir yap\u0131ya, di\u015f macunu t\u00fcp\u00fc bir \u015fekle ve fizikokimyasal yap\u0131ya, vb. dayan\u0131r. S\u00fcre\u00e7 boyunca nedensel topoloji korunuyor olsa bile, s\u00f6z konusu \u00f6zellikleri yeteri kadar de\u011fi\u015ftirdi\u011finizde ilgili nitelik de\u011fi\u015fecektir.<\/p>\n\n\n\n

3.2. Zihinsel Niteliklerin \u00d6rg\u00fctsel De\u011fi\u015fmezli\u011fi<\/h2>\n\n\n\n

Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn temel iddias\u0131 \u00e7o\u011fu zihinsel niteli\u011fin \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez oldu\u011fudur. Bir bili\u015fsel sistemi ne kadar gerdi\u011fimiz, yerini veya k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmemiz \u00f6nemli de\u011fildir; sistemin nedensel topolojisini korudu\u011fumuz s\u00fcrece zihinsel niteliklerini koruyor olaca\u011f\u0131z. [3]<\/a><\/p>\n\n\n\n

K\u0131smen \u00e7evrenin durumuna ba\u011fl\u0131 olan nitelikler i\u00e7in bir istisna yapmak gerekmektedir. Bu t\u00fcr nitelikler bilgiyi (P<\/em>\u2019yi bilen bir sistemi P<\/em>\u2019nin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7evreye ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, art\u0131k bu P<\/em>\u2019yi tan\u0131mayacakt\u0131r) ve inanc\u0131n i\u00e7eri\u011finin \u00e7evresel ba\u011flama dayand\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 yorumlardaki inanc\u0131 kapsar. Ancak, sadece dahili (beyin) duruma dayanan zihinsel nitelikler \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmezdir. Bu, nedensel topolojinin bilgi ve inan\u00e7la alakas\u0131z oldu\u011funu s\u00f6ylemek anlam\u0131na gelmez. Bu niteliklere d\u00e2hili (internal) <\/em>katk\u0131s\u0131n\u0131 yine de yakalayacakt\u0131r- yani nedensel topoloji, beynin katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 kadar katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Yaln\u0131zca, \u00e7evre de bir rol oynayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Temel iddia zihinsel niteliklerin iki \u00e7e\u015fide b\u00f6l\u00fcnmesiyle gerek\u00e7elendirilebilir: inan\u00e7, \u00f6\u011frenme ve alg\u0131 gibi nedensel rolleriyle karakterize olan psikolojik nitelikler ve bilin\u00e7li olarak deneyimlenme \u015fekilleriyle karakterize olan fenomenal nitelikler. Psikolojik nitelikler zihnin yapt\u0131\u011f\u0131 <\/em>t\u00fcrde \u015feylerle ilgilenirler ve fenomenal nitelikler bunlar\u0131n nas\u0131l hissettirdi\u011fi <\/em>ile ilgilenirler. (Baz\u0131lar\u0131, inan\u00e7 gibi niteliklerin birinciden ziyade ikinci grupla ili\u015fkilendirilmesi gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr; ben ise bunun do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum, ancak burada hi\u00e7bir \u015fey buna ba\u011fl\u0131 olmayacakt\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n

Psikolojik nitelikler, di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra Armstrong (1) ve Lewis (19)\u2019in de \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi, genel nedensel sistem i\u00e7indeki rolleriyle etkin bir \u015fekilde tan\u0131mlan\u0131rlar: farkl\u0131 durumlar aras\u0131ndaki etkile\u015fim modeli bir sistemin psikolojik niteliklerinin belirleyicisidir. Ayn\u0131 nedensel topolojiye sahip sistemler, ayn\u0131 durumlar aras\u0131ndaki nedensel etkile\u015fim modellerini payla\u015facaklard\u0131r ve bu nedenle, Lewis (19)\u2019in analizine g\u00f6re, (\u00e7evreyle olan ili\u015fkileri uygun oldu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e) ayn\u0131 psikolojik nitelikleri payla\u015facaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Fenomenal nitelikler daha problematiktir. Lewis ve Armstrong da dahil olmak \u00fczere \u00e7o\u011fu bu \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnse de, bunlar\u0131n kendi nedensel rolleri \u00fczerinden tan\u0131mlanmalar\u0131 <\/em>pek olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnememektedir. Bilin\u00e7li bir deneyim olmak baz\u0131 rolleri yerine getirebilmek de\u011fil, daha ziyade belirli bir hisse sahip olmakt\u0131r. Nagel (22)\u2019\u0131n ifadesiyle, bu nitelikler onlara sahip olman\u0131n nas\u0131l bir \u015fey <\/em>oldu\u011fu \u00fczerinden vas\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131rlar. Fenomenal nitelikler hala olduk\u00e7a gizemli ve anla\u015f\u0131lmazd\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, ben, ba\u015fka bir yerde de bahsetti\u011fim \u00fczere, bunlar\u0131n \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez olarak g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi kanaatindeyim. Buna y\u00f6nelik arg\u00fcman, \u00e7ok k\u0131saca, olmayana ergidir (reductio). <\/em>Bilin\u00e7li deneyimin \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayal\u0131m. Bu durumda burada, ayn\u0131 nedensel topolojiye sahip fakat farkl\u0131 bilin\u00e7li deneyimlere sahip sistemler var olur. Bunu, n\u00f6ronlar ve silikon gibi sistemlerin farkl\u0131 materyallerden yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ba\u011flayal\u0131m; benzer bir arg\u00fcman di\u011fer t\u00fcrdeki farkl\u0131l\u0131klar i\u00e7in de verilebilir. \u0130ki sistem ayn\u0131 nedensel topolojiye sahip oldu\u011fu i\u00e7in, (prensipte) ilk sistemi, n\u00f6ronlar\u0131 birer birer ayn\u0131 girdi\/\u00e7\u0131kt\u0131l\u0131 silikon \u00e7iplerle de\u011fi\u015ftirir gibi sadece a\u015famal\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yaparak, etkile\u015fimin genel modeli s\u00fcre\u00e7 boyunca ayn\u0131 kalacak \u015fekilde ikinci sisteme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliriz. Ara sistemler yelpazesinde, sistemin y\u00fczde onundan daha az\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi\u011fimiz ama bilin\u00e7li deneyimi farkl\u0131la\u015fan iki sistem olmal\u0131d\u0131r. Bu iki, N <\/em>ve S <\/em>sistemini ele alal\u0131m, birinin devresinin n\u00f6ral di\u011ferinin silikon olmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tamamen \u00f6zde\u015ftirler.<\/p>\n\n\n\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyindeki anahtar ad\u0131m N<\/em>\u2019deki ilgili n\u00f6ral devreyi ele alarak yan\u0131na, iki devre aras\u0131nda bir anahtarla birlikte, nedensel olarak e\u015fbi\u00e7imli yedek silikon devre kurmakt\u0131r. Anahtar\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131zda veya kapatt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ne olur? Hipoteze g\u00f6re, sistemin bilin\u00e7li deneyimi de\u011fi\u015fecektir: \u00f6rnekleme amac\u0131yla diyelim ki, parlak k\u0131rm\u0131z\u0131 bir deneyimden parlak mavi bir deneyime de\u011fi\u015fecektir (veya soluk k\u0131rm\u0131z\u0131ya veya herhangi ba\u015fka bir \u015feye). \u00d6ncesinde sadece N <\/em>iken bu de\u011fi\u015fimden sonra sistem S<\/em>\u2019nin bir versiyonudur.<\/p>\n\n\n\n

Ancak varsay\u0131mlar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, sistemin bu de\u011fi\u015fiklikleri fark etmesine <\/em>olanak yoktur. Kendi nedensel topolojisi dura\u011fand\u0131r, bu nedenle t\u00fcm i\u015flevsel durumlar\u0131 ve davran\u0131\u015fsal yap\u0131lar\u0131 sabitle\u015ftirilmi\u015ftir. E\u011fer fark etme hali (olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi) i\u015flevsellikle tan\u0131mlan\u0131rsa, bu durumda herhangi bir fark etme ya\u015fanmas\u0131 i\u00e7in yer yoktur, e\u011fer de\u011filse, buradaki herhangi bir fark etme ger\u00e7ekten de kuvvetsiz bir olay gibi g\u00f6r\u00fcnecektir. E\u011fer Descartes\u2019\u00e7\u0131 bir alemde ba\u015f\u0131bo\u015f bir \u015fekilde dola\u015fm\u0131yorsa, \u201cHmm! Az \u00f6nce garip bir \u015fey oldu!\u201d gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye kesinlikle yer yoktur. [4]<\/a> B\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olsayd\u0131 bile, tamam\u0131yla etkisiz olurdu; sistem i\u00e7inde hi\u00e7bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fi\u015fimine yol a\u00e7amazd\u0131, ki bundan bahsedemezdi bile. (\u0130kame, i\u015flemede baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler sa\u011flayacak olsayd\u0131, sistemler sonu\u00e7ta ayn\u0131 nedensel topolojiye sahip olmayacakt\u0131. Arg\u00fcman\u0131n bir olmayana ergi (reductio) bi\u00e7iminde oldu\u011funu hat\u0131rlayal\u0131m.) Hatta anahtar\u0131, k\u0131rm\u0131z\u0131 ve mavi deneyimlerin sistemin dahili g\u00f6z\u00fcnde \u201cdans etmeleri\u201d i\u00e7in bir\u00e7ok kez \u00e7evirebiliriz; hi\u00e7bir zaman fark etmeyecektir. Bu, bence, orijinal hipotezin olmayana ergi y\u00f6ntemidir (reductio ad absurdum)<\/em>: e\u011fer birinin deneyimleri de\u011fi\u015firse, bunu potansiyel olarak baz\u0131 nedensel farkl\u0131l\u0131klar yapacak \u015fekilde fark edebilir. Bu nedenle orijinal varsay\u0131m yanl\u0131\u015ft\u0131r ve fenomenal nitelikler \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmezdirler. Bu, tabii ki \u00fczerinde daha detayl\u0131 bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektiriyor. Bu \u201cDans Eden Kualiaya (Dancing Qualia)\u201d dair detaylar\u0131 ilgili \u201cSolan Kualia (Fading Qualia)\u201d arg\u00fcman\u0131yla birlikte Chalmers (5)\u2019de veriyorum.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer t\u00fcm bunlar i\u015fe yararsa, \u00e7o\u011fu zihinsel niteli\u011fin \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez oldu\u011fu ortaya konulmu\u015f olur: ince-taneli (fine-grained) nedensel topolojilerini payla\u015fan herhangi iki sistem, \u00e7evrenin katk\u0131lar\u0131n\u0131 mod\u00fcle ederek zihinsel niteliklerini payla\u015facaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3.3. Tezlerin Gerek\u00e7elendirilmesi<\/h2>\n\n\n\n

\u0130\u015flemsel yeterlilik tezini olu\u015fturabilmek i\u00e7in, t\u00fcm yapmam\u0131z gereken \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmezlerin baz\u0131 i\u015flemsel yap\u0131lar taraf\u0131ndan sabitlenmesini sa\u011flamakt\u0131r. Bu olduk\u00e7a a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bir \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez niteli\u011fi sadece sistemin par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki baz\u0131 nedensel etkile\u015fim modellerine dayan\u0131r. B\u00f6yle bir modele dayanarak, bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a bir birle\u015fimsel durum makinesi betimlemesine dahil edebiliriz: sistemin par\u00e7alar\u0131 birle\u015fimsel durum makinesi durum-vekt\u00f6rlerinin elementlerine kar\u015f\u0131l\u0131k gelecektir ve etkile\u015fim modelleri durum-ge\u00e7i\u015f kurallar\u0131yla ifadece edilecektir. Her bir par\u00e7a, par\u00e7alar aras\u0131ndaki nedensel ba\u011fl\u0131l\u0131kla alakal\u0131 sonlu say\u0131da duruma sahip oldu\u011fu s\u00fcrece ki ger\u00e7ek\u00e7i olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, i\u015flevleri sonsuz kesinli\u011fe ba\u011fl\u0131 olamayacak herhangi bir biyolojik sistem i\u00e7in bu ge\u00e7erlidir, bu durum do\u011frudan i\u015fe yarayacakt\u0131r. (Analog nicelikle ilgili durumu a\u015fa\u011f\u0131da daha detayl\u0131 olarak tart\u0131\u015f\u0131yorum.) Bu birle\u015fimsel durum makinesini uygulayan her sistem orijinal sistemin nedensel topolojisini payla\u015facakt\u0131r. Do\u011frusu, birle\u015fimsel durum makinesi bi\u00e7imcili\u011finin nedensel topoloji kavram\u0131n\u0131n m\u00fckemmel bir bi\u00e7imselle\u015ftirilmesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bir birle\u015fimsel durum makinesi betimlemesi bir sistemin par\u00e7alara ayr\u0131lmas\u0131n\u0131, her bir par\u00e7a i\u00e7in bir durum uzay\u0131 ve bu durumlar aras\u0131nda bir etkile\u015fim modeli belirtir. Bu tam da nedensel topolojinin temelini sa\u011flayan \u015feydir.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer daha \u00f6ncekiler do\u011fruysa bu, i\u015flemsel yeterlilik tezini ve dolay\u0131s\u0131yla Searle\u2019\u0131n \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc yapay zek\u00e2\u201d dedi\u011fi, herhangi bir uygulamas\u0131 zihinsellik bulunduran baz\u0131 i\u015flemlemelerin var oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn do\u011frulu\u011funu ortaya koyar. Bir beynin ince taneli (fine-grained) nedensel topolojisi bir birle\u015fimsel durum makinesi olarak belirtilebilir. Bu birle\u015fimsel durum makinesinin herhangi bir uygulamas\u0131 belirtilen nedensel topolojiyi ve bu sebeple beyinden ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez zihinsel nitelikleri payla\u015facakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezi de benzer \u015fekilde gerek\u00e7elendirilebilir. Zihinsel nitelikler \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez oldu\u011fundan, ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 fiziksel nitelikler nedensel organizasyon nitelikleridir. Zihinsel niteliklere herhangi bir \u015fekilde fiziksel a\u00e7\u0131dan a\u00e7\u0131klama getirilmek istendi\u011fi s\u00fcrece, sistemin nedensel organizasyonu y\u00f6n\u00fcnden a\u00e7\u0131klanabilirler. [5]<\/a> E\u011fer istersek daha fazla niteli\u011fe (uygulamaya y\u00f6nelik detaylara) ba\u015fvurabiliriz, ancak bunlar\u0131n a\u00e7\u0131klama i\u00e7in hayati \u00f6nem arz etmedi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bir elementin n\u00f6ral veya elektronik yap\u0131s\u0131 bir\u00e7ok ama\u00e7 a\u00e7\u0131s\u0131ndan alakas\u0131zd\u0131r; daha a\u00e7\u0131k olmak gerekirse yap\u0131, sadece elementin sistem i\u00e7indeki nedensel rol\u00fcn\u00fc belirledi\u011fi s\u00fcrece ilgilidir. Ayn\u0131 nedensel role sahip farkl\u0131 fiziksel yap\u0131daki bir element de ayn\u0131 i\u015flevi g\u00f6recektir. Bunu s\u00f6ylemek, \u00f6rne\u011fin, n\u00f6ral niteliklerin a\u00e7\u0131klamayla tamamen ilgisiz oldu\u011fu gibi mant\u0131ks\u0131z bir iddia ortaya koymak de\u011fildir. Bir sistemin nedensel organizasyonunu incelemenin en iyi yolu \u00e7o\u011funlukla onun n\u00f6ral niteliklerini incelemekten ge\u00e7er. \u0130ddia basit\u00e7e \u015fudur ki; n\u00f6ral \u00f6zelliklerin ne dereceye kadar a\u00e7\u0131klamayla ili\u015fkili oldu\u011fu, bir sistemin nedensel organizasyonunu belirlemede oynad\u0131klar\u0131 rollerin sonucudur.<\/p>\n\n\n\n

Davran\u0131\u015f\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda da nedensel organizasyon merkezde yer al\u0131r. Bir sistemin davran\u0131\u015f\u0131, bunun alt\u0131nda yatan nedensel organizasyon taraf\u0131ndan belirlenir ve i\u015flemleme \u00e7er\u00e7evesinin bize bu organizasyonun belirtilebilece\u011fi ideal bir dil sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u00d6rne\u011fin bir sistemin alt durumlar\u0131 aras\u0131ndaki nedensel etkile\u015fim modeline bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu modeli yakalayan bir birle\u015fimsel durum makinesi betimlemesi olacakt\u0131r. Bu t\u00fcr bir i\u015flemsel betimleme, davran\u0131\u015f\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131 i\u00e7in genel bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in, \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez olmayan baz\u0131 niteliklere ba\u015fvuraca\u011f\u0131z. E\u011fer bili\u015fin biyolojik temelleriyle ilgileniyorsak, n\u00f6ral niteliklere ba\u015fvururuz. Konumlanm\u0131\u015f bili\u015fi (situated cognition) a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in, \u00e7evresel niteliklere ba\u015fvurabiliriz. Bu normaldir; i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezi m\u00fcnhas\u0131r<\/em> bir tez de\u011fildir. Yine de genellikle n\u00f6ral niteliklerle, nedensel organizasyonu belirledi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde; \u00e7evre nitelikleriyle bir sistemin i\u015fleme modelini etkiledi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, vb. ilgileniriz. \u0130\u015flemleme, bu di\u011fer fakt\u00f6rlerin \u00fczerine eklemeler yapabilece\u011fi genel a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flar. [6]<\/a><\/p>\n\n\n\n

3.4. Baz\u0131 \u0130tirazlar<\/h2>\n\n\n\n

Bili\u015f i\u00e7in i\u015flemsel bir temel iki a\u00e7\u0131dan sorgulanabilir. \u0130lk itiraz t\u00fcr\u00fc, i\u015flemlemenin bili\u015fin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapamayaca\u011f\u0131<\/em>; belki de insan bili\u015findeki nedensel yap\u0131n\u0131n i\u015flemsel betimlemenin sa\u011flayabilece\u011finin \u00f6tesine ge\u00e7ti\u011finden dolay\u0131 i\u015flemsel benzetiminin (simulation) \u00f6rne\u011fin insan davran\u0131\u015fsal kapasitelerini bile, tekrar \u00fcretemeyece\u011fini iddia etmektedir. \u0130kincisi i\u015flemlemenin kapasiteleri yakalayabilece\u011fini kabul eder, ancak ger\u00e7ek zihinsellik i\u00e7in \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131n gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer. \u0130kinci t\u00fcrden d\u00f6rt adet ve sonras\u0131nda ilk t\u00fcrden \u00fc\u00e7 adet itiraz\u0131 ele alaca\u011f\u0131m. Bu itirazlar\u0131n \u00e7o\u011funun cevab\u0131 yukar\u0131da geli\u015ftirilen \u00e7er\u00e7evenin direkt d\u0131\u015f\u0131nda kalmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Fakat i\u015flemsel model sadece bir sim\u00fclasyondan ibaret! <\/strong>Bu itiraza g\u00f6re, Searle (30), Harnad (17) ve di\u011fer bir\u00e7oklar\u0131na istinaden, bir f\u0131rt\u0131nan\u0131n bilgisayar modelinin ger\u00e7ek bir f\u0131rt\u0131na olmas\u0131n\u0131 beklemeyiz, \u00f6yleyse zihnin bilgisayar modeli neden ger\u00e7ek bir zihin olsun? Ancak bu \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmezlikle ilgili \u00f6nemli bir noktay\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmakt\u0131r. \u0130\u015flemsel bir benzetim (simulation) sadece bi\u00e7imsel soyutluk de\u011fildir, kendine \u00f6zg\u00fc zengin dahili dinamiklere sahiptir. Uygun bir \u015fekilde tasarland\u0131\u011f\u0131 takdirde, sistemin modellenen nedensel topolojisini payla\u015facakt\u0131r, b\u00f6ylece sistemin \u00f6rg\u00fctsel olarak de\u011fi\u015fmez nitelikleri sadece taklit edilmeyecek (simulate), tekrarlanacakt\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemsel bir modelin belirli bir niteli\u011fi taklit mi etti\u011fi yoksa tekrarlad\u0131\u011f\u0131 m\u0131 sorusu, niteli\u011fin \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusuna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bir f\u0131rt\u0131na olma niteli\u011fi, s\u00f6zgelimi r\u00fczg\u00e2r ve havan\u0131n dahil olmas\u0131 \u201cf\u0131rt\u0131nal\u0131l\u0131k\u201d kavram\u0131n\u0131n kendisi i\u00e7in gerekli oldu\u011fundan dolay\u0131, a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00f6rg\u00fctsel bir de\u011fi\u015fmez de\u011fildir. Ayn\u0131 durum, spesifik fiziksel elementler tan\u0131mlay\u0131c\u0131 bir rol oynad\u0131klar\u0131 i\u00e7in sindirim ve s\u0131cakl\u0131k gibi nitelikler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bili\u015fin \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmezli\u011fine bu t\u00fcr bariz bir itiraz yoktur, dolay\u0131s\u0131yla bu durumlar benzer de\u011fildir ve dahas\u0131, yukar\u0131da ben zihinsel nitelikler i\u00e7in \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmezli\u011fin asl\u0131nda ge\u00e7erli oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcm. Buradan, i\u015flemsel olarak zihnin dengi olan bir modelin kendisinin bir zihin oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6zdizim ve anlam. <\/strong>Searle (31) \u015fu ifadeleri savunmu\u015ftur: (1) Bir bilgisayar program\u0131 s\u00f6zdizimseldir; (2) S\u00f6zdizim anlam i\u00e7in yeterli de\u011fildir; (3) Zihinler anlama sahiptir; bu sebeple (4) Bir bilgisayar program\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 zihin i\u00e7in yetersizdir. \u0130kinci \u00f6nermeyle ilgili endi\u015feleri bir kenara ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu arg\u00fcman\u0131n programlar ve bu programlar\u0131n uygulanmas\u0131 aras\u0131nda ikilemde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Programlar\u0131n kendileri s\u00f6zdizimsel objeler olurken, uygulamalar de\u011fildir: bunlar karma\u015f\u0131k nedensel organizasyonlara sahip ve i\u00e7inde ger\u00e7ek fiziksel nedenselliklerin oldu\u011fu, ger\u00e7ek fiziksel sistemlerdir. Elektronik bir bilgisayarda, \u00f6rne\u011fin, devreler ve voltajlar, n\u00f6ronlar ve aktivasyonlar\u0131n birbirini itmesine benzer \u015fekilde birbirini itmektedir. Tam da bu nedensellik sebebiyle, uygulamalar, bili\u015fsel ve dolay\u0131s\u0131yla anlamsal niteliklere sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

Burada b\u00fct\u00fcn i\u015fi yapan uygulama kavram\u0131d\u0131r. Bir program ve bunun fiziksel uygulamas\u0131 birbirine e\u015f olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir- bunlar tamamen farkl\u0131 seviyelere ba\u011fl\u0131d\u0131rlar ve tamamen farkl\u0131 niteliklere sahiptirler. S\u00f6zdizimsel olan programd\u0131r ve anlamsal i\u00e7eri\u011fe sahip olan uygulamad\u0131r. Tabii ki, t\u0131pk\u0131 beynin <\/em>nas\u0131l anlamsal i\u00e7eri\u011fe sahip olabildi\u011fi sorusunun var olmas\u0131 gibi, bir uygulaman\u0131n nas\u0131l anlamsal i\u00e7eri\u011fi sahip olabildi\u011fiyle de ilgili hala \u00f6nemli bir soru bulunmaktad\u0131r. Fakat bir kere program yerine uygulamaya odakland\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, en az\u0131ndan do\u011fru yerde oldu\u011fumuz s\u00f6ylenebilir. Belli belirsiz s\u00f6zdizimsel bir objedense, nedensel \u00f6neme sahip bir fiziksel sistemden bahsediyoruz. E\u011fer beyinlerin, nedensel organizasyonlar\u0131 ve nedensel ili\u015fkileri sayesinde anlamsal niteliklere sahip olduklar\u0131n\u0131 kabul edersek, ki bu olduk\u00e7a makuld\u00fcr, bu durumda ayn\u0131 \u015fey uygulamalar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. S\u00f6zdizim anlam i\u00e7in yeterli olmayabilir ama do\u011fru t\u00fcrdeki bir nedensellik yeterlidir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ince Odas\u0131. <\/strong>Burada <\/strong>Searle\u2019\u0131n me\u015fhur \u00c7ince odas\u0131 arg\u00fcman\u0131n\u0131 detayl\u0131 olarak ele almaya gerek yoktur. Ancak verdi\u011fim a\u00e7\u0131klaman\u0131n, sim\u00fclasyonu yapan homunkul\u00fcs anlamasa da t\u00fcm sistemin \u00c7ince anlad\u0131\u011f\u0131na dayanarak, \u201cSistemler yan\u0131t verir\u201d ifadesini destekledi\u011fine dikkat \u00e7ekmek gerekir. Genel sistemin bir beyni her bir n\u00f6ronuna kadar taklit etti\u011fini varsayal\u0131m. Bu durumda herhangi bir uygulama gibi, \u00f6nemli nedensel organizasyonlar\u0131 beyinle payla\u015facakt\u0131r. Bilhassa, e\u011fer her bir n\u00f6ron i\u00e7in bir sembol varsa, bu sembolleri ta\u015f\u0131yan k\u00e2\u011f\u0131t par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki etkile\u015fim modelleri beyindeki n\u00f6ronlar aras\u0131ndaki etkile\u015fim modellerini yans\u0131tacakt\u0131r, vb. Bu organizasyon barok tarz\u0131nda uygulanm\u0131\u015ft\u0131r, fakat bu barok tarz\u0131n\u0131n bizi nedensel organizasyonun- ger\u00e7ek, <\/em>fiziksel nedensel organizasyonun- orada oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fine kar\u015f\u0131 k\u00f6r etmesine izin vermemeliyiz. (Ayn\u0131 \u015fey bili\u015fin, payla\u015f\u0131lan nedensel organizasyonlar\u0131n daha iri taneli (coarser) bir seviyede oldu\u011fu, n\u00f6ral seviyeden daha \u00fcst seviyede bir bili\u015f benzetimi i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.)<\/p>\n\n\n\n

Sistemin zihinsel niteliklere sahip olmas\u0131 tam da bu nedensel organizasyonlar sayesindedir. Bunu g\u00f6rebilmek i\u00e7in \u201cdans eden kualia\u201d arg\u00fcman\u0131n\u0131n bir versiyonunu yeniden \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabiliriz. Prensipte, k\u00fc\u00e7\u00fck ad\u0131mlarla, her ad\u0131mda n\u00f6ronlar\u0131 ayn\u0131 nedensel i\u015fi yapan k\u00fc\u00e7\u00fck hayalet programlarla (demons) de\u011fi\u015ftirerek ve ard\u0131ndan iki kom\u015fu hayalet program\u0131n\u0131 ayn\u0131 i\u015fi yapan tek bir programla de\u011fi\u015ftirerek yava\u015f yava\u015f eme\u011fi azaltma yoluyla, beyinden \u00c7ince odas\u0131 sim\u00fclasyonuna ula\u015fabiliriz. Neticede, herhangi ger\u00e7ek bir n\u00f6rona gereksinim duymadan, tek bir hayalet program\u0131n nedensel organizasyonu s\u00fcrd\u00fcrmede sorumlu oldu\u011fu bir sisteme ula\u015f\u0131r\u0131z. Bu organizasyon k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerindeki i\u015faretler aras\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir veya hatta e\u011fer hesaplamalar ezberlendiyse, bu k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7an\u0131n kendi kafas\u0131n\u0131n i\u00e7inde bile var olabilir. \u00d6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmezlik ile ilgili arg\u00fcmanlar burada ge\u00e7erlidir- \u00f6ncekilerle ayn\u0131 sebeplerden dolay\u0131, sistemin deneyimlerinin de\u011fi\u015fece\u011fini veya kaybolaca\u011f\u0131n\u0131 varsaymak mant\u0131ks\u0131zd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fc\u015f\u00fcnce deneyini bu \u015fekilde yapmak deneyimlerin hayalet program (demon) <\/em>taraf\u0131ndan sahip olunmas\u0131n\u0131 beklemememiz gerekti\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmu\u015ftur. Hayalet program basit\u00e7e, durumlar\u0131n birbirleriyle uygun nedensel ili\u015fkileri oldu\u011funu sa\u011flama alan bir t\u00fcr nedensel kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Bilin\u00e7li deneyimler bir b\u00fct\u00fcn olarak sistem taraf\u0131ndan edinilecektir. Sistem hayalet program\u0131n i\u00e7inde program\u0131n ezberlemesi sayesinde uygulanm\u0131\u015f olsa dahi, hayalet program\u0131n kendisiyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Hayalet program\u0131n, kafatas\u0131n\u0131n i\u00e7ine giren bir kar\u0131ncan\u0131n deneyimlerini payla\u015faca\u011f\u0131n\u0131 varsaymayaca\u011f\u0131m\u0131z gibi uygulanan sistemin deneyimlerini payla\u015faca\u011f\u0131n\u0131 da varsaymamal\u0131y\u0131z: her ikisi de tek bir fiziksel mek\u00e2n i\u00e7inde uygulanan i\u015flemsel sistemlerdir. Ayr\u0131 i\u015flemsel sistemlerden ortaya \u00e7\u0131kan zihinsel nitelikler birbirinden olduk\u00e7a ayr\u0131 olacakt\u0131r, \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fcklerini varsaymak i\u00e7in hi\u00e7bir sebep yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Peki ya \u00e7evre? <\/strong>Bilgi ve hatta inan\u00e7 gibi baz\u0131 zihinsel nitelikler \u00e7evrenin belirli bir \u015fekilde olmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. Ana hatlar\u0131yla belirtti\u011fim gibi, i\u015flemsel organizasyon \u00e7evresel katk\u0131y\u0131 saptayamaz ve dolay\u0131s\u0131yla bu t\u00fcr bir zihinsel niteli\u011fi garanti edemez. Fakat bu bir problem de\u011fildir. \u0130\u015flemsel organizasyonun bize vermesi gereken tek \u015fey, zihinsel niteliklere olan dahili <\/em>katk\u0131d\u0131r, yani beynin yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131n\u0131n ayn\u0131s\u0131d\u0131r (\u00f6rne\u011fin, i\u015flemsel organizasyon, e\u011fer varsa, inanc\u0131n s\u00f6zde \u201ck\u0131s\u0131tl\u0131 i\u00e7eri\u011fini\u201d saptayacakt\u0131r. bkz. (13)). Zihinsel niteliklerin tamam\u0131, t\u0131pk\u0131 beyin-art\u0131-\u00e7evre ile saptanabildi\u011fi gibi, sadece i\u015flemleme-art\u0131-\u00e7evre ile saptanabilir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler yapay zek\u00e2n\u0131n beklentilerine kar\u015f\u0131 say\u0131lmazlar ve i\u015flemsel bili\u015fsel bilimin gerekliliklerini, n\u00f6robilimin gerekliliklerini etkilediklerinden daha fazla etkilemezler.<\/p>\n\n\n\n

Bili\u015f i\u015flemlenebilir midir?<\/em> \u00d6nceki tart\u0131\u015fmada, i\u015flemlemenin en az\u0131ndan insan\u0131n bili\u015fsel kapasitesini taklit edebildi\u011fini<\/em> kesin kabul ederek bunun \u00f6zbe\u00f6z zihinsellik olarak say\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmakla ilgilenmi\u015ftim. \u00dczerinde durulan ilk nokta, ikincisinin tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00f6neten yapay zek\u00e2 kar\u015f\u0131tlar\u0131 taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr (\u00f6r. Searle (30)), fakat tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Bu bir noktaya kadar ampirik bir problemdir, ancak ilgili kan\u0131t olduk\u00e7a sa\u011flam bir \u015fekilde i\u015flemlemenin taraf\u0131ndad\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fck-seviyeli fizik yasalar\u0131n\u0131n i\u015flemsel oldu\u011funa inanmak i\u00e7in bir\u00e7ok sebebimiz vard\u0131r. E\u011fer \u00f6yleyse bu durumda, d\u00fc\u015f\u00fck-seviyeli n\u00f6rofizyolojik i\u015flemler i\u015flemsel olarak taklit edilebilirdir ve bundan, beyin bir n\u00f6rofizyolojik par\u00e7a a\u011f\u0131ndan olu\u015ftu\u011fundan, t\u00fcm beyin fonksiyonunun da ayn\u0131 \u015fekilde i\u015flemlenebilir oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kar. Baz\u0131lar\u0131 bu \u00f6nermeye itiraz etmi\u015ftir: Penrose (24) \u00f6rne\u011fin, kuantum yer\u00e7ekiminin etkilerinin i\u015flemlenemez oldu\u011funu ve bu etkilerin bili\u015fsel i\u015fleyi\u015fte bir rol oynayabilece\u011fini iddia etmi\u015ftir. Bu spek\u00fclasyonu desteklemek i\u00e7in herhangi bir arg\u00fcman\u0131 yoktur, fakat g\u00fcncel fiziksel teoride bu t\u00fcr bir i\u015flemlenemezli\u011fin kan\u0131t\u0131 yoktur (konuya dair bir tart\u0131\u015fma i\u00e7in bkz. Pour-El ve Richards (26)). Do\u011fan\u0131n temel yasalar\u0131n\u0131n i\u015flemlenemez oldu\u011funun ke\u015ffi gibi radikal bir geli\u015fmenin ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131yla birlikte insan bili\u015finin i\u015flemsel olarak modellenebilece\u011fine inanmak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc sebebimiz vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Peki ya G\u00f6del\u2019in teoremi? <\/strong>G\u00f6del\u2019in teoremi, herhangi tutarl\u0131 bi\u00e7imsel bir sistem i\u00e7in, sistem i\u00e7inde kan\u0131tlanamayan aritmetik ifadeler oldu\u011funu belirtir. Bu baz\u0131lar\u0131n\u0131n (Lucas (20); Penrose (24)) insanlarda herhangi i\u015flemsel bir sistem taraf\u0131ndan kopyalanamayacak yetiler oldu\u011fu sonucuna varmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bi\u00e7imsel bir sistemin G\u00f6del c\u00fcmlesinin do\u011frulu\u011funu \u201cg\u00f6rebilme\u201d yetimizin algoritmik olmad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Cevab\u0131 mevcut \u00e7er\u00e7evenin do\u011frudan bir uygulamas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu itirazla burada daha detayl\u0131 ilgilenmeyece\u011fim. Basit\u00e7e, rastlant\u0131sal G\u00f6del c\u00fcmlelerinin do\u011frulu\u011funu g\u00f6rebilece\u011fimiz arg\u00fcman\u0131, herhangi bi\u00e7imsel bir sistemin tutarl\u0131l\u0131k veya tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 saptayabilme yetisine sahip olmam\u0131z\u0131 gerektirir ve genel anlam\u0131yla bu yetiye sahip oldu\u011fumuza inanmak i\u00e7in bir sebebimiz olmad\u0131\u011f\u0131 belirtece\u011fim. (Bu konu hakk\u0131nda daha fazlas\u0131 i\u00e7in bkz. Putnam (27), Bowie (4) ve Penrose (25) \u00fczerine yorumlar.)<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131kl\u0131k ve s\u00fcreklilik. <\/strong>\u00d6nemli itirazlardan biri, birle\u015fimsel durum makinesi bi\u00e7imcili\u011finin sadece ayr\u0131k (discrete) <\/em>nedensel organizasyonlar\u0131 yakalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek baz\u0131 bili\u015fsel niteliklerin bu organizasyonun, analog de\u011ferler ve kaotik ba\u011fl\u0131l\u0131klar gibi s\u00fcrekli y\u00f6nlerine dayanabilece\u011fini iddia etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Buna bir dizi yan\u0131t verilebilir. \u0130lki, mevcut \u00e7er\u00e7evenin makul bir \u015fekilde kolayca ger\u00e7ek say\u0131lar gibi s\u00fcrekli nicelikler \u00fczerinden i\u015flemlemeleri ele alabilecek \u015fekilde geni\u015fletilebilece\u011fini ortaya koyar. Gereken tek \u015fey, birle\u015fimsel durum makinesinin \u00e7e\u015fitli alt durumlar\u0131n\u0131n, ayr\u0131k parametreler yerine, uygun k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar\u0131n izin verilen durum-ge\u00e7i\u015fler \u00fczerine yerle\u015ftirildi\u011fi (\u00f6rne\u011fin, parametrelerin, mecburi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin i\u015farete ko\u015fullu oldu\u011fu polinomial olarak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesini talep edebiliriz) ger\u00e7ek parametrelerle temsil edilmesidir. Baz\u0131 ilgili i\u015flemlenebilirlik teorilerinin dikkatli bi\u00e7imde geli\u015ftirilmesi i\u00e7in bkz. Blum, Shub ve Smale (3). Benim yukar\u0131da verdi\u011fim a\u00e7\u0131klamaya benzer tarzda, bi\u00e7imcilikteki s\u00fcrekli niceliklerin durum-ge\u00e7i\u015flerdeki uygun kar\u015f\u0131l\u0131k ile birlikte s\u00fcrekli fiziksel parametrelere kar\u015f\u0131l\u0131k gelmesini gerektirdi\u011fi bir uygulama teorisi verilebilir.<\/p>\n\n\n\n

Bu bi\u00e7imcilik zaman i\u00e7inde hala ayr\u0131kt\u0131r: s\u00fcrekli durumlar\u0131n evrimi ayr\u0131k zamansal ad\u0131mlarda ilerler. Bili\u015fsel organizasyonun asl\u0131nda zaman i\u00e7inde s\u00fcrekli oldu\u011fu ve ilgili bi\u00e7imcili\u011fin bunu yakalamas\u0131 gerekti\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Bu durumda, durumlar aras\u0131ndaki ayr\u0131k durum-ge\u00e7i\u015flerin spesifikasyonu, derinlemesine s\u00fcrekli i\u015flemsel bir \u00e7er\u00e7eve ortaya koyarak, s\u00fcrekli niceliklerin s\u00fcrekli zaman i\u00e7inde nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini belirten t\u00fcrevsel denklemlerle de\u011fi\u015ftirilebilir. MacLennan (21) bu do\u011frultuda bir \u00e7er\u00e7eve ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu t\u00fcr bir \u00e7er\u00e7evenin ger\u00e7ek manada i\u015flemsel <\/em>olarak de\u011ferlendirilip de\u011ferlendirilemeyece\u011fi b\u00fcy\u00fck oranda terminolojik bir meseledir, ancak burada \u00e7er\u00e7evenin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde geleneksel yakla\u015f\u0131ma benzer olmas\u0131; farkl\u0131 olan tek \u015feyin sadece ayr\u0131k durumlar ve ad\u0131mlar\u0131n biraz \u201cd\u00fczeltilmi\u015f oldu\u011fu\u201d tart\u0131\u015f\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak bu kadar ileri gitmemize gerek yoktur. Beyindeki bili\u015fin s\u00fcrekli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsaymak i\u00e7in olduk\u00e7a iyi sebepler vard\u0131r; ayr\u0131k bir \u00e7er\u00e7eve olup biten \u00f6nemli \u015feyleri yakalayabilir. Bunu g\u00f6rebilmek i\u00e7in, ayr\u0131k bir soyutlaman\u0131n bir s\u00fcrekli i\u015flemi gerekli herhangi do\u011fruluk derecesinde hem betimleyip hem de taklit edebilece\u011fini not etmek gerekir. Kaotik i\u015flemlerin mikroskobik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u00f6nemli seviyelere \u00e7\u0131karabilece\u011fi itiraz\u0131 getirilebilir. Yine de, zihinsel i\u015flemlerin do\u011fru i\u015fleyi\u015finin, analog niceliklerdeki onuncu ondal\u0131k basama\u011f\u0131n\u0131n kesin de\u011ferine ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 <\/em>mant\u0131ks\u0131zd\u0131r. Biyolojik sistemlerde arka plan g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcn\u00fcn ve rastlant\u0131sall\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, b\u00f6yle bir kesinli\u011fin pratikte ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u201ckaybolaca\u011f\u0131n\u0131\u201d kast eder. Bunu, ayr\u0131k benzetim belirli bir bili\u015fsel sistemin belirli bir durumda \u00fcretece\u011fi davran\u0131\u015f\u0131 kesin olarak veremeyecek olsa da arka plan g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc biraz farkl\u0131 olsayd\u0131 sistemin belki <\/em>\u00fcretebilece\u011fi olas\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 verece\u011fi ifadesi takip eder. Bu yapay zek\u00e2y\u0131 savunan birinin iddia etmeye ihtiya\u00e7 duydu\u011fu tek \u015feydir.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011frusu, fiziksel sistemlerde g\u00fcr\u00fclt\u00fc varl\u0131\u011f\u0131, yukar\u0131da belirtilen t\u00fcrde verilen herhangi bir i\u015flemlemenin pratikte g\u00fcvenilir bir \u015fekilde hi\u00e7bir zaman uygulanamayaca\u011f\u0131n\u0131, sadece yakla\u015f\u0131k olarak uygulanabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmektedir. Yapay zekan\u0131n ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in, bize ayn\u0131 zamanda s\u00fcrekli i\u015flemlemelerin yakla\u015f\u0131k uygulamalar\u0131n\u0131 verebilecek ayr\u0131k sistemlerle de ayn\u0131s\u0131n\u0131 yapaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Bu de\u011ferlendirmelerin i\u015flemsel yeterlilik veya i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezlerine kar\u015f\u0131 say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sonucu \u00e7\u0131kar. \u0130lkini g\u00f6rebilmek i\u00e7in, ayr\u0131k benzetimin, yukar\u0131da verilen sebeplerden dolay\u0131, belirli bir bili\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn her bir detay\u0131n\u0131 kopyalayamasa da bili\u015fsel i\u015fleyi\u015f i\u00e7in gerekli <\/em>her \u015feyi kopyalayabilece\u011fini dikkate almak gerekir. \u0130kincisini g\u00f6rebilmek i\u00e7in, benzer sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc analog niceliklerin kesin de\u011ferleri bizim bili\u015fsel kapasitelerimizin <\/em>a\u00e7\u0131klamas\u0131yla ilgili olamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve ayr\u0131k betimlemenin bu i\u015fi yapabilece\u011fini dikkate almak gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Bu s\u00fcrekli bi\u00e7imcili\u011fi bili\u015fsel a\u00e7\u0131klamadan hari\u00e7 tutmak i\u00e7in de\u011fildir. \u0130\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezi m\u00fcnhas\u0131r de\u011fildir. S\u00fcrekli bi\u00e7imcilik belki, bir\u00e7ok dinamik i\u015flemin a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda, t\u0131pk\u0131 n\u00f6ral a\u011flar teorisinde buldu\u011fumuz gibi, daha basit ve do\u011fal bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flayabilir. \u0130\u015flemsel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn en makul versiyonu belki de (ayr\u0131k) i\u015flemsel yeterlilik tezini kabul edebilir, fakat i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezini, s\u00fcrekli i\u015flemlemenin bazen daha do\u011fal a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flayaca\u011f\u0131 ko\u015fuluyla tamamlar (ayr\u0131k bir a\u00e7\u0131klama ayn\u0131 i\u015fi yapabilir ama daha beceriksizce). Her durumda, s\u00fcrekli i\u015flemleme bize esasen yeni bir \u015fey vermez.<\/p>\n\n\n\n

4. Di\u011fer \u0130\u015flemleme T\u00fcrleri<\/h1>\n\n\n\n

Yapay zek\u00e2 ve i\u015flemsel bili\u015fsel bilim, zihinle ilgili i\u015flemsel yeterlilik ve i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezleriyle tan\u0131mlanan bir t\u00fcr i\u015flemlemeye ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu yaz\u0131da, nedensel organizasyonun betimlenmesi ve kopyalanmas\u0131nda i\u015flemlemenin bir ara\u00e7 olarak rol\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klayarak bu i\u015flemlemeyi gerek\u00e7elendirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bence bu t\u00fcr bir i\u015flemleme yapay zek\u00e2 ve i\u015flemsel bili\u015fsel bilimin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ve do\u011frusu ihtiyac\u0131 olan tek \u015feydir. Bu t\u00fcr bir i\u015flemsellik tam da bili\u015fin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve kopyalanmas\u0131 i\u00e7in asli olan i\u015flemleme t\u00fcr\u00fc <\/em>ile ilgili \u00e7ok az say\u0131da iddiada bulunmas\u0131ndan dolay\u0131 daha genel <\/em>bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flar. Bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerin nedensel organizasyonu nas\u0131l olursa olsun i\u015flemsel bir \u00e7er\u00e7eve dahilinde yakalanabilece\u011fine inanmak i\u00e7in olduk\u00e7a iyi sebeplerimiz vard\u0131r. Bu alanlar \u00e7o\u011funlukla, bazen destek\u00e7iler ve daha s\u0131kl\u0131kla aleyhtarlar taraf\u0131ndan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc iddialara ba\u011fl\u0131 olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Edelman (11) zihin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na i\u015flemsel yakla\u015f\u0131m\u0131 \u015fu gerek\u00e7elere dayanarak ele\u015ftirmi\u015ftir:<\/p>\n\n\n\n

Beynin evriminin, geli\u015fiminin ve yap\u0131s\u0131n\u0131n bir analizi bunun bir Turing makinesi olma ihtimalini olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck k\u0131lmaktad\u0131r. Bunun nedeni, beynin \u00e7e\u015fitli organizasyon seviyelerinde bulundurdu\u011fu yap\u0131daki muazzam bireysel \u00e7e\u015fitliliktir. [\u2026] [Ayn\u0131 zamanda,] hem ekolojik hem de \u00e7evresel \u00e7e\u015fitlili\u011fin bir analizi ve hayvan ve insanlar\u0131n kategorize edilme s\u00fcre\u00e7lerinin bir analizi, (fiziksel ve sosyal) d\u00fcnyan\u0131n bir Turing makinesi i\u00e7in bir bant i\u015flevi g\u00f6rmesini olduk\u00e7a ihtimal d\u0131\u015f\u0131 k\u0131l\u0131yor. (Edelman (11), sf. 30.)<\/p>\n\n\n\n

Ancak yapay zek\u00e2 ve i\u015flemsel bili\u015fsel bilim, beynin ger\u00e7ek manas\u0131yla hareketli bir kafaya ve \u015feride sahip bir Turing makinesi oldu\u011fu ve \u00e7evrenin de bu bant oldu\u011fu iddias\u0131na ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Buradaki iddia basit\u00e7e, baz\u0131 i\u015flemsel \u00e7er\u00e7evenin insan bili\u015fsel i\u015flemlerini a\u00e7\u0131klayabilece\u011fi <\/em>ve kopyalayabilece\u011fidir<\/em>. Bu s\u00fcre\u00e7lerle ilgili i\u015flemsel betimlemenin olduk\u00e7a ince-taneli oldu\u011fu, n\u00f6ronlar aras\u0131ndaki olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k nedensel dinamikleri yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 ve nedensel organizasyonun bireyler aras\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6sterdi\u011fi ortaya \u00e7\u0131kabilir. Burada bili\u015fsel bilime i\u015flemsel yakla\u015f\u0131mla ba\u011fda\u015fmayan hi\u00e7bir \u015fey yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Benzer bir \u015fekilde, bir i\u015flemselcinin, beynin bir von Neumann makinesi oldu\u011funu veya ba\u015fka spesifik bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funu iddia etmesine gerek yoktur. Turing makineleri gibi, von Neumann makineleri de sadece, \u00f6zellikle programlanabilirli\u011fe olduk\u00e7a uygun, bir yap\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr fakat beynin bu t\u00fcr bir yap\u0131y\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 herhangi bir ampirik kan\u0131t\u0131n \u00e7ok \u00f6tesindedir ve b\u00fcy\u00fck ihtimalle do\u011fru de\u011fildir. \u0130\u015flemlemenin vaatleri daha geneldir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemleme zaman zaman, bili\u015fin kurallara ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle ili\u015fkilendirilir, fakat yine bu, alanlar\u0131n temelleri i\u00e7in gerekli olmayan, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ampirik hipotezdir. D\u00fc\u015f\u00fcncenin i\u015flemsel betimlenmesinde bulunan tek \u201ckural\u0131n\u201d \u00f6rne\u011fin n\u00f6ronlar\u0131n nedensel dinamiklerini veya n\u00f6ral ve bili\u015fsel baz\u0131 seviyeler aras\u0131ndaki dinamikleri belirten olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck seviyeli bir kural olmas\u0131 tamam\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bili\u015fsel seviyede bulunacak herhangi bir kural olmasa bile, zihne y\u00f6nelik i\u015flemsel bir yakla\u015f\u0131m yine de ba\u015far\u0131l\u0131 olabilir. Bir i\u015flemselcinin ba\u011fl\u0131 olmaya ihtiya\u00e7 duymad\u0131\u011f\u0131 di\u011fer bir iddia ise \u201cbeyin bir bilgisayard\u0131r\u201d iddias\u0131d\u0131r (daha \u00f6nce de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi merkezi olan bilgisayarlar de\u011fil i\u015flemlemelerdir).<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemlemenin en yayg\u0131n \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc\u201d formu sembolik i\u015flemselcilik (symbolic computationalism) <\/em>diyebilece\u011fimiz, bili\u015fin temsil \u00fczerinden i\u015flemsel oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr (Newell ve Simon (23); Fodor ve Pylyshyn (14)). Kabaca bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, bili\u015fin i\u015flemsel bir betimlemesinde i\u015flemsel <\/em>ilkellerin (primitives) ayn\u0131 zamanda temsili <\/em>ilkeller oldu\u011fu iddias\u0131 olarak a\u00e7abiliriz. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, durum-ge\u00e7i\u015flerin tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 basit s\u00f6zdizimsel olu\u015fumlar\u0131n kendileri anlamsal i\u00e7eri\u011fin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla sembollerdir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Sembolik ve alt-sembolik i\u015flemleme aras\u0131ndaki fark\u0131n, Turing makineleri ve n\u00f6ral a\u011flar gibi farkl\u0131 i\u015flemsel bi\u00e7imcilikler aras\u0131ndaki farkla ayn\u0131 minvalde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dikkate almak gerekir. Daha ziyade, bahsedilen fark, bu bi\u00e7imciliklerin her biri i\u00e7indeki i\u015flemleme k\u00fcmelerini ay\u0131r\u0131r. Baz\u0131 Turing makineleri sembolik i\u015flemleme, baz\u0131lar\u0131 da alt-sembolik i\u015flemleme uygular; ayn\u0131s\u0131 n\u00f6ral a\u011flar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. (Tabii ki bazen t\u00fcm Turing makinelerinin \u201csembol manip\u00fclasyonu\u201d uygulad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir, fakat bu sadece mu\u011flak \u201csembol\u201d teriminin benim burada kulland\u0131\u011f\u0131m gibi anlamsal bir manadan ziyade tamam\u0131yla s\u00f6zdizimsel bir manada kullan\u0131lmas\u0131 halinde ge\u00e7erlidir.)<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemsel yakla\u015f\u0131m\u0131n hem savunucular\u0131 hem de kar\u015f\u0131tlar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman i\u015flemlemeyi dolayl\u0131 olarak sembolik i\u015flemleme ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirmi\u015flerdir. \u00d6rne\u011fin, Bilgisayarlar Ne Yapamazlar? <\/em>(Dreyfus (10)) isimli bir ele\u015ftirinin b\u00fcy\u00fck oranda a\u00e7\u0131k\u00e7a temsiller \u00fczerinden i\u015flemleme uygulayan sistemlere y\u00f6neltildi\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer i\u015flemleme t\u00fcrlerine de\u011finilmemi\u015ftir ve ger\u00e7ekten de alt-sembolik i\u015flemleme uygulayan sistemler Dreyfus\u2019un baz\u0131 problemli alanlar\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a uygun g\u00f6r\u00fcnmektedir. Yapay zek\u00e2n\u0131n daha kapsaml\u0131 isteklerine bu nedenle de\u011finilmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6b\u00fcr taraftan, Fodor (15) sembolik i\u015flemselcili\u011fin bir t\u00fcr\u00fc i\u00e7in \u201c\u0130\u015flemsel Zihin Teorisi (Computational Theory of Mind)\u201d ismini kullanmaktad\u0131r ve Turing\u2019in bili\u015fsel bilime temel katk\u0131s\u0131n\u0131n, semboller aras\u0131ndaki s\u00f6zdizimsel durum-ge\u00e7i\u015flerinin kendi anlamsal i\u00e7eriklerine ba\u011fl\u0131 olarak yap\u0131labilece\u011fi fikri oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu bana yanl\u0131\u015f gelmektedir. Turing dahili durumlar\u0131n anlamsal i\u00e7erikleriyle \u00e7ok az ilgilenmi\u015f ve sembolik i\u015flemlemeye odaklanmas\u0131 da daha sonralar\u0131 olmu\u015ftur. Aksine, Turing\u2019in as\u0131l katk\u0131s\u0131, bi\u00e7imselli\u011fin ili\u015fkili evrenselli\u011fi <\/em>ile birlikte mekanizma <\/em>kavram\u0131n\u0131n bi\u00e7imselle\u015ftirilmesi olmu\u015ftur. Bize, i\u015flemlemenin herhangi bir mekanizman\u0131n yapabilece\u011fi neredeyse her \u015feyi yapabilece\u011fini varsayma nedenini ve dolay\u0131s\u0131yla bili\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda i\u015flemlemenin asli olma rol\u00fc a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 veren de bu genelliktir.<\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7ekten de sembolik i\u015flemlemeye odaklanmak Turing\u2019in katk\u0131s\u0131n\u0131n kalbinde yatan evrenselli\u011fin feda edilmesine neden olur. Evrensellik, bu s\u0131n\u0131flar\u0131n s\u00f6zdizimsel olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131, Turing makineleri gibi b\u00fct\u00fcn bir otomatlar s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Bir otomat\u0131n temsil \u00fczerinden i\u015flemleme uygulamas\u0131 gereklili\u011fi, i\u015flemlemenin temel teorisinde bir rol\u00fc olmayan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anlamsal ek k\u0131s\u0131tlamad\u0131r. Sembolik i\u015flemleme uygulayan daha dar bir Turing makinesi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n evrensel oldu\u011funu varsaymak i\u00e7in bir sebep yoktur. \u0130\u015flemselcili\u011fin savunulmas\u0131 i\u00e7in evrenselli\u011fe ba\u015fvurmak istiyorsak a\u011f\u0131 bundan \u00e7ok daha geni\u015f bir alana yaymal\u0131y\u0131z. [8]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Burada ana hatlar\u0131 \u00e7izilen \u00e7e\u015fitli g\u00fc\u00e7l\u00fc i\u015flemselcilik formlar\u0131, farkl\u0131 olabilirlik derecelerine sahip c\u00fcretk\u00e2r ampirik hipotezlerdir. Hepsinin yanl\u0131\u015f oldu\u011fundan \u015f\u00fcpheleniyorum, fakat her hal\u00fckarda buradaki as\u0131l mesele bunlar\u0131n do\u011frulu\u011fu ve yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir. Olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc ampirik hipotezler olduklar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, yapay zek\u00e2 ve i\u015flemsel bili\u015fsel bilim i\u00e7in bir temel <\/em>olarak i\u015flev g\u00f6rebilecek bir konumda de\u011fillerdir. E\u011fer bu alanlar bu hipotezlere ba\u011fl\u0131 olsalard\u0131, stat\u00fcleri halihaz\u0131rda oldu\u011fundan \u00e7ok daha fazla sorgulan\u0131r bir durumda olurdu. Yapay zek\u00e2 ve i\u015flemsel bili\u015fsel bilim, beynin bir von Neumann makinesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n veya bili\u015fin kurallara ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n veya beynin temsil \u00fczerinden bir i\u015flemleme ile me\u015fgul olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ke\u015ffedilmesini tam da bunlar bu alanlar\u0131n temel taahh\u00fctleri aras\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131ndan atlatabilir. \u0130\u015flemleme bundan \u00e7ok daha geneldir ve haliyle \u00e7ok daha diren\u00e7lidir.<\/p>\n\n\n\n

5. Sonu\u00e7: Minimal Bir \u0130\u015flemselcili\u011fe Do\u011fru<\/h1>\n\n\n\n

\u0130leri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm g\u00f6r\u00fc\u015f minimal i\u015flemselcilik (minimal computationalism) <\/em>olarak adland\u0131r\u0131labilir. \u0130\u015flemleme, Turing\u2019e kadar uzanan ve daha genel bir manada ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, i\u015flemsel yeterlilik ve i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama ikiz tezleriyle tan\u0131mlan\u0131r. \u0130\u015flemlemenin, nedensel organizasyon modellerini betimleyebilme ve saptayabilme i\u00e7in genel bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flamas\u0131ndan ve zihinselli\u011fin kayna\u011f\u0131n\u0131 bu t\u00fcr modellerden almas\u0131ndan dolay\u0131 bu tezlerin ikna edici olduklar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcm. \u0130\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezi, i\u015flemleme bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerin nedensel organizasyonunu belirtmek i\u00e7in m\u00fckemmel bir dil sa\u011flad\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 ve i\u015flemsel yeterlilik tezi, uygun i\u015flemlemelerin t\u00fcm uygulamalar\u0131nda zihinselli\u011fin nedensel yap\u0131s\u0131 tekrarland\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 ge\u00e7erlidir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemselcili\u011fin daha g\u00fc\u00e7l\u00fc formlar\u0131n\u0131n aksine, minimal i\u015flemselcilik c\u00fcretk\u00e2r ampirik bir hipotez de\u011fildir. \u015e\u00fcphesiz, ampirik bilimin minimal i\u015flemselcili\u011fin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu kan\u0131tlayabilece\u011fi baz\u0131 yollar vard\u0131r. Bunlar: fizi\u011fin temel kanunlar\u0131n\u0131n i\u015flemlenemez oldu\u011funun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve \u00f6rne\u011fin bu i\u015flemlenemezli\u011fin kendini bili\u015fsel i\u015fleyi\u015fte yans\u0131tmas\u0131 veya bili\u015fsel kapasitelerimizin \u00f6z\u00fcnde baz\u0131 analog niceliklerdeki sonsuz kesinli\u011fe dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 veya ger\u00e7ekten de bili\u015fin, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u015flemlenemez baz\u0131 fiziksel olmayan maddeler taraf\u0131ndan y\u00f6netildi\u011finin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Ancak bu geli\u015fmeler ihtimal d\u0131\u015f\u0131 g\u00f6z\u00fckmektedir ve bu geli\u015fmelerin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile birlikte i\u015flemleme, organizasyon ne olursa olsun, bili\u015fin nedensel organizasyonlar\u0131n\u0131 ifade edebilece\u011fimiz genel bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Minimal i\u015flemselcilik, ba\u011flant\u0131c\u0131l\u0131k, mant\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve dinamik sistemlere, evrime ve yapay ya\u015fama odaklanan yakla\u015f\u0131mlar gibi \u00e7e\u015fitli programlarla uyumludur. Zaman zaman ba\u011flant\u0131c\u0131l\u0131k gibi programlar\u0131n \u201ci\u015flemlenemez\u201d olduklar\u0131 s\u00f6ylenir, fakat bu t\u00fcr programlar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n Turing\u2019in i\u015flemsel zek\u00e2 hayalini y\u0131kmaktan ziyade hakl\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek daha makul g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemleme, tam da bili\u015fsel mekanizmalar\u0131n neredeyse her teorisinin, ilgili i\u015flemsel bi\u00e7imcilik de\u011fi\u015fse bile, i\u015flemsel terimlerle ifade edilebilmesinden dolay\u0131 de\u011ferli bir ara\u00e7t\u0131r. T\u00fcm bu teoriler nedensel organizasyon teorileridir ve i\u015flemleme, ister \u00fcst-seviyeli temsiller aras\u0131ndaki isterse d\u00fc\u015f\u00fck-seviyeli n\u00f6ral s\u00fcre\u00e7ler aras\u0131ndaki nedensel ili\u015fkiler olsun, hemen hemen her t\u00fcr organizasyonu yakalayabilecek kadar esnektir. Hatta Gibsonc\u0131 alg\u0131 teorisi gibi programlar bile en nihayetinde minimal i\u015flemselcilik ile uyumludur. E\u011fer alg\u0131n\u0131n Gibsonc\u0131lar\u0131n hayal etti\u011fi gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131karsa, alg\u0131 yine de nedensel mekanizmalar taraf\u0131ndan y\u00f6netilecek ve bu mekanizmalar uygun i\u015flemsel formlarda ifade edilebilecektir. Bu ifade geleneksel i\u015flemsel alg\u0131 teorisi gibi g\u00f6r\u00fcnmeyecek olsa da yine de i\u015flemseldir.<\/p>\n\n\n\n

Bu bak\u0131mdan, yapay zek\u00e2n\u0131n ve i\u015flemsel bili\u015fsel bilimin zay\u0131f ampirik hipotezlere dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Bunun yerine, bunlar bili\u015fin nedensel temeliyle ilgili olduk\u00e7a makul baz\u0131 prensiplerin sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r ve zihnin i\u015fleyi\u015fi hakk\u0131nda son derece geni\u015f bir dizi ampirik ke\u015fifle uyumludurlar. Tam da bu esneklik sebebiyle i\u015flemleme, bir\u00e7ok farkl\u0131 teorinin ifade edilebilece\u011fi ortak bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flayarak ve bu teorilerin nedensel mekanizmalar\u0131n\u0131n somutla\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011fi bir ara\u00e7 sa\u011flayarak, bahsi ge\u00e7en alanlar i\u00e7in bir temel <\/em>olarak i\u015flev g\u00f6rmektedir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda bili\u015fsel bilim nas\u0131l ilerlerlerse ilerlesin, i\u015flemlemenin merkezde olaca\u011f\u0131na inanmak i\u00e7in iyi sebepler var.<\/p>\n\n\n\n

Notlar<\/h1>\n\n\n\n

[1]<\/a> Bunun gibi bir ifadenin bir sonlu durum makinesinin uygulanmas\u0131n\u0131n \u201cstandart\u201d tan\u0131m\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum; bkz. \u00f6rne\u011fin, Putnam (28)\u2019da olas\u0131l\u0131ksal otomat taraf\u0131ndan bir sistemin betiminin tan\u0131m\u0131. Ancak, teorik bilgisayar bilimi, psikoloji felsefesi ve bili\u015fsel bilim literat\u00fcr\u00fcnde uygulaman\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131na ne kadar az yer verildi\u011fi, i\u015flemleme kavram\u0131n\u0131n bu alanlarda ne kadar asli bir rol\u00fc oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Bu kadar ge\u00e7 bir tarihte, fiziksel bir sistemin bir i\u015flemlemeyi uygulamas\u0131 i\u00e7in ne gerekti\u011fiyle alakal\u0131 (\u00f6r. Searle (32) (33) bir tart\u0131\u015fma olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> \u0130lgili bir a\u00e7\u0131klama i\u00e7in bkz. Pylyshyn (29), s. 71.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> \u0130lgili bir d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyinin analizinde, Searle (33) silikon yenilemesine tabi tutulan bir dene\u011fin \u015fu \u015fekilde tepki verece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr: \u201c \u2018Hi\u00e7bir \u015fey g\u00f6remiyorum. Tamamen k\u00f6r olaca\u011f\u0131m\u2019 diye hayk\u0131rmak istiyorsunuz. Fakat sesinizin tamamen sizin kontrol\u00fcn\u00fczde olmayan bir \u015fekilde \u2018\u00d6n\u00fcmde k\u0131rm\u0131z\u0131 bir obje g\u00f6r\u00fcyorum\u2019 dedi\u011fini duyuyorsunuz\u201d (s. 66\u201367). Ancak sistemin nedensel topolojisinin sabit kald\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, e\u011fer bir t\u00fcr Descart\u2019\u00e7\u0131 bir alemde de\u011filse bu t\u00fcr bir \u201cistemenin\u201d nerede olaca\u011f\u0131 olduk\u00e7a belirsizdir. Searle, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir felce indirgemek gibi olabilecek ba\u015fka \u015feyler \u00f6nermi\u015ftir, ancak bu \u00f6neriler nedensel topolojide de\u011fi\u015fiklikler gerektirir ve dolay\u0131s\u0131yla \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmezlik konusuyla ilgili de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Fenomenal niteliklerin tamam\u0131yla fiziksel ko\u015fullarda a\u00e7\u0131klan\u0131p a\u00e7\u0131klanamayaca\u011f\u0131 konusunda \u015f\u00fcpheliyim. Chalmers (7)\u2019de de ortaya koydu\u011fum gibi zihinselli\u011fe vurgu yapan fiziksel veya i\u015flemsel s\u00fcre\u00e7lerin a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan belirtilen herhangi biri g\u00f6z \u00fcn\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, neden bu s\u00fcre\u00e7lerin bilin\u00e7li deneyimlere yol a\u00e7mas\u0131 gerekti\u011fi sorusu sadece fiziksel veya i\u015flemsel teori dahilinde a\u00e7\u0131klanabilir g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Yine de, bulunan durum hala fenomenal niteliklerin fiziksel niteliklere ba\u011fl\u0131 oldu\u011fudur <\/em>ve e\u011fer daha \u00f6nce s\u00f6ylediklerim do\u011fruysa, ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 fiziksel niteliklerin \u00f6rg\u00fctsel niteliklerdir. Buna ek olarak, bilin\u00e7li deneyime ili\u015fkin a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bo\u015fluk, i\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezinin gerektirdi\u011fi gibi, bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerin ve davran\u0131\u015flar\u0131n i\u015flemsel a\u00e7\u0131klamas\u0131yla uyumludur.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Tabii ki, ba\u011flant\u0131c\u0131 i\u015flemler temsillerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7erdi\u011finden dolay\u0131 ba\u011flant\u0131c\u0131 modellerin \u201ctemsil \u00fczerinden i\u015flemleme\u201d uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00f6ylenebilece\u011fi bir anlam vard\u0131r, fakat bu anlam sembolik ve alt-sembolik i\u015flemleme ayr\u0131m\u0131n\u0131 ba\u011flant\u0131 noktas\u0131ndan kesebilecek kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildir. Belki de sembolik ve ba\u011flant\u0131c\u0131 sistemler aras\u0131ndaki en ilgin\u00e7 temel ayr\u0131m, ilkinde i\u015flemsel (s\u00f6zdizimsel) ilkellerin ayn\u0131 zamanda temsili (anlamsal) ilkeller olmas\u0131 ve ikincisinde olmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> [Not 2011\u2019de eklenmi\u015ftir.] Bunlar\u0131 Chalmers (7)\u2019deki bilin\u00e7 g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle uyumlu hale getirebilmek i\u00e7in, i\u015flemsel yeterlilik tezi ve zihinsel niteliklerin \u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmez olduklar\u0131 iddias\u0131 metafiziksel gereksinimden ziyade nomolojik (nomological) bak\u0131mdan anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r: do\u011fru t\u00fcr bir i\u015flemleme, zihne sahip olmak i\u00e7in nomolojik gereksinim ile uyumludur, zihinsel nitelikler nomolojik olarak nedensel topolojinin \u00fcst\u00fcne eklenir. Bu iddialar, ayn\u0131 organizasyona sahip ve bilinci olmayan sistemlerin metafiziksel olanakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ba\u011fda\u015f\u0131r. \u0130\u015flemsel a\u00e7\u0131klama tezi i\u00e7inse: e\u011fer bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7ler keyfi kas\u0131tl\u0131 veya temsili durumlar\u0131 i\u00e7ermesi i\u00e7in yorumlan\u0131rsa, bu durumda bence bunlar b\u00fct\u00fcn\u00fcyle i\u015flemleme bak\u0131m\u0131ndan a\u00e7\u0131klanamaz \u00e7\u00fcnk\u00fc fenomenal ve \u00e7evresel \u00f6zellikler burada bir rol oynar. Bu tez \u201cbili\u015fsel s\u00fcrecin\u201d ve \u201cdavran\u0131\u015f\u0131n\u201d i\u015flevsellik ve kas\u0131ts\u0131zl\u0131k ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirerek veya i\u015flemsel a\u00e7\u0131klaman\u0131n, uygun bir \u015fekilde tamamland\u0131\u011f\u0131nda, kas\u0131tl\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131klamas\u0131yla desteklenebilece\u011fini s\u00f6yleyerek gerek\u00e7elendirilebilir. Alternatif olarak, tezin metindeki arg\u00fcman taraf\u0131ndan en do\u011frudan desteklenen versiyonu, i\u015flemlemenin bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7 ve davran\u0131\u015flar\u0131n mekanik a\u00e7\u0131klamas\u0131 i\u00e7in genel bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Yani, bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7ler ve davran\u0131\u015f mekanik olarak a\u00e7\u0131klanabilir oldu\u011fu s\u00fcrece i\u015flemsel olarak da a\u00e7\u0131klanabilirlerdir.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Genellikle tart\u0131\u015fmas\u0131z bir \u00f6nc\u00fcl olarak, i\u015flemlemeyi i\u015flemleme yapan \u015feyin anlamsal i\u00e7erikli temsiller bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 ger\u00e7e\u011fi oldu\u011funu ge\u00e7erli saymak sembolik i\u015flemselcili\u011fin savunucular\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a yayg\u0131n bir durumdur. Fodor (12) ve Pylyshyn (29) taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f kitaplar\u0131n ikisi de \u00f6rne\u011fin, temsil olmadan i\u015flemleme olmayaca\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131n\u0131 temele alm\u0131\u015ft\u0131r. Tabii ki bu bir noktaya kadar terminolojik bir meseledir, ancak 2.2 ve burada \u00fczerinde durdu\u011fum gibi, bu varsay\u0131m\u0131n i\u015flemsel teoride bir dayana\u011f\u0131 yoktur ve sebepsiz bir \u015fekilde i\u015flemlemenin bili\u015fsel bilimin temellerinde oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc k\u0131s\u0131tland\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> \u0130\u015flemselcili\u011fin bazen ili\u015fkilendirildi\u011fi di\u011fer baz\u0131 iddialar \u201cbeyin bir bilgisayard\u0131r\u201d, \u201czihnin beyinle olan ili\u015fkisi yaz\u0131l\u0131m\u0131n donan\u0131mla olan ili\u015fkisi gibidir\u201d ve \u201cbili\u015f i\u015flemlemedir\u201d ifadelerini i\u00e7erir. Bunlardan ilki, 2.2\u2019de verilen sebeplerden dolay\u0131- bili\u015fsel teori i\u00e7in merkezi olan bilgisayarlar de\u011fil i\u015flemlemelerdir- gerekli de\u011fildir. \u0130kinci iddia, benzer sebeplerden dolay\u0131 i\u015flemselci konumun kusurlu bir ifadesidir: zihin, kesinlikle bilgisayar donan\u0131m\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131m\u0131 y\u00fckleyip \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabildi\u011fi gibi beynin y\u00fckleyip \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabildi\u011fi ayr\u0131 bir \u015fey gibi g\u00f6r\u00fcnmemektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc bile bana i\u015flemselcilik i\u00e7in merkezi gibi g\u00f6r\u00fcnmemektedir: belki de bunun do\u011fru oldu\u011fu bir durum vard\u0131r, ancak as\u0131l \u00f6nemli olan i\u015flemlemenin bili\u015fi a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in yeterli olmas\u0131d\u0131r. \u0130\u015flemselcilik, \u201cbilgisayarc\u0131l\u0131k (computerism)\u201d ve \u201cbili\u015fselcilik (cognitivism)\u201d aras\u0131ndaki ilgili ayr\u0131mlarla ilgili bkz. Dietrich (8).<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/h1>\n\n\n\n

(1) Armstrong, D.M. 1968. A Materialist Theory of the Mind<\/em>. Routledgeand Kegan Paul.<\/p>\n\n\n\n

(2) Block, N. 1981. Psychologism and behaviorism. Philosophical Review<\/em>90:5\u201343.<\/p>\n\n\n\n

(3) Blum, L., Shub, M., and Smale, S. 1989. On a theory of computation and complexity over the real numbers: NP-completeness, recursive functions,and universal machines. Bulletin (New Series) of the American Mathematical Society <\/em>21(1):1\u201346.<\/p>\n\n\n\n

(4) Bowie, G. 1982. Lucas\u2019 number is finally up. Journal of Philosophical Logic <\/em>11:279\u201385.<\/p>\n\n\n\n

(5) Chalmers, D.J. (1995). Absent qualia, fading qualia, dancing qualia.In (T. Metzinger, ed) Conscious Experience<\/em>. Ferdinand Schoningh.<\/p>\n\n\n\n

(6) Chalmers, D.J. (1996a). Does a rock implement every finite-state automaton? Synthese<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

(7) Chalmers, D.J. (1996b). The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory<\/em>. Oxford University Press.Press.<\/p>\n\n\n\n

(8) Dietrich, E.S. 1990. Computationalism. Social Epistemology<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

(9) Dretske, F. 1981. Knowledge and the Flow of Information<\/em>. MIT Press.<\/p>\n\n\n\n

(10) Dreyfus, H. 1972. What Computers Can\u2019t Do<\/em>. Harper and Row.<\/p>\n\n\n\n

(11) Edelman, G.M. 1989. The Remembered Present: A Biological Theory of Consciousness<\/em>. Basic Books.<\/p>\n\n\n\n

(12) Fodor, J.A. 1975. The Language of Thought<\/em>. Harvard UniversityPress.<\/p>\n\n\n\n

(13) Fodor, J.A. 1987. Psychosemantics: The Problem of Meaning in the Philosophy of Mind.<\/em> MIT Press.<\/p>\n\n\n\n

(14) Fodor, J.A. and Pylyshyn, Z.W. 1988. Connectionism and cognitive architecture. Cognition <\/em>28:3\u201371.<\/p>\n\n\n\n

(15) Fodor, J.A. 1992. The big idea: Can there be a science of mind? Times Literary Supplement <\/em>4567:5\u20137 (July 3,1992).<\/p>\n\n\n\n

(16) Gibson, J. 1979. The Ecological Approach to Visual Perception<\/em>. Houghton Mifflin.<\/p>\n\n\n\n

(17) Harnad, S. 1989. Minds, machines and Searle. Journal of Experimental and Theoretical Artificial Intelligence <\/em>1:5\u201325.<\/p>\n\n\n\n

(18) Haugeland, J. 1985. Artificial intelligence: The Very Idea<\/em>. MIT Press.<\/p>\n\n\n\n

(19) Lewis, D. 1972. Psychophysical and theoretical identifications<\/em>. Australasian Journal of Philosophy 50:249\u201358.<\/p>\n\n\n\n

(20) Lucas, J.R. 1963. Minds, machines, and G\u00f6del. Philosophy <\/em>36:112\u2013127.<\/p>\n\n\n\n

(21) MacLennan, B. 1990. Field computation: A theoretical framework for massively parallel analog computation, Parts I \u2014 IV. Technical Report CS-90\u2013100.Computer Science Department, University of Tennessee.<\/p>\n\n\n\n

(22) Nagel, T. 1974. What is it like to be a bat? Philosophical Review <\/em>4:435\u201350.<\/p>\n\n\n\n

(23) Newell, A. and Simon, H.A. 1981. Computer science as empirical inquiry: Symbols and search. Communications of the Association for Computing Machinery <\/em>19:113\u201326.<\/p>\n\n\n\n

(24) Penrose, R. 1989. The Emperor\u2019s New Mind: Concerning computers, minds, and the laws of physics<\/em>. Oxford University Press.<\/p>\n\n\n\n

(25) Penrose, R. 1990. Precis of The Emperor\u2019s New Mind. Behavioral and Brain Sciences <\/em>13:643\u2013655.<\/p>\n\n\n\n

(26) Pour-El, M.B., and Richards, J.I. 1989. Computability in Analysis and Physics<\/em>. Springer-Verlag.<\/p>\n\n\n\n

(27) Putnam, H. 1960. Minds and machines. In (S. Hook, ed.) Dimensions of Mind<\/em>. New York University Press.<\/p>\n\n\n\n

(28) Putnam, H. 1967. The nature of mental states. In (W.H. Capitan and D.D.Merrill, eds.) Art, Mind, and Religion<\/em>. University of Pittsburgh Press.<\/p>\n\n\n\n

(29) Pylyshyn, Z.W. 1984. Computation and Cognition: Toward a Foundation for Cognitive Science.<\/em> MIT Press.<\/p>\n\n\n\n

(30) Searle, J.R. 1980. Minds, brains and programs. Behavioral and Brain Sciences <\/em>3:417\u201357.<\/p>\n\n\n\n

(31) Searle, J.R. 1984. Minds, brains, and science<\/em>. Harvard UniversityPress.<\/p>\n\n\n\n

(32) Searle, J.R. 1990. Is the brain a digital computer? Proceedings and Addresses of the American Philosophical Association <\/em>64:21\u201337.<\/p>\n\n\n\n

(33) Searle, J.R. 1991. The Rediscovery of the Mind.<\/em> MIT Press.<\/p>\n\n\n\n

(34) Smolensky, P. 1988. On the proper treatment of connectionism. Behav<\/em>ioral and Brain Sc<\/em>iences <\/em>11:1\u201323.<\/p>\n\n\n\n

(35) Turing, A.M. 1936. On computable numbers, with an application to the Entscheidungsproblem. Proceed<\/em>ings ofthe London Mathemat<\/em>ical Soc<\/em>iety, Ser<\/em>ies 2 <\/em>42: 230\u201365.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":2024,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[94,93,262,234,691,64,233,92,323,74,77,76,482,75,261,177,80,81,96,176,184],"kategori":[305],"class_list":["post-2023","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-bilim-felsefesi","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-felsefe","event_publishing_tags-mental","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-philmind","event_publishing_tags-philosophy","event_publishing_tags-philosophy-of-cognitive-science","event_publishing_tags-philosophy-of-mind","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-zihin","event_publishing_tags-zihin-felsefesi","event_publishing_tags-zihinsel","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/2023\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2024"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=2023"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=2023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

Sembolik i\u015flemleme zihne y\u00f6nelik pop\u00fcler ve verimli bir yakla\u015f\u0131m olmu\u015ftur, fakat i\u015flemlemenin kaynaklar\u0131n\u0131 t\u00fcketmez. T\u00fcm i\u015flemlemeler sembolik i\u015flemlemeler de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, anlamsal i\u00e7erikten tamamen yoksun baz\u0131 Turing makineleri oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. Belki anlamsal i\u00e7erik ta\u015f\u0131yan sistemler bili\u015f i\u00e7in daha makul modellerdir, fakat bu sistemlerde bile i\u00e7eri\u011fin sistemlerin i\u015flemsel ilkelleri taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine dair bir sebep bulunmamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin ba\u011flant\u0131c\u0131 (connectionist) sistemlerde, anlamsal i\u00e7eri\u011fin basit ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 bir\u00e7ok \u00fcnite \u00fczerindeki aktivite modelleri olan da\u011f\u0131n\u0131k (distributed) <\/em>temsillerdir, oysa i\u015flemsel ilkeller belki de kendileri anlamsal i\u00e7erikten yoksun basit \u00fcnitelerdir. Smolensky\u2019nin terimini (Smolensky (34)) kullanmak gerekirse, bu sistemler alt-simgesel (subsymbolic) <\/em>i\u015flemlemeler uygularlar: i\u015flemlemenin seviyesi temsil seviyesinin alt\u0131na d\u00fc\u015fer. [7]<\/a> Ancak sistemler yine de i\u015flemseldir.<\/p>\n\n\n\n