{"id":1978,"date":"2021-11-17T15:00:07","date_gmt":"2021-11-17T15:00:07","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1978"},"modified":"2025-09-07T20:17:31","modified_gmt":"2025-09-07T20:17:31","slug":"gozunuzde-canlandirin-zihinsel-temsiller-neden-evrimlesti-armin-w-schulz","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/gozunuzde-canlandirin-zihinsel-temsiller-neden-evrimlesti-armin-w-schulz\/","title":{"rendered":"G\u00f6z\u00fcn\u00fczde Canland\u0131r\u0131n: Zihinsel Temsiller Neden Evrimle\u015fti? \u2014\u00a0Armin W. Schulz"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0Picture this: why mental representations evolved<\/a><\/p>\n\n\n\n

Armin W. Schulz Kansas \u00dcniversitesi felsefe b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde do\u00e7enttir. Ayr\u0131ca, Efficient Cognition: The Evolution of Representational Decision Making<\/em><\/a> (2018) adl\u0131 kitab\u0131n yazar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Diyelim ki ba\u015fka bir \u015fehirden bir i\u015f teklifi ald\u0131n\u0131z ve bu teklifi kabul edip etmeyece\u011finize karar vermelisiniz. Bunu nas\u0131l ba\u015faracaks\u0131n\u0131z? B\u00fcy\u00fck bir ihtimalle, bu i\u015f teklifinin sizin i\u00e7in ne ifade etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcneceksiniz. Yeni bir \u015fehirde ya\u015famak nas\u0131l olacak? Yeni i\u015finiz ne kadar tatmin edici olacak? Ya maa\u015f ve di\u011fer faydalar\u0131? T\u00fcm bunlar\u0131 \u015fu an<\/em> ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fehir ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015f ile k\u0131yaslad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda nereye var\u0131yorsunuz? \u00c7\u00f6z\u00fcm ilk bak\u0131\u015fta a\u00e7\u0131k olmayabilir fakat eninde sonunda bir karara ula\u015facaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Buna benzer bir durum insan hayat\u0131n\u0131n etkileyici muammas\u0131na bir \u00f6rnek. Nedeni ise yaln\u0131zca yak\u0131n gelecekte do\u011furdu\u011fu kariyer geli\u015fimi ve yeni bir yere ta\u015f\u0131nman\u0131n zevki gibi olas\u0131l\u0131klar bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 de\u011fil. Bu durumu bili\u015fsel bilimciler i\u00e7in heyecan verici k\u0131lan nokta \u015fu: bu karar\u0131 verirken i\u015fin i\u00e7ine girebilecek farkl\u0131 fakt\u00f6rleri (yeni i\u015fi kabul etmek nas\u0131l olacak, \u015fu anki durumunuz nas\u0131l vesaire) zihinsel olarak temsil ediyor<\/em> ve sonras\u0131nda da bu zihinsel temsiller (mental representation) do\u011frultusunda hareket ediyorsunuz.<\/p>\n\n\n\n

Bu zihinsel temsilleri ilgi \u00e7ekici bir ara\u015ft\u0131rma konusu yapan iki \u00f6zellik var. \u00d6ncelikle, zihinsel temsiller i\u00e7sel modeller ile benze\u015firler: d\u00fcnya ile bizim d\u00fcnyaya olan tepkimizin arac\u0131lar\u0131d\u0131rlar ve biz d\u00fcnyada ger\u00e7ekle\u015fenden ziyade bu arac\u0131lar\u0131 kullanarak bir karara var\u0131r\u0131z. Bir i\u015f teklifi ile bize do\u011fru yakla\u015fan bir bisiklet g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde kendimizi yoldan itmemiz ayn\u0131 de\u011fildir. \u0130\u015f teklifi bizi herhangi bir \u015fekilde harekete ge\u00e7irecekse bile, bu zihnimizdeki temsili arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla<\/em> ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, zihinsel temsiller bir anlam\u0131n <\/em>standart niteliklerini ta\u015f\u0131r. Ayn\u0131 i\u015f teklifi farkl\u0131 \u015fekillerde temsil edilebilir ve bu temsil etme bi\u00e7imlerimizde yan\u0131l\u0131yor olabiliriz. Belki bir \u0130ngiliz kenti olan Maidenhead\u2019de ya\u015fam asl\u0131nda size d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczden daha fazlas\u0131n\u0131 sunabilir. Bu, d\u00fcnyadaki pek \u00e7ok \u015feyden farkl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, karbonat, sitrik asit ve su aras\u0131ndaki kimyasal reaksiyon herhangi bir \u015fey hakk\u0131nda de\u011fildir ve hi\u00e7bir konu hakk\u0131nda hatal\u0131 olamaz. Sadece oldu\u011fu gibidir.<\/p>\n\n\n\n

Bunlar ve ba\u015fka sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc, zihinsel temsillerin varl\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7e\u015fit bir \u015feyin nas\u0131l evrilmi\u015f <\/em>olabilece\u011fi sorusunu do\u011furur. Biyolojik d\u00fcnya bize genellikle bir kimyasal reaksiyon gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcr; bir anlama sahip olmayan itme ve \u00e7ekmeler ile doludur. Bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu\u011fumuzda \u015funu merak edebiliriz: biyolojik d\u00fcnyada zihinsel temsil gibi bir konsepte yer var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n\n\n\n

Bu soru ge\u00e7ti\u011fimiz birka\u00e7 on y\u0131lda filozoflar taraf\u0131ndan \u00e7ok\u00e7a<\/a> tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131<\/a>. Detaylar\u0131 hakk\u0131nda s\u00fcregelen tart\u0131\u015fma devam ediyor olsa da, \u015fu a\u00e7\u0131\u011fa kavu\u015ftu ki; evet, asl\u0131nda biyolojik d\u00fcnyada zihinsel temsiller i\u00e7in yer var<\/em> \u2014 zihinsel i\u00e7eri\u011fi \u2018do\u011falla\u015ft\u0131rmak\u2019 m\u00fcmk\u00fcn. Fakat bu durum, bu ba\u011flamdaki t\u00fcm meselelerin \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131na gelmiyor. Zihinsel temsillerin evrimle\u015fmesinin genel olarak m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu g\u00f6sterilebilse de, bu durum canl\u0131lar\u0131n neden zihinsel temsilleri karar verme s\u00fcre\u00e7lerinde kulland\u0131\u011f\u0131 sorusunu yan\u0131tlam\u0131yor. Canl\u0131lar zihinsel i\u00e7eri\u011fe ba\u015fvurarak nas\u0131l bir kazan\u00e7 sa\u011fl\u0131yor olabilir? Nihayetinde (yukar\u0131daki bisiklet \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi) bir \u201citme\u201d sistemine g\u00fcvenerek de sistemin bize do\u011fru olan\u0131 yapt\u0131rmas\u0131n\u0131 bekleyebilirdik. Bili\u015fsel bilim dilinde konu\u015fursak; canl\u0131lar reflekslere, al\u0131\u015fkanl\u0131klara ve ko\u015fullanm\u0131\u015f davran\u0131\u015flara da g\u00fcvenebilirdi -\u00e7o\u011funlukla g\u00fcveniyorlar da-. Bunlar dahilinde, canl\u0131lar neden karar verme s\u00fcre\u00e7lerini zihinsel temsil arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile y\u00f6nlendiriyor olabilirler? Bu soru literat\u00fcrde \u00e7ok az yer buldu.<\/p>\n\n\n\n

Benim \u00f6nerime<\/a> g\u00f6re, bu soruyu cevaplaman\u0131n yolu zihinsel temsillerin do\u011fru olan davran\u0131\u015f konusunda canl\u0131lar\u0131n ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmesine<\/em> olanak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekten ge\u00e7iyor. \u00c7o\u011fu zaman, d\u00fcnya ile etkile\u015fimini refleksler \u00fczerinden idare eden canl\u0131lar bir hayli fazlal\u0131kla u\u011fra\u015fmak durumunda kal\u0131yor. D\u00fcnyaya y\u00f6nelik \u00e7o\u011fu alg\u0131m\u0131z ayn\u0131 davran\u0131\u015fsal tepkileri gerektiriyor ve \u00e7o\u011fu davran\u0131\u015fsal tepkimiz de ayn\u0131 teman\u0131n farkl\u0131 bir \u00e7e\u015fidi oluyor. Yani, e\u011fer bir bisikletin bize \u00e7arpmamas\u0131 bizim i\u00e7in \u00f6nemliyse, bir\u00e7ok g\u00f6r\u00fc\u015f (k\u0131rm\u0131z\u0131 bisiklet, mavi bisiklet vb,), ses (ziller, ba\u011f\u0131r\u0131\u015flar vb.), koku (kau\u00e7uk, metal vb.) ve daha fazlas\u0131n\u0131n kenara \u00e7ekilme eylemi ile birle\u015ftirilmesi gerekiyor. Benzer bir \u015fekilde, kendisine yakla\u015fan bir bisikletten ka\u00e7\u0131nmas\u0131 gereken bir canl\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla kendisine yakla\u015fan scooter, \u00fc\u00e7 tekerlekli bisiklet ve motosikletten de ka\u00e7\u0131nmas\u0131 gerekir. Sonu\u00e7 olarak, bu durum refleks ile i\u015fleyen canl\u0131lar\u0131n fazlaca \u00f6r\u00fcnt\u00fcye sahip olan \u00e7ok say\u0131da davran\u0131\u015fsal e\u011filim ile u\u011fra\u015fmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

Aksine, zihinsel temsillere ba\u015fvurmak canl\u0131n\u0131n bu \u00f6r\u00fcnt\u00fclere do\u011frudan cevap vermesine -\u00f6rne\u011fin, bu g\u00f6r\u00fc\u015f, ses ve kokularda ortak olan ne ise- ve duruma g\u00f6re en iyi tepkiyi hesaplamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Canl\u0131, \u201c\u00d6n\u00fcmde bana do\u011fru nispeten h\u0131zla ilerleyen b\u00fcy\u00fck bir cisim var ve bana yakla\u015fan b\u00fcy\u00fck bir cisimle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131mda yap\u0131lacak en iyi \u015fey onun yolundan \u00e7ekilmek\u201d \u015feklinde kolayca d\u00fc\u015f\u00fcnebilir. Bu \u015fekilde, canl\u0131n\u0131n fazla miktarda davran\u0131\u015fsal e\u011filimi (\u201cbana do\u011fru gelen k\u0131rm\u0131z\u0131 bisiklet \u2192 kenara \u00e7ekil\u201d ; \u201cbana do\u011fru gelen mavi bisiklet \u2192 kenara \u00e7ekil\u201d vb.) depolamas\u0131na gerek kalmaz ve sadece ak\u0131l y\u00fcr\u00fcterek<\/em> do\u011fru cevaba ula\u015fabilir. Bunun sonucunda, canl\u0131n\u0131n karar verme mekanizmas\u0131n\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 d\u00fczene koyulmu\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n

Bunun \u00f6nemli olmas\u0131n\u0131n sebebi karar verme mekanizmas\u0131ndaki bu tarz bir ak\u0131c\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n biyolojik a\u00e7\u0131dan avantajl\u0131 olu\u015fu. \u00d6te yandan, n\u00f6robiyolojik verim ile de ili\u015fkilendirilmesi muhtemel. Daha ak\u0131c\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir bili\u015fsel sistem, daha ak\u0131c\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir n\u00f6ral sistem taraf\u0131ndan desteklenmeye meyillidir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc destekleyen bir bulgu<\/a> ise bili\u015fsel olgunla\u015fma s\u00fcre\u00e7lerinde -\u00f6rne\u011fin, erken \u00e7ocukluk ve ergenlik zamanlar\u0131nda- n\u00f6ral sistemimizin budanmas\u0131 (pruning): biz bili\u015fsel olarak geli\u015ftik\u00e7e gereksiz sinapslar ay\u0131klan\u0131yor. N\u00f6ral sistemi idare etmenin ne kadar masrafl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa bu asl\u0131nda iyi bir \u015fey. Ayn\u0131 zamanda, bu ak\u0131c\u0131la\u015ft\u0131rma etraf\u0131m\u0131zdaki de\u011fi\u015fen ortamlara daha h\u0131zl\u0131 uyum sa\u011flamam\u0131za olanak tan\u0131yor. D\u00fcnyam\u0131z de\u011fi\u015ftik\u00e7e -\u00f6rne\u011fin, yapay zek\u00e2n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, belki de yak\u0131n zamanda bizim yakla\u015fan bisikletlerin \u00f6n\u00fcnden \u00e7ekilmemiz de\u011fil de bisikletin bizim etraf\u0131m\u0131zdan dola\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelebilir- bizim davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirmemiz de bu \u015fekilde basitle\u015fiyor. \u00c7ok fazla say\u0131da refleksi de\u011fi\u015ftirmemize gerek yok, alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00f6r\u00fcnt\u00fcye verdi\u011fimiz tepkiyi de\u011fi\u015ftirmemiz yeterli.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm bunlar\u0131n sonucunda, zihinsel temsillere ba\u015fvurmak, bize mant\u0131ks\u0131z gelebilse de, karar verme s\u00fcrecini daha az de\u011fil, daha fazla<\/em> verimli k\u0131l\u0131yor. Bu durum da -benim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme g\u00f6re- zihinsel temsillerin evrimle\u015fmesinin ard\u0131nda yatan gizemi \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Armin W. Schulz\u2019un<\/em> Efficient Cognition: The Evolution of Representational Decision-Making<\/em><\/a> (2018) adl\u0131 kitab\u0131 The MIT Press arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>","protected":false},"featured_media":1979,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[94,93,234,691,64,233,92,323,370,575,369,577,74,826,76,482,75,177,80,81,96,176,956],"kategori":[305],"class_list":["post-1978","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-evolution","event_publishing_tags-evolutionary-psychology","event_publishing_tags-evrim","event_publishing_tags-evrimsel-psikoloji","event_publishing_tags-felsefe","event_publishing_tags-mental-representation","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-philmind","event_publishing_tags-philosophy","event_publishing_tags-philosophy-of-mind","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-zihin","event_publishing_tags-zihin-felsefesi","event_publishing_tags-zihinsel-temsiller","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1978","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1978\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1979"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1978"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}