{"id":1974,"date":"2021-11-10T15:00:11","date_gmt":"2021-11-10T15:00:11","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1974"},"modified":"2025-09-07T20:14:19","modified_gmt":"2025-09-07T20:14:19","slug":"optogenetik-araciligiyla-bellegi-manipule-etmek-norobilimcilerxu-liu-ve-steve-ramirez-ile-soylesi-anne-west","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/optogenetik-araciligiyla-bellegi-manipule-etmek-norobilimcilerxu-liu-ve-steve-ramirez-ile-soylesi-anne-west\/","title":{"rendered":"Optogenetik Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Belle\u011fi Manip\u00fcle Etmek:\u00a0N\u00f6robilimcilerXu Liu ve Steve Ramirez ile S\u00f6yle\u015fi \u2014\u00a0Anne West"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0Manipulating Memory through Optogenetics: A Conversation with Neuroscientists Xu Liu and Steve Ramirez<\/a><\/p>\n\n\n\n

Anne West The Psych Report\u2019da stajyer edit\u00f6r ve <\/em>Wellesley College\u2019da \u00f6\u011frencidir.<\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131 2017\u2019de Behavioral Scientist\u2019in bir par\u00e7as\u0131 olmadan \u00f6nce orijinal olarak \u201cThe Psych Report\u201dta yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

MIT\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmakta olan n\u00f6robilimciler Xu Liu ve Steve Ramirez, yaln\u0131zca bilim kurgularda m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen fikirleri birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyorlar. Liu ve Ramirez, laboratuvarlar\u0131nda farelerde yapay an\u0131lar yaratmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131, n\u00f6robilimcilerin beyindeki \u00f6\u011frenme ve belle\u011fi kontrol etme, d\u00fczenleme ve manip\u00fcle etme konusunda artan yeteneklerini g\u00f6steriyor. TEDx Boston konu\u015fmas\u0131nda Ramirez bu artan yetenek hakk\u0131nda, \u201cG\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki gizemli \u00f6zellikleriyle zihin, asl\u0131nda kurcalayabilece\u011fimiz fiziksel \u015feylerden olu\u015fur\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n

Liu ve Ramirez\u2019in beyni ke\u015ffetmesine, kurcalamas\u0131na ve manip\u00fcle etmesine olanak tan\u0131yan ara\u00e7 optogenetik: I\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131 bir proteinin DNA\u2019s\u0131n\u0131n belirli (hedeflenen) n\u00f6ronlara yerle\u015ftirildi\u011fi ve bu n\u00f6ronlar\u0131n \u0131\u015f\u0131k fla\u015flar\u0131 sayesinde a\u00e7\u0131l\u0131p kapat\u0131labildi\u011fi bir teknik. (Optogeneti\u011fin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair k\u0131sa bir giri\u015f videosu i\u00e7in MIT\u2019nin McGovern Beyin Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan bu videoyu<\/a> izleyebilirsiniz.)<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7ti\u011fimiz 10 y\u0131lda geli\u015ftirilen optogenetik, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n beynin fonksiyonlar\u0131n\u0131 anlamalar\u0131na ve beyin hastal\u0131klar\u0131n\u0131 tedavi etmelerine yard\u0131m etme konusunda muazzam bir potansiyel g\u00f6sterdi. Bunun sebebiyse, elektriksel uyar\u0131m (stimulation) ya da farmakolojik y\u00f6ntemlerin aksine bu tekni\u011fin, n\u00f6ronlar\u0131n hassas bir \u015fekilde aktivasyonuna ve deaktivasyonuna izin vermesi. Liu ve Ramirez\u2019in \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an deneylerini ger\u00e7ekle\u015ftirmelerine izin veren de i\u015fte bu hassasiyet. \u00d6\u011frenme ve bellek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ek olarak optogenetik; a\u011fr\u0131, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, uyku ve sosyal davran\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda da kullan\u0131ld\u0131 ve Beyaz Saray\u2019\u0131n BEY\u0130N giri\u015fiminin (BRAIN initiative) ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a kritik bir teknoloji oldu\u011fu vurguland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Biz de yak\u0131n zamanda Liu ve Ramirez ile MIT\u2019deki Tonegawa Laboratuvar\u0131nda bulu\u015ftuk ve farelerde nas\u0131l sahte an\u0131lar yaratabildiklerini ve optogenetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ad\u0131na gelece\u011fin neler getirebilece\u011fini tart\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

Anne West:<\/strong> Farelerde sahte korku an\u0131lar\u0131 olu\u015fturabilmenizin arkas\u0131ndaki mant\u0131\u011f\u0131 anlatabilir misin?<\/p>\n\n\n\n

Xu Liu:<\/strong> Bellek kat\u0131, de\u011fi\u015fmez bir \u015fey de\u011fil. Asl\u0131nda ne zaman bir \u015fey hat\u0131rlasan (recall), o an\u0131ya dair beyninde depolanmakta olan bellekte baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yapars\u0131n. Bellek bu y\u00fczden zaman i\u00e7inde evrimle\u015fir. Sordu\u011funuz ara\u015ft\u0131rmada Steve (Ramirez) ile birlikte bir an\u0131n\u0131n hat\u0131rlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131k, fakat ayn\u0131 zamanda hayvana yeni bilgiler de verdik. Bu yeni bilgiler, yeniden etkinle\u015ftirilen\/hat\u0131rlanan belle\u011fe dahil edilir ve tekrar depoland\u0131\u011f\u0131nda belle\u011fi de\u011fi\u015ftirir. \u201cYapay (artificial)\u201d veya \u201csahte (false)\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan belle\u011fi farelere bu \u015fekilde yerle\u015ftirdik. Bu metot, her t\u00fcrden belle\u011fin ba\u015f\u0131na gelen normal bir fenomene dayan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Bir fareye sahte bir korku an\u0131s\u0131n\u0131 nas\u0131l yerle\u015ftirebildiniz?<\/p>\n\n\n\n

XL:<\/strong> Bir an\u0131n\u0131n olu\u015fumunda aktif olan h\u00fccreleri etiketlemenin yollar\u0131n\u0131 bulabilir ve sonras\u0131nda beyinde tam olarak ayn\u0131 h\u00fccre grubunu aktive etmek i\u00e7in optogenetik teknolojisini kullanabiliriz. Bunu yaparak bir an\u0131y\u0131 hat\u0131rlayabiliriz. 2012\u2019deki \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda bir ba\u011flam veya belirli bir ortam (kutu 1) hakk\u0131nda n\u00f6tr bir an\u0131n\u0131n hat\u0131rlanmas\u0131n\u0131 hayvan farkl\u0131 bir kutudayken (kutu 2) \u0131\u015f\u0131k kullanarak etkinle\u015ftirdik ve ayn\u0131 zamanda hayvana \u015fok verdik. Kutu 1\u2019e dair aktive olan belle\u011fi, kutu 2\u2019deki ger\u00e7ek \u015fokla yapay olarak birle\u015ftirmek istedik. Hayvana asl\u0131nda kutu 2\u2019de \u015fok veriliyordu fakat deney boyunca hayvan kutu 1\u2019de \u015fokland\u0131\u011f\u0131na inand\u0131r\u0131ld\u0131. Daha sonra hayvan\u0131 kutu 1\u2019e geri koydu\u011fumuzda donup kalma (freezing) davran\u0131\u015f\u0131 sergiliyordu ve bu da kutu 1 ile \u015foku ili\u015fkilendirdi\u011fi i\u00e7in bir korku belle\u011fi olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6steriyordu.<\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Sahte bir korku belle\u011fi yaratan bu deneyi tasarlarken, \u00f6\u011frenme ve bellekle ilgili hangi geni\u015f \u00e7apl\u0131 sorular\u0131 yan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordunuz?<\/p>\n\n\n\n

XL:<\/strong> Bu deneyin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n t\u00fcm nedeni, belle\u011fin yeni bilgiler sunulurken sahte bir an\u0131 olu\u015fturabilmemize olanak tan\u0131yor olu\u015fu.<\/p>\n\n\n\n

SR:<\/strong> Benim cevab\u0131m da tam olarak ayn\u0131. Bu deney bize 2 \u015fey anlat\u0131yor. Belle\u011fin ge\u00e7mi\u015fe dair bir teyp kaydedicisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 insan ve hayvan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dayanarak zaten biliyoruz. Asl\u0131nda bellek, ge\u00e7mi\u015fe dair baz\u0131 par\u00e7alar\u0131n hat\u0131rland\u0131k\u00e7a yeniden ge\u00e7mi\u015fe \u201cyap\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u201d ve bu nedenle de ge\u00e7mi\u015fin tam olarak do\u011fru temsilini yapmayan \u201cyeniden yap\u0131land\u0131r\u0131c\u0131\u201d (re-constructive) bir s\u00fcre\u00e7tir. Pek \u00e7ok davran\u0131\u015fsal n\u00f6robilimci, bellek modifikasyonlara tabi oldu\u011fundan \u201cde\u011fi\u015fken\u201d terimini kullan\u0131r. Fakat bir an\u0131y\u0131 yapay olarak de\u011fi\u015fken hale getirip ona ayak \u015foklar\u0131 \u015feklinde yeni bilgiler ekleyebilir miyiz? Bu bize hipokampusun ne yap\u0131yor oldu\u011funa dair \u00e7ok \u015fey s\u00f6yleyebilir: E\u011fer hipokampus bu an\u0131lar\u0131n yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131nda ve de\u011fi\u015fken hale gelmesinde g\u00f6rev al\u0131yorsa, yeni bilgilerin bu s\u00fcre\u00e7le e\u015fzamanl\u0131 olarak sa\u011flan\u0131\u015f\u0131 o an\u0131ya bu yeni bilgileri ekleyebilir.<\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> \u00d6\u011frenme ve belle\u011fi test etmek i\u00e7in neden optogenetik kullanmay\u0131 se\u00e7tiniz?<\/p>\n\n\n\n

SR:<\/strong> Optogenetik, belirli h\u00fccre k\u00fcmeleri \u00fczerinde benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir kontrol sa\u011fl\u0131yor. Optogenetikten \u00f6nce hi\u00e7bir ara\u00e7 (belki elektrik ak\u0131m\u0131 kullanmak d\u0131\u015f\u0131nda) beynimizin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 milisaniyelik zaman \u00f6l\u00e7eklerinde hareket edemiyordu. Elektrik kullanmak konusundaki problem ise, \u00f6rne\u011fin hipokampus i\u00e7erisinde belirli bir belle\u011fi destekleyen belirli bir h\u00fccre grubunu hedefledi\u011finizde, ak\u0131m\u0131 yaln\u0131zca bu h\u00fccrelere y\u00f6neltmenin -beyin zaten halihaz\u0131rda elektri\u011fi ana ileti\u015fim arac\u0131 olarak kulland\u0131\u011f\u0131ndan- imk\u00e2ns\u0131z olu\u015fudur. E\u011fer hedefledi\u011finiz b\u00f6lgeye gider ve beynin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ayr\u0131m g\u00f6zetmeksizin uyar\u0131rsan\u0131z, hedefledi\u011finiz bellekten sorumlu olan h\u00fccrelerden \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 uyarm\u0131\u015f olursunuz. Optogenetikle ilgili g\u00fczel k\u0131s\u0131m \u015fu ki, beyin h\u00fccreleri normalde \u0131\u015f\u0131\u011fa tepki vermedi\u011finden bu teknikte \u0131\u015f\u0131\u011fa tepki veren h\u00fccreler yaln\u0131zca \u0131\u015f\u0131\u011fa tepki vermesi i\u00e7in kand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z h\u00fccreler oluyor. Bu durumda beyne \u0131\u015f\u0131k verip hedeflenmeyen kom\u015fu h\u00fccreleri uyarmadan sadece se\u00e7ti\u011finiz h\u00fccreleri aktive ya da inhibe edebiliyorsunuz. Yani beyni, ileti\u015fim kurdu\u011fu zaman \u00f6l\u00e7e\u011finde ara\u015ft\u0131r\u0131yorsunuz, ki optogeneti\u011fi inan\u0131lmaz bir teknik yapan \u015fey de bu.<\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Fare beyninde optogenetik kullanan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z\u0131n insan beyninde \u00f6\u011frenme ve bellek anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z i\u00e7in ne gibi etkileri var?<\/p>\n\n\n\n

SR:<\/strong> Buradaki en \u00f6nemli \u015fey, belli bir an\u0131 \u00fczerinden etkili olan belirli bir grup h\u00fccre \u00fczerinde h\u0131zl\u0131 ve optik bir kontrole sahip olabildi\u011fimizi g\u00f6stermemiz. Bunu yapabilmemiz bile bilimin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. Bu fikrin insanlar i\u00e7in uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yank\u0131, bu fikrin \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131nda yat\u0131yor: Art\u0131k belli bir an\u0131y\u0131 hat\u0131rlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayan belirli bir h\u00fccre grubu \u00fczerinde kontrol sahibiyiz. Bu alan\u0131n insan olmayan primatlarda veya insanlarda benzer deneyler yapmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki tek engel teknolojik adaptasyon.<\/p>\n\n\n\n

Art\u0131k soru, \u201cBir an\u0131y\u0131 yeniden etkinle\u015ftirebilir miyiz?\u201d de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunun cevab\u0131 \u201cEvet\u201d. \u015eimdi soru \u015fu: \u201cBu projeyi insan olmayan primatlarda ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek \u015fekilde -etik kayg\u0131lar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak- nas\u0131l b\u00fcy\u00fctebiliriz?\u201d Ama bu art\u0131k bir \u201ce\u011fer\u201d meselesi de\u011fil \u201cnas\u0131l yapabiliriz\u201d meselesi, \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131k en az\u0131ndan farelerde bunu yapabildi\u011fimizi biliyoruz.<\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Optogeneti\u011fin insanlarda 10 y\u0131l i\u00e7inde kullan\u0131labilece\u011fini hayal ediyor musunuz?<\/p>\n\n\n\n

SR:<\/strong> \u0130nsan olmayan primatlarda zaten kullan\u0131l\u0131yor. Do\u011fru soru sorulursa -\u00f6rne\u011fin n\u00f6betler (seizures)- insanlarda da kullan\u0131labilece\u011fini g\u00f6r\u00fcyorum. Belirli n\u00f6bet t\u00fcrlerinin beyinde \u00f6nc\u00fc bir odak noktas\u0131 oldu\u011funu biliyoruz. K\u00fc\u00e7\u00fck bir beyin h\u00fccresi topu, kontrols\u00fcz bir \u015fekilde ate\u015flenmeye ba\u015flar ve domino etkisiyle t\u00fcm beyni ele ge\u00e7irir, bu da n\u00f6betlere sebep olur. Peki ya \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sorun \u00e7\u0131karan h\u00fccre topuna y\u00f6nlendirebilseydik? Geleneksel tedavi y\u00f6nteminde beynin i\u00e7ine girip sorunlu dokuyu beyinden \u00e7\u0131karman\u0131z gerekirdi. Ya sorun \u00e7\u0131karan bu dokuyu \u0131\u015f\u0131\u011fa hassas hale getirebilseydik ve o b\u00f6lgeden bize sinyal g\u00f6nderebilecek bir \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131m\u0131z olsayd\u0131, b\u00f6ylece o b\u00f6lgedeki n\u00f6ral aktivite n\u00f6bet olu\u015fturacak bir seviyeye geldi\u011finde o \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131ndan bir sinyal alsayd\u0131k ve bu b\u00f6lgedeki aktiviteyi durdurabilseydik? Bu basit de\u011fil, ancak bu konsepti uygulamak kolay.<\/p>\n\n\n\n

Belle\u011fi yeniden etkinle\u015ftirmek ya da etkisiz hale getirmekse bence tamamen farkl\u0131 bir olay. Prensipte bu m\u00fcmk\u00fcn fakat gerekli teknoloji hen\u00fcz mevcut de\u011fil. Uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyi \u00e7ok isterim ve bu olay sadece bir devrim uzakta, fakat \u015fu anda bunun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Beynin i\u00e7ine bakabilmek i\u00e7in elimizdeki en iyi y\u00f6ntem fMRI (fonksiyonel manyetik rezonans g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme) ve bu y\u00f6ntemle ula\u015fabildi\u011fimiz \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckle yaln\u0131zca on binlerce beyin h\u00fccresini g\u00f6rebiliyoruz, oysa bu h\u00fccre denizinde spesifik bir an\u0131y\u0131 bulabilmek \u00e7ok zor. Teknoloji hen\u00fcz buna yetmiyor.<\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> \u0130nsan v\u00fccudunda beyin haricindeki h\u00fccreler i\u00e7in herhangi bir potansiyel optogenetik uygulamas\u0131 var m\u0131?<\/p>\n\n\n\n

XL:<\/strong> \u0130nsanlar sadece n\u00f6ronlara de\u011fil, di\u011fer h\u00fccre t\u00fcrlerine de uygulanabilecek her t\u00fcrl\u00fc arac\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Genlerin transkripsiyonunu ve translasyonunu, veya h\u00fccrelerdeki di\u011fer molek\u00fcler sinyal yolaklar\u0131n\u0131 kontrol etmek i\u00e7in \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 kullanabilirsiniz. Bunu yaparak sadece beyindeki n\u00f6ronlara de\u011fil, ayn\u0131 zamanda di\u011fer h\u00fccrelere de \u0131\u015f\u0131k kontroll\u00fc manip\u00fclasyon uygulayabilirsiniz. Bu tarz uygulamalar, kanser veya diyabetin tedavisi olabilir. Bug\u00fcnlerde insanlar optogeneti\u011fin kapsam\u0131n\u0131 geni\u015fletmek i\u00e7in giderek daha fazla ara\u00e7 geli\u015ftiriyorlar. Ben bunu \u00e7ok heyecan verici bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Genel olarak yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015fle veya optogenetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131zla ilgili en s\u0131k yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan konsept nedir?<\/p>\n\n\n\n

SR:<\/strong> \u00d6ncelikle, sahte an\u0131lar yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00f6zellikle 2012 makalemiz hakk\u0131nda \u00e7ok fazla sansasyon var. Makalemizde en \u00e7ok yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan \u015feylerden biri; bir an\u0131y\u0131 tepeden t\u0131rna\u011fa, s\u0131f\u0131rdan in\u015fa ederek belle\u011fe yerle\u015ftiriyoruz zannedilmesi. Halbuki biz beyinde zaten var olan \u00f6geleri yeniden birle\u015ftiriyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, farelerle yap\u0131lan bu deney ile insanlarda sahte an\u0131lar aras\u0131ndaki ili\u015fki belirsiz. Birbirleriyle ne kadar ili\u015fkili olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmenin yollar\u0131 var, ancak bu uygulaman\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda insanlarda kullan\u0131labilece\u011fini s\u00f6yleyen \u00e7ok fazla sansasyon vard\u0131. Bu bir yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu tarz i\u015fler evrim merdiveni boyunca hi\u00e7bir zaman o kadar h\u0131zl\u0131 ve m\u00fckemmel \u015fekilde aktar\u0131lamaz. Konunun uyand\u0131raca\u011f\u0131 etik yank\u0131lar\u0131 hesaba katmasan\u0131z bile, farelerle \u00e7al\u0131\u015fmaktan insanlarla \u00e7al\u0131\u015fmaya ge\u00e7i\u015fi sa\u011flamak i\u00e7in a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok fazla engel var. Fareler ve insanlar aras\u0131ndaki bu paralelli\u011fi \u00e7abucak \u00e7izen insanlar, bunun bir gecede olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar, fakat olmayacak. Prensip olarak muhtemelen bir noktada olacak ama yak\u0131n bir zamanda de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Farelerde \u00f6\u011frenme ve belle\u011fi incelemek i\u00e7in optogenetik kullanan ara\u015ft\u0131rman\u0131z\u0131n en zorlu k\u0131sm\u0131 neydi?<\/p>\n\n\n\n

XL:<\/strong> Yeni bir konseptiniz oldu\u011funda, bu konsept bazen alandaki insanlar\u0131n kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 kadar yenidir. \u00d6rne\u011fin, \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 bir hibe teklifi (grant proposal) olarak ilk yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve fon almak i\u00e7in NIH\u2019e (Ulusal Sa\u011fl\u0131k Enstit\u00fcs\u00fc) g\u00f6nderdi\u011fimizde insanlar\u0131n endi\u015feleri y\u00fcz\u00fcnden bu teklif reddedildi. \u0130nsanlar bunun i\u015fe yarayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu. Ama neyse ki Dr. Susumu Tonegawa bize epey destek vererek bunun iyi bir fikir oldu\u011funu ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Sonraki 2 y\u0131l i\u00e7inde de bu metot \u00fczerinden 2 m\u00fckemmel makale yay\u0131mlad\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

Bazen, yeni bir fikir ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda biraz diren\u00e7le kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Art\u0131k bu metot m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n her yerinde insanlar laboratuvarlar\u0131nda bu tarz deneyler yap\u0131yorlar. Yani bir pencere a\u00e7\u0131yorsunuz ama pencereyi a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131zda herkes i\u00e7eri atl\u0131yor. Kalabal\u0131ktan daha \u00f6nce d\u00fc\u015f\u00fcnmeniz gerekiyor: \u201cBundan sonra ne yapaca\u011f\u0131m?\u201d. Tamamen ayn\u0131 \u015feyi yapamayaca\u011f\u0131n\u0131z a\u015fik\u00e2r. O durumda i\u015fin e\u011flenceli k\u0131sm\u0131 yok olur. Yeni hedefler, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak yeni alanlar belirlemelisiniz.<\/p>\n\n\n\n

SR:<\/strong> Her bilim insan\u0131n\u0131n bu konuda farkl\u0131 bir felsefesi var. Xu ve ben, kariyerlerimizi dentate (gyrus) -Liu ve Ramirez\u2019in bu yaz\u0131da bahsedilen korku devrelerinin bulundu\u011fu beyin b\u00f6lgesi- b\u00f6lgesinde bir korku belle\u011finin yeniden aktivasyonunu a\u00e7\u0131klayarak ge\u00e7irebilirdik. Bunun s\u0131k\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemem ama eskisi kadar da heyecan verici olmazd\u0131. Yeniden aktivasyon k\u0131sm\u0131ndan sonra, \u201cA, B, C, D, E, F, G b\u00f6lgelerinde de korku belle\u011fini yeniden aktive edebilir miyiz?\u201d diye test edebilirdik. Al\u0131n size koca bir kariyer. Baz\u0131 insanlar ger\u00e7ekten de b\u00f6yle yapar. Ama Xu ve benim i\u00e7in eskiden s\u0131radaki sorular sahte bellek sorular\u0131yd\u0131; \u015fimdi ise s\u0131radaki sorular pozitif an\u0131larla, depresyonla, sosyal bellekle ilgili sorular.<\/p>\n\n\n\n

Bir t\u00fcr belle\u011fin neye benzedi\u011finin k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayacak k\u00fc\u00e7\u00fck sorular\u0131 sormak bizim tarz\u0131m\u0131z de\u011fil. Bizim tarz\u0131m\u0131z daha \u00e7ok, \u201cBu alan\u0131 incelemenin yepyeni bir yolunu a\u00e7abilecek bir sonraki b\u00fcy\u00fck soru nedir?\u201d tarz\u0131nda sorular. Bunlar \u00e7ok heyecan verici. Evet bu tarz sorular zor, me\u015fakkatli ve onlarla ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctmek de \u00e7ok zor. Bu ara\u015ft\u0131rmalara kar\u015f\u0131 \u00e7ok fazla diren\u00e7le de kar\u015f\u0131la\u015fabiliyorsunuz. Fakat bu kadar b\u00fcy\u00fck bir soru soruyorsunuz ve bununla alakal\u0131 bir ke\u015fif yap\u0131yorsunuz. Ger\u00e7eklikle bir ili\u015fki kurdu\u011funuzda size en b\u00fcy\u00fck adrenalin co\u015fkusunu verenler i\u015fte bu sorular oluyor.<\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Eklemek istedi\u011finiz ba\u015fka bir \u015fey var m\u0131?<\/p>\n\n\n\n

SR:<\/strong> Herkese bir tavsiye niteli\u011finde s\u00f6yleyebilece\u011fim \u015fey \u015fu ki, bu sordu\u011fumuz bilim-kurgu tad\u0131ndaki sorular ve farelerde bir dereceye kadar y\u00fcr\u00fctebildi\u011fimiz \u00e7al\u0131\u015fmalar devasa bir i\u015f birli\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fc. Bug\u00fcnlerde akademik ortam\u0131n ne kadar rekabet\u00e7i ve zorlu olabilece\u011fini biliyorum fakat b\u00f6yle olmak zorunda de\u011fil. Bu projelerin bu h\u0131zda sonu\u00e7lanabilmesinin nedeni, Xu ve benim ekip arkada\u015flar\u0131 olmam\u0131zd\u0131. Her iki proje i\u00e7in de birbirimize \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 olduk. Bu devasa ve ekip odakl\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmayd\u0131. Her \u015feyden \u00f6nce \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 e\u011flenceli k\u0131lan ve iki kat h\u0131zl\u0131 ilerlemesini sa\u011flayan buydu: Sonu\u00e7ta iki beyin bir beyinden iyidir. \u015eimdi bu proje \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan koca bir ekip var. Kariyerimin geri kalan\u0131nda bu tak\u0131m odakl\u0131 ruhu s\u00fcrd\u00fcrmek istiyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunu yaparken \u00e7ok e\u011flendim.<\/p>\n\n\n\n

XL:<\/strong> Kendi k\u00fc\u00e7\u00fck s\u0131rr\u0131n\u0131z\u0131 saklayabilirsiniz, fakat bu \u00e7ok uzun s\u00fcrmez. \u201cX Tak\u0131m\u0131\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z ekibimiz muazzam \u015fekilde geni\u015fliyor. Bu ekipte benzer y\u00f6ntemleri kullanan ancak daha \u00f6nce hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz, farkl\u0131 tipte yarat\u0131c\u0131 sorular soran insanlar var. Herkesin kendine ait parlak fikirleri var, fakat fikirlerimizi bir araya getirirsek i\u015f birli\u011fi yapabiliriz ve bu bizim i\u00e7in \u00e7ok daha heyecan verici anlar yaratacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ayd\u0131nlatma: Anne West daha \u00f6nce Xu Liu\u2019nun laboratuvar\u0131nda staj yapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Notlar<\/h1>\n\n\n\n

[1] \u00c7.N: Yaz\u0131n\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda, bu r\u00f6portaj\u0131n 2014\u2019te yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmekte fayda var. Benim bu r\u00f6portaj\u0131 2021\u2019de \u00e7evirme iste\u011fimin sebebiyse r\u00f6portaj yap\u0131lan iki n\u00f6robilimcinin de optogenetik ile yap\u0131lan \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u00f6nemli rollerinin olmas\u0131 ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 r\u00f6portajda olduk\u00e7a anla\u015f\u0131l\u0131r ve sade bir dille \u00f6zetlemi\u015f olmalar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

[2] Burada \u201chassas\u201d kelimesi, hangi n\u00f6ronlar manip\u00fcle edilmek isteniyorsa, ba\u015fka n\u00f6ronlar\u0131 etkilemeden o n\u00f6ronlar\u0131n (\u00e7ok y\u00fcksek bir isabet y\u00fczdesiyle) manip\u00fcle edilebilmesi anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

[3] Hayvan kutu 1\u2019deyken, o kutuya dair belle\u011finin olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda aktive olan h\u00fccreler daha sonra (hayvan kutu 2\u2019ye konuldu\u011funda) \u0131\u015f\u0131kla uyar\u0131lmak (aktive edilmek) \u00fczere etiketleniyor.<\/p>\n\n\n\n

[4] Yani art\u0131k ger\u00e7ekle\u015ftirilebildi\u011fi farelerde ispat edilen bir fenomenin, primatlarda nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fini sorguluyoruz.<\/p>","protected":false},"featured_media":1975,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[83,94,93,378,518,82,691,64,377,92,323,198,812,200,66,65,199,948,949,471],"kategori":[305],"class_list":["post-1974","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-beyin","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-norobilim","event_publishing_tags-bilissel-sinirbilim","event_publishing_tags-brain","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-neuroscience","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-eeg","event_publishing_tags-fmri","event_publishing_tags-neuroimaging","event_publishing_tags-neuroscience","event_publishing_tags-norobilim","event_publishing_tags-norogoruntuleme","event_publishing_tags-optogenetics","event_publishing_tags-optogenetik","event_publishing_tags-sinirbilim","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1974","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1974\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1975"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1974"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1974"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1974"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}