{"id":1955,"date":"2021-06-24T15:00:38","date_gmt":"2021-06-24T15:00:38","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1955"},"modified":"2025-09-07T19:55:05","modified_gmt":"2025-09-07T19:55:05","slug":"turingin-zihin-modeli-mark-sprevak","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/turingin-zihin-modeli-mark-sprevak\/","title":{"rendered":"Turing\u2019in Zihin Modeli \u2014 Mark Sprevak"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0Turing\u2019s model of the mind<\/a><\/p>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f itibariyle tamamen insana benzeyen bir makine ile bir insan aras\u0131ndaki fark nedir? Descartes Y\u00f6ntem \u00dczerine Konu\u015fma<\/em>\u2019s\u0131n\u0131n 5. B\u00f6l\u00fcm\u2019\u00fcnde bu soruya makinelerin her ne kadar belirli davran\u0131\u015flar\u0131 taklit edebilseler de asla d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi ba\u015fkalar\u0131na aktar\u0131rken kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z kelimeleri ve i\u015faretleri biz insanlar gibi bir araya getiremeyecek, kendilerine s\u00f6ylenen her s\u00f6ze anlaml\u0131 bir cevap veremeyeceklerini (dil sahibi olamayacaklar\u0131n\u0131) ve makinelerin yaln\u0131zca belirli bir i\u015f i\u00e7in tasarlanabildiklerini, ak\u0131l gibi her i\u015f i\u00e7in kullan\u0131labilecek evrensel bir alete sahip olamayacaklar\u0131n\u0131 iddia ederek cevap veriyordu.[1]<\/a> Bu makale, Descartes\u2019\u0131n bu iki meydan okumas\u0131na bir cevap niteli\u011finde de\u011ferlendirilebilecek matematiksel bir model, bug\u00fcn adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z haliyle Turing makinesi ve Alan Turing\u2019in bili\u015fsel bilime olan katk\u0131s\u0131 hakk\u0131ndad\u0131r. Makalenin de iddia etti\u011fi gibi Turing\u2019in bili\u015fsel bilime olan katk\u0131s\u0131 \u00e7o\u011funlukla dolayl\u0131 ve anla\u015f\u0131lmak i\u00e7in de olduk\u00e7a karma\u015f\u0131kt\u0131r. Ancak makalenin de g\u00f6sterdi\u011fi gibi Turing makinelerinin bili\u015fsel bilime, zihni anlama \u00e7abam\u0131za, zeki davran\u0131\u015f ile beyin aras\u0131nda nas\u0131l bir ili\u015fki oldu\u011funa dair anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmazd\u0131r. Her ne kadar bug\u00fcn bili\u015fsel bilimde Turing tarz\u0131 modellerden uzakla\u015f\u0131l\u0131p \u00e7e\u015fitli ba\u015fka tarzlarda modeller \u00fczerinden insan zihnini ve mekanizmalar\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olsak da Turing makinesinden etkilenen ve zihnin i\u00e7sel mekanizmalar\u0131n\u0131n Turing tarz\u0131 bir hesaplamal\u0131 modelden ilhamla a\u00e7\u0131klanabilece\u011fine dair umut bug\u00fcn de bili\u015fsel bilim i\u00e7erisinde yerini bulmaktad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131yla hayat\u0131m\u0131z\u0131n neredeyse her alan\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiren ve bizi yeni bir d\u00fcnyaya ta\u015f\u0131yan Alan Turing\u2019i hem do\u011fum hem de \u00f6l\u00fcm y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7eren bu ayda onun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n etkisi ile anmak bizim i\u00e7in memnuniyet verici. Bununla beraber e\u015fcinsel olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla d\u00f6nemin \u0130ngiltere\u2019sinde ciddi bask\u0131ya maruz kalm\u0131\u015f, ba\u015fta LGBTI+ bilim insanlar\u0131 olmak \u00fczere t\u00fcm LGBTI+ i\u00e7in sembol isimlerden biri olan Turing\u2019i Onur Ay\u0131 ve Onur Haftas\u0131 ba\u011flam\u0131nda da and\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ifade edelim, umuyoruz ba\u015fkalar\u0131na zarar vermeksizin istedi\u011fi gibi ya\u015famak isteyen herkes i\u00e7in uygun bir gelecek bekliyor bizi. Zihni, zekay\u0131 ve nihayetinde insan\u0131 anlama s\u00fcrecinde hangi engelle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsa kar\u015f\u0131la\u015fs\u0131n \u201cWir m\u00fcssen wissen, wir werden wissen!<\/em>\u201d[2]<\/a>diyerek yoluna devam etmek i\u00e7in \u00e7aba sarf eden, bu \u00e7abas\u0131yla bizlere de ilham olanlara sayg\u0131yla.<\/p>\n\n\n\n

Keyifli okumalar!
CogIST<\/p>\n\n\n\n

Bu b\u00f6l\u00fcm (Turing\u2019in Zihin Modeli[3]<\/a>) Alan Turing\u2019in zihne dair en iyi anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 sunan alana, bili\u015fsel bilime olan katk\u0131s\u0131n\u0131 incelemektedir. \u0130nsan zihninin (bir anlamda) bir bilgisayar oldu\u011fu fikri bili\u015fsel bilimin merkezindedir. Turing bu fikrin geli\u015fmesinde \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Turing\u2019in bili\u015fsel bilim \u00fczerindeki etkisinin tam bir seyri karma\u015f\u0131kt\u0131r ve matematiksel mant\u0131ktaki g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte soyut \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n psikolojide nas\u0131l bir devrimi tetikleyebilece\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Alan Turing devrimsel bir fikre katk\u0131da bulunmu\u015ftur: zihinsel faaliyet hesaplamad\u0131r (computation)[4]<\/a>.Turing\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bili\u015fsel bilim olarak bilinen alan\u0131n temelinin at\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde hesaplama zihnin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klaman\u0131n temel unsurlar\u0131ndan biridir. Bu b\u00f6l\u00fcmde Turing\u2019in hesaplama kavram\u0131n\u0131 kullanarak zihni anlamaya y\u00f6nelik erken giri\u015fimlerine d\u00f6n\u00fcyor ve bili\u015fsel bilimin ba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00f6neminde oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc inceliyorum.<\/p>\n\n\n\n

1.<\/strong> M\u00fchendislik ve Psikoloji Kar\u015f\u0131 Kar\u015f\u0131ya<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Turing yapay zekada (YZ) kurucu bir fig\u00fcr olarak olduk\u00e7a me\u015fhurdur ancak kendisinin bili\u015fsel bilime olan katk\u0131s\u0131 pek bilinmemektedir. Yapay zekan\u0131n amac\u0131 zeki bir makine yaratmakt\u0131r. Turing yapay zeka alan\u0131nda ara\u015ft\u0131rma y\u00fcr\u00fcten ilk ki\u015filerden biridir; 1941 gibi erken bir tarihte makine zekas\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ve 29 ile 30. B\u00f6l\u00fcmlerin de a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131 gibi daha sonra yapay zekay\u0131 \u015fekillendirecek fikirlerin \u00e7o\u011fundan ya sorumluydu ya da bu fikirlerin \u00f6nc\u00fcs\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Yapay zekan\u0131n aksine bili\u015fsel bilim zeki bir makine yaratmay\u0131 ama\u00e7lamaz. Bunun yerine insan zekas\u0131na has mekanizmalar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lar. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte insan zekas\u0131 mucizevidir. Nas\u0131l ak\u0131l y\u00fcr\u00fct\u00fcr\u00fcz, dil anlar\u0131z, ge\u00e7mi\u015f olaylar\u0131 hat\u0131rlar\u0131z, ya da \u015faka yapar\u0131z? Bu fenomenleri a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in nereden ba\u015flayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kestirmek bile zordur. Oysa, seyirciye mucize gibi g\u00f6r\u00fcnen bir sihirbazl\u0131k numaras\u0131n\u0131n sahnenin arkas\u0131ndaki makaralar\u0131n ve kald\u0131ra\u00e7lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gibi, \u00fcretiminin arkas\u0131nda yatan mekanizmalar\u0131 bilseydik insan zekas\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klayabilirdik.<\/p>\n\n\n\n

Bu do\u011frultudaki ilk ad\u0131m mekanizman\u0131n pek de g\u00f6r\u00fcnmeyen bir par\u00e7as\u0131n\u0131 incelemektir: insan beyni. Buradaki bir zorluk da insan beyninin hayret verici karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131d\u0131r: 100 milyar n\u00f6ronu ve 100 trilyon civar\u0131ndaki ba\u011flant\u0131dan olu\u015fan bir a\u011f\u0131 i\u00e7ererek evrendeki en karma\u015f\u0131k nesnelerden bir tanesidir. \u0130nsan zekas\u0131n\u0131n mekanizmalar\u0131n\u0131 beyinde arayarak ortaya \u00e7\u0131karmak neyin aran\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair bir fikre sahip olunmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece imkans\u0131zd\u0131r. Beynin hangi \u00f6zellikleri zeka ile ilgilidir? Bili\u015fsel bilimdeki temel ve en verimli varsay\u0131mlardan bir tanesi beynin zekay\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmakla ilgili \u00f6zelli\u011finin (property) beynin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi hesaplamalar oldu\u011fudur.<\/p>\n\n\n\n

Bili\u015fsel bilim ve yapay zeka birbirleriyle ili\u015fkilidir: ikisi de insan zekas\u0131 ile ilgilenirler ve ikisi de hesaplama kullan\u0131rlar. Ancak yine de projelerinin farkl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rmek \u00f6nemlidir. Yapay zeka, kulland\u0131\u011f\u0131 mekanizmalar insan zekas\u0131n\u0131n mekanizmalar\u0131yla ayn\u0131 olsun ya da olmas\u0131n zeki bir makine yaratmay\u0131 ama\u00e7lar. Bili\u015fsel bilim ise insan zekas\u0131na has mekanizmalar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmay\u0131 ama\u00e7lar. Bu iki proje prensipte birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

Yapay bir u\u00e7an makinenin yarat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ku\u015flar\u0131n ve b\u00f6ceklerin nas\u0131l u\u00e7tu\u011fu probleminin \u00e7\u00f6z\u00fclmesine gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. \u0130lk helikopterin u\u00e7mas\u0131ndan bu yana 100 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, bug\u00fcn bile ku\u015flar\u0131n ve b\u00f6ceklerin nas\u0131l u\u00e7tu\u011fu anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Benzer \u015fekilde zeki bir makine yaratmak isteyen birisi de insanlar\u0131n nas\u0131l zeki davran\u0131\u015f ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek zorunda de\u011fildir. Yapay zeka i\u00e7in iyimser olunmas\u0131na ra\u011fmen bili\u015fsel bilim i\u00e7in k\u00f6t\u00fcmser olunabilir. Zeki bir makine in\u015fa etmenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu ancak buna kar\u015f\u0131n insan zekas\u0131n\u0131n mekanizmalar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lamayacak kadar i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lamaz ve karma\u015f\u0131k oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Buna alternatif olarak insan zekas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanabilece\u011fi ancak zeki bir makine in\u015fa etmenin m\u00fchendislik a\u00e7\u0131s\u0131ndan imkanlar\u0131m\u0131z\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011fu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

Turing\u2019in zaman\u0131nda yapay zeka i\u00e7in iyimserlik h\u00fck\u00fcm s\u00fcrerken bili\u015fsel bilim projesi arka planda kalm\u0131\u015ft\u0131. Talih art\u0131k tersine d\u00f6nd\u00fc. Art\u0131k pek az yapay zeka ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Turing\u2019in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc t\u00fcrden bir genel, insan benzeri zeka yaratmay\u0131 hedefliyor. Bili\u015fsel bilim ise olduk\u00e7a umut vadeden bir ara\u015ft\u0131rma projesi olarak kabul ediliyor.<\/p>\n\n\n\n

Bili\u015fsel bilim ve yapay zeka kabaca psikolojinin m\u00fchendislikten ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi ayr\u0131\u015f\u0131r. Bili\u015fsel bilim insan zekas\u0131n\u0131 anlamay\u0131, yapay zeka ise zeki bir makine in\u015fa etmeyi ama\u00e7lar. Turing\u2019in yapay zeka projesine olan katk\u0131s\u0131 iyi bilinmektedir. Peki Turing bili\u015fsel bilim projesine ne gibi bir katk\u0131da bulunmu\u015ftur? Hesaplamal\u0131 modellerini m\u00fchendislik tasar\u0131lar\u0131 olduklar\u0131 kadar psikolojik modeller olarak da tasarlam\u0131\u015f m\u0131d\u0131r?<\/p>\n\n\n\n

2.<\/strong> Zeki Bilgisayarlar Yapmak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Turing \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda psikolojiyi nadiren do\u011frudan ele al\u0131rd\u0131. Bununla birlikte hesaplamal\u0131 modellerin insan psikolojisine \u0131\u015f\u0131k tuttu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131na dair iyi deliller de var.<\/p>\n\n\n\n

Turing beyin-benzeri<\/em> (brain-like) bir bilgisayar in\u015fa etme fikri ile b\u00fcy\u00fclenmi\u015fti. Turing\u2019in B-makineleri, 29. B\u00f6l\u00fcmde tasvir edildi\u011fi gibi, beynin eylemlerini yeniden \u00fcretme giri\u015fiminden ilham al\u0131yordu. Turing \u00f6yle bir makine yapma arzusunda oldu\u011fundan bahseder ki bu makine \u201cbeyni taklit edecek\u201d, \u201cinsan bilgisayar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 taklit edecek\u201d, \u201cbir insan\u0131 alacak \u2026 ve onun par\u00e7alar\u0131n\u0131 \u2026 bir tak\u0131m mekanizma \u2026 bir \u00e7e\u015fit \u2018elektronik beyin\u2019 ile \u2026 de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015facak\u201d. \u201cDijital bilgisayarlar\u0131 beyinler olarak g\u00f6rmek o kadar da abes de\u011fildir\u201d ve \u201ctemel problemimiz bir makinenin bir beyni taklit etmesi i\u00e7in nas\u0131l programlanaca\u011f\u0131d\u0131r\u201d gibi iddialarda bulunuyordu.[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131k ki Turing yapay zeka m\u00fchendisli\u011fine ve psikolojiye d\u00fc\u015fen i\u015fin bir \u015fekilde ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Peki bu ili\u015fkinin do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydi? Kastetmi\u015f olabilece\u011fi \u00fc\u00e7 farkl\u0131 \u015feyi ay\u0131rt etmeliyiz:<\/p>\n\n\n\n

1. Psikoloji, m\u00fchendisli\u011fin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in standartlar\u0131n\u0131 belirler<\/em>. \u0130nsan davran\u0131\u015f\u0131 zeka hakk\u0131ndaki kavray\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerdir. Zeki davran\u0131\u015f\u0131 ilk etapta yaln\u0131zca insanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey olarak anla\u015f\u0131l\u0131r. Psikolojinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n detayl\u0131ca izah edilmesidir. Bu izah ise daha sonras\u0131nda zeki makinelerin davran\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in bir k\u0131stas sa\u011flayarak yapay zekan\u0131n hizmetinde kullan\u0131labilir. Bir makinenin zeki olup olmad\u0131\u011f\u0131, bu makinenin psikoloji taraf\u0131ndan belirlenen standartlar\u0131n uygun bir bi\u00e7imde idealize edilmi\u015f versiyonunu ne kadar iyi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Psikoloji yapay zeka ile ili\u015fkilidir \u00e7\u00fcnk\u00fc psikoloji zeki davran\u0131\u015f ile ne kastedildi\u011fini detayland\u0131r\u0131r. Bu ba\u011flant\u0131 zeki davran\u0131\u015fa \u00f6zg\u00fcym\u00fc\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. \u00d6rne\u011fin ku\u015flar\u0131n veya b\u00f6ceklerin nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131 bilinmeden de u\u00e7man\u0131n ne oldu\u011fu gayet iyi anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

2. M\u00fchendislik i\u00e7in bir ilham kayna\u011f\u0131 olarak psikoloji<\/em>. \u0130nsan beyninin zeki davran\u0131\u015f \u00fcretti\u011fini biliyoruz. Yapay zeka m\u00fchendisli\u011fi problemi ile ba\u015fa \u00e7\u0131kman\u0131n bir yolu da insan beynini incelemek ve ondan ilham almakt\u0131r. Ancak \u201cilham almak\u201d ili\u015fkisinin nispeten zay\u0131f bir ili\u015fki oldu\u011funa dikkat edin. Bir tasar\u0131mdan, o tasar\u0131m\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 pek anla\u015f\u0131lmadan da ilham al\u0131nabilir. Ku\u015flar\u0131n u\u00e7u\u015flar\u0131ndan etkilenen bir ki\u015fi yapay bir u\u00e7ma makinesine kanat ekleyebilir. Ancak bu projenin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 m\u00fchendisin bir ku\u015fun kanatlar\u0131n\u0131n nas\u0131l o ku\u015fun u\u00e7mas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fi anlam\u0131na gelmez. Ger\u00e7ekten de kanatlar\u0131n bir ku\u015fun u\u00e7mas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131yla, m\u00fchendisin yapay makinesinin kanatlar\u0131n\u0131n u\u00e7may\u0131 sa\u011flamas\u0131 ayn\u0131 olmayabilir- kanat \u00e7\u0131rpma bir durumda temel bir \u00f6ge olabilirken di\u011ferinde olmayabilir. Bir yapay zeka m\u00fchendisi beyinlerin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeden de beyinlerden ilham alabilir.<\/p>\n\n\n\n

3. Psikoloji insan zekas\u0131n\u0131 beynin hesaplamal\u0131 mekanizmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r<\/em>. \u00d6nceki iki iddian\u0131n aksine bu iddia insan d\u00fc\u015f\u00fcnce mekanizmalar\u0131n\u0131n hesaplamal\u0131 oldu\u011fu fikrini kapsar. \u0130lk iki iddia bu fikirle uyumlu olmas\u0131na ra\u011fmen bu iddiay\u0131 i\u00e7ermez. Ger\u00e7ekten de ilk iki iddia psikolojinin ne yapmas\u0131 ya da ne yapmamas\u0131 gerekti\u011fi konusunda bir \u015fey belirtmez. Psikoloji ve m\u00fchendislik aras\u0131nda psikolojiden m\u00fchendisli\u011fe y\u00f6nelik tek y\u00f6nl\u00fc bir etkile\u015fimi tasvir ederler: psikoloji m\u00fchendislik ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n standartlar\u0131n\u0131 belirler ya da psikoloji m\u00fchendisli\u011fe ilham olur. Bu iddia ise farkl\u0131d\u0131r: psikolojinin yapay zeka m\u00fchendisli\u011fi projesinin hesaplamal\u0131 \u00e7er\u00e7evesini benimsemesini tavsiye eder. \u0130nsan zekas\u0131n\u0131 yapay olarak sim\u00fcle etme giri\u015fimlerimizle birlikte onu a\u00e7\u0131klama tarz\u0131m\u0131z da hesaplamal\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Turing bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc (bili\u015fsel bilim) iddias\u0131nda bulunmu\u015f mudur? Turing kesinlikle bu iddiaya yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ve son b\u00f6l\u00fcmde de g\u00f6rece\u011fimiz gibi Turing\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bu iddiay\u0131 desteklemek i\u00e7in ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131daki al\u0131nt\u0131larda Turing yapay zeka i\u00e7in olas\u0131 bir stratejiyi tasvir etmektedir: elektronik bir bilgisayarda beynin mekanizmalar\u0131n\u0131 taklit etmek. Bu stratejinin i\u015fe yaramas\u0131 i\u00e7in beynin taklit edilmesi gereken ilgili \u00f6zelliklerinin hangileri oldu\u011funun bilinmesi gerekir. Turing bu \u00f6nemli \u00f6zelliklerin \u201cbeynin so\u011fuk yulaf lapas\u0131 k\u0131vam\u0131na sahip olmas\u0131\u201d ya da sinirlerin herhangi belirli bir elektriksel niteli\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir.[6]<\/a> Bunlar\u0131n aksine, ilgili \u00f6zellikler aras\u0131nda beynin \u201cbilgiyi bir yerden ba\u015fka bir yere iletebilme ve depolayabilme\u201d yeteneklerinden bahseder:[7]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n

Beyinler neredeyse [elektronik bilgisayarlar s\u0131n\u0131f\u0131na] d\u00fc\u015fmektedir ve bunun, temel \u00f6zelliklerinde herhangi bir de\u011fi\u015fiklik olmaks\u0131z\u0131n ger\u00e7ekten de b\u00f6yle oldu\u011funa inanmam\u0131z i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc gerek\u00e7e var gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bu hala yapay zeka m\u00fchendisli\u011fi ile psikoloji aras\u0131ndaki tek y\u00f6nl\u00fc bir etkile\u015fim izlenimi veriyor: beynin hangi \u00f6zellikleri yapay zeka m\u00fchendisli\u011fi ile ilgilidir? Ancak yukar\u0131daki iddialar\u0131n aksine bu tek y\u00f6nl\u00fc etkile\u015fim insan beyninin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair belirli bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc varsay\u0131yor: beyin, zeki davran\u0131\u015f\u0131 hesaplamal\u0131 \u00f6zellikleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla (ve belki di\u011fer baz\u0131 \u015feylerle de birlikte) \u00fcretir. Bu bili\u015fsel bilimin iddias\u0131na olduk\u00e7a yak\u0131nd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Turing yukar\u0131daki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc iddia (m\u00fchendislik stratejisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bili\u015fsel bilim iddias\u0131) gibi bir \u015feye ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak Turing\u2019i b\u00f6yle yorumlamakta bir problem vard\u0131r. Turing\u2019in kulland\u0131\u011f\u0131 anahtar terimler \u2013\u201dyeniden \u00fcretme\u201d, \u201ctaklit etme\u201d, \u201ckopyalama\u201d, \u201csim\u00fcle etme\u201d- \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6zel anlamlara sahiptir ve yukar\u0131daki yorumlama ile uyumsuzdur. Bu terimler ya \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc\u201d ya da \u201czay\u0131f\u201d olarak yorumlanabilirler. G\u00fc\u00e7l\u00fc yorumlama \u201cyeniden \u00fcretme\u201d, \u201ctaklit etme\u201d, \u201ckopyalama\u201d ya da \u201csim\u00fcle etme\u201d sistemin i\u00e7sel \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131n\u0131n kopyalanmas\u0131<\/em> anlam\u0131na gelir \u2014 sistemin davran\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7an kald\u0131ra\u00e7 ve makaralar\u0131n e\u015fde\u011ferini kopyalamak. Zay\u0131f yorumlamada ise \u201cyeniden \u00fcretme\u201d, \u201ctaklit etme\u201d, \u201ckopyalama\u201d ya da \u201csim\u00fcle etme\u201d sistemin genel olarak girdi-\u00e7\u0131kt\u0131 davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 kopyalamak<\/em> anlam\u0131na gelir \u2014 sistemin kulland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nteme gerek duymadan sistemin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 yeniden \u00fcretmek. G\u00fc\u00e7l\u00fc yorumlama, beynin \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131n\u0131n \u201ctaklidinin\u201d ger\u00e7ek bir beyin ile ayn\u0131 tarzda olmas\u0131n\u0131 gerektirir. Zay\u0131f yorumlama ise beynin taklidinin genel olarak ayn\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 \u00fcretmesini gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da g\u00fc\u00e7l\u00fc yorumlamay\u0131 varsayd\u0131k. Ancak Turing \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda zay\u0131f yorumlamay\u0131 kullanmaya y\u00f6nelmi\u015ftir. Zay\u0131f yorumlaman\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, Turing\u2019in en bilinir oldu\u011fu hesaplamal\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 kan\u0131tlamak i\u00e7in \u00f6nemlidir (B\u00f6l\u00fcm 7\u2019ye bak\u0131n\u0131z). E\u011fer zay\u0131f yorumlama do\u011fru yorumlama ise Turing\u2019in s\u00f6zlerinin yukar\u0131daki \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r. Beyni taklit etmek beyinlerin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeyi gerektirmez \u2014 beyinlerin \u00fcretti\u011fi t\u00fcm davran\u0131\u015flar\u0131 bilmek yeterlidir. Bu do\u011frudan psikoloji ve m\u00fchendislik aras\u0131ndaki ilk ili\u015fkinin kapsam\u0131na girer: psikoloji, m\u00fchendislik ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in standartlar\u0131 belirler. Bir beyni taklit etmek \u2014 beynin t\u00fcm davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 yeniden \u00fcretme (zay\u0131f) anlam\u0131nda- yaln\u0131zca psikolojinin yapay zekan\u0131n yeniden \u00fcretmeyi ama\u00e7lamas\u0131 gereken t\u00fcm davran\u0131\u015f\u0131 belirlemesini gerektirir. Psikolojinin insan psikolojisi i\u00e7in hesaplamal\u0131 bir teori benimsemesini gerektirmez.<\/p>\n\n\n\n

Turing\u2019in g\u00fc\u00e7l\u00fc yorumlamay\u0131 zay\u0131f yorumlamaya tercih etti\u011fine dair kan\u0131t var m\u0131d\u0131r? Turing psikolog W. Ross Ashby\u2019e \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r:[8]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n

ACE \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken hesaplama i\u00e7in pratik uygulamalardan ziyade beynin eylem modellerini \u00fcretme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ilgileniyorum. \u2026 Bu sebeple, beyin her ne kadar ger\u00e7ekte n\u00f6ron devrelerini aksonlar\u0131n ve dendritlerin b\u00fcy\u00fcmesi yoluyla de\u011fi\u015ftirerek i\u015fliyor olsa da en az\u0131ndan ACE i\u00e7erisinde bu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6zeten fakat ACE\u2019nin esas yap\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmedi\u011fi, yaln\u0131zca herhangi bir zamanda m\u00fcmk\u00fcn olan davran\u0131\u015f tarz\u0131n\u0131 belirten verinin de\u011fi\u015fti\u011fi bir model yapabiliriz. [9]<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Bu, Turing\u2019in bili\u015fsel bilim iddias\u0131na benzer bir \u015feyi onaylad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor: beynin hesaplamal\u0131 \u00f6zelliklerinin bir beynin sim\u00fclasyonunda as\u0131l olan \u00f6zellikler oldu\u011funa inan\u0131yordu. Ne yaz\u0131k ki bu da daha \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ayn\u0131 sorundan etkileniyor. \u201cBeynin eylemlerinin hesaplamal\u0131 bir modelinin \u00fcretilmesi\u201d g\u00fc\u00e7l\u00fc ya da zay\u0131f bir yorumlamaya tabi tutulabilir. Beyin ile ayn\u0131 tarzda \u00e7al\u0131\u015fan bir model \u00fcretmek<\/em> (g\u00fc\u00e7l\u00fc) anlam\u0131na da gelebilir, ayn\u0131 t\u00fcm davran\u0131\u015f\u0131 \u00fcreten bir model \u00fcretmek<\/em> (zay\u0131f) anlam\u0131na da. \u0130ki t\u00fcr hesaplamal\u0131 model de Turing ve Ashby\u2019i etkilemi\u015ftir. Ancak yaln\u0131zca ilki bili\u015fsel bilim iddias\u0131 lehindedir.<\/p>\n\n\n\n

Turing, 1951 BBC radyo yay\u0131n\u0131n\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde \u015fu s\u00f6zlerle bitirdi:[10]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n

B\u00fct\u00fcn bir d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcreci bizim i\u00e7in hala olduk\u00e7a gizemlidir, ancak d\u00fc\u015f\u00fcnen bir makine yapma giri\u015fiminin bize nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc anlamam\u0131zda olduk\u00e7a yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131na inan\u0131yorum.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Buradaki zorluk \u201cyard\u0131mc\u0131 olman\u0131n\u201d da \u201cilham olmak\u201d gibi bili\u015fsel-bilim iddias\u0131n\u0131 Turing\u2019e ili\u015ftirecek kadar spesifik olmamas\u0131d\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnen bir makine yapma giri\u015fiminin psikolojiye yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fi bir\u00e7ok yol vard\u0131r: yarat\u0131lan makineler faydal\u0131 olabilecek yo\u011fun hesaplamalar yapabilirler, makineleri in\u015fa etmek bize t\u00fcm zeki sistemler i\u00e7in ge\u00e7erli olan \u00fcst d\u00fczey ilkeleri \u00f6\u011fretebilir, makineleri in\u015fa etmek psikolojiyi insan yeterliliklerinin bir belirlenimini vermesi i\u00e7in motive edebilir. Bunlar\u0131n hi\u00e7biri Turing\u2019i bili\u015fsel bilim iddias\u0131na ba\u011fl\u0131 k\u0131lmaz.<\/p>\n\n\n\n

Turing\u2019in yaz\u0131lar\u0131 bili\u015fsel bilim iddias\u0131yla tutarl\u0131d\u0131r ancak belirsizlikten uzak \u015fekilde ona bir destek sa\u011flamazlar. Bir sonraki b\u00f6l\u00fcmde Turing\u2019in modern d\u00f6nem bili\u015fsel bilim \u00fczerindeki daha net ama farkl\u0131 t\u00fcrden bir etkisini g\u00f6rece\u011fiz. Son b\u00f6l\u00fcmde ise Turing\u2019in hesaplamal\u0131 modellerinin ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan nas\u0131l psikolojik modeller olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n

3.<\/strong> Matematikten Psikolojiye<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Turing psikolojiyi etkileyen bir dizi hesaplamal\u0131 model \u00f6nermi\u015ftir. Burada yaln\u0131zca bir tanesine odaklan\u0131yorum: Turing makinesi. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde Turing makinesinin amac\u0131 matematik hakk\u0131ndaki kimi sorulara a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmektir \u2014 \u00f6zellikle de hangi matematiksel \u00f6nermelerin mekanik bir yol ile kan\u0131tlan\u0131p kan\u0131tlanamayaca\u011f\u0131 sorusuna. Turing\u2019in modelinin bir ba\u015fka ama\u00e7 i\u00e7in de kullan\u0131\u015fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rece\u011fiz: insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bir modeli olarak da yani\u2026 Bu ikincil fayda a\u015f\u0131r\u0131 derecede etkili olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Bir Turing makinesi, bir katibin soyut, matematiksel bir modelidir. Bir insan\u0131n kendi ba\u015f\u0131na, mekanik bir tarzda, hi\u00e7bir \u015fekilde zeka veya sezgiye dayanmadan matematiksel bir problemi \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hayal edin. Turing bizden bunu \u201cyaln\u0131zca sonlu say\u0131da ko\u015fula sahip olan bir makineyle\u201d kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131 ister.[11]<\/a> Bu makine, Turing makinesi, ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda sonlu say\u0131da i\u00e7sel duruma ve \u00fczerine semboller yaz\u0131p silebilece\u011fi, karelere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f s\u0131n\u0131rs\u0131z uzunlukta bo\u015f bir \u015feride sahiptir. Bu makine herhangi bir anda \u015feridinde yer alan bir sembol\u00fc okuyabilir, bir sembol yazabilir, bir sembol\u00fc silebilir, kom\u015fu kareye gidebilir veya i\u00e7sel durumunu de\u011fi\u015ftirebilir. Her durum i\u00e7in bir sonraki ad\u0131mda ne yapmas\u0131 (sembol okuma, yazma, silme, durum de\u011fi\u015ftirme, ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 hareket ettirme) gerekti\u011fini belirten sonlu bir dizi talimatla (bir ge\u00e7i\u015f tablosu) davran\u0131\u015f\u0131 sabitlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Turing, hangi matematiksel g\u00f6revlerin bir katip taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilip ger\u00e7ekle\u015ftirilemeyece\u011fini bilmek istemi\u015fti. Yeterince zaman ve ka\u011f\u0131t verilen bir katip herhangi bir say\u0131y\u0131 hesaplayabilir mi? Bir katip bize hangi matematiksel ifadelerin ispatlanabilir hangilerinin ispatlanamaz oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir mi? Turing\u2019in dehas\u0131, insanlar hakk\u0131ndaki bu g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte yan\u0131tlanmas\u0131 imkans\u0131z sorular\u0131n Turing makineleri ile ilgili olacak \u015fekilde yeniden form\u00fcle edilirlerse yan\u0131tlanabilece\u011fini g\u00f6rmekti. E\u011fer Turing makinelerinin \u00e7\u00f6zebilece\u011fi problemlerin bir katip taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclebilecek problemlerle ayn\u0131 oldu\u011fu g\u00f6sterilebilirse, bir Turing makinesinin hangi sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zebilece\u011fine ili\u015fkin herhangi bir sonu\u00e7, bir katibin hangi sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zebilece\u011fine ili\u015fkin bir sonuca ta\u015f\u0131nacakt\u0131r. Ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan Turing makineleri, katiplerin vekilleri olabilirler.<\/p>\n\n\n\n

Bir Turing makinesinin \u00e7\u00f6zebilece\u011fi problemlerin bir katip taraf\u0131ndan da \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fini kan\u0131tlamak kolayd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc katip, Turing makinesinin i\u015flemlerinin \u00fczerinden basit\u00e7e elle ge\u00e7ebilir. Bir katibinin \u00e7\u00f6zebilece\u011fi sorunlar\u0131n bir Turing makinesi taraf\u0131ndan da \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fi \u015feklindeki tersine iddiay\u0131 kan\u0131tlamak ise daha zordur. Turing bu ikinci iddia i\u00e7in formel olmayan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arg\u00fcman sunar. Arg\u00fcman\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde katip hakk\u0131ndaki psikolojik ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeye<\/em> dayan\u0131yordu:[12]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n

[Katibin] herhangi bir andaki davran\u0131\u015f\u0131, o anda g\u00f6zlemledi\u011fi semboller ve \u201czihin durumu\u201d taraf\u0131ndan belirlenir.[Katibin] bir anda g\u00f6zlemleyebilece\u011fi sembol veya kare say\u0131s\u0131yla bir B<\/em> ba\u011f\u0131 oldu\u011funu varsayabiliriz. Daha fazlas\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemek istiyorsa ard\u0131\u015f\u0131k(successive) g\u00f6zlemler kullanmal\u0131d\u0131r. Dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken zihin durumlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n da sonlu oldu\u011funu varsayaca\u011f\u0131z. Bunun gerek\u00e7eleri, sembol say\u0131s\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131n\u0131n gerek\u00e7eleriyle ayn\u0131 niteliktedir. Sonsuz say\u0131da zihin durumunu kabul etti\u011fimiz takdirde baz\u0131 durumlar birbirlerine \u201cgeli\u015fi g\u00fczel \u015fekilde yak\u0131n\u201d olacak ve kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Turing\u2019in stratejisi, katibin bir sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in bir Turing makinesinden daha fazla i\u00e7sel kaynak sa\u011flayamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunmakt\u0131r. Bu nedenle, bir katibin \u00e7\u00f6zebilece\u011fi problemler s\u0131n\u0131f\u0131, bir Turing makinesininkinden daha geni\u015f de\u011fildir. Bu, yukar\u0131daki ilk iddia ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, Turing makineleri taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclebilecek problemlerin bir insan katip taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclebilecek problemlerle tamamen ayn\u0131 oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki kritik iddiay\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Turing\u2019in arg\u00fcman\u0131 bir zay\u0131f modelleme uygulamas\u0131d\u0131r. Amac\u0131, Turing makinelerinin ve insan katiplerin ayn\u0131 s\u0131n\u0131f problemleri \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektir: ayn\u0131 davran\u0131\u015f \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00fcretme yetene\u011fine sahiptirler. Arg\u00fcman, bir Turing makinesinin katibin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 kopyalayabilece\u011fini ve bunun tersini (zay\u0131f modelleme) g\u00f6stermeyi gerektirir. Turing makinesinin, katibin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in i\u00e7sel psikolojik mekanizmalar\u0131n\u0131 da yeniden \u00fcretti\u011fini(g\u00fc\u00e7l\u00fc modelleme)g\u00f6stermeyi gerektirmez. G\u00fc\u00e7l\u00fc modelleme, Turing\u2019in Entscheidungsproblem<\/em> (Karar problemi) \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n gerektirdi\u011finin \u00f6tesine ge\u00e7er, ancak bili\u015fsel bilim i\u00e7in ihtiyac\u0131m\u0131z olan \u015fey de budur.<\/p>\n\n\n\n

Burada psikoloji i\u00e7in daha fazla ilgi \u00e7ekici bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131labilir. Yine de Turing\u2019in arg\u00fcman\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in bir duraklamaya yol a\u00e7mal\u0131d\u0131r. Turing\u2019in arg\u00fcman\u0131, katiplerin ve Turing makinelerinin i\u00e7sel i\u015fleyi\u015finde en az\u0131ndan baz\u0131<\/em> benzerliklerin olmas\u0131n\u0131 gerektirir. Benzer t\u00fcrde i\u00e7sel kaynaklara sahip olmad\u0131klar\u0131 takdirde Turing\u2019in, katibin kaynaklar\u0131n\u0131n Turing makinesinin kaynaklar\u0131ndan t\u00fcr olarak farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 arg\u00fcman\u0131 i\u015fe yaramaz. Bu, bir Turing makinesinin, insan katibin zay\u0131f bir modelinden daha fazlas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir. Ayn\u0131 zamanda bir Turing makinesi, her ne kadar \u00fcst d\u00fczeyde ve soyut olsa da katibin i\u00e7 i\u015fleyi\u015finin bir tasvirini sa\u011flar. Turing makineleri, katibin d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 yakalaman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra katibin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n arkas\u0131nda yatan kald\u0131ra\u00e7lar ve makaralar hakk\u0131nda da baz\u0131 bilgiler verir.<\/p>\n\n\n\n

4.<\/strong> Beyninizin \u0130\u00e7sel Turing Makinesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bir Turing makinesi, insan zihninin mekanizmalar\u0131n\u0131n psikolojik a\u00e7\u0131dan ger\u00e7ek\u00e7i bir modelini sa\u011flar m\u0131? Turing hi\u00e7bir zaman yaz\u0131l\u0131 olarak bu sorunun pe\u015finden gitmedi, ancak bu soru ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan ele al\u0131nd\u0131. Filozof Hilary Putnam, Turing makinesinin iyi bir psikolojik model oldu\u011funu savundu. Putnam, bir Turing makinesinin yaln\u0131zca matematiksel bir problemi \u00e7\u00f6zen katibin zihni i\u00e7in de\u011fil, zihinsel ya\u015fam\u0131n di\u011fer yanlar\u0131 i\u00e7in de iyi bir model oldu\u011funu iddia etti.[13]<\/a> Putnam\u2019a g\u00f6re b\u00fct\u00fcn insani zihinsel durumlar (inan\u00e7lar, arzular, d\u00fc\u015f\u00fcnceler, hayaller, hisler, ac\u0131lar) bir Turing makinesinin durumlar\u0131 ve \u015feridi olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn insani zihinsel s\u00fcre\u00e7ler (ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme, ba\u011flant\u0131 kurma, hat\u0131rlama) bir Turing makinesinin hesaplamal\u0131 ad\u0131mlar\u0131 olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Psikolojik a\u00e7\u0131klama i\u00e7sel bir Turing makinesinin do\u011fas\u0131 ve i\u015flemi cinsinden bir a\u00e7\u0131klama olmal\u0131d\u0131r. Beyin ancak bir Turing makinesi uyguluyor olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc takdirde beynin zihinsel ya\u015fam i\u00e7in nas\u0131l bir katk\u0131da bulundu\u011fu do\u011fru bir bi\u00e7imde anla\u015f\u0131labilir. Putnam\u2019\u0131n \u00f6nerisi, yukar\u0131da tan\u0131mlanan bili\u015fsel bilim iddias\u0131n\u0131n ho\u015f bir bi\u00e7imde kapsam\u0131na girer.<\/p>\n\n\n\n

Putnam ve di\u011ferlerinin psikolojik bir model olarak Turing makinesinden memnuniyetsiz kalmalar\u0131 pek uzun s\u00fcrmedi.[14]<\/a> Neden uzun s\u00fcrmedi\u011fini anlamak pek de zor de\u011fildir. \u0130nsan beyninde net bir \u201c\u015ferit\u201d veya \u201cba\u015fl\u0131k\u201d yoktur, insan zihinsel durumlar\u0131 zaman i\u00e7inde ad\u0131m ad\u0131m de\u011fi\u015fen atomik durumlar de\u011fildir, insan psikolojisi seri de\u011fildir: birbirleriyle i\u015f birli\u011fi yapan veya birbirleriyle rekabet eden paralel mekanizmalar i\u00e7erir. E\u011fer zihin bir bilgisayar ise, Turing makinesi gibi bir bilgisayar olmas\u0131 pek olas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Son elli y\u0131lda psikolojideki hesaplamal\u0131 modellerinin say\u0131s\u0131nda ve \u00e7e\u015fitlili\u011finde bir patlama g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Zihnin en son teknolojiye sahip hesaplamal\u0131 modelleri, Turing makineleri gibi \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131p, onlara benzememekteler. En pop\u00fcler modeller aras\u0131nda, olas\u0131l\u0131\u011fa dayal\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunan ve Bayes\u00e7i \u00e7\u0131kar\u0131m uygulayan hiyerar\u015fik devirli ba\u011flant\u0131c\u0131 a\u011flar bulunur.[15]<\/a>Bu hesaplamal\u0131 modellerin mekanizmalar\u0131, Turing makinesi ile \u00e7ok az benzerlik ta\u015f\u0131r. Yine de Turing makinelerinin psikolojik modeller olarak, her ne kadar \u00fcst d\u00fczeyde ve soyut olsa da \u00f6z\u00fcnde do\u011fru olan bir yan\u0131 var m\u0131 diye merak edilebilir. Turing makineleri zihinsel ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n t\u00fcm y\u00f6nlerini modellemese bile, belki de zihinsel ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmleri i\u00e7in iyi bir model sa\u011flarlar.<\/p>\n\n\n\n

Turing makineleri, zihinsel ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n en az\u0131ndan bir par\u00e7as\u0131n\u0131n iyi bir psikolojik modelini sunar: kas\u0131tl\u0131, s\u0131ral\u0131, kurala dayal\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m-katibin matematiksel problemlerini \u00e7\u00f6zerken kafas\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde i\u015fleyen yeti. \u0130nsanlar belirli durumlarda kas\u0131tl\u0131 olarak zihinsel s\u00fcre\u00e7lerini kurala dayal\u0131 ve s\u0131ral\u0131 bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015facak \u015fekilde d\u00fczenlerler. \u0130nisiyatif almadan, i\u00e7g\u00f6r\u00fc veya yarat\u0131c\u0131l\u0131k kullanmadan ve di\u011fer zihinsel s\u00fcre\u00e7leri taraf\u0131ndan rahats\u0131z edilmeden kurallara uymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u00d6yle g\u00f6z\u00fck\u00fcyor ki b\u00f6yle durumlarda psikolojik mekanizmalar\u0131m\u0131z bir Turing makinesinin mekanizmalar\u0131na yak\u0131ns\u0131yor: zihinsel durumlar\u0131m\u0131z atomik varl\u0131klar olarak ad\u0131m ad\u0131m g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve seri bir \u015fekilde de\u011fi\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

Daha ince ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir d\u00fczeyde -ve beynin i\u015fleyi\u015fine daha da yakla\u015f\u0131rken- elbette anlat\u0131lacak daha karma\u015f\u0131k bir hikaye vard\u0131r. Yine de \u201c\u00fcst d\u00fczey\u201d hesaplamal\u0131 bir model olarak Turing makinesi, psikolojinin bir par\u00e7as\u0131 olarak fena g\u00f6z\u00fckmemekte. Beynimiz, belirli durumlarda ve y\u00fcksek, soyut bir tasvir d\u00fczeyinde bir Turing makinesi bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Zihne dair modern hesaplamal\u0131 modeller b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde paraleldir, karma\u015f\u0131k ve hassas dinamikler sergilerler ve ayr\u0131\u015f\u0131k semboller yerine olas\u0131l\u0131k da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu modeller Turing makineleri ile nas\u0131l ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131labilir? \u0130ki modeli b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmenin bir yolu, bir Turing makinesinin bu modellerde sanal bir makine<\/em> olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 fikrini kullanmakt\u0131r.[16]<\/a>Bu fikre g\u00f6re bir Turing makinesi baz\u0131 alt d\u00fczey hesaplamal\u0131 s\u00fcre\u00e7lerden zuhur eden bir fenomen olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.[17]<\/a>Bu fikir elektronik bilgisayarlardan tan\u0131d\u0131k gelebilir: \u00fcst d\u00fczey bir hesaplama (C# veya Java\u2019da) daha alt d\u00fczey hesaplamadan (derleyici veya mikrokodda) ortaya \u00e7\u0131kabilir. Elektronik bir bilgisayar\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarken hem \u00fcst d\u00fczey hem de alt d\u00fczey hesaplama tasvirleri \u00f6nemlidir. Benzer bir bi\u00e7imde, insan beyninin zekay\u0131 nas\u0131l \u00fcretti\u011fini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in de \u00fcst d\u00fczey ve alt d\u00fczey tasvirlerin \u00f6nemli olaca\u011f\u0131n\u0131 beklemeliyiz.<\/p>\n\n\n\n

5.<\/strong> Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Turing\u2019in bili\u015fsel bilim \u00fczerinde devasa bir etkisi olmu\u015ftur, ancak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi etkisinin seyrini kesinkes takip etmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bu b\u00f6l\u00fcmde iki olas\u0131 kayna\u011fa bakt\u0131k: Turing\u2019in yapay zekan\u0131n nas\u0131l ilerlemesi gerekti\u011fi hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmas\u0131 ve Turing\u2019in hesaplamal\u0131 modellerinin ba\u015fkalar\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fi. \u0130lk tarafta Turing\u2019in yapay zekan\u0131n psikolojiyi nas\u0131l etkilemesi gerekti\u011fi hakk\u0131nda nadiren konu\u015ftu\u011funu ve insan psikolojisinin hesaplamal\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi \u015feklindeki modern zaman iddias\u0131n\u0131 Turing\u2019e atfetmenin kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. \u0130kinci tarafta ise daha net bir resim ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Turing\u2019in Entscheidungsproblem <\/em>\u00fczerine olan 1936 tarihli makalesi, Turing makinelerinin insan psikolojisinin zay\u0131f modellerinden daha fazlas\u0131 oldu\u011funu ifade ediyor. Putnam ve di\u011ferleri bu fikri benimsediler ve Turing makinelerinin insan psikolojisinin g\u00fc\u00e7l\u00fc modelleri oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcler. Bu fikir halen ge\u00e7erlili\u011fini korumaktad\u0131r. Bili\u015fsel bilimdeki \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ilgin\u00e7 hesaplamal\u0131 modellere ra\u011fmen, Turing makineleri hala insan zihninin i\u015fleyi\u015fi hakk\u0131nda her ne kadar \u00fcst d\u00fczeyde olsa da temel bir ger\u00e7e\u011fi kavr\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Clark, A. (2013). \u2018Whatever next? Predictive brains, situated agents, and the future of cognitive science\u2019, Behavioral and Brain Sciences<\/em>, 36: 181\u2013253.<\/p>\n\n\n\n

Dennett, D. C. (1991). Consciousness explained<\/em>. Boston, MA: Little, Brown & Company.<\/p>\n\n\n\n

Feldman, J. (2012). \u2018Symbolic representation of probabilistic worlds\u2019, Cognition<\/em>, 123: 61\u201383.<\/p>\n\n\n\n

Putnam, H. (1975a). \u2018Minds and machines\u2019. Mind, language and reality, philosophical papers, volume 2<\/em>, pp. 362\u201387. Cambridge University Press: Cambridge.<\/p>\n\n\n\n

\u2014 \u2014 . (1975b). \u2018The mental life of some machines\u2019. Mind, language and reality, philosophical papers, volume 2<\/em>, pp. 408\u201328. Cambridge University Press: Cambridge.<\/p>\n\n\n\n

\u2014 \u2014 . (1975c). \u2018Philosophy and our mental life\u2019. Mind, language and reality, philosophical papers, vol. 2<\/em>, pp. 291\u2013303. Cambridge University Press: Cambridge.<\/p>\n\n\n\n

Turing, A. M. (2004a). \u2018Can digital computers think?\u2019 Copeland B. J. (ed.) The essential turing<\/em>, pp. 476\u201386. Oxford University Press: Oxford.<\/p>\n\n\n\n

\u2014 \u2014 . (2004b). \u2018Computing machinery and intelligence\u2019. Copeland B. J. (ed.) The essential turing<\/em>, pp. 441\u201364. Oxford University Press: Oxford.<\/p>\n\n\n\n

\u2014 \u2014 . (2004c). \u2018Intelligent machinery\u2019. Copeland B. J. (ed.) The essential turing<\/em>, pp. 395\u2013432. Oxford University Press: Oxford.<\/p>\n\n\n\n

\u2014 \u2014 . (2004d). \u2018Can automatic calculating machines be said to think?\u2019 Copeland B. J. (ed.) The essential turing<\/em>, pp. 487\u2013506. Oxford University Press: Oxford.<\/p>\n\n\n\n

\u2014 \u2014 . (2004e). \u2018On computable numbers, with an application to the entscheidungsproblem<\/em>\u2019. Copeland B. J. (ed.) The essential turing<\/em>, pp. 58\u201390. Oxford University Press: Oxford.<\/p>\n\n\n\n

Zylberberg, A., Dehaene, S., Roelfsema, P. R., & Sigman, M. (2011). \u2018The human turing machine: A neural framework for mental programs\u2019, Trends in Cognitive Sciences<\/em>, 15: 293\u2013300.<\/p>\n\n\n\n

[1]<\/a> Descartes, Ren\u00e9. 1988. The Philosophical Writings of Descartes. Translated by J. Cottingham, R. Stoothoff, D. Murdoch and A. Kenny. 3 vols. Cambridge: Cambridge University Press.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> \u201cBilmek zorunday\u0131z, bilece\u011fiz!\u201d David Hilbert\u2019in Alman Do\u011fa Bilimcileri ve Fizik\u00e7ileri Toplulu\u011fu\u2019na yapt\u0131\u011f\u0131 8 Eyl\u00fcl 1930 tarihli s\u00f6ylevini bitiri\u015f c\u00fcmleleri. Bu s\u00f6z Hilbert\u2019in mezar ta\u015f\u0131nda da yer almaktad\u0131r. http:\/\/math.sfsu.edu\/smith\/Documents\/HilbertRadio\/HilbertRadio.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a>Bu makale J. Copeland, J. Bowen, M. Sprevak & R.Wilson (Eds.) The Turing Guide: Life, Work, Legacy<\/em> (2017), Oxford:Oxford University Press i\u00e7erisinde yer almaktad\u0131r. (\u00e7.n.)<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a>Computation <\/em>terimini metinlerimizin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131nda i\u015flemleme<\/em> olarak \u00e7evirdik. \u00c7eviri inisiyatifi dolay\u0131s\u0131yla kimi metinlerde hesaplama<\/em> olarak \u00e7evriliyor. \u0130kisi esasen ayn\u0131 kavrama g\u00f6ndermede bulunuyorlar. (E.N.)<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Turing (2004b), s. 484; Turing (2004c), s. 445; Turing (2004d), s. 420; Turing (2004b), s. 482;<\/p>\n\n\n\n

Turing (2004d), p. 472.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Turing (2004a), s. 495; Turing (2004d), s. 420.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Turing (2004d), s. 420.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> Turing\u2019ten W. Ross Ashby\u2019e mektup, tarih yok (Woodger papers (catalogue reference M11\/99); a digital facsimile is in the Turing Archive for the History of Computing [www.alanturing.net\/turing_ashby].<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a>Turing\u2019ten W. Ross Ashby\u2019e mektup, tarih yok (Woodger papers (catalogue reference M11\/99); a digital facsimile is in the Turing Archive for the History of Computing [www.alanturing.net\/turing_ashby].<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a>Turing (2004b), s. 486.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a>Turing (2004e), s. 59.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> Turing (2004e), s. 75\u201376<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/a> Putnam (1975a); Putnam (1975c).<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/a> Putnam(1975b).<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/a> Clark (2013).<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/a> Bkz. Dennett (1991).<\/p>\n\n\n\n

[17]<\/a> Zylberberg vd. (011); Feldman (2012).<\/p>\n\n\n\n

\u0130leri Okuma \u00d6nerileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

The Universal Computer: The Road from Leibniz to Turing \u2014 Martin Davis:<\/em> Bu kitap Leibniz\u2019den itibaren mant\u0131kta ve matematikte ya\u015fanan geli\u015fmelerin \u00f6ncelikle Turing makinesine, ard\u0131ndan bilgisayarlara nas\u0131l ortam haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131, hatta onlar\u0131 nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda iyi bir giri\u015f niteli\u011findedir.<\/p>\n\n\n\n

The Annotated Turing: A Guided Tour Through Alan Turing\u2019s Historic Paper on Computability and the Turing Machine \u2014 Charles Petzold:<\/em> Turing\u2019in 1936 tarihli On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem <\/em>makalesini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 notlarla ve tarihsel ba\u011flam\u0131 i\u00e7erisinde analiz eden bu kitap ile merakl\u0131 okur Turing makinesinin ne oldu\u011funa, Turing\u2019in neden b\u00f6yle bir model ortaya att\u0131\u011f\u0131na, bu modelin matematik ve mant\u0131k i\u00e7erisindeki yerinin ne oldu\u011funa dair daha kapsaml\u0131 ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bilgi edinebilir.<\/p>","protected":false},"featured_media":1956,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[292,426,84,280,286,94,93,691,64,92,323,221,281,285,220,348,282,76,482,177,758,61,96,176],"kategori":[305],"class_list":["post-1955","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-alan-turing","event_publishing_tags-artificial","event_publishing_tags-artificial-intelligence","event_publishing_tags-bilgisayar","event_publishing_tags-bilgisayar-bilimi","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-computation","event_publishing_tags-computer","event_publishing_tags-computer-science","event_publishing_tags-hesaplama","event_publishing_tags-intelligence","event_publishing_tags-islemleme","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-philmind","event_publishing_tags-philosophy-of-mind","event_publishing_tags-turing","event_publishing_tags-yapay-zeka","event_publishing_tags-zihin","event_publishing_tags-zihin-felsefesi","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1955","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1955\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1956"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1955"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1955"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}