{"id":1875,"date":"2021-02-17T15:00:37","date_gmt":"2021-02-17T15:00:37","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1875"},"modified":"2025-08-18T17:02:20","modified_gmt":"2025-08-18T17:02:20","slug":"birak-salinsin-ruhun-zihinsel-gezinti-yaraticiligi-nasil-canlandiriyor-christensen-giglioni-tsakiris","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/birak-salinsin-ruhun-zihinsel-gezinti-yaraticiligi-nasil-canlandiriyor-christensen-giglioni-tsakiris\/","title":{"rendered":"\u201cB\u0131rak Sal\u0131ns\u0131n Ruhun\u201d : Zihinsel Gezinti Yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Nas\u0131l Canland\u0131r\u0131yor \u2014 Christensen, Giglioni, Tsakiris"},"content":{"rendered":"\n

\u00d6zg\u00fcn ad\u0131: \u201c\u2018Let the soul dangle\u2019: how mind-wandering spurs creativity<\/a>\u201d<\/p>\n\n\n\n

Julia Christensen<\/em><\/strong>
Londra Warburg Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde Psikoloji alan\u0131nda, Londra \u015eehir \u00dcniversitesi\u2019nde Bili\u015fsel N\u00f6robilim alan\u0131nda doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Guido Giglioni<\/em><\/strong>
Londra Warburg Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde neo-Latin k\u00fclt\u00fcrel ve entelekt\u00fcel tarihi alan\u0131nda Cassamarca \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisidir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Manos Tsakiris<\/em><\/strong>
Londra, Royal Holloway \u00dcniversitesi\u2019nde Psikoloji profes\u00f6r\u00fc. Sosyal bili\u015f ve \u00f6z-fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n n\u00f6ral ve bili\u015fsel mekanizmalar\u0131n\u0131 inceliyor. Helena De Preester ile beraber The Interoceptive Mind: From Homeostasis to Awareness (2018)\u2019in e\u015f edit\u00f6r\u00fcd\u00fcr.<\/em><\/p>\n\n\n\n

R\u00f6nesans ressam\u0131 Albert D\u00fcrer, arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan zihinsel-gezinti sanat\u0131n\u0131n ustas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Alman h\u00fcmanist Willibald Pirckheimer\u2019\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, D\u00fcrer\u2019in zihni kendi ho\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle \u00f6ylesine \u201csar\u0131l\u0131\u201d olurdu ki, b\u00f6yle zamanlarda \u2018d\u00fcnyan\u0131n en mutlu insan\u0131 gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcrd\u00fc\u2019.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7o\u011fumuz zihinsel gezinti halinin erteleme, tefekk\u00fcr etme, meditasyon, hayallere dalma, kendini kam\u00e7\u0131lama gibi \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde kendini g\u00f6stermesine olduk\u00e7a a\u015finay\u0131z. Her ne kadar zihnimizin k\u0131vr\u0131mlar\u0131nda dola\u015fmak \u00e7o\u011fu zaman faydal\u0131 gibi g\u00f6z\u00fckse de bu gezintinin bizi maksimum potansiyelimize ula\u015ft\u0131rmaktan al\u0131koyan k\u00f6t\u00fc bir al\u0131\u015fkanl\u0131k taraf\u0131n\u0131n var oldu\u011fu da bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n\n\n\n

H\u00fclyalara dalmak (reverie)<\/em>, elbette ger\u00e7ekli\u011fi kabullenmekten bir ka\u00e7\u0131\u015f, bir s\u0131\u011f\u0131n\u0131\u015f ya da ilham kayna\u011f\u0131 olabilir. Fakat, \u00f6zellikle depresyon, anksiyete veya tak\u0131nt\u0131n\u0131n pen\u00e7esinde oldu\u011fumuz zamanlarda zihnimizin kendi haline b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda faydas\u0131z ve ac\u0131 verici d\u00fc\u015f\u00fcnceleri tekrar tekrar \u00f6n\u00fcm\u00fcze sunmaya meyilli oldu\u011funu da bir o kadar iyi biliyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Peki, sanat\u0131n kendisi, bizi daha faydal\u0131 duygulara ve zihinsel durumlara do\u011fru itecek bir kataliz\u00f6r g\u00f6revi g\u00f6rebilir mi? \u0130ster bir edebiyat eseri formunda olsun, ister rap m\u00fczi\u011fi, isterse soyut bir ya\u011fl\u0131 boya tablosu, \u00e7o\u011fumuz sanat \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnerek d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 olumlu bir y\u00f6ne \u00e7evirebilece\u011fimizin fark\u0131nday\u0131z. Almanlar\u0131n ba\u015f\u0131bo\u015f bir zihne sahip olman\u0131n faydalar\u0131 \u00fczerine \u00e7ok g\u00fczel bir deyi\u015fleri vard\u0131r: \u201cdie Seele baumeln lassen,\u201d<\/em>yani \u201cb\u0131rak sal\u0131ns\u0131n ruhun.\u201d <\/em>\u015eimdilerdeyse, geli\u015fmekte olan n\u00f6roestetik bilimi bu tarz bir \u201csal\u0131nma\u201d eyleminin ard\u0131nda yatan biyolojik s\u00fcre\u00e7leri g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle, modern bili\u015fsel bilim zihinsel durumlar\u0131n bedenin geri kalan\u0131yla neden-sonu\u00e7 dalgac\u0131klar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ileti\u015fim i\u00e7erisinde oldu\u011funa dair olduk\u00e7a fazla say\u0131da kan\u0131t sundu. Lezzetli bir \u00e7ikolatal\u0131 pasta foto\u011fraf\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda a\u011fz\u0131n\u0131z\u0131n nas\u0131l suland\u0131\u011f\u0131n\u0131, ya da bir gerilim dizisi izlerken kendinizi nas\u0131l gergin hissetti\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. D\u00fc\u015f\u00fcnceler, hisler ve duygular, ama\u00e7s\u0131z ya da bilin\u00e7li olmalar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, pek \u00e7ok biyolojik olay\u0131n bedensel ileticisidir. Sanat da, i\u015fte tam olarak bu ileticiden istifade eder.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci y\u00fczy\u0131l Antik Yunan hekimlerimden Galen, beden ve zihin aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131n\u0131n fark\u0131ndayd\u0131. Zihinsel gezintinin, fiziksel ve zihinsel bitkinlik halinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, tedavisi i\u00e7in de mant\u0131k kullan\u0131m\u0131n\u0131 gerektirecek, zor ve belirli bir plana g\u00f6re ilerleyen bir i\u015fle u\u011fra\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015fti. Galen\u2019in \u201cTembellik v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7o\u011falt\u0131r.\u201d[1<\/a>] dedi\u011fine inan\u0131l\u0131yor. Onun varsay\u0131m\u0131na g\u00f6re, yaln\u0131zca bir i\u015fle me\u015fgul olup dikkati o i\u015fte toplamak, ba\u015f\u0131na buyruk zihinlerimizin ve bedenlerimizin kontrolden \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z gereken bir \u00e7e\u015fit psikobiyolojik disiplin y\u00f6ntemidir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, Antik Yunan\u2019da daha eskilere dayanan, hayal kurmay\u0131 iyi olma halini peki\u015ftiren bir eylem olarak g\u00f6ren bir d\u00fc\u015f\u00fcnce de h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmekteydi. Galen\u2019in Hipokrat atalar\u0131 zihinsel gezintinin, asl\u0131nda, bizi sa\u011fl\u0131kl\u0131 mental durumumuza geri d\u00f6nd\u00fcrecek en iyi strateji oldu\u011funu savunuyorlard\u0131. Geli\u015fim psikolojisindeki modern ara\u015ft\u0131rmalar \u00e7e\u015fitli zihinsel gezinti bi\u00e7imleriyle me\u015fgul olan \u00e7ocuk ve yeti\u015fkinlerin daha fazla bili\u015fsel esneklik g\u00f6sterebildi\u011fini, problem-\u00e7\u00f6zme, planlama, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve hisleri d\u00fczenleme gibi y\u00fcr\u00fctme i\u015flevleri yapmalar\u0131 istendi\u011finde ise daha iyi bir performansa sahip olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n

Beyni eylem halindeyken \u201cg\u00f6rme\u201dnin bir yolu olan N\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme, bu zihinsel durumlarla ili\u015fkili olan beyin s\u00fcre\u00e7lerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131. \u0130nsanlar\u0131n beyinlerinden, d\u00fcz kalmalar\u0131 ve hi\u00e7bir \u015feyi d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri istendi ve beyinlerinde varsay\u0131lan Mod A\u011f\u0131n\u0131n (Default Mode Network-DMN) aktive olmaya devam etti\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu aktivasyonlar\u0131n \u00f6zellikle \u00f6z-g\u00f6nderimsel d\u00fc\u015f\u00fcnceyle, benlik deneyimiyle ve sezgiyle yak\u0131ndan alakal\u0131 oldu\u011fu biliniyor. Bununla beraber, \u00f6nemli y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc i\u015flevlerle ili\u015fkilendirilmi\u015f olan prefrontal kortekste (PFC) de aktivasyona rastland\u0131. \u00c7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde, beynin bu iki k\u0131sm\u0131ndaki ili\u015fki, yani sezgi ve y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc i\u015flevler aras\u0131ndaki ili\u015fki ne kadar kuvvetliyse ki\u015finin bir probleme buldu\u011fu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn de o \u00f6l\u00e7\u00fcde yarat\u0131c\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yaln\u0131zca bir korelasyonu g\u00f6sterir, nedensellik belirtmez. \u00d6yle olsa bile yine de h\u00fclyalara dalma eyleminin, bir \u015fekilde benlik d\u00fc\u015f\u00fcncemizi g\u00fc\u00e7lendirerek, zihnimizi ve bedenimizi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve biyolojik eylemler silsilesiyle bir araya getirerek, bizi hem \u00fcretken hem yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye itti\u011fi ihtimaline i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Sanat bu tarz bir h\u00fclyalara dalma eylemi i\u00e7in bir kataliz\u00f6r g\u00f6revi g\u00f6rebilir, ama ayn\u0131 zamanda onu d\u00fczenlemek ya da kontrol etmek i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak da kullan\u0131labilir. Sanat\u0131n hem temel \u00f6zellikleri (maj\u00f6r ya da min\u00f6r perde, resimde kullan\u0131lan renkler), hem i\u00e7eri\u011finin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 (\u015fark\u0131 s\u00f6zleri, tablodaki insan\u0131n y\u00fcz ifadesi) derin d\u00fc\u015f\u00fcncelere ve duygulara yol a\u00e7abilir, yine ayn\u0131 \u015fekilde bedenimizin fizyolojisini etkileyebilir. Yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve sanat eserleriyle me\u015fgul olma eylemlerinin her ikisinin de, \u00f6zellikle insanlar estetik deneyimlerinin kendileri i\u00e7in \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc ve anlaml\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediklerinde, DMN aktivitesiyle ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 oldu\u011fu bulundu. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re, b\u00f6yle anlarda sanatla olan kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131z \u201cben fakt\u00f6rl\u00fc\u201d bir deneyim ak\u0131\u015f\u0131 olan otobiyografik d\u00fc\u015fleri tetikliyor.<\/p>\n\n\n\n

Elbette, sanat bizi faydas\u0131z ve bir yere varmayan arzulara da itebilir. O \u015fark\u0131y\u0131 tekrar tekrar dinlemek, kalp k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131n \u00fcstesinden gelmenize yard\u0131mc\u0131 olmayabilir. Yine de sanat kaynakl\u0131 \u00fczg\u00fcnl\u00fck halinin sizi her zaman negatif zihinsel d\u00f6ng\u00fclere dald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyiz. Asl\u0131nda, sanat bizim i\u00e7in, kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131m\u0131z ani ac\u0131lara adapte olmam\u0131z\u0131 sa\u011flayacak bir duygusal katarsisin kayna\u011f\u0131 olabilir. Hepimiz saatlerce a\u011flad\u0131ktan sonra gelen o garip, ho\u015f, i\u00e7 rahatlatan hissi biliyoruz. Bu deneyimin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 durumunda ve ba\u015fka insanlarla ba\u011f kurdu\u011fumuzda ortaya \u00e7\u0131kan prolaktin hormonunun salg\u0131lanmas\u0131 sonucunda olu\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekte. Sanat bu a\u00e7\u0131dan bize, bu tarz bir duygusal n\u00f6beti ge\u00e7irebilece\u011fimiz, ger\u00e7ek hayatta deneyimledi\u011fimiz bizi a\u011flatan durumlara g\u00f6re daha g\u00fcvenli bir alan sunuyor. \u00dcz\u00fcc\u00fc veya rahats\u0131z edici sanat eserleri bile zihinsel gezinti yoluyla elde edilebilecek bir \u00e7e\u015fit pozitif psikobiyolojik ar\u0131nmaya yard\u0131mc\u0131 olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Tarih h\u00fclyalara dalmayla yarat\u0131c\u0131l\u0131k aras\u0131ndaki ili\u015fkinin \u00f6rnekleriyle dolu. Burada tam da buna uygun bir \u00f6rnek olarak Alman sanat tarih\u00e7isi Aby Warburg\u2019un 50,000 kitaptan olu\u015fan k\u00fct\u00fcphanesi verilebilir. Zihinsel-gezintiyi te\u015fvik etmek amac\u0131yla kurulan bu k\u00fct\u00fcphane bizim \u015fu an ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak g\u00f6rev ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z Londra\u2019daki Warburg Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn kalbi niteli\u011findeydi. K\u00fct\u00fcphane\u2019nin her d\u00f6rt kat\u0131 da d\u00f6rt farkl\u0131 temaya ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131: \u0130mge, s\u00f6zc\u00fck, oryantasyon ve aksiyon. Bu temalarsa \u201cb\u00fcy\u00fc ve bilim\u201d, \u201cklasik metinlerin devinimi\u201d ve \u201csanat tarihi\u201d gibi alt temalara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Warburg\u2019un kitaplar\u0131n neye g\u00f6re yan yana konaca\u011f\u0131 fikrinden yola \u00e7\u0131karak olu\u015fturulmu\u015f bu ilgin\u00e7 s\u0131n\u0131fland\u0131rma bi\u00e7imi 17. yy medikal kitap cildini matematik, evren ve d\u00fczen \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f metinlerin yan\u0131nda g\u00f6rebilmenize olanak sa\u011fl\u0131yordu. Bu dizilimdeki raflar, istedi\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz kitab\u0131n bir yan\u0131ndakine g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, sizi akl\u0131n\u0131za hi\u00e7 gelmemi\u015f, \u00e7ok farkl\u0131 bir merak uyand\u0131r\u0131c\u0131 fikirle ya da konuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131racak tatl\u0131 bir entelekt\u00fcel tesad\u00fcf sunar.<\/p>\n\n\n\n

Sanat bilgisi, bir\u00e7ok k\u00fclt\u00fcr ve toplumda el \u00fcst\u00fcnde tutuluyor. Genel olarak zahmetli bir bili\u015fsel eylem olarak g\u00f6sterilir, ama sanat\u0131n yo\u011fun duygusal deneyimler, pozitif zihinsel gezintiler ve psikobiyolojik \u00f6z d\u00fczenleme i\u00e7in bir olanak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 unutulur. Beki de D\u00fcrer bu tarz bir aktif olmama halinin aktifli\u011fini \u015fu s\u00f6zleriyle herkesten iyi bir \u015fekilde a\u00e7\u0131kl\u0131yor: \u201cBir ki\u015fi kendini sanata adad\u0131\u011f\u0131nda, aylak kald\u0131\u011f\u0131nda ba\u015f\u0131na gelebilecek \u00e7o\u011fu k\u00f6t\u00fcl\u00fckten korunmu\u015f olur.\u201d<\/p>\n\n\n\n

[1<\/a>] Antik Yunan ve Roma t\u0131p gelene\u011findeki yayg\u0131n inan\u0131\u015fa g\u00f6re insan v\u00fccudu a\u00e7\u0131k renkli safra, koyu renkli safra, mukus ve kan olmak \u00fczere d\u00f6rt \u00e7e\u015fit s\u0131v\u0131dan olu\u015furdu. Hastal\u0131klar\u0131n bu s\u0131v\u0131lardaki de\u011fi\u015fimler sonucu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131rd\u0131. (\u00c7.N.)<\/p>\n","protected":false},"featured_media":1876,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[94,93,234,691,64,233,92,323,894,74,76,482,75,177,80,81,895,176],"kategori":[305],"class_list":["post-1875","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-creativity","event_publishing_tags-felsefe","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-philmind","event_publishing_tags-philosophy","event_publishing_tags-philosophy-of-mind","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-yaraticilik","event_publishing_tags-zihin-felsefesi","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1875","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1875\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1876"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1875"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}