{"id":1846,"date":"2020-10-10T15:00:05","date_gmt":"2020-10-10T15:00:05","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1846"},"modified":"2025-08-13T20:52:50","modified_gmt":"2025-08-13T20:52:50","slug":"deliller-chomskynin-dil-ogrenim-teorisini-curutuyor-paul-ibbotson-michael-tomasello","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/deliller-chomskynin-dil-ogrenim-teorisini-curutuyor-paul-ibbotson-michael-tomasello\/","title":{"rendered":"Deliller Chomsky\u2019nin Dil \u00d6\u011frenim Teorisini \u00c7\u00fcr\u00fct\u00fcyor \u2014 Paul Ibbotson, Michael Tomasello"},"content":{"rendered":"\n

\u00d6zg\u00fcn ad\u0131: \u201cEvidence Rebuts Chomsky\u2019s Theory of Language Learning<\/a>\u201d<\/p>\n\n\n\n

Noam Chomsky\u2019nin dilbilimde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi devrimin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, bizim dili \u00f6\u011frenme \u015feklimizle ilgili iddialar\u0131 da dahil olmak \u00fczere, tersine \u00e7evriliyor.<\/p>\n\n\n\n

Chomsky taraf\u0131ndan savunuldu\u011fu pek \u00e7oklar\u0131nca malum olan gramer \u00f6\u011frenimi i\u00e7in beyinlerimizin zihinsel bir \u015fablonu oldu\u011fu iddias\u0131, dilbilimi yakla\u015f\u0131k yar\u0131m y\u00fczy\u0131ld\u0131r domine ediyor. Son zamanlarda ise bili\u015fsel bilimciler ve dilbilimciler Chomsky\u2019nin \u201cevrensel gramer\u201d teorisini, pek \u00e7ok farkl\u0131 dili ve \u00e7ocuklar\u0131n topluluklar\u0131n\u0131n dillerini nas\u0131l \u00f6\u011frendiklerini ve konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 inceleyen yeni ara\u015ft\u0131rmalar dolay\u0131s\u0131yla, kitleler halinde terk ediyor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar Chomsky\u2019nin iddialar\u0131n\u0131 destekleyemiyor.<\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rmalar, \u00e7ocuklar\u0131n ilk dillerini \u00f6\u011frenmelerinin do\u011fu\u015ftan bir mod\u00fcle dayanmad\u0131\u011f\u0131 tamamen farkl\u0131 bir g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya koyuyor. Bunun yerine, yeni ara\u015ft\u0131rmalar, \u00e7ocuklar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 kategorilere ay\u0131rma (insanlar ve nesneler, \u00f6rne\u011fin) ve \u015feyler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri anlama becerisi gibi, pek de dile spesifik olmayabilecek \u00e7e\u015fitli d\u00fc\u015f\u00fcnme tipleri kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. \u0130nsanlara \u00f6zg\u00fc olan ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ne iletmeye niyetlendiklerini kavrama becerisiyle birle\u015fti\u011finde bu beceriler dilin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Yeni bulgular, e\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ger\u00e7ekten de \u00e7ocuklar\u0131n ve di\u011ferlerinin dilleri nas\u0131l \u00f6\u011frendiklerini anlamak istiyorlarsa, bir rehber olarak Chomsky\u2019nin teorisi d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015feylere bakmalar\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7\u0131kar\u0131m \u00f6nemli, \u00e7\u00fcnk\u00fc dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u015fiirden yapay zekaya ve dilbilimin kendisine de\u011fin \u00e7e\u015fitli disiplinlerde merkezi bir rol oynuyor; yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirilmi\u015f metotlarsa \u015faibeli sonu\u00e7lara g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Dahas\u0131, dil insanlarca, hi\u00e7bir hayvan\u0131n kar\u015f\u0131layamayaca\u011f\u0131 kadar farkl\u0131 \u015fekillerde kullan\u0131l\u0131yor; e\u011fer dilin ne oldu\u011funu kavrarsan\u0131z, insan do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda daha fazla anlay\u0131\u015fa sahip olursunuz.<\/p>\n\n\n\n

20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda ileri s\u00fcr\u00fclen Chomsky\u2019nin teorisinin ilk versiyonu Bat\u0131 entelekt\u00fcel ya\u015fant\u0131s\u0131ndaki yeni yeni geli\u015fen iki trendin birle\u015fimiydi. \u0130lk olarak, insanlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131da ileti\u015fim i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 dillerin, yeni yeni ortaya \u00e7\u0131kan bilgisayar bilimi alan\u0131n\u0131n dilleri gibi matematiksel oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Chomsky\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 dilin alt\u0131nda yatan i\u015flemsel (computational) yap\u0131y\u0131 (structure) ara\u015ft\u0131r\u0131yordu ve \u201cdo\u011fru bi\u00e7imlenmi\u015f (well-formed)\u201d c\u00fcmleler olu\u015fturacak bir dizi prosed\u00fcr \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Bilgisayar benzeri bir program\u0131n insanlar\u0131n gramatik oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc c\u00fcmleler olu\u015fturabilece\u011fi fikri devrimseldi. Bu program\u0131n insanlar\u0131n da c\u00fcmleleri nas\u0131l olu\u015fturdu\u011funu a\u00e7\u0131klayabilece\u011fi varsay\u0131l\u0131yordu. Dilden bu \u015fekilde bahsedilmesi, neredeyse her \u015feye i\u015flemsel bir yakla\u015f\u0131m tak\u0131nmaya hevesli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar aras\u0131nda yank\u0131 buldu.<\/p>\n\n\n\n

Chomsky i\u015flemsel teorilerini geli\u015ftiriyorken, bir yandan da bunlar\u0131n insan biyolojisinden temellendi\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyordu. 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda, bizim emsalsiz evrimsel tarih\u00e7emizin, yine emsalsiz olan insan psikolojisinin pek \u00e7ok yan\u0131ndan sorumlu oldu\u011fu gittik\u00e7e daha da a\u015fikar hale geliyordu ve Chomsky\u2019nin teorisi bu d\u00fczlemde de yank\u0131 buldu. Onun evrensel grameri insan zihninin do\u011fu\u015ftan gelen bir bile\u015feni olarak \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc ve d\u00fcnyadaki 6000\u2019den fazla insan dilinin derin biyolojik temellerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmay\u0131 vaat ediyordu. Bilimdeki en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve bahsetmeye hi\u00e7 gerek yok ki en g\u00fczel teoriler y\u00fczeysel bir \u00e7e\u015fitlili\u011fin alt\u0131ndaki gizli ortakl\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131rlar, dolay\u0131s\u0131yla bu teori de hemen ilgi \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n

Fakat deliller y\u0131llard\u0131r santim santim yava\u015f bir \u00f6l\u00fcme yakla\u015fan Chomsky\u2019nin teorisini geride b\u0131rakt\u0131. Bu kadar yava\u015f bir \u015fekilde \u00f6l\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc fizik\u00e7i Max Planck\u2019\u0131n da bir zamanlar dedi\u011fi gibi, ya\u015fl\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar eski fikirlere tutunurlar: \u201cBilim, her seferinde bir cenaze kadar ilerler.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015flang\u0131\u00e7ta<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1960\u2019larda, evrensel gramerin do\u011fdu\u011fu ilk y\u0131llarda, \u201cstandart ortalama Avrupa\u201d dillerinin alt\u0131nda yatan yap\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak al\u0131nd\u0131, ki bu diller onlar\u0131 inceleyen dilbilimcilerin \u00e7o\u011funun konu\u015ftu\u011fu dillerdi. B\u00f6ylelikle, evrensel gramer program\u0131, ad \u00f6bekleri (\u201cG\u00fczel k\u00f6pekler\u201d) ve eylem \u00f6bekleri (\u201ckedileri sever\u201d) gibi dilin par\u00e7alar\u0131 \u00fczerinde i\u015fledi.<\/p>\n\n\n\n

Fakat, olduk\u00e7a k\u0131sa bir s\u00fcre sonra pek \u00e7ok dil aras\u0131nda yap\u0131lan ve bu basit \u015femaya uymayan dilsel kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Warlpiri gibi baz\u0131 Avustralya dillerinin c\u00fcmlenin t\u00fcm\u00fcne da\u011f\u0131lan gramatik \u00f6\u011feleri vard\u0131 \u2014 Chomsky\u2019nin evrensel gramerine uyabilecek \u015fekilde \u201cbasit\u00e7e paketlenmemi\u015f\u201d ad ve eylem \u00f6bekleri \u2014 ve hatta baz\u0131 c\u00fcmlelerin eylem \u00f6be\u011fi bile yoktu.<\/p>\n\n\n\n

Bu s\u00f6z\u00fcm ona u\u00e7de\u011ferlerin (outliers) Avrupa dillerinden al\u0131nan \u00f6rnekler \u00fczerine bina edilmi\u015f evrensel gramerle uzla\u015fmas\u0131 zordu. Chomsky\u2019nin teorisine di\u011fer istisnalar, bir c\u00fcmlenin \u00f6znesinin pek \u00e7ok Avrupa dilindekinden \u00e7ok farkl\u0131 \u015fekilde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Bask\u00e7a ve Urduca gibi \u201cergatif (ergative)\u201d [1]<\/a> dillerin incelenmesinden gelmi\u015fti ve evrensel gramer iddias\u0131 i\u00e7in zorluk \u00e7\u0131kar\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Terminoloji <\/strong>[2]<\/strong><\/a> ve Yeni Dilbilim<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Noam Chomsky r\u00fczgar\u0131 dilbilim camias\u0131nda 50 y\u0131ldan daha uzun bir zaman \u00f6nce esmeye ba\u015flad\u0131. Fikir olduk\u00e7a basitti. \u0130lk ya\u015flardan itibaren gramatik c\u00fcmleler \u00fcretmeye yarayan ve her \u00e7ocukta do\u011fu\u015ftan olan bir dizi kurallar dilin altyap\u0131s\u0131ndayd\u0131. Chomsky bu kurallar\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 tan\u0131mlamaya ba\u015flad\u0131. Bu evrensel gramer olmaks\u0131z\u0131n, bir \u00e7ocuk i\u00e7in herhangi bir dili \u00f6\u011frenmenin imkans\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. M\u00fcteakip y\u0131llarda dilin \u00e7ocuklar\u0131n \u00e7evrelerinden duyduklar\u0131 dildeki \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri \u00e7\u00f6zd\u00fck\u00e7e edinildi\u011fini savunan yeni teoriler taraf\u0131ndan Chomsky\u2019nin teorisine meydan okundu.<\/p>\n\n\n\n

Chomsky\u2019nin Evrensel Grameri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Chomsky\u2019nin evrensel grameri \u00e7ocu\u011fu \u00f6bekler (\u201cg\u00fczel k\u00f6pekler\u201d) \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan ve bu \u00f6bekleri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek (\u201cKediler g\u00fczel k\u00f6pekler taraf\u0131ndan be\u011fenildi\u201d) i\u00e7in gereken kurallarla donat\u0131r. Son y\u0131llarda teori evrilmi\u015f olsa da \u00e7ocuklar\u0131n kelimeleri gramatik bir \u015fablona uydurma becerisi ile do\u011fdu\u011fu temel fikrini koruyor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

Kullan\u0131m-temelli \u00d6\u011frenme<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

Dilbilim ve psikolojideki yeni yakla\u015f\u0131mlar, \u00e7ocuklar\u0131n ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131karsama becerisinin, geli\u015fmekte olan beynin g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6\u011frenme mekanizmalar\u0131 ile birle\u015fti\u011finde bir evrensel gramer fikrini gereksiz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. \u00c7ocuk, dinleyerek, farkl\u0131 c\u00fcmlelere uygulanabilen kullan\u0131m \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini \u00f6\u011freniyor. \u201cYemek\u201d kelimesi \u201cK\u00f6pek \u2026 ister\u201d c\u00fcmlesindeki bo\u015flukta \u201ctop\u201d kelimesinin yerini tutabilir \u00f6rne\u011fin. Ara\u015ft\u0131rmalar kelime anlam\u0131 ve gramer bilgisinin nas\u0131l kuruldu\u011fu hakk\u0131nda olan bu teorinin, iki \u00fc\u00e7 ya\u015flar\u0131ndaki \u00e7ocuklar\u0131n dili ger\u00e7ekten nas\u0131l \u00f6\u011frendi\u011fine yak\u0131nsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu bulgular, teorik dilbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla beraber, 1980\u2019lerde, Chomsky ve takip\u00e7ilerini evrensel gramer fikrinin t\u00fcmden bir revizyonunu yapmaya itti. \u0130lkeler ve de\u011fi\u015fkenler (principles and parameteres) olarak an\u0131lan teorinin yeni versiyonu, d\u00fcnyadaki t\u00fcm diller i\u00e7in bir evrensel gramer fikrini, bir dizi \u201cevrensel\u201d ilkelerin dilin yap\u0131s\u0131n\u0131 y\u00f6netti\u011fi iddias\u0131 ile de\u011fi\u015ftirdi. Bu ilkeler her dilde farkl\u0131 \u015fekilde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131yordu. Hepimizin temel tatlar ile (tatl\u0131, ek\u015fi, ac\u0131, tuzlu, umami) do\u011fmas\u0131 fakat k\u00fclt\u00fcr, tarih ve co\u011frafyayla etkile\u015fim neticesinde bunlar\u0131n d\u00fcnya mutfa\u011f\u0131ndaki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00e7e\u015fitlili\u011fini olu\u015fturmas\u0131 iyi bir analoji olabilir. \u0130lkeler ve de\u011fi\u015fkenler, tatlara dair dilsel bir analojiydi. Bug\u00fcn\u00fcn dilsel \u00e7e\u015fitlili\u011fini \u00fcretecek \u015fekilde k\u00fclt\u00fcrle etkile\u015fiyorlard\u0131 (bir \u00e7ocuk Japonca m\u0131 \u0130ngilizce mi \u00f6\u011freniyor?) ve ayn\u0131 zamanda olas\u0131 insan dilleri k\u00fcmesini de tan\u0131mlam\u0131\u015f oluyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130spanyolca gibi dillerde ayr\u0131 bir \u00f6zneye sahip olmaks\u0131z\u0131n tamamen gramatik c\u00fcmleler kurulabilir, \u00f6rne\u011fin, c\u00fcmledeki \u201cbenim\u201d kelimesinin ayr\u0131ca belirtilmeyip fiilin sonundaki \u201co\u201d ile belirtildi\u011fi Tengo zapatos<\/em> (\u201cAyakkab\u0131lar\u0131m var\u201d) c\u00fcmlesinde oldu\u011fu gibi. [3]<\/a> Chomsky \u00e7ocuklar\u0131n bu t\u00fcrden birka\u00e7 c\u00fcmle ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda beyinlerinde c\u00fcmledeki \u00f6znenin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi gerekti\u011fini belirten bir \u015falterin \u201ca\u00e7\u0131k\u201d hale gelece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. B\u00f6ylece c\u00fcmlelerin hepsinde \u00f6zneyi d\u00fc\u015f\u00fcrebileceklerini bileceklerdi.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u201c\u00f6zne-d\u00fc\u015f\u00fcrme\u201d de\u011fi\u015fkeninin dilin di\u011fer yap\u0131sal \u00f6zelliklerini belirledi\u011fi de varsay\u0131l\u0131yordu. Bu evrensel ilkeler fikri pek \u00e7ok Avrupa diliyle makul seviyelerde uyumluydu. Fakat Avrupa d\u0131\u015f\u0131ndan dillerden gelen veriler Chomsky\u2019nin revize edilmi\u015f teorisiyle uyumsuz \u00e7\u0131kt\u0131. Elbette, \u00f6zne-d\u00fc\u015f\u00fcrme gibi de\u011fi\u015fkenleri belirlemeyi hedefleyen ara\u015ft\u0131rmalar, nihayetinde, detayl\u0131 incelemelere dayanamamas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla evrensel gramerin ikinci versiyonunu terk etmeye yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Daha g\u00fcncel olarak, 2002 y\u0131l\u0131nda Science<\/em> dergisinde yay\u0131nlanan \u00fcnl\u00fc bir makalede, Chomsky ve di\u011fer e\u015f-yazarlar, yaln\u0131zca i\u015flemsel \u00f6zyineleme (computational recursion) ismindeki tek bir \u00f6zelli\u011fi i\u00e7eren bir evrensel gramer betimlediler (ger\u00e7i, evrensel grameri savunan pek \u00e7ok ki\u015fi hala pek \u00e7ok ilke ve de\u011fi\u015fkenin oldu\u011funu varsaymay\u0131 tercih ediyor). Bu yeni de\u011fi\u015fiklik k\u0131s\u0131tl\u0131 say\u0131da kelime ve kural\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131z say\u0131da c\u00fcmle \u00fcretmek i\u00e7in birle\u015fmelerine izin veriyordu. [4]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u00d6zyinelemenin bir \u00f6be\u011fi ayn\u0131 t\u00fcrden ba\u015fka bir \u00f6be\u011fin i\u00e7ine<\/em> oturtmas\u0131 (embed) sebebiyle s\u0131n\u0131rs\u0131z say\u0131da ihtimal var. \u00d6rne\u011fin, \u0130ngilizce, \u00f6bekleri sa\u011fa do\u011fru i\u00e7 i\u00e7e oturtabilir (\u201cJohn hopes Mary knows Peter is lying\u201d) [5]<\/a> veya merkeze oturtabilir (\u201cThe dog that the cat thet the boy saw chased barked\u201d)[6]<\/a> . Teorik olarak, bu \u00f6bekleri i\u00e7 i\u00e7e oturtarak c\u00fcmleyi sonsuza dek uzatabiliriz. Pratikte ise, anlama, \u00f6bekler bu \u00f6rneklerde oldu\u011fu gibi \u00fcst \u00fcste bindi\u011finde bozuluyor. Chomsky bu bozulman\u0131n do\u011frudan do\u011fruya dille alakal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bu, daha ziyade insan haf\u0131zas\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlamas\u0131yd\u0131. Daha \u00f6nemlisi, Chomsky bu \u00f6zyinelemesel becerinin dili, kategorilendirme (categorization) ve \u015feyler aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi alg\u0131lama gibi di\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerinden ay\u0131ran \u015fey oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Ayr\u0131ca, yak\u0131n zamanda bu becerinin 50.000 ila 100.000 y\u0131l \u00f6nce oraya \u00e7\u0131km\u0131\u015f tek bir genetik mutasyondan do\u011fdu\u011funu da iddia etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Daha \u00f6nce oldu\u011fu gibi, dilbilimciler d\u00fcnya dillerindeki \u00e7e\u015fitlili\u011fi incelediklerinde, bu tarz bir \u00f6zyinelemenin dilin yegane niteli\u011fi oldu\u011fu iddias\u0131na kar\u015f\u0131t \u00f6rnekler buldular. Baz\u0131 diller \u2014 \u00f6rne\u011fin Amazon dili Piraha \u2014 Chomskiyen \u00f6zyineleme olmaks\u0131z\u0131n idare ediyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm dilsel teoriler gibi, Chomsky\u2019nin evrensel grameri bir denge kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Teori \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmeye de\u011fer olacak kadar basit olmal\u0131. Yani, teorinin kendisinde olmayan baz\u0131 \u015feyleri \u00f6ng\u00f6rebilmeli (aksi halde, yaln\u0131zca ger\u00e7eklerin bir listesi olur). Ama hem teori o kadar basit olam\u0131yor, hem de a\u00e7\u0131klamas\u0131 gerekenleri a\u00e7\u0131klayam\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, Chomsky\u2019nin d\u00fcnyadaki t\u00fcm dillerde c\u00fcmlelerin bir \u201c\u00f6znesi\u201d oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 ele alal\u0131m. Sorun \u015fu ki, \u00f6zne konsepti, temel bir kategori olmaktan \u00e7ok \u00f6zelliklerin bir \u201caile benzerli\u011fidir (family resemblance)\u201d. Yakla\u015f\u0131k 30 kadar farkl\u0131 gramatik \u00f6zellik bir \u00f6znenin karakteristi\u011fini tan\u0131mlar. Herhangi belli bir dil bu \u00f6zelliklerin ancak bir alt k\u00fcmesine sahiptir ve genelde bu altk\u00fcme di\u011fer dillerle \u00f6rt\u00fc\u015fmez.<\/p>\n\n\n\n

Chomsky dilin zaruri alet \u00e7antas\u0131n\u0131 (tool-kit) olu\u015fturan \u00f6\u011feleri, yani insan dilinin var olmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan mental aksam\u0131 belirlemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Kar\u015f\u0131t \u00f6rnekler bulundu\u011funda ise, baz\u0131 Chomsky savunucular\u0131 bir dilin spesifik bir aleti \u2013\u00f6rne\u011fin, \u00f6zyineleme- bar\u0131nd\u0131rmamas\u0131n\u0131n onun alet \u00e7antas\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 manas\u0131na gelmedi\u011fi \u015feklinde yan\u0131t vermi\u015flerdi. Maalesef, bu t\u00fcr bir ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme Chomsky\u2019nin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcklerini pratikte test etmeyi zorla\u015ft\u0131r\u0131yor ve bazen neredeyse yanl\u0131\u015flanamaz bir hal al\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6l\u00fcm \u00c7anlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Chomsky\u2019nin teorilerinde \u00f6nemli bir hata, teorilerinin dil \u00f6\u011frenimine uyguland\u0131klar\u0131nda, \u00e7ocuklar\u0131n soyut gramatik kurallar\u0131 kullanarak c\u00fcmleler olu\u015fturma becerisine sahip olduklar\u0131n\u0131 kabul etmesidir. (Hangi soyut kurallar\u0131 \u015fart ko\u015ftuklar\u0131 ise teorinin hangi versiyonunun s\u00f6z konusu oldu\u011funa ba\u011fl\u0131d\u0131r.) Fakat pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rma dil ediniminin bu \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fini g\u00f6steriyor. Onun yerine, \u00e7ocuklar basit gramatik \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri \u00f6\u011frenerek ba\u015fl\u0131yorlar ve sonra, kademeli olarak bu \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin ard\u0131ndaki kurallar\u0131 par\u00e7a par\u00e7a \u00e7\u0131kars\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla, \u00e7ocuklar ilk evrelerde, yaln\u0131zca belli kelime \u00f6r\u00fcnt\u00fclerine dayanan somut ve basit gramatik yap\u0131larla (constructions) konu\u015fuyorlar: \u201cX nerede?\u201d; \u201cX istiyorum\u201d; \u201cDaha fazla X\u201d: \u201cO bir X\u201d; \u201cX yap\u0131yorum\u201d; \u201cX yapt\u0131m\u201d; \u201cX\u2019e otur\u201d; \u201cX\u2019i a\u00e7\u201d; \u201ci\u015fte X\u201d; \u201cBir X var\u201d; \u201cX bozuk.\u201d [7]<\/a> Daha sonra, \u00e7ocuklar bu erken \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri birle\u015ftirerek, \u201cAnnenin X yapt\u0131\u011f\u0131 X nerde?\u201d gibi daha karma\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 elde ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Evrensel grameri savunan pek \u00e7ok ki\u015fi \u00e7ocuklardaki erken gramatik geli\u015fimin bu \u015fekilde izah\u0131n\u0131 kabul ediyorlar. Ama akabinde, daha karma\u015f\u0131k yap\u0131lar olu\u015ftu\u011funda, bu yeni evrenin evrensel grameri ve onun soyut gramatik kategori ile ilkelerini kullanan bili\u015fsel bir kapasitenin olgunla\u015fmas\u0131 oldu\u011funu varsay\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, pek \u00e7ok evrensel gramer yakla\u015f\u0131m\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n bir soruyu a\u015fa\u011f\u0131daki gibi gramatik kategorilere dayanan bir dizi kurallar\u0131 takip ederek kurdu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrer: \u201cWhat (nesne) did (yard\u0131mc\u0131 eylem) you (\u00f6zne) lose (eylem)?\u201d[8]<\/a> Cevap: \u201cI (\u00f6zne) lost (eylem) something (nesne).\u201d [9]<\/a> E\u011fer bu do\u011fruysa, o halde herhangi bir geli\u015fimsel periyodda \u00e7ocuklar\u0131n t\u00fcm wh-sorular\u0131nda benzer hatalar yapmalar\u0131 gerekir. [10]<\/a> Fakat \u00e7ocuklar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 hatalar bu \u00f6ng\u00f6r\u00fcyle uyumlu de\u011fil. \u00c7o\u011fu \u00e7ocuk, geli\u015fimin erken d\u00f6nemlerinde \u201cWhy he can\u2019t come?\u201d gibi hatalar yap\u0131p\u2013 \u201ccan\u2019t\u201d\u0131 \u201che\u201dden \u00f6nce kullanamay\u0131p-, ayn\u0131 zamanda di\u011fer \u201cwh-kelimelerini\u201d ve yard\u0131mc\u0131 eylemleri kullanarak, \u201cWhat does he want?\u201d gibi do\u011fru c\u00fcmleler olu\u015fturabiliyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00e7ocuklar\u0131n \u00e7o\u011funlukla belli wh-s\u00f6zc\u00fcklerle ve yard\u0131mc\u0131 fiillerle (genelde, \u201cWhat does\u2026\u201d gibi en \u00e7ok tecr\u00fcbe ettikleri) do\u011fru soru c\u00fcmleleri kurduklar\u0131n\u0131 ve ayn\u0131 zamanda di\u011fer wh-s\u00f6zc\u00fckleri ve yard\u0131mc\u0131 fiil (pek s\u0131k rastlanmayan) kombinasyonlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren soru c\u00fcmlelerinde hata yapt\u0131klar\u0131n\u0131 do\u011fruluyor: \u201cWhy he can\u2019t come?\u201d<\/p>\n\n\n\n

Evrensel gramercilerin bu t\u00fcr bulgulara ba\u015fat cevab\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n gramer yetisine (competence) sahip olduklar\u0131 fakat farkl\u0131 fakt\u00f6rlerin onlar\u0131n edimine (performance)[11]<\/a> m\u00fcdahil olabildikleri, b\u00f6ylece gramerin ger\u00e7ek do\u011fas\u0131n\u0131 gizledikleri ve Chomsky\u2019nin dilbilimi taraf\u0131ndan ortaya konmu\u015f \u201csaf\u201d gramerin \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 engelledikleri y\u00f6n\u00fcnde. Altta yatan grameri g\u00f6lgeleyen fakt\u00f6rler aras\u0131nda olgunla\u015fmam\u0131\u015f haf\u0131za, dikkat ve sosyal becerilerin oldu\u011funu da s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Fakat \u00e7ocuklar\u0131n bu davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n Chomskiyen \u015fekilde yorumlanmas\u0131 olas\u0131 tek yol de\u011fil. Haf\u0131za, dikkat ve sosyal yetiler gramerin ger\u00e7ek durumunu g\u00f6lgelemiyor olabilirler; daha ziyade, en ba\u015fta bir dil in\u015fa etme s\u00fcrecine i\u00e7kin olabilirler pekala. \u00d6rne\u011fin, aram\u0131zdan birinin (Ibbotson) e\u015f yazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcncel bir \u00e7al\u0131\u015fma, \u00e7ocuklar\u0131n d\u00fczensiz bir ge\u00e7mi\u015f zaman eylemini \u2014 \u201cEvery day I fly, yesterday I flew (\u201cflyed\u201d de\u011fil)- [12]<\/a> do\u011fru \u015fekilde kurmalar\u0131n\u0131n, gramerle alakas\u0131z olarak tepki verme d\u00fcrt\u00fclerini bast\u0131rma becerileriyle ili\u015fkili oldu\u011funu g\u00f6sterdi. (\u00d6rne\u011fin, bir g\u00fcne\u015f resmine bak\u0131yorken \u201cay\u201d deme iste\u011fini bast\u0131rmak gibi.) Haf\u0131za, zihinsel analojiler, dikkat ve sosyal durumlar hakk\u0131nda ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme gibi zihinsel yetiler (mental faculty), \u00e7ocuklar\u0131n Chomskiyen dilbilimin saf gramerini ifa etmelerini engellemelerinden ziyade, neden dilin bu \u015fekilde geli\u015fti\u011fini a\u00e7\u0131klayabilir.<\/p>\n\n\n\n

Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 dil verisinden ka\u00e7\u0131nmada ve alet \u00e7antas\u0131 arg\u00fcman\u0131nda oldu\u011fu gibi, edimin yetiyi g\u00f6lgeledi\u011fi iddias\u0131 da olduk\u00e7a yanl\u0131\u015flanamaz. Bu tarz iddialara s\u0131\u011f\u0131nmak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir empirik tabandan yoksun olup \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fte olan bilimsel paradigmalarda yayg\u0131nd\u0131r. \u00d6rnek olarak, Freudyen psikoloji ve tarihin Marxist yorumlamalar\u0131n\u0131 alabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

Evrensel gramer i\u00e7in \u00e7\u0131kan bu empirik zorluklardan da \u00f6te, \u00e7ocuklarla \u00e7al\u0131\u015fan psikodilbilimciler, \u00e7ocuklar\u0131n t\u00fcm diller i\u00e7in ayn\u0131 olan cebirsel gramatik kurallar ile ba\u015flay\u0131p, daha sonra belli bir dilin \u2013\u0130ngilizce veya Swahili- bu kural \u015femas\u0131na nas\u0131l ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeye ge\u00e7tikleri bir s\u00fcreci teorik olarak anlamland\u0131rmakta (conceive) zorluk \u00e7ekiyorlar. Dilbilimciler bu muammaya ba\u011flama problemi (linking problem) diyorlar. Harvard \u00dcniversitesi\u2019nden psikolog Steven Pinker taraf\u0131ndan, bunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in evrensel gramer ba\u011flam\u0131nda, c\u00fcmle \u00f6zneleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan nadir rastlanan sistematik bir giri\u015fim ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Fakat Pinker\u2019\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n \u00e7ocuk geli\u015fimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan gelen verilerle uyumsuz oldu\u011fu ya da \u00f6zneler d\u0131\u015f\u0131ndaki gramatik kategorilere uygulanamaz oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla, evrensel grameri dil \u00f6\u011frenimine uygularken merkezi problem olmas\u0131 gereken ba\u011flama problemi, hen\u00fcz \u00e7\u00f6z\u00fclmedi veya ciddi olarak ele al\u0131nmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Alternatif Bir G\u00f6r\u00fc\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm bunlar bizi, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, evrensel gramer fikrinin tamamen yanl\u0131\u015f oldu\u011fu sonucuna g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Elbette bilim insanlar\u0131 \u00e7eli\u015fkili deliller kar\u015f\u0131s\u0131nda dahi makul bir alternatif ortaya \u00e7\u0131kana de\u011fin favori teorilerinden asla vazge\u00e7mezler. Kullan\u0131m-temelli (usage-based) dilbilim olarak an\u0131lan b\u00f6ylesi bir alternatif art\u0131k var. \u00c7e\u015fitli \u015fekiller alabilen bu teori gramatik yap\u0131n\u0131n do\u011fu\u015ftan olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Bunun yerine, gramerin tarih (dillerin bir nesilden di\u011fer nesile nas\u0131l aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyen s\u00fcre\u00e7ler) ve insan psikolojisinin (nesillerin, en ba\u015fta, bir dili \u00f6\u011frenmelerini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan sosyal ve bili\u015fsel kapasiteler k\u00fcmesi) bir \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Daha \u00f6nemlisi, bu teori dilin spesifik olarak dil i\u00e7in evrilmemi\u015f olabilecek beyin sistemlerini kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor ve bu yan\u0131yla da Chomsky\u2019nin \u00f6zyineleme i\u00e7in tek-gen mutasyonu iddias\u0131yla farkl\u0131la\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Yeni kullan\u0131m-temelli yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re (ki bu i\u015flevsel dilbilim [functional linguistics], bili\u015fsel dilbilim [cognitive linguistics] ve konstr\u00fcksiyon gramerden [construction grammar] fikirler bar\u0131nd\u0131ran bir yakla\u015f\u0131m) \u00e7ocuklar evrensel, dil \u00f6\u011frenimine adanm\u0131\u015f bir ara\u00e7la do\u011fmuyorlar. Bunun yerine bir \u0130svi\u00e7re \u00e7ak\u0131s\u0131n\u0131n zihinsel e\u015fde\u011ferini,yani, \u00e7ocuklar\u0131n sayesinde \u00e7evrelerinde duyduklar\u0131 dilden gramatik kategoriler ve kurallar kurabildikleri kategorizasyon, ileti\u015fimsel niyetleri okuyabilme, benzerlik kurabilme gibi \u00e7ok ama\u00e7l\u0131 ara\u00e7lar k\u00fcmesini kal\u0131t\u0131mla devral\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, \u0130ngilizce konu\u015fan \u00e7ocuklar \u201cThe cat ate the rabbit,\u201d [13]<\/a> c\u00fcmlesini anlarlar ve benzerlik dolay\u0131s\u0131yla da \u201cThe goat tickled the fairy.\u201d[14]<\/a> c\u00fcmlesini anlarlar. [15]<\/a> Bir \u00f6rnek duyarak di\u011fer \u00f6rneklere genelle\u015ftiriyorlar. Bu t\u00fcrden yeteri kadar \u00f6rnekten sonra, \u201cThe gazzer mibbed the toma,\u201d[16]<\/a> gibi c\u00fcmlelerde kimin neyi kime yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 dahi, baz\u0131 kelimeler tamamen sa\u00e7mal\u0131k olsa bile, anlayabiliyorlar. Gramer, c\u00fcmlelerin kelimeler d\u00fczleminde ortak \u00e7ok az \u015feyi olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, \u00e7ocuklar\u0131n kelimelerin \u00f6tesinden sezdikleri bir \u015fey olmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Dilde anlam, kelimelerin potansiyel anlamlar\u0131 (\u201cyedi\u201d kelimesinin sahip olabilece\u011fi anlamlar gibi) ile bu kelimelerin i\u00e7ine koyuldu\u011fu gramatik yap\u0131lar\u0131n (constructions) aras\u0131ndaki etkile\u015fimden ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, \u201chap\u015f\u0131rmak\u201d kelimesi s\u00f6zl\u00fckte yaln\u0131zca tek bir eyleyeni olan (hap\u015f\u0131ran ki\u015fi) ge\u00e7i\u015fsiz bir fiil olarak bulunsa da, e\u011fer birisi onu ge\u00e7i\u015fli bir \u015fekilde \u2013hem dolayl\u0131 hem de dolays\u0131z nesne alacak \u015fekilde- kullanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa, sonu\u00e7, \u201chap\u015f\u0131rman\u0131n\u201d bir aktar\u0131m eylemi olarak anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (yani, ki\u015finin pe\u00e7eteyi di\u011fer bir ki\u015fiye aktaracak \u015fekilde hap\u015furdu\u011fu) \u201cO onu pe\u00e7eteye hap\u015f\u0131rd\u0131\u201d[17]<\/a> olurdu. Bu c\u00fcmle, gramatik yap\u0131lar\u0131n c\u00fcmlenin anlam\u0131na kelimeler kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc katk\u0131larda bulunabildi\u011fini g\u00f6steriyor. Bunu, anlamdan tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z gramer d\u00fczlemleri oldu\u011funu iddia eden Chomsky\u2019nin fikirleri ile k\u0131yaslay\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

\u0130svi\u00e7re \u00e7ak\u0131s\u0131 konsepti, dil \u00f6\u011frenimini evrensel gramer teorisinin gereksindi\u011fi iki olguyu dahil etmeksizin a\u00e7\u0131klayabiliyor da. Bunlardan biri, sembolleri birle\u015ftirebilmek i\u00e7in gerekli bir dizi cebirsel kural, beyinde do\u011fu\u015ftan (hardwired) olarak bulunan bir temel gramer (core grammar). Di\u011feri ise, do\u011fal dilin \u00f6\u011frenilmesi gereken t\u00fcm deyim ve ayr\u0131ks\u0131 yap\u0131lar\u0131 (idiosyncracy) kapsayan istisnalar\u0131n bir listesi; leksikon. Bu \u00e7ift \u2014 hat (dual-route) yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n sorunu baz\u0131 gramatik yap\u0131lar\u0131n k\u0131smen kural temelli olmas\u0131d\u0131r, \u00f6rne\u011fin \u00f6zne olan \u201chim\u201din dolays\u0131z nesne bi\u00e7imini korudu\u011fu ama c\u00fcmle diziliminin normal olmad\u0131\u011f\u0131 \u201cHim a presidential candidate?!\u201d c\u00fcmlesi. [18]<\/a> Anadili \u0130ngilizce olan birisi ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 kullanarak s\u0131n\u0131rs\u0131z \u00e7e\u015fitlilikte c\u00fcmle \u00fcretebilir: \u201cHer go to ballet?!\u201d ya da \u201cThat guy a doctor?!\u201d. Dolay\u0131s\u0131yla soru bu ifadelerin temel gramerin (core grammar) bir par\u00e7as\u0131 m\u0131 yoksa istisna m\u0131 olduklar\u0131 oluyor. E\u011fer temel gramerin bir par\u00e7as\u0131 de\u011fillerse, o halde ayr\u0131 ayr\u0131 \u00f6\u011feler olarak \u00f6\u011frenilmeleri gerekiyor. Fakat, e\u011fer \u00e7ocuklar bu k\u0131smen kural k\u0131smen istisna olan ifadeleri \u00f6\u011frenebiliyorlarsa, o halde neden dilin geri kalan\u0131n\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde \u00f6\u011freniyor olmas\u0131nlar? Di\u011fer bir deyi\u015fle, evrensel gramere neden ihtiya\u00e7lar\u0131 olsun ki?<\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7ekten de evrensel gramer fikri \u00e7ocuklar\u0131n dili sosyal etkile\u015fimle \u00f6\u011frendikleri ve dilsel topluluklar (linguistic community) taraf\u0131ndan zaman i\u00e7inde yarat\u0131lm\u0131\u015f c\u00fcmle yap\u0131lar\u0131n\u0131 kullanarak pratik kazand\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steren delillerle \u00e7eli\u015fiyor. Baz\u0131 durumlarda, b\u00f6yle bir \u00f6\u011frenimin tam olarak nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine dair iyi verilerimiz oluyor. \u00d6rne\u011fin, yant\u00fcmceler (relative clause) d\u00fcnya dillerinde olduk\u00e7a yayg\u0131nlar ve genellikle ayr\u0131 c\u00fcmlelerin birle\u015ftirilmesinden t\u00fcr\u00fcyorlar. Dolay\u0131s\u0131yla, \u201cA\u011fabeyim\u2026 Arkansas\u2019ta ya\u015f\u0131yor\u2026 Piyano \u00e7almay\u0131 seviyor.\u201d diyebiliyoruz. \u015eematizasyon (schematization), duyars\u0131zla\u015fma (habituation), ba\u011flams\u0131zla\u015fma (decontextualization) ve otomatikle\u015fme (automatization) gibi \u00e7e\u015fitli bili\u015fsel i\u015fleme (cognitive-processing) mekanizmalar\u0131 sayesinde bu yap\u0131lar uzun periyodlardan sonra daha karma\u015f\u0131k hallere evriliyorlar: \u201cArkansas\u2019ta ya\u015fayan a\u011fabeyim piyano \u00e7almay\u0131 seviyor.\u201d ya da \u201cKap\u0131y\u0131 \u00e7ektim ve kapand\u0131\u201d gibi c\u00fcmleler kademeli olarak \u201cKap\u0131y\u0131 \u00e7ekerek kapatt\u0131m\u201d gibi c\u00fcmlelere d\u00f6n\u00fc\u015febilirler. [19]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Dahas\u0131, bizim t\u00fcr\u00fcm\u00fcze has olan ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ileti\u015fimsel niyetlerini, yani ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ne s\u00f6ylemeye niyetlendiklerini, \u00e7\u00f6zebilme becerimiz var gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin, \u201cShe gave\/bequeathed\/sent\/loaned\/sold the library some books\u201d diyebilirim ama \u201cShe donated the library some books.\u201d diyemem. [20]<\/a> G\u00fcncel ara\u015ft\u0131rmalar \u00e7ocuklar\u0131n bu t\u00fcr uygunsuz benzetmeleri k\u0131s\u0131tlamas\u0131na yol a\u00e7an birtak\u0131m mekanizmalar oldu\u011funu g\u00f6sterdi. \u00d6rne\u011fin, \u00e7ocuklar anlams\u0131z benzetmeler yapm\u0131yorlar. Dolay\u0131s\u0131yla, asla \u201cShe ate the library some books.\u201d[21]<\/a> demek gibi bir d\u00fcrt\u00fcleri olmuyor. Ek olarak, e\u011fer \u00e7ocuklar s\u0131kl\u0131kla \u201cShe donated some books to the library,\u201d c\u00fcmlesini duyuyorlarsa, bu kullan\u0131m \u201cShe donated the library some books.\u201d kullan\u0131m\u0131n\u0131 kullanma d\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fc bast\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bu tarz k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 mekanizmalar bir \u00e7ocu\u011fun yapabilece\u011fi muhtemel benzetmeleri bir ki\u015finin anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ileti\u015fimsel niyetlerle denk d\u00fc\u015fen benzetmelere de\u011fin azaltabiliyor. Hepimiz bu t\u00fcr bir niyet okumay\u0131 \u201cKap\u0131y\u0131 benim i\u00e7in a\u00e7abilir misin?\u201d c\u00fcmlesini kap\u0131 a\u00e7ma becerilerine dair bir soru\u015fturma olarak de\u011fil de bir yard\u0131m iste\u011fi olarak anlarken kullan\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

Chomsky dilin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair olan genel teorisinde bu t\u00fcrden \u201cpragmati\u011fe\u201d \u2013dili ba\u011flamsal olarak nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z- yer ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Dilin ne kadar belirsiz (ambiguous) oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bunu yapmak zorundayd\u0131. Ama pragmati\u011fe gramerin ana g\u00f6revine periferal bir rol bi\u00e7iyor gibiydi. Denebilir ki, kullan\u0131m-temelli yakla\u015f\u0131mlardan gelen katk\u0131lar, tart\u0131\u015fmay\u0131 di\u011fer y\u00f6nlerden al\u0131p konu\u015furlar\u0131n sentaks kurallar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeleri gerekmeksizin pragmati\u011fin dil i\u00e7in ne kadar kullan\u0131\u015fl\u0131 oldu\u011funa d\u00f6nd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Kullan\u0131m-temelli teoriler dilin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair tamamlanm\u0131\u015f bir a\u00e7\u0131klama sunmaktan \u00e7ok uzakta. \u00c7ocuklar\u0131n konu\u015fulan c\u00fcmlelerden ve ifadelerden duyarak yapt\u0131klar\u0131 anlaml\u0131 genellemeler bir \u00e7ocu\u011fun nas\u0131l c\u00fcmleler kurdu\u011funa dair her \u015feyi a\u00e7\u0131kl\u0131yor da de\u011fil. Anlaml\u0131 olan fakat gramatik olmayan genellemeler de var (\u00f6rne\u011fin, \u201cHe disappeared the rabbit\u201d). \u00c7ocu\u011fun kurabilece\u011fi anlaml\u0131 olup da gramatik olmayan muhtemel t\u00fcm genellemelerden yaln\u0131zca \u00e7ok az\u0131n\u0131 yap\u0131yorlar. Bunun sebebi, ait olduklar\u0131 dilsel toplulu\u011fun bir norma sahip oldu\u011funa ve fikirlerini yaln\u0131zca \u201cbu \u015fekilde\u201d ileti\u015fim kurarak aktard\u0131klar\u0131 ger\u00e7e\u011fine duyarl\u0131 olmalar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00c7ocuklardaki dil hem yarat\u0131c\u0131 (\u201cI goed to the shops\u201d) hem de gramatik normlarla (\u201cI went to the shops\u201d) [22]<\/a> uyumlu olma a\u00e7\u0131s\u0131ndan hassas bir dengeye sahip. Kullan\u0131m-temelli teorisyenlere, \u00e7ocukluktaki bu etkenlerin dil geli\u015fimi s\u00fcrecini tam olarak a\u00e7\u0131klayacak \u015fekilde izah etmeleri i\u00e7in yapacak \u00e7ok \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130leriye Bak\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Chomskiyen paradigman\u0131n \u00f6nerildi\u011fi zamanlarda, o d\u00f6nem bask\u0131n olan informel yakla\u015f\u0131mlardan radikal \u015fekilde ayr\u0131\u015f\u0131yordu ve bir dili konu\u015fma ve anlamadaki t\u00fcm bili\u015fsel karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa dikkat \u00e7ekiyordu. Chomsky\u2019ninkiler gibi teoriler yeni \u015feyler fark etmemizi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015fsa da ayn\u0131 zamanda dilin \u00f6b\u00fcr yanlar\u0131na bizi k\u00f6r etti. Dilbilim ve ilgili alanlarda, pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 evrensel gramer gibi dile tamamen formel bir yakla\u015f\u0131mdan giderek daha da ho\u015fnutsuz; teorinin empirik yetersizliklerinden bahsetmeye gerek dahi yok. Dahas\u0131, pek \u00e7ok modern ara\u015ft\u0131rmac\u0131, bir teoriyi test edebilece\u011fimiz \u00e7ok b\u00fcy\u00fck dilsel data korpuslar\u0131 varken \u2014 ki pek \u00e7o\u011fu \u00e7evrimi\u00e7i olarak da eri\u015filebilir durumda art\u0131k \u2014 [23]<\/a> masa ba\u015f\u0131 (armchair) teorik analizlerden ho\u015flanm\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

Paradigma kaymas\u0131 kesinlikle hen\u00fcz tamamlanm\u0131\u015f de\u011fil, ama pek \u00e7oklar\u0131na g\u00f6re dilbilim alan\u0131nda taze bir r\u00fczgar esiyor. D\u00fcnyadaki farkl\u0131 dillerin \u00f6zelliklerini incelerken, birbirlerine ne kadar benzer ve birbirlerinden ne kadar farkl\u0131 olduklar\u0131, tarihsel s\u00fcre\u00e7te nas\u0131l de\u011fi\u015ftikleri ve \u00e7ocuklar\u0131n bu yetiyi bir ya da daha fazla dilde nas\u0131l edindikleri gibi konularda yap\u0131lacak yeni heyecan verici ke\u015fifler var.<\/p>\n\n\n\n

Evrensel gramer bir \u00e7\u0131kmaza varm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Onun yerine, kullan\u0131m-temelli dilbilim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, d\u00fcnyadaki 6.000 dilin tarihsel geli\u015fimi, kullan\u0131m\u0131 ve \u00f6\u011frenimi \u00fczerine yap\u0131lan empirik \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in bir yol sa\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n

[1]<\/a> \u00d6zge\u00e7i\u015fli ya da e\u015f i\u015flevsel terimleri de kullan\u0131l\u0131r. Bu diller temel bir a\u00e7\u0131dan, bizim a\u015fina oldu\u011fumuz pek \u00e7ok dilden ayr\u0131\u015f\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e, \u0130ngilizce, Almanca, Japonca ve daha pek \u00e7ok dilde, bir c\u00fcmlenin birinci \u00f6gesi (argument), yani genelde o eylemi ger\u00e7ekle\u015ftireni belirten \u00f6ge nominatif (geleneksel dilbilgisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u201cyal\u0131n hal\u201d diye ge\u00e7er) halde bulunuyorken, ikinci \u00f6gesi, yani o eylemin uyguland\u0131\u011f\u0131 nesne belirtme halindedir (ismin \u2013i hali olarak da bilinir) . \u00d6rne\u011fin \u201cYunus kitab\u0131 okudu.\u201d c\u00fcmlesinde \u201coku\u201d eyleminin ilk \u00f6gesi \u201cYunus\u201d nominatif haldeyken, ikinci \u00f6gesi \u201ckitap\u201d belirtme halinde. Bununla beraber bu durum, ge\u00e7i\u015fsiz eylemlerde de kendisini koruyor. Yani \u201cCeren uyuyor.\u201d c\u00fcmlesinde \u201cCeren\u201d nominatif halde bulunuyor. Fakat ergatif dillerde, b\u00f6yle ge\u00e7i\u015fsiz eylemlerde, eylemin ilk \u00f6gesi nominatif de\u011fil, akusatif halde bulunmakta. \u00d6rne\u011fin, e\u011fer bu T\u00fcrk\u00e7e\u2019de olsayd\u0131 \u201cYunusu uyuyor.\u201d demek bizim i\u00e7in son derece normal, gramatik olan olacakt\u0131. Bu tarz diller Chomsky\u2019nin teorisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u00e7\u0131klamas\u0131 nispeten daha g\u00fc\u00e7. Bu konuda daha detayl\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. Aldridge 2008, Anderson 1976, Mahajan 1997. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Orijinal metinde yazarlar terminoloji anlam\u0131na gelen \u201cnomenclature\u201d yerine \u201cNoam-enclature\u201d tabirini kullanarak Noam Chomsky\u2019nin ad\u0131yla bir kelime oyunu yap\u0131yorlar. Ger\u00e7ekte, noamenclature diye bir kelime yok. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> T\u00fcrk\u00e7e de b\u00f6yle bir dildir. \u0130ngilizce de \u201cI have a book (Bir kitab\u0131m var)\u201d demek i\u00e7in \u201cI\u201d demek zorunlulu\u011fu varken, T\u00fcrk\u00e7e\u2019de ve \u0130spanyolca da b\u00f6yle bir durum yok. \u201cBenim ayakkab\u0131lar\u0131m var\u201d ile \u201cAyakkab\u0131lar\u0131m var\u201d c\u00fcmlelerinin ikisi de tamamen gramatik. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Asl\u0131nda bu Chomsky\u2019nin ve \u00dcretici Gramer\u2019in en ba\u015f\u0131ndan beri \u201cm\u00fcmk\u00fcn\u201d olan ve Chomskiyen dilbilimciler taraf\u0131ndan da fazlas\u0131yla vurgulanan bir nokta. Fakat yazarlar\u0131n s\u00f6ylemek istedi\u011fi, benim anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, bu makalede \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen evrensel gramerin tek i\u015flevinin bu olmas\u0131 hasebiyle, vurgunun da daha \u00f6nce oldu\u011fundan fazla olarak buraya kaym\u0131\u015f oldu\u011fu. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> \u201cJohn Mary\u2019nin Peter\u2019\u0131n yalan s\u00f6yledi\u011fini bildi\u011fini umuyor.\u201d \u0130ngilizce\u2019nin aksine, T\u00fcrk\u00e7e\u2019de bu sa\u011fa ya da sola do\u011fru olmuyor. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere \u00f6bekler bir matru\u015fka gibi birbirinin i\u00e7inde. (John umuyor \u2014 Mary biliyor \u2014 Peter yalan s\u00f6yl\u00fcyor c\u00fcmleleri, yukar\u0131da i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f \u015fekilde. T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zdizimsel olarak olduk\u00e7a serbest oldu\u011fundan farkl\u0131 kombinasyonlar m\u00fcmk\u00fcn olsa da, en temelde \u201cJohn umuyor\u201d c\u00fcmlesinin sa\u011f\u0131na ya da soluna de\u011fil, tam ortas\u0131na oturtmak, gramatik a\u00e7\u0131dan bir zorunluluk). Buna bir istisna \u201cki\u201d kliti\u011fidir. \u201cBen biliyorum ki Ay\u015fe kitab\u0131m\u0131 getirdi.\u201d demek de, \u201cBen Ay\u015fe\u2019nin kitab\u0131m\u0131 getirdi\u011fini biliyorum.\u201d demek kadar gramatiktir ve sa\u011fa oturtmal\u0131 \u015fekilde kurulmu\u015ftur. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> \u0130ng<\/em>. \u00c7ocu\u011fun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kediyi kovalayan k\u00f6pek havlad\u0131. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> S\u0131ras\u0131yla, orijinalleri; \u201cWhere\u2019s the X?\u201d; \u201cI wanna X\u201d; \u201cMore X\u201d; \u201cIt\u2019s an X\u201d; \u201cI\u2019m X-ing it\u201d; \u201cPut X here\u201d; \u201cMommy\u2019s X-ing it\u201d; \u201cLet\u2019s X it\u201d; \u201cThrow X\u201d; \u201cX gone\u201d; \u201cMommy X\u201d; \u201cI Xed it\u201d; \u201cSit on the X\u201d; \u201cOpen X\u201d; \u201cX here\u201d; \u201cThere\u2019s an X\u201d; \u201cX broken.\u201d (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> \u0130ng<\/em>. Neyi kaybettin? (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> \u0130ng<\/em>. Bir \u015fey kaybettim. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> Wh-sorusu (wh-question), \u0130ngilizce\u2019de \u201cWh\u201d ile ba\u015flayan soru s\u00f6zc\u00fcklerinden (what, where, when, who, whose, whom) hareketle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, fakat daha sonras\u0131nda dilbilim literat\u00fcr\u00fcnde t\u00fcm dillerdeki benzer yap\u0131daki soru kal\u0131plar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lagelmi\u015ftir. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> Bili\u015fsel bilimdeki temel ayr\u0131mlardan birine i\u015faret ediyor; competence (yeti) \u2014 performance (edim). Yetiyi soyut kurallar, bir \u00e7e\u015fit algoritma gibi, edimi ise bu algoritman\u0131n daha h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan bir bilgisayarda daha h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, daha yava\u015f \u00e7al\u0131\u015fan bir bilgisayarda ise daha yava\u015f ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Chomsky ve onunla benzer d\u00fc\u015f\u00fcnenler, dilbilimde edimin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n pek de makul olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc bilimsel olarak incelenemeyecek kadar karma\u015f\u0131k oldu\u011funu s\u0131kl\u0131kla ifade etmi\u015flerdir. Fakat bu konuda ayn\u0131 fikirde olmayan pek \u00e7ok ki\u015fi var. Bkz. Christiansen ve Chater, 2016. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> \u0130ngilizce\u2019deki d\u00fczensiz eylemler, d\u00fczenli eylemlere istisna te\u015fkil eden \u00e7ekimlere sahip eylemlerdir. T\u00fcrk\u00e7e\u2019de d\u00fczensiz eylemlerin varl\u0131\u011f\u0131 veya yoklu\u011fu tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konu oldu\u011fundan \u00f6rnek vermekten imtina ediyorum. \u015eimdilik, e\u011fer yukar\u0131daki \u00f6rnekte e\u011fer eylem d\u00fczenli olsayd\u0131 kelimenin \u201cflyed\u201d \u015feklinde \u00e7ekimlenece\u011fini bilmemiz yeterli. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/a> \u0130ng<\/em>. Kedi tav\u015fan\u0131 yedi. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/a> \u0130ng<\/em>. Ke\u00e7i periyi g\u0131d\u0131klad\u0131. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/a> \u0130ki c\u00fcmle de \u00f6zne-eylem-nesne yap\u0131s\u0131na sahip ve ge\u00e7mi\u015f zamanda \u00e7ekimlenmi\u015fler. Benzerlik vurgusu yap\u0131lar\u0131n bu birbirlerine benzerli\u011finden geliyor. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/a> C\u00fcmledeki gazzer<\/em>, mib<\/em> ve toma<\/em> kelimeleri uydurma. C\u00fcmle \u201cgazzer [ki bu da gazz\u2019ci, gazz yapan kimse gibi bir manaya geliyor] tomay\u0131 mibledi\u201d gibi bir anlama geliyor. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[17]<\/a> \u0130ng<\/em>. She sneezed him the napkin. \u00d6rnek T\u00fcrk\u00e7e\u2019de kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak bulam\u0131yor. Bunun sebebi, dolayl\u0131 ve dolays\u0131z nesnelerin \u0130ngilizce\u2019de c\u00fcmledeki konumlar\u0131ndan belirleniyorken T\u00fcrk\u00e7e\u2019de ekler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile belirlenmesidir. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[18]<\/a> Bu c\u00fcmle anlam olarak \u201cO ba\u015fkan aday\u0131 m\u0131 olmu\u015f?!\u201d olsa da, gramatik bi\u00e7imi \u201cOnu ba\u015fkanl\u0131k aday\u0131?!\u201d gibi bir T\u00fcrk\u00e7e c\u00fcmleye tekab\u00fcl ediyor. Bu T\u00fcrk\u00e7e\u2019de tamamen anlams\u0131z olsa da, \u0130ngilizcede bu bi\u00e7imdeki baz\u0131 kullan\u0131mlar, \u015fa\u015f\u0131rma durumlar\u0131nda vs. olduk\u00e7a normal ve s\u0131k rastlan\u0131yor. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[19]<\/a> Orijinalinde \u201cI pulled the door, and it shut\u201d c\u00fcmlesi \u201cI pulled the door shut\u201d c\u00fcmlesine evriliyor. T\u00fcrk\u00e7e\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131m \u00e7eviriler bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc tam kar\u015f\u0131lamasa da yak\u0131ns\u0131yorlar. Bu n\u00fcans\u0131 belirtmenin gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[20]<\/a> \u0130lk c\u00fcmle \u201cO k\u00fct\u00fcphaneye biraz kitaplar verdi\/b\u0131rakt\u0131\/satt\u0131\/\u00f6d\u00fcn\u00e7 verdi.\u201d Iken di\u011feri \u201cO k\u00fct\u00fcphaneye baz\u0131 kitaplar ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u201d anlam\u0131na geliyor. \u0130lkini s\u00f6yleyebiliyor ama ikincisini s\u00f6yleyemiyor olmas\u0131n\u0131n sebebi tamamen \u0130ngilizceye has baz\u0131 gramatik kurallar. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[21]<\/a> \u0130ng<\/em>. O k\u00fct\u00fcphaneye baz\u0131 kitaplar yedi. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[22]<\/a> C\u00fcmlelerin ikisi de \u201cAl\u0131\u015fveri\u015fe gittim.\u201d Manas\u0131na gelse de, ilk c\u00fcmle, d\u00fczensiz bir eylemin d\u00fczenli gibi \u00e7ekimlenmesine \u00f6rnek, dolay\u0131s\u0131yla gramatik de\u011fil; di\u011feri gramatik. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[23]<\/a> Corpus<\/em> , kimi zaman \u201cb\u00fct\u00fcnce\u201d de denen bir terim. Derlenmi\u015f dilsel veri y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131na verilen ad. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

\u0130leri Okuma \u00d6nerileri<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Hem dilbilime giri\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan hem de dilbilimdeki pek \u00e7ok teorinin izah\u0131n\u0131, aralar\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 vs. a\u00e7\u0131klayabilme a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a kapsaml\u0131 olan Stefan M\u00fcller\u2019in Grammatical Theory<\/em>\u2019sini bu konularla yeni yeni ilgilenmeye ba\u015flayan herkese tavsiye edebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Bu konuda geni\u015f \u00e7apl\u0131 okuma yapmak isteyen okurlar, Adele Goldberg\u2019\u00fcn 2006 tarihli Constructions at Work: The Nature of Generalization in Language<\/em> kitab\u0131n\u0131 merak edebilirler. Bu kitap \u00dcretici Gramer\u2019e alternatif sunan teorilerden biri, belki de en \u00fcnl\u00fcs\u00fc olan Konstr\u00fcksiyon Gramerinin (Construction Grammar) geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir izah\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Bu teoriye \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131lardan gelen ele\u015ftirilerin ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve teorinin revize edildi\u011fi, ayn\u0131 yazar\u0131n 2020 tarihli Explain Me This: Creativity, Competition, and The Partial Productivity of Constructions<\/em> isimli kayna\u011fa ba\u015fvurmak da g\u00fcncel pek \u00e7ok tart\u0131\u015fmaya dair fikir sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yan\u0131 s\u0131ra, Michael Tomasello\u2019nun derledi\u011fi, ilki 1998 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan ve \u00dcretici Gramer\u2019e alternatif teorilerin b\u00f6l\u00fcm b\u00f6l\u00fcm izah edildi\u011fi, her ne kadar nispeten eski bir kaynak olsa bile dilbilim tarihindeki iki kutbun aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 ayd\u0131nlatmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli olabilecek The New Psychology of Language: Cognitive and Functional Approaches to Language Structure <\/em>kitab\u0131 ilgi \u00e7ekici olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Chomsky\u2019nin pozisyonunu daha iyi anlamak isteyen okur, Mark Baker\u2019\u0131n Atoms of Language<\/em> kitab\u0131na ba\u015fvurabilir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra pek \u00e7ok \u201cdilbilime giri\u015f\u201d metni, Chomsky\u2019nin \u00dcretici Gramer\u2019i ve bunun edinim alan\u0131ndaki etkileri \u00fczerinde durur. Yine yak\u0131n bir ekolden olan Steven Pinker\u2019\u0131n Dil \u0130\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc<\/em> kitab\u0131, giri\u015f d\u00fczeyinde olduk\u00e7a \u00fcnl\u00fc ve ayd\u0131nlat\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Son olarak Chomskiyen dilbilimin edim \/ yeti ve \u0130-Dil \/ D-Dil gibi temel ayr\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan, i\u015flemlemesel psikodilbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 merkezine alarak yeni ve dil edinimi, dillerin tarihi, dilin evrimi, dilin psikolojik yan\u0131 vs. dahil olmak \u00fczere olduk\u00e7a b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir perspektif sunan Morten Christiansen ve Nick Chater\u2019in 2016 tarihli Creating Language: Integratig Evolution, Acquisition and Processing <\/em>adl\u0131 eserini tavsiye edebiliriz.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":1847,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[83,94,93,234,82,710,691,64,233,92,87,272,62,88,89,76,167,168,711,271,106,80,164,81,96],"kategori":[305],"class_list":["post-1846","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-beyin","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-brain","event_publishing_tags-chomsky","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-dil","event_publishing_tags-dil-felsefesi","event_publishing_tags-dilbilim","event_publishing_tags-language","event_publishing_tags-linguistics","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-neurolinguistics","event_publishing_tags-norodilbilim","event_publishing_tags-phillang","event_publishing_tags-philosophy-of-language","event_publishing_tags-psikodilbilim","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psycholinguistics","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-zihin","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1846","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1846\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1847"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1846"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1846"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1846"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}