{"id":1828,"date":"2020-09-30T15:00:22","date_gmt":"2020-09-30T15:00:22","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1828"},"modified":"2025-08-13T20:47:18","modified_gmt":"2025-08-13T20:47:18","slug":"robot-bilisi-hem-dusunen-hem-de-hisseden-makineler-gerektirir-luiz-pessoa","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/robot-bilisi-hem-dusunen-hem-de-hisseden-makineler-gerektirir-luiz-pessoa\/","title":{"rendered":"Robot Bili\u015fi Hem D\u00fc\u015f\u00fcnen Hem De Hisseden Makineler Gerektirir \u2014 Luiz Pessoa"},"content":{"rendered":"\n

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0Robot cognition requires machines that both think and feel<\/a><\/p>\n\n\n\n

Luiz Pessoa, Maryland N\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme Merkezi<\/em>[1]<\/em><\/a> y\u00f6neticisi, Bili\u015f ve Duygu Laboratuvar\u0131<\/em>[2]<\/em><\/a> ba\u015f ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 ve Maryland \u00dcniversitesi\u2019nde psikoloji profes\u00f6r\u00fc. The Cognitive-Emotional Brain<\/em>[3]<\/em><\/a> (2013) kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n\n

[1]<\/a> Maryland Neuroimaging Center
[2]<\/a> Laboratory of Cognition and Emotion
[3]<\/a> Bili\u015fsel-Duygusal Beyin<\/p>\n\n\n\n

\u0130ki bin y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre boyunca Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri duyguyu bili\u015ften ay\u0131rd\u0131lar \u2014 duygu bu karde\u015flerden daha \u00f6nemsiz olan\u0131yd\u0131. Bili\u015f uzay-zaman\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya ve insanlar\u0131 aya g\u00f6ndermeye yard\u0131mc\u0131 olur. Duygu savanadaki di\u015fi aslan\u0131 kurtarabilir ancak ayn\u0131 zamanda insanlar\u0131n rahats\u0131z edici bir s\u0131kl\u0131kta mant\u0131ks\u0131z davranmas\u0131na da neden olur.<\/p>\n\n\n\n

Ak\u0131ll\u0131 robotlar yaratma aray\u0131\u015f\u0131nda olan tasar\u0131mc\u0131lar tamamen rasyonel, bili\u015fsel kapasitelere odaklanma e\u011filimindedirler. Duyguyu tamamen g\u00f6z ard\u0131 etmek ya da sadece gerekti\u011fi kadar\u0131n\u0131 dahil etmek cezbedicidir. Ancak ben, nesnelerin ve eylemlerin ki\u015fisel \u00f6nemini belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olan duygu olmadan ger\u00e7ek zekan\u0131n var olabilece\u011finden \u015f\u00fcpheliyim \u2014 insan rakiplerini satran\u00e7ta veya Go oyununda yenen t\u00fcrden de\u011fil, biz insanlar\u0131n zeki kabul etti\u011fi t\u00fcrden zekalar\u0131n. Belirli davran\u0131\u015flar\u0131 \u2018duygusal\u2019 veya \u2018bili\u015fsel\u2019 olarak adland\u0131rabiliyor olsak da bu ayr\u0131m esas\u0131nda dilbilimsel bir kestirmedir. \u0130kisi birbirinden ayr\u0131lamaz.<\/p>\n\n\n\n

Peki, ilk etapta sofistike, zeki davran\u0131\u015f nedir? Mars\u2019ta g\u00f6rev yapan bir robot m\u00fcrettebat\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Robotlar zekice davranmak i\u00e7in sadece \u00e7evrenin foto\u011fraflar\u0131n\u0131 \u00e7ekip, toprak ve mineral \u00f6rnekleri toplamakla yetinemez. Hedefteki bir var\u0131\u015f yerine nas\u0131l ula\u015facaklar\u0131n\u0131 bulabilmeleri ve en do\u011frudan yol t\u0131kal\u0131ysa alternatif taktikler geli\u015ftirmeleri gerekir. Zaman k\u0131s\u0131tlamas\u0131 varsa robot ekibinin ke\u015fif gezisinin bir par\u00e7as\u0131 olarak hangi malzemelerin daha \u00f6nemli oldu\u011funu bilmesi ve \u00f6nceliklendirme yapmas\u0131 gerekecektir.<\/p>\n\n\n\n

O halde zeki olman\u0131n bir par\u00e7as\u0131 \u00e7e\u015fitli ko\u015fullarda ve ortamlarda ba\u011f\u0131ms\u0131zca i\u015f g\u00f6rme yetene\u011fi ile ilgilidir. Duygu burada faydal\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc bir eyleyenin (agent) en \u00f6nemli bilgi t\u00fcrlerini bir araya getirmesine izin verir. \u00d6rne\u011fin duygu, eylemlere ve kararlara bir aciliyet duygusu a\u015f\u0131layabilir<\/a>. G\u00fcvenilmez bir arabayla bir \u00e7\u00f6lden g\u00fcn\u00fcn en s\u0131cak saatlerinde ge\u00e7ti\u011finizi hayal edin. Ara\u00e7 ar\u0131zalan\u0131rsa yapman\u0131z gereken \u015fey sizi bir sonraki \u015fehre g\u00f6t\u00fcrecek kestirme bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmakt\u0131r, m\u00fckemmel say\u0131labilecek ancak \u00e7arpan g\u00fcne\u015fin alt\u0131nda tamamlanmas\u0131 saatler s\u00fcrebilecek daha kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak de\u011fil. Ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131nda genellikle gereken tek \u015fey \u201ciyi\u201d bir sonu\u00e7tur, ancak \u201cstresli\u201d bir durumu alg\u0131laman\u0131n d\u0131\u015f bask\u0131s\u0131 olmadan bir androidin[1]<\/a> en uygun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bulmas\u0131 \u00e7ok uzun s\u00fcrebilir.<\/p>\n\n\n\n

Robotlardaki duygu hakk\u0131ndaki \u00f6nerilerin \u00e7o\u011fu ayr\u0131 bir \u2018duygu mod\u00fcl\u00fcn\u00fcn\u2019 \u2014 alg\u0131lama ve bili\u015f gibi di\u011fer yetileri etkileyebilecek, silikondan yap\u0131lma bir t\u00fcr duygusal mimari \u2014 eklenmesini i\u00e7erir. Buradaki fikir, eyleyene bir eylemin aciliyeti veya y\u00fcz ifadelerinin anlam\u0131 gibi zenginle\u015ftirilmi\u015f bir \u00f6zellik k\u00fcmesine eri\u015fim sa\u011flamak olacakt\u0131r. Bu \u00f6zellikler hangi g\u00f6rsel nesnelerin \u00f6nce i\u015flenmesi gerekti\u011fi, hangi hat\u0131ralar\u0131n hat\u0131rlanmas\u0131 gerekti\u011fi ve hangi kararlar\u0131n daha iyi sonu\u00e7lara yol a\u00e7aca\u011f\u0131 gibi konularda karar verilmesinde yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak davran\u0131\u015f ve beyin bilimlerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar duygunun yaln\u0131zca \u2018standart\u2019 bili\u015fin \u00fcst\u00fcne yerle\u015ftirilmi\u015f \u2018ek bir \u00f6zellik\u2019 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Aksine, bili\u015fsel mekanizmam\u0131z\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131. Laboratuvar\u0131mdaki deneylerden<\/a> birinde bir taray\u0131c\u0131daki insanlar bir evin veya bir g\u00f6kdelenin h\u0131zl\u0131, parlat\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin videolar\u0131n\u0131 izlediler. Bu sahnelerden hangisinin videoda bulundu\u011funu belirlemeleri gerekiyordu, bu \u00e7ok zor olacak \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015f bir g\u00f6revdi. Sonra bir duygusal manip\u00fclasyon unsuru getirdik. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yar\u0131s\u0131 klipleri izlemeden \u00f6nce, bir dizi g\u00f6kdeleni izlerken, hafif bir elektrik \u015foku ald\u0131; di\u011fer yar\u0131s\u0131 ise ayn\u0131 hafif \u015fokla bir dizi evin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 izledi. Bu klasik \u015fartland\u0131rma<\/em> (classical conditioning) olarak bilinen \u015feydir ve ba\u015flang\u0131\u00e7ta n\u00f6tr bir uyaran\u0131 (s\u0131radan bir resim) ho\u015f olmayan uyaran\u0131n (\u015fok) duygusal anlam\u0131 ile ili\u015fkilendirir.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7: g\u00f6kdelenlere ko\u015fulland\u0131r\u0131lan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar evleri tespit etmektense g\u00f6kdelenleri tespit etmede daha iyiydi; buna kar\u015f\u0131l\u0131k evlere ko\u015fulland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kat\u0131l\u0131mc\u0131lar evleri g\u00f6kdelenlerden daha iyi tespit etti. Her durumda g\u00f6rsel korteksteki yan\u0131tlar kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u015fartland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uyar\u0131c\u0131 t\u00fcr\u00fcnde (ev veya g\u00f6kdelen) daha g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, alg\u0131n\u0131n yaln\u0131zca d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 yans\u0131tan pasif bir s\u00fcre\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Aksine, nesnelerin \u00f6nemini kavramay\u0131 da i\u00e7erir ve nas\u0131l i\u015fleneceklerini belirler. G\u00f6rme asla tarafs\u0131z de\u011fildir, her zaman duygusal anlamlarla doludur.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00f6zelliklerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan, k\u0131sa ve uzun menzilli ba\u011flant\u0131lar\u0131yla beynin mimarisidir. Duygu, genellikle beyindeki \u2018duygu merkezi\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan amigdala gibi tek bir b\u00f6lgede ger\u00e7ekle\u015fen yerel hesaplamalardan olu\u015fmaz. Aksine, anatomik \u00e7al\u0131\u015fmalar<\/a> beyindeki alg\u0131, bili\u015f, duygu, motivasyon, eylem ve bedensel duyumlar ile ili\u015fkili alanlar\u0131n iyice i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f<\/a> oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. Beyne karma\u015f\u0131k bir a\u011f olarak bakmak, amigdala gibi baz\u0131 beyin yap\u0131lar\u0131n\u0131n neden duygu i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmaya yard\u0131mc\u0131 olur: bunlar, \u00e7ok say\u0131da var\u0131\u015f noktas\u0131na ba\u011flanan b\u00fcy\u00fck havalimanlar\u0131 gibi merkezlerdir. Bunun sonucu olarak, bu b\u00f6lgeler beynin bir\u00e7ok b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc etkileyebilir ve onlardan etkilenebilir- bu da bili\u015fi etkilemeden duyguyu \u00e7\u0131karman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n

Esas nokta ak\u0131ll\u0131, otonom robotlar i\u00e7in duyguya ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu de\u011fil<\/em> \u2014 bunun cevab\u0131 evet \u2014 esas nokta bili\u015fsel bir sistemde olup biten her \u015feye duygunun ba\u011flanmas\u0131n\u0131n gerekmesi. Duygu, bir robota hisler bah\u015feden veya a\u015f\u0131r\u0131 \u0131s\u0131nma riski gibi i\u00e7sel bir durumu ifade etmesine izin veren \u201ceklenti\u201d bir mod\u00fcl de\u011fildir. Entegrasyonu, bilgi i\u015fleme mimarisinin tasar\u0131m\u0131n\u0131n bir prensibidir. Duygu olmadan, yaratabilece\u011fimiz hi\u00e7bir varl\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ek zekay\u0131 hedefleme umudu olamaz.<\/p>\n\n\n\n

[1]<\/a> \u0130nsan benzeri bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcme sahip olan robot t\u00fcr\u00fc. (E.N.)<\/p>\n","protected":false},"featured_media":1829,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[84,280,286,94,93,691,64,92,285,848,849,107,847,846,108,109,738,61],"kategori":[305],"class_list":["post-1828","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-artificial-intelligence","event_publishing_tags-bilgisayar","event_publishing_tags-bilgisayar-bilimi","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-computer-science","event_publishing_tags-machine","event_publishing_tags-makine","event_publishing_tags-robot","event_publishing_tags-robot-bilisi","event_publishing_tags-robot-cognition","event_publishing_tags-robotics","event_publishing_tags-robotik","event_publishing_tags-robots","event_publishing_tags-yapay-zeka","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1828","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1828\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1829"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1828"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}