{"id":1826,"date":"2020-08-19T15:00:45","date_gmt":"2020-08-19T15:00:45","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1826"},"modified":"2025-08-13T20:28:05","modified_gmt":"2025-08-13T20:28:05","slug":"bebeklerin-kafalarinin-icinde-ne-oluyor-paul-bloom","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/bebeklerin-kafalarinin-icinde-ne-oluyor-paul-bloom\/","title":{"rendered":"Bebeklerin Kafalar\u0131n\u0131n \u0130\u00e7inde Ne Oluyor? \u2014 Paul Bloom"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0What\u2019s Inside a Big Baby Head?<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bir bebe\u011fin so\u011fana benzeyen kafas\u0131n\u0131n i\u00e7inde neler oluyor? Ayn\u0131 soruyu evcil hayvanlar\u0131m\u0131z i\u00e7in de soruyoruz, ancak bebeklerle ilgili sinir bozucu \u015fey, bir zamanlar \u015funu bilmemizdir: Hepimiz bir zamanlar d\u00fcnyaya o hayranl\u0131k uyand\u0131ran b\u00fcy\u00fck bebek g\u00f6zlerinden bak\u0131yorduk.<\/p>\n\n\n\n

The Philosophical Baby<\/em>\u2019de Alison Gopnik, geli\u015fim psikolo\u011fu John Flavell\u2019in kendisine 2 ya\u015f\u0131ndaki bir \u00e7ocu\u011fun kafas\u0131nda sadece be\u015f dakika boyunca ge\u00e7irebilmek i\u00e7in t\u00fcm akademik kariyerinden ve \u00f6d\u00fcllerinden vazge\u00e7ece\u011fini s\u00f6yledi\u011fini yaz\u0131yor. Hayat\u0131m\u0131n bir ay\u0131n\u0131 bahsedilen be\u015f dakikaya, iki ay\u0131n\u0131 da be\u015f dakika bebek olarak ge\u00e7irebilmek i\u00e7in b\u0131rak\u0131rd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Sihir denen \u015feyin olmad\u0131\u011f\u0131 yery\u00fcz\u00fcnde, geli\u015fimsel psikolojinin kusurlu ara\u00e7lar\u0131yla ba\u015f ba\u015fa kal\u0131r\u0131z \u2014 bunlar g\u00f6zlem ve deney, hipotez ve tahmindir. Bebek bilinci bilimi, Gopnik\u2019in yeni kitab\u0131n\u0131n ana konusudur.Bu alandaki en \u00f6nde gelen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan biri olan Gopnik, bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ebeveynlerin ve di\u011fer ki\u015filerin en \u00e7ok cevaplanmas\u0131n\u0131 istedikleri sorularla ili\u015fkilendirme konusunda \u00f6zel bir yetene\u011fi olan en iyi yazarlardan biridir. Bir bebe\u011fin kafas\u0131na girmek istiyorsan gitmen gereken yer buras\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Neredeyse hi\u00e7 kimse art\u0131k bebeklerin duyars\u0131z minik yarat\u0131klar oldu\u011funa inanm\u0131yor. G\u00fclen bir yarat\u0131\u011f\u0131n deneyimledi\u011fini ve hissetti\u011fini reddetmek k\u00f6t\u00fc ve aptalca g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Yine de, geli\u015fimde bilincin olmad\u0131\u011f\u0131 bir nokta olmas\u0131 gerekir ve mant\u0131ksal olarak tek bir anda devreye girmesi m\u00fcmk\u00fcn olsa da \u2014 bam! fet\u00fcs veya embriyo bir anda yaban havucundan bir bireye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr\u2013 kademeli olarak geli\u015fmesi geli\u015fim ve bilin\u00e7 hakk\u0131nda bildi\u011fimiz \u015feylerle daha iyi uyu\u015fuyor. Rahimden ayr\u0131lma an\u0131 ile ilgili n\u00f6rolojik olarak \u00f6zel bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131ndan, bu s\u00fcre\u00e7 b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla do\u011fumdan sonra devam eder.Belki de bebekler bizden daha az bilin\u00e7lidir veya baz\u0131 bilin\u00e7 \u00f6zelliklerine sahipken di\u011ferlerine sahip de\u011fildirler. \u00d6rne\u011fin William James, bir bebe\u011fin zihinsel ya\u015fam\u0131n\u0131n \u201c\u00e7i\u00e7ek gibi a\u00e7\u0131lan b\u00fcy\u00fck ve karma\u015f\u0131k bir v\u0131z\u0131lt\u0131\u201d oldu\u011funu iddia etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Gopnik\u2019in kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc James\u2019inkine zekice ve sezgiye ters bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getiriyor. Bebeklerin yeti\u015fkinlerden daha bilin\u00e7li oldu\u011funu savunuyor.Vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7, dikkat ve bask\u0131laman\u0131n \u2014 dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 unsurlar\u0131 engelleme kapasitesi \u2014 geli\u015fim s\u00fcreci boyunca nas\u0131l geli\u015fti\u011fine dair ara\u015ft\u0131rmaya dayan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Buna g\u00f6re, yeti\u015fkinlerin ilgisi kas\u0131tl\u0131 ve i\u00e7seldir. D\u0131\u015f olaylar taraf\u0131ndan uyar\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen \u2014 y\u00fcksek bir ses duyarsak o tarafa d\u00f6neriz \u2014 bizim ayr\u0131ca ne d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fimizve nelere dikkat edece\u011fimiz konusunda da kontrol sahibiyiz. Tamamen irademizle, sol aya\u011f\u0131m\u0131za odaklanmay\u0131 se\u00e7ebilir, sonra kahvalt\u0131da ne yedi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnebilir, sonra da\u2026ne istersek ona odaklanabiliriz. Yeti\u015fkinler ayr\u0131ca, hem i\u00e7 hem de d\u0131\u015f dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 unsurlar\u0131 g\u00f6rmezden gelme ve tek bir g\u00f6reve odaklanma yetisine de \u00e7e\u015fitli derecelere kadar sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

Bu bebekler ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar i\u00e7in daha zordur. Onlar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7evrenin insaf\u0131na kal\u0131yorlar. Basit deneyler, bebeklerin \u00e7o\u011funlukla bulundu\u011fu zaman ve mekanda kapana k\u0131s\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor, ki bu beynin bask\u0131lama ve kontrolden sorumlu k\u0131sm\u0131 olan prefrontal korteksin en son geli\u015fenlerden biri oldu\u011fu bulgusuyla desteklenen bir sonu\u00e7. Gopnik, yabanc\u0131 bir \u015fehrin ortas\u0131na at\u0131lan, neler olup bitti\u011fini bilmeyen, hi\u00e7bir amac\u0131 ve plan\u0131 olmayan, s\u00fcrekli g\u00f6z\u00fcne yeni \u015feyler \u00e7arpan ve t\u00fcm bu olup bitenden bir \u015feyler anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan bir yeti\u015fkin \u00f6rne\u011fini kullan\u0131yor. Bebek olmak b\u00f6yle bir \u015fey \u2014 hatta daha fazlas\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc en stresli yeti\u015fkinin bile dikkatini kontrol etmesi i\u00e7in say\u0131s\u0131z yol var: \u00d6\u011fle yeme\u011fini d\u00f6rt g\u00f6zle bekleyebiliriz, bu geziyi arkada\u015flar\u0131m\u0131za nas\u0131l anlataca\u011f\u0131m\u0131z\u0131n hayalini kurabiliriz, vs.. Bebekse yaln\u0131z orada \u00f6ylece varolmaktad\u0131r<\/em>. Kula\u011fa yorucu geliyor, bu da bebeklerin neden zamanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu uyuyarak veya (baz\u0131 gezginler gibi) huzursuzlukla ge\u00e7irdiklerini a\u00e7\u0131klayabilir.<\/p>\n\n\n\n

Gopnik i\u00e7in bu bask\u0131lama ve kontrol eksikli\u011fi bir arma\u011fand\u0131r. Bu bebekleri ve \u00e7ocuklar\u0131 fiziksel ve sosyal ger\u00e7eklik hakk\u0131nda bilgi edinme g\u00f6revi i\u00e7in ideal hale getirir. Hayal g\u00fcc\u00fc ve \u00f6\u011frenmeye gelince, deneyime a\u00e7\u0131k olmalar\u0131 onlar\u0131 \u201cs\u00fcper yeti\u015fkinler\u201d yapar;sadece zeki de\u011fildirler bizden daha zekidirler. Gopnik \u00f6zellikle alternatif ger\u00e7eklikler ve di\u011fer olas\u0131 d\u00fcnyalar hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnme becerisiyle ilgileniyor.Kitab\u0131ndaki birka\u00e7 b\u00fcy\u00fcleyici b\u00f6l\u00fcmde, bu g\u00fcc\u00fcn \u00e7ocuklar\u0131n oyunlar\u0131nda ve hayali yolda\u015flar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131nda nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele al\u0131yor ve makul bir \u015fekilde var olmayan d\u00fcnyalar hakk\u0131nda ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme kapasitesinin \u00e7ocuklar\u0131n sebep-sonu\u00e7 ili\u015fkilerinden insan davran\u0131\u015f\u0131na kadar her \u015feyi h\u0131zl\u0131 \u00f6\u011frenmeleri i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu savunuyor.Gopnik, n\u00f6ral olarak olgunla\u015fmam\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131n onlara yeti\u015fkinlerden daha fazla hayal g\u00fcc\u00fc sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor: \u201c\u00c7ocuklar, insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn Ar-Ge departman\u0131d\u0131r, hayalperestleridirbeyin f\u0131rt\u0131nas\u0131 yapanlar onlard\u0131r. Yeti\u015fkinler ise \u00fcretim ve pazarlamad\u0131r. Onlar [\u00e7ocuklar], \u00e7o\u011fu yarars\u0131z olan milyonlarca yeni fikir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ve biz de \u00fc\u00e7 veya d\u00f6rt iyi fikri al\u0131p onlar\u0131 ger\u00e7ek k\u0131l\u0131yoruz.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Bu romantik ve iyimser bir g\u00f6r\u00fc\u015f, fakat do\u011fru mu? Eh, kelimenin tam anlam\u0131yla de\u011fil: Entelekt\u00fcel ve k\u00fclt\u00fcrel ilerleme, \u00e7ocuklar\u0131n fikirlerini al\u0131p onlar\u0131 ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmekten ibaret de\u011fildir ve \u00e7ocuklar\u0131n yeni \u015feyler ortaya atmada yeti\u015fkinlerden daha iyi oldu\u011funa dair a\u00e7\u0131k bir ima yoktur.\u00d6yle olmalar\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in de herhangi bir sebep yok. Bir yere kadar, dalg\u0131n bir zihin ger\u00e7ekten de iyi bir \u015feydir. Bir karga\u015fadan ka\u00e7abilir, sezgisel s\u0131\u00e7ramalar yapabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

Ancak \u00e7o\u011funlukla, yarat\u0131c\u0131 ba\u015far\u0131n\u0131n bile\u015fenleri daha yavand\u0131r \u2014 bilgi birikimi, saatler ve saatler s\u00fcren uygulama ve s\u00fcrekli dikkat de dahil.Hayal g\u00fcc\u00fc, zihinsel kontrol\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle birlikte kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekten yararl\u0131 olma e\u011filimindedir \u2014 e\u011fer ki\u015finin kafas\u0131ndaki d\u00fcnyalar kas\u0131tl\u0131 olarak manip\u00fcle edilebilir ve onun d\u0131\u015f\u0131ndaki ger\u00e7ek d\u00fcnyadan ay\u0131rt edilebilirse. Bebekler muhtemelen bunu yapamaz; k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar ise yapabilir ancak ara s\u0131ra zorluk \u00e7ekebilirler. Bu arada biz yeti\u015fkinler, romanlar\u0131n, televizyonlar\u0131n ve filmlerin zengin ve karma\u015f\u0131k d\u00fcnyalar\u0131na kendimizi kapt\u0131r\u0131yoruz ve hayaller ve fanteziler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kendi d\u00fcnyalar\u0131m\u0131z\u0131 yarat\u0131yoruz. Romantik olmayan ger\u00e7ek, yeti\u015fkinlerin en iyi taklit\u00e7iler oldu\u011fu ve prefrontal korteks daha h\u0131zl\u0131 olgunla\u015f\u0131rsa \u00e7ocuklar\u0131n daha iyi durumda olaca\u011f\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda, bu olgunla\u015fma ger\u00e7ekle\u015fmeden \u00f6nce, \u00e7ocuklar\u0131n Gopnik\u2019in \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131kl\u0131k kadar \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015feyden yararlanabileceklerine dair kan\u0131tlar var: ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ezici olabilecek bir d\u00fcnya deneyime yap\u0131 kazand\u0131rmaya yarayan ve do\u011fu\u015ftan gelen (hard-wired) anlama sistemleri. Son ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n odak noktas\u0131 \u201cnahif fizik\u201d olmu\u015ftur: Ara\u015ft\u0131rmalar bebeklerin nesneler g\u00f6r\u00fc\u015f alan\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda da varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, o nesnelerin kat\u0131 ve b\u00fct\u00fcn olup yer\u00e7ekimine tabi oldu\u011funu bildi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.Hepsi bu kadar da de\u011fil: Bebekler neden-sonu\u00e7 ili\u015fkilerini anlayabiliyorlar. Basit toplama ve \u00e7\u0131karma i\u015flemlerini \u00e7\u00f6zebilirler.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca son y\u0131llarda bebeklerin ve yeni y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flayan \u00e7ocuklar\u0131n di\u011fer insanlar\u0131n \u201cnahif psikoloji\u201d veya \u201czihin teorisi\u201d hakk\u0131ndaki anlay\u0131\u015flar\u0131na da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde odaklan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00d6rne\u011fin, \u015fimdilerde klasikle\u015fen birtak\u0131m \u00e7al\u0131\u015fma, 15 ayl\u0131k \u00e7ocuklar\u0131n yanl\u0131\u015f kan\u0131lar\u0131 (false belief) anlamalar\u0131 i\u00e7in di\u011fer insanlar hakk\u0131nda yeterli bilgiye sahip olduklar\u0131n\u0131 bulmu\u015ftur.Yale\u2019de Kiley Hamlin ve Karen Wynn ile birlikte yapt\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar, 6 ayl\u0131k \u00e7ocuklar\u0131n, insanlar\u0131n birbirleriyle etkile\u015fime girdiklerine tan\u0131k olduktan sonra, ince sosyal de\u011ferlendirmeler yapabildi\u011fini; di\u011fer ki\u015finin hedeflerine ula\u015fmas\u0131na yard\u0131m eden herhangi birini, di\u011ferinin hedeflerini engelleyen ki\u015fiye tercih edebildiklerini bulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6\u011frenmeyi vurgulama gayretinde Gopnik, bu \u00f6\u011frenilmemi\u015f sistemlerin rol\u00fcn\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fcms\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Onun i\u00e7in, genetik yetilerimizi vurgulayan teoriler, toplumlar ve bireyler olarak insanlar\u0131n de\u011fi\u015fim kapasitesine sahip olduklar\u0131 ger\u00e7e\u011fiyle ba\u011fda\u015famaz. Ancak bu yanl\u0131\u015f bir ikilemdir. Bili\u015fsel bilim bize \u00f6\u011fretti ki, bo\u015f kafalar hi\u00e7bir \u015fey \u00f6\u011frenemezler.T\u00fcr\u00fcm\u00fcz g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u00fclt\u00fcrel ve ki\u015fisel esnekli\u011fi, en az\u0131ndan k\u0131smen, bu kadar bilgi ile donat\u0131lm\u0131\u015f olarak do\u011fmam\u0131za bor\u00e7ludur; iyi \u00f6\u011freniyoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc neye dikkat edece\u011fimizi ve hangi sorular\u0131n sorulacak do\u011fru sorular oldu\u011funu biliyoruz. Gopnik\u2019in olas\u0131 d\u00fcnyalar tart\u0131\u015fmas\u0131nda belirtti\u011fi gibi, \u201cbilgi asl\u0131nda hayal g\u00fcc\u00fcne g\u00fcc\u00fcn\u00fc veren, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan \u015feydir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Bebeklerin ne kadar bilin\u00e7li oldu\u011funu kimse bilmiyor. Ancak bu bulgular, William James\u2019in bir bebe\u011fin zihinsel ya\u015fam\u0131n\u0131n kaotik bir karma\u015fa oldu\u011fu konusunda yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor ve Gopnik\u2019in bir bebe\u011fin yarat\u0131c\u0131 becerisine hayran kalmakta neden hakl\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 oluyor. Belki de o iri bebek g\u00f6zlerinden bakmak \u2014 e\u011fer yapabilseydik \u2014 \u00e7o\u011fu ki\u015finin hayal etti\u011fi kadar ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bir deneyim olmazd\u0131.Nesnelerin ve insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya, nedensellik, faillik ve ahlakla a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f bir d\u00fcnya g\u00f6rebiliriz \u2014 bizi yenili\u011fiyle de\u011fil, a\u015final\u0131\u011f\u0131yla \u015fa\u015f\u0131rtacak bir d\u00fcnya.<\/p>","protected":false},"featured_media":1827,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[205,201,83,94,93,210,82,216,215,214,691,64,209,206,207,74,211,208,204,76,482,75,177,96,792],"kategori":[305],"class_list":["post-1826","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-baby","event_publishing_tags-bebek","event_publishing_tags-beyin","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-gelisim","event_publishing_tags-brain","event_publishing_tags-child","event_publishing_tags-children","event_publishing_tags-cocuk","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-development","event_publishing_tags-development","event_publishing_tags-developmental-psychology","event_publishing_tags-felsefe","event_publishing_tags-gelisim","event_publishing_tags-gelisimsel-psikoloji","event_publishing_tags-infant","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-philmind","event_publishing_tags-philosophy","event_publishing_tags-philosophy-of-mind","event_publishing_tags-zihin","event_publishing_tags-zihin-felsefes","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1826","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1826\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1826"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1826"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1826"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}