{"id":1820,"date":"2020-07-22T15:00:34","date_gmt":"2020-07-22T15:00:34","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1820"},"modified":"2025-08-13T19:40:32","modified_gmt":"2025-08-13T19:40:32","slug":"anilarda-zaman-nasil-kodlaniyor-catherine-offord","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/anilarda-zaman-nasil-kodlaniyor-catherine-offord\/","title":{"rendered":"An\u0131larda Zaman Nas\u0131l Kodlan\u0131yor? \u2014 Catherine Offord"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131: :\u00a0How Time Is Encoded in Memories<\/a><\/p>\n\n\n\n

S\u0131\u00e7anlar ve denklemler, olaylar\u0131n ne zaman ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine dair kay\u0131tlar\u0131 beynimizin nas\u0131l tuttu\u011fu hakk\u0131nda bir teori geli\u015ftirmeleri i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara yard\u0131m ediyor.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Albert Tsao<\/a>, mevcut verilere hangi a\u00e7\u0131dan bakarsa baks\u0131n bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc g\u00f6remiyordu. 19 ya\u015f\u0131ndaki lisans \u00f6\u011frencisi, 2007 ve 2008\u2019de birka\u00e7 hafta boyunca s\u0131\u00e7anlara \u00f6d\u00fcl olarak \u00e7ikolatal\u0131 tah\u0131l vererek onlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir test sahas\u0131n\u0131 ke\u015ffetmeleri i\u00e7in e\u011fitti. Sonras\u0131nda onlar\u0131 teker teker ayn\u0131 b\u00f6lgede ko\u015fturarak, beyinlerindeki n\u00f6ronlar\u0131n elektriksel aktivitelerini kaydetti. Bu deneyin s\u0131\u00e7anlar\u0131n beyinlerinde belle\u011fin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funa dair ipu\u00e7lar\u0131 verece\u011fini umsa da, elde ettikleri verinin kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi. Hayvanlar\u0131n sinirsel faaliyetlerinde herhangi bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc yoktu.<\/p>\n\n\n\n

O zamanlar Kaliforniya\u2019daki Harvey Mudd Kolejine kay\u0131tl\u0131 olan Tsao, bu projeyi Norve\u00e7\u2019teki Kavli Sistem Sinirbilimi Enstit\u00fcs\u00fcnde (The Kavli Institute for Systems Neuroscience) <\/strong>yaz staj\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak yap\u0131yordu. Bu enstit\u00fcde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 laboratuvar, epizodik belle\u011fe \u2014 insanlar\u0131n ve di\u011fer memelilerin, ilk randevuya \u00e7\u0131kmak veya birka\u00e7 dakika boyunca bir \u00e7ikolata par\u00e7as\u0131n\u0131 aramak gibi ki\u015fisel tecr\u00fcbeleri hat\u0131rlamalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan uzun s\u00fcreli bellek t\u00fcr\u00fc \u2014 yo\u011funla\u015fmaktayd\u0131. Sinirbilimciler, beynin milyonlarca olay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftikleri yerlere g\u00f6re organize etti\u011finden \u015f\u00fcpheleniyordu. Kavli Enstit\u00fcs\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fan Edward Moser<\/a> ve May-Britt Moser<\/a>, \u0131zgara h\u00fccrelerinin (grid cells<\/a>) \u2014 hayvan belirli bir b\u00f6lgenin belirli bir h\u00fccre taraf\u0131ndan temsil edilen k\u0131sm\u0131ndan ne zaman ge\u00e7erse, o zaman elektriksel faaliyeti artan, bu \u015fekilde b\u00f6lgenin uzamsal harita temsilini \u00fcreten beyin h\u00fccreleri \u2014 ke\u015ffiyle k\u0131sa bir zaman \u00f6nce alanda \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bulu\u015fa imza atm\u0131\u015flard\u0131. Moserlar bu h\u00fccrelerin s\u0131\u00e7anlar\u0131n beyninde, bir\u00e7ok n\u00f6ronu epizodik belle\u011fin merkezi olan hipokamp\u00fcse (hippocampus) uzanan medial entorhinal korteks (MEC) isimli bir yap\u0131da bulundu\u011funu bildirdi.<\/p>\n\n\n\n

Bu bulu\u015flardan ilham alan Tsao, MEC\u2019nin hemen yan\u0131nda bulunan ve yine n\u00f6ronlar\u0131 hipokamp\u00fcse uzanan lateral entorhinal korteks (LEC) isimli b\u00f6lge \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya karar verdi. Tsao ve di\u011ferleri, MEC haf\u0131za olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda uzamsal bilgi sa\u011fl\u0131yorsa, LEC b\u00f6lgesinin de deneyimlerin i\u00e7erikleri gibi ba\u015fka t\u00fcr bilgiler sa\u011fl\u0131yor olabilece\u011fi sonucunu \u00e7\u0131kard\u0131. Tsao, test sahas\u0131n\u0131n rengini testler s\u0131ras\u0131nda bir siyah bir beyaz yap\u0131yor, LEC\u2019deki n\u00f6ronlar\u0131n tutarl\u0131 bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015fen elektriksel aktivite \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri g\u00f6sterip g\u00f6stermedi\u011fini deniyordu. Fakat bu deneylerden eli bo\u015f \u00e7\u0131k\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Tsao elindeki verileri anlamland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Atlantik Okyanusu\u2019nun \u00f6b\u00fcr yakas\u0131ndaki bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde Tsao\u2019nunkiyle alakas\u0131z bir problem \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. O zamanlar Syracuse \u00dcniversitesinde \u00e7al\u0131\u015fan teorik ve hesaplamal\u0131 <\/strong>sinirbilimci Marc Howard<\/a>\u2019\u0131n yaz\u0131 tahtas\u0131, beynin an\u0131lar\u0131 nerede de\u011fil de ne zaman ger\u00e7ekle\u015ftiklerine g\u00f6re nas\u0131l organize ediyor olabilece\u011fini a\u00e7\u0131klayan denklemlerle doluydu. Onun matematiksel modeli, zaman\u0131n ilerleyi\u015fi sinirsel devrelerde belirli bir bi\u00e7imde temsil ediliyorsa, zamana dair bu sinyallerin bellek olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda zihinsel \u201czaman damgalar\u0131na\u201d (time stamps) \u00e7evrilerek beynin ge\u00e7mi\u015f deneyimleri kronolojik s\u0131rayla organize etmesine yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyordu. Fakat Howard\u2019\u0131n bu modeli verilere dayanmad\u0131k\u00e7a, bu fikir sadece bir fikir olarak kalacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ki ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n birbirlerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan haberdar olabilmeleri i\u00e7in birka\u00e7 sene daha gerekecekti. Bu zaman zarf\u0131nda sinirbilimciler, beynin deneyimlerin ger\u00e7ekle\u015fme zamanlar\u0131n\u0131 nas\u0131l kaydediyor olabilece\u011fine dair yeni fikirler \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Bug\u00fcn Tsao, Howard ve alandaki di\u011fer bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan kaydedilen teorik ve deneysel geli\u015fmeler; ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n epizodik belle\u011fin olu\u015fumu ve an\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n ge\u00e7mi\u015fi-gelece\u011fi alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131m\u0131za olan etkisine dair anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendiriyor.<\/p>\n\n\n\n

Gelgelelim Tsao 2008\u2019de, okulunu bitirmeye odaklanm\u0131\u015ft\u0131: Norve\u00e7\u2019te ge\u00e7irdi\u011fi ikinci yaz sona ererken, Kavli Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ndeki kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 veri k\u00fcmesini arkas\u0131nda b\u0131rakarak Kaliforniya\u2019ya d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fka Bir Boyut<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bili\u015fsel sinirbilimci Endel Tulving<\/a>, 1972\u2019de kitab\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde epizodik bellek<\/a> terimini ortaya att\u0131\u011f\u0131nda, an\u0131lar\u0131n i\u00e7eriklerini hat\u0131rlaman\u0131n o an\u0131n\u0131n ne zaman ve nerede ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine dair g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00f6znel alg\u0131ya ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6zlemlemi\u015fti. \u0130\u015fin \u201cnerede?\u201d k\u0131sm\u0131, on y\u0131llard\u0131r sinirbilimsel ara\u015ft\u0131rman\u0131n oda\u011f\u0131 olmu\u015ftu. Londra \u00dcniversitesi Akademisinde <\/strong>John O\u2019Keefe isimli sinirbilimci, 1971\u2019de yer h\u00fccrelerini (place cells<\/a>) \u2014 hipokamp\u00fcste bulunan ve hayvan belirli bir lokasyonda bulundu\u011fu takdirde ate\u015flenen n\u00f6ronlar \u2014 ke\u015ffetti. O\u2019Keefe bu ke\u015ffiyle, 2014\u2019te Moserlar ile Nobel Fizyoloji veya T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc<\/a> payla\u015ft\u0131. (Moserlar da MEC\u2019deki \u0131zgara h\u00fccrelerini ke\u015ffetmi\u015fti.) O zamandan beri yay\u0131mlanan baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar, \u0131zgara h\u00fccrelerinin bellek olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda hipokamp\u00fcste yer h\u00fccrelerinin olu\u015fturulmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Toronto \u00dcniversitesinden bili\u015fsel sinirbilimci Andy Lee<\/a>, beynin an\u0131lar\u0131n zaman\u0131n\u0131 nas\u0131l kodlad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ise \u00e7ok daha az ilgi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtiyor. \u201cMekan g\u00f6rebildi\u011fimiz bir \u015feydir, kolayca manip\u00fcle edilebilir\u2026Sezgisel olarak kavramam\u0131z biraz daha kolay.\u201d diyor. \u201cZaman \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmak ise \u00e7ok daha zor.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Kaliforniya \u00dcniversitesinde bir davran\u0131\u015fsal sinirbilimci ve Your Brain Is A Time Machine <\/em>(Beyniniz Bir Zaman Makinesi, Tima\u015f Yay\u0131nlar\u0131) <\/em>kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Dean Buonomano<\/a>\u2019ya g\u00f6re, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00e7etrefilli bir konu olmas\u0131na ra\u011fmen yakla\u015f\u0131k son on y\u0131lda \u201cbeynin zaman\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in birden \u00e7ok yolu oldu\u011funu\u201d ortaya koymu\u015f durumda. Buonomano, \u201cZaman; sirkadiyen ritimlerden konu\u015fma alg\u0131lamas\u0131na (speech perception), motor kontrol\u00fcne veya \u00f6ng\u00f6r\u00fc gerektiren herhangi bir s\u00fcrece kadar bir\u00e7ok biyolojik olay\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131.\u201d diye de ekliyor.<\/p>\n\n\n\n

Epizodik bellek ba\u011flam\u0131nda zaman kavram\u0131n\u0131 anlamam\u0131z i\u00e7in son zamanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck at\u0131l\u0131mlar\u0131ndan biri, Albert Tsao staj\u0131n\u0131 tamamlad\u0131ktan birka\u00e7 y\u0131l sonra geldi: Boston \u00dcniversitesinden Howard Eichenbaum ve meslekta\u015flar\u0131, ratlar\u0131n hipokamp\u00fcslerinde zaman h\u00fccrelerinin (time cells<\/a>) var oldu\u011funa dair kan\u0131tlar yay\u0131mlad\u0131. Hipokamp\u00fcste zamana duyarl\u0131 h\u00fccrelerin var oldu\u011funa dair bu ipu\u00e7lar\u0131<\/a> baz\u0131 laboratuvarlar taraf\u0131ndan tespit edilmi\u015f olsa da, Eichenbaum\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, belirli h\u00fccrelerin davran\u0131\u015fsal g\u00f6revler s\u0131ras\u0131nda belirli anlarda s\u0131ral\u0131 bir bi\u00e7imde ate\u015flendi\u011fini kesin olarak g\u00f6sterdi: Bir uyaran\u0131 (stimulus) ard\u0131ndan gelecek olan \u00f6d\u00fclle ili\u015fkilendirmesi i\u00e7in e\u011fitilen s\u0131\u00e7an\u0131n hipokampal bir n\u00f6ronu, uyaran\u0131n g\u00f6sterilmesinden birka\u00e7 y\u00fcz milisaniye sonra en y\u00fcksek elektriksel aktiviteye ula\u015f\u0131rken, bundan birka\u00e7 y\u00fcz milisaniye sonra da di\u011fer bir hipokampal n\u00f6ron en y\u00fcksek aktivitesine ula\u015f\u0131yor ve bu b\u00f6yle devam ediyordu \u2014 sanki hipokamp\u00fcs bir \u015fekilde zaman\u0131n ge\u00e7i\u015fini i\u015faretliyordu.<\/p>\n\n\n\n

Lee\u2019nin ekibi ve Texas Southwestern \u00dcniversitesinden farkl\u0131 bir tak\u0131m\u0131n<\/a> \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sayesinde insanlara da geni\u015fletilmeye ba\u015flanan<\/a> bulu\u015flar, epizodik an\u0131larda mekan\u0131n yan\u0131nda zaman\u0131n da temsili konusunda ilgi uyand\u0131rd\u0131. Fakat bu h\u00fccrelere ne zaman ate\u015fleneceklerini veya her bir epizodik an\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde ve an\u0131lar\u0131n aras\u0131nda ge\u00e7en zaman\u0131n temsilinde nas\u0131l bir rol alacaklar\u0131n\u0131 (e\u011fer herhangi bir rol oynuyorlarsa) s\u00f6yleyen \u015fey neydi? Bu sorunun cevab\u0131 net de\u011fildi. Zaman\u0131n fiziksel do\u011fas\u0131 ve beynin onu alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131ndaki sorulardan uzun zamand\u0131r b\u00fcy\u00fclenmi\u015f olan Marc Howard\u2019a g\u00f6re bu bulmaca olduk\u00e7a \u00e7ekiciydi.<\/p>\n\n\n\n

Eichenbaum\u2019un makalesinden \u00f6nce, Howard ve doktora sonras\u0131 \u00f6\u011frencisi Karthik Shankar<\/a>, beynin a\u015fama a\u015fama aktivite de\u011fi\u015ftiren bir \u201czamansal i\u00e7erik h\u00fccreleri\u201d (temporal context cells) k\u00fcmesini kullanarak zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131na dair bir temsil olu\u015fturdu\u011fu fikrine dayanan matematiksel bir model geli\u015ftiriyordu. Bu modele g\u00f6re s\u00f6z konusu k\u00fcmedeki t\u00fcm n\u00f6ronlar bir uyaran\u0131 takiben aktifle\u015fiyor, sonras\u0131nda teker teker pasif hale ge\u00e7iyorlar; b\u00f6ylece yava\u015f yava\u015f azalan ve anbean farkl\u0131la\u015fan bir sinyal olu\u015fturuyorlard\u0131. Daha sonra bellek olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda, beyin bu sinyali birbirinin ard\u0131 s\u0131ra ate\u015flenen ve an\u0131 i\u00e7erisindeki anlar\u0131 kronolojik s\u0131rayla kaydeden \u201czamanlama h\u00fccreleri\u201d (timing cells) dizisine \u00e7eviriyordu. Ayn\u0131 sistem, farkl\u0131 an\u0131lar\u0131 birer b\u00fct\u00fcn olarak hangi kronolojik s\u0131rayla ger\u00e7ekle\u015ftiklerine g\u00f6re i\u015faretlemede de kullan\u0131l\u0131yor olabilirdi.<\/p>\n\n\n\n

Modelin matematiksel detaylar\u0131 \u2014 bilhassa zamansal i\u00e7erik h\u00fccrelerinin (temporal context cells) zaman\u0131 nas\u0131l hesaplad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatmakta kullan\u0131lan Laplace d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc isimli i\u015flem ve varsay\u0131lan zamanlama h\u00fccrelerinin (timing cells) davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 anlatmak i\u00e7in bu i\u015flemin tersinin kullan\u0131lmas\u0131 \u2014 epizodik belle\u011fin daha yak\u0131n zamanda ger\u00e7ekle\u015fen \u015feyleri daha rahat hat\u0131rlayabilmemiz gibi baz\u0131 bilinen y\u00f6nleriyle \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyordu. Hipokamp\u00fcste birbiri ard\u0131 s\u0131ra \u00f6r\u00fcnt\u00fc olu\u015fturarak ate\u015flenen zaman h\u00fccreleri (time cells) 2011\u2019de deneysel metotlarla tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131nda <\/strong>Howard, bu zaman h\u00fccrelerinin Shankar ile birlikte matematiksel modellemeler yoluyla varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fckleri zamanlama h\u00fccreleriyle bir\u00e7ok ortak \u00f6zelli\u011fe sahip oldu\u011funu g\u00f6rmekten ho\u015fnuttu.<\/p>\n\n\n\n

Fakat yapbozun ilk par\u00e7as\u0131 hala eksikti. Hen\u00fcz kimse, zaman h\u00fccrelerinin zaman sinyalini \u00fcretebilmeleri i\u00e7in en ba\u015fta gereken zamansal i\u00e7erik h\u00fccrelerini ke\u015ffedememi\u015fti. Howard, \u201cBirilerinin bu deneyi yapmas\u0131n\u0131 \u2014 yani sadece elektrotlar\u0131 LEC\u2019ye yerle\u015ftirip n\u00f6ronlar\u0131n aktivitelerine bakmalar\u0131n\u0131 \u2014 uzun s\u00fcre bekledik.\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n

Bir Sinyal Bulmak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Harvey Mudd Kolejinden 2009\u2019da mezun olduktan sonra Tsao, doktoras\u0131 i\u00e7in Kavli Enstit\u00fcs\u00fcne d\u00f6nd\u00fc. \u00c7o\u011funlukla farkl\u0131 projelerde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ra\u011fmen doktoras\u0131n\u0131n sonunda kendisini ve Moser\u2019\u0131, enstit\u00fcdeki yaz staj\u0131ndan kalan deneylerin bir daha bakmaya de\u011fer oldu\u011funa ikna etti. May-Britt Moser, Tsao\u2019nun \u201cistisnai bir \u00f6\u011frenci\u201d oldu\u011funu ve Kavli Enstit\u00fcs\u00fcndeki ekibin onun verilerinin do\u011frulu\u011funa g\u00fcvendi\u011fini, fakat \u201cg\u00f6rd\u00fckleri \u015feyin ne oldu\u011funu bilmediklerini\u201d s\u00f6yl\u00fcyordu. LEC\u2019deki n\u00f6ronlar son derece \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bir \u015fekilde davran\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Doktora program\u0131 bittikten sonra Tsao, \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00fczerine e\u011filip, elindeki verileri analiz etmek i\u00e7in daha iyi yollar d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. \u201cElektriksel aktiviteye hep tekil n\u00f6ronlar d\u00fczeyinde bak\u0131yorduk.\u201d diyor ve ekliyor: \u201cBir noktada bu aktiviteye art\u0131k b\u00fct\u00fcn h\u00fccre k\u00fcmesi d\u00fczeyinde bakmaya karar verdik.\u201d B\u00f6yle yaparak Tsao, LEC\u2019deki aktivitenin asl\u0131nda testlerin i\u00e7erisinde ve testler aras\u0131nda a\u015fama a\u015fama de\u011fi\u015fti\u011fini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Zaman\u0131n \u0130zini S\u00fcrmek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
\u00a9 IKUMI KAYAMA, STUDIO KAYAMA<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Beynin, bir an\u0131 i\u00e7erisindeki olaylar\u0131n zamanlamas\u0131n\u0131 nas\u0131l kaydetti\u011fi net de\u011fil. Bir teoriye g\u00f6re, an\u0131lar olu\u015furken, ilgili deneyimin zaman bilgisi beynin lateral entorhinal korteks (LEC, sar\u0131 b\u00f6lge) b\u00f6lgesindeki bir n\u00f6ron k\u00fcmesinin aktivitesindeki kademeli de\u011fi\u015fikliklerle temsil ediliyor. Zamansal i\u00e7erik h\u00fccreleri (temporal context cells) olarak adland\u0131r\u0131lan bu n\u00f6ronlar, bir deneyimin \u2014 bir s\u0131\u00e7an\u0131n test b\u00f6lgesini ke\u015ffetmesi gibi \u2014 en ba\u015f\u0131nda aktif hale ge\u00e7ip sonras\u0131nda kademeli bi\u00e7imde ve birbirinden farkl\u0131 h\u0131zlarda pasifle\u015fiyor. Di\u011fer beyin h\u00fccreleri de bir deneyim boyunca daha aktif bir duruma ge\u00e7ebiliyor ya da aktivitelerini daha uzun bir zaman dilimi boyunca kademeli bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirerek birden fazla deneyimi kapsayabiliyor. LEC\u2019deki n\u00f6ronlardan gelen bilgiler, zaman h\u00fccrelerinin (time cells) olu\u015fturuldu\u011fu hipokamp\u00fcse (pembe b\u00f6lge) iletiliyor. Hipokamp\u00fcsteki h\u00fccreler, bir deneyim esnas\u0131nda belirli anlarda birbirinin ard\u0131 s\u0131ra aktifle\u015ferek zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 damgal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
\u00a9 IKUMI KAYAMA, STUDIO KAYAMA<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, herhangi bir anda LEC\u2019den gelen sinyaller o ana \u00f6zg\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in, beynin bu b\u00f6lgesindeki aktivitenin bir deneyim i\u00e7erisinde zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 i\u015faretlemenin yan\u0131 s\u0131ra, farkl\u0131 deneyimleri birer b\u00fct\u00fcn olarak zamanda i\u015faretleyip hayat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6l\u00fcmlerini zamansal olarak organize etmemize yard\u0131m etti\u011fini de varsay\u0131yor. Zamana dair bu kay\u0131tlar b\u00fct\u00fcn\u00fc, beynimizin olaylar\u0131n ne zaman ve hangi s\u0131rada ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini anlamland\u0131rmas\u0131na ve daha sonra, ge\u00e7mi\u015fteki elektriksel aktiviteleri yeniden kurarak an\u0131lar\u0131 hat\u0131rlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
\u00a9 IKUMI KAYAMA, STUDIO KAYAMA<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tsao, 2015\u2019te doktora sonras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in Stanford \u00dcniversitesine gittikten sonra Kavli Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ndeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen deneylerde, LEC\u2019de b\u00fct\u00fcn bir h\u00fccre k\u00fcmesinin testlerin ba\u015f\u0131nda aktifle\u015fti\u011fini ve bu aktivitenin, n\u00f6ronlar\u0131n farkl\u0131 h\u0131zlarda pasif hale d\u00f6nmesiyle kademeli olarak zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren veriler elde edildi. Bu s\u0131rada LEC\u2019deki di\u011fer n\u00f6ronlar\u0131n, deney s\u00fcresi boyunca aktivitelerinin giderek azald\u0131\u011f\u0131 (veya bazen artt\u0131\u011f\u0131) g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. May-Britt Moser\u2019\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, ekip elindeki verilere bu \u015fekilde bakt\u0131\u011f\u0131nda, farkl\u0131 test seanslar\u0131n\u0131 sadece duvar\u0131n renklerine g\u00f6re ay\u0131rmakla kalmay\u0131p \u2014 \u00e7ok daha merak uyand\u0131ran bir \u015fekilde \u2014 s\u0131\u00e7anlar\u0131n bu testleri hangi s\u0131rayla yapt\u0131klar\u0131n\u0131 da ay\u0131rt edebiliyordu. Moser, \u201cBu h\u00fccreler beraberce zaman\u0131 kodluyorlar.\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n

Ekip 2018\u2019in sonlar\u0131nda bulu\u015flar\u0131n\u0131<\/a> yay\u0131mlarken, Howard ve Shankar\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 da al\u0131nt\u0131l\u0131yor, Tsao\u2019nun LEC\u2019deki n\u00f6ron k\u00fcmesinin aktivitesinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin bu ikilinin teorik \u00f6ng\u00f6r\u00fcleriyle ne denli \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyordu. Norve\u00e7li grubun belirtti\u011fine g\u00f6re bu s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen sinyal ayr\u0131ca, zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 birden fazla zaman \u00f6l\u00e7e\u011fi i\u00e7erisinde takip edebiliyor gibi duruyordu: Bir olay\u0131n i\u00e7erisindeki her bir an aras\u0131nda saniyeler baz\u0131nda ayr\u0131m yapabilecek kadar h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fen bu sinyal, bu de\u011fi\u015fkenli\u011fi sayesinde ayn\u0131 zamanda dakika veya saat baz\u0131nda da olaylar\u0131 birer b\u00fct\u00fcn halinde birbirinden ay\u0131rt edebiliyordu. Howard, ekibin bulu\u015flar\u0131n\u0131 okuyunca kendinden ge\u00e7ti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor, \u201cBenim i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir olayd\u0131.\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n

Makale, sinirbilim camias\u0131ndaki bir\u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in heyecan vericiydi ve makalenin yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131 sadece Howard\u2019\u0131n grubunun de\u011fil, ba\u015fka gruplar\u0131n da teorik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 takip etti. Warwick \u00dcniversitesinden <\/strong>hesaplamal\u0131 sinirbilimci Edmund Rolls<\/a>, Kavli ekibinin 2018\u2019de yay\u0131mlanan bulu\u015flar\u0131n\u0131; beyinde birbiriyle etkile\u015fen a\u011flar\u0131n (network), LEC\u2019de kademeli bi\u00e7imde de\u011fi\u015fen aktiviteyi ard\u0131 s\u0131ra ate\u015flenen zaman h\u00fccrelerine (time cells) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilece\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 modeliyle<\/a> birle\u015ftirdi. Bunu yaparken de on y\u0131ldan uzun bir zaman \u00f6nce geli\u015ftirdi\u011fi, \u0131zgara h\u00fccrelerinin (grid cells) hipokamp\u00fcste yer h\u00fccrelerini (place cells) nas\u0131l olu\u015fturuyor olabilece\u011fine dair geli\u015ftirdi\u011fi modeli<\/a> baz ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Daha fazla deneysel veri de son s\u00fcratle eklenmeye ba\u015flad\u0131. \u00d6rne\u011fin ge\u00e7ti\u011fimiz yaz bioRxiv\u2019de <\/em>(biyolojik bilimler i\u00e7in bir \u00f6n bask\u0131 sunucusu) yay\u0131mlanan bir \u00f6n bask\u0131ya<\/a> g\u00f6re Howard ve meslekta\u015flar\u0131, maymunlar\u0131n entorhinal kortekslerinden (MEC ve LEC\u2019yi i\u00e7eren b\u00f6lge) al\u0131nan kay\u0131tlar\u0131 analiz etti ve Tsao\u2019nun s\u0131\u00e7anlarda g\u00f6zledi\u011fine benzer sonu\u00e7lar elde etti. Tam olarak, maymuna bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc g\u00f6sterildikten sonra entorhinal kortekste bir grup n\u00f6ron aktifle\u015fiyor, sonra bu n\u00f6ronlar birbirinden farkl\u0131 h\u0131zlarda tekrar pasif hallerindeki aktivite seviyelerine d\u00f6n\u00fcyorlard\u0131. Bundan sadece birka\u00e7 ay sonra Almanya\u2019daki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar; insan LEC\u2019sinden kaydedilen aktivitenin, bir \u00f6\u011frenme s\u00fcrecinde ya\u015fanan olaylar\u0131n sonradan zamana g\u00f6re s\u0131raland\u0131r\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131labilece\u011fini bildirdi<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

LEC\u2019deki aktivitenin kademeli olarak de\u011fi\u015fmesi, Tsao\u2019nun makalesinden \u00e7\u0131kan tek yeni bulu\u015f de\u011fildi. Birka\u00e7 farkl\u0131 ekip, LEC\u2019deki \u2014 hatta beynin bir\u00e7ok b\u00f6lgesindeki \u2014 aktivite de\u011fi\u015fimindeki h\u0131z\u0131n, o s\u0131rada ya\u015fanan deneyimin t\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa dair sonu\u00e7lar elde etti. Bu olgu, epizodik an\u0131larda zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n neden bu denli \u00f6znel alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Ki\u015fisel Zaman<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tsao, test sahas\u0131n\u0131 i\u00e7eren orijinal deneyini takiben, Kavli\u2019deki staj\u0131 esnas\u0131nda sekiz \u015feklinde bir labirent kullanarak s\u0131\u00e7anlarla baz\u0131 ek testler yapt\u0131. Bu denemelerin her birinde s\u0131\u00e7anlar bir b\u00f6lgeyi serbest\u00e7e dola\u015farak ke\u015ffetmek yerine, sekiz \u015feklindeki labirentin bir sa\u011f kolundan bir sol kolundan ba\u015flayarak ko\u015fuyorlard\u0131. Tsao s\u0131\u00e7anlar\u0131n bir b\u00f6lgede serbest\u00e7e dola\u015ft\u0131\u011f\u0131 orijinal deneyde LEC aktivitesinde ke\u015ffetti\u011fi \u00f6r\u00fcnt\u00fclere benzer verileri, sekiz \u015feklindeki labirentin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 deneyden de elde etmeyi umuyordu. Yani umdu\u011fu \u015fey, bu yeni deneyden gelen verilerin de s\u0131\u00e7an\u0131n denemeleri hangi s\u0131rayla ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fini ay\u0131rt etme imkan\u0131 sa\u011flayacak \u00f6r\u00fcnt\u00fcde olmas\u0131yd\u0131. Tsao, \u201cFakat farkl\u0131 denemelerden gelen verileri birbirinden kolayca ay\u0131rt edemedik.\u201d diyor ve ekliyor: \u201cBir s\u00fcreli\u011fine bu son derece moral bozucuydu \u2014 bu sonu\u00e7lar orijinal deneyden elde ettiklerimizin tam tersine i\u015faret ediyordu.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Tsao, epizodik bellek hakk\u0131ndaki literat\u00fcr\u00fc irdeleyene kadar neler oldu\u011funu anlayamayacakt\u0131. Beyinde kodlanan zaman i\u00e7in; \u201cBelki saatlerle \u00f6l\u00e7t\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz fiziksel zaman de\u011fil; alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fekliyle, \u00f6znel zaman hakk\u0131ndad\u0131r.\u201d diyor. Sekiz \u015feklindeki labirentte ko\u015fmak, serbest\u00e7e bir b\u00f6lgeyi ke\u015ffetmeye g\u00f6re kendini fazla tekrar eden ve s\u0131k\u0131c\u0131 bir g\u00f6rev; ve s\u0131\u00e7an\u0131n LEC\u2019si bu durumu, sekiz \u015feklindeki labirentin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 deney s\u0131ras\u0131nda, aktivite boyunca daha az de\u011fi\u015fim g\u00f6stererek yans\u0131t\u0131yordu. S\u0131\u00e7an\u0131n beyni, sekiz \u015feklinde labirentteki her bir denemesini ayr\u0131 olaylar olarak tecr\u00fcbe etmiyor gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyordu. En az\u0131ndan Tsao\u2019nun s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re, s\u0131\u00e7an\u0131n bir b\u00f6lgede serbest\u00e7e dola\u015ft\u0131\u011f\u0131 orijinal deneydeki verilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda durum buydu.<\/p>\n\n\n\n

Deneyimin t\u00fcr\u00fc ve n\u00f6ronlarda temsil edilme bi\u00e7imi aras\u0131ndaki bu ba\u011f, epizodik belle\u011fin iyi bilinen bir garipli\u011fine parmak bas\u0131yor. Heyecanl\u0131 ve \u00e7ok \u00e7e\u015fitli aktivitelerle dolu bir haftaya dair an\u0131lar\u0131 hat\u0131rlamak, s\u0131radan ve ilgin\u00e7 olmayan i\u015flerle ge\u00e7en bir haftan\u0131nkileri hat\u0131rlamaktan daha kolayd\u0131r ve hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131nda ilki, ikincisine g\u00f6re \u00e7ok daha uzun hissettirir. (Buonomano, bunun s\u0131k\u0131c\u0131 bir i\u015f yaparken zaman\u0131n ge\u00e7mek bilmemesi hissinden \u2014 burada bir olay\u0131n haf\u0131zada temsil edilmesi yerine, s\u0131k\u0131c\u0131 bir i\u015f s\u0131ras\u0131nda ge\u00e7en zaman\u0131 bilin\u00e7li \u015fekilde saymak s\u00f6z konusu \u2014 farkl\u0131 oldu\u011funu belirtiyor.) Tsao\u2019nun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bu \u00f6znellik etkisinin; duyulardan gelen bilgileri i\u015fleyen alanlardan girdi (input) alan LEC\u2019nin aktivitesinin daha karma\u015f\u0131k deneyimler s\u0131ras\u0131nda, az miktarda i\u015flemleme (processing) gerektiren deneyimlerde oldu\u011fundan daha fazla de\u011fi\u015fim g\u00f6stermesinden kaynaklanabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. Tsao\u2019ya g\u00f6re bu durum, zaman\u0131n bellekte ayr\u0131 bir kavram olarak kodlanmak yerine, deneyimlerimizin i\u00e7eri\u011finden beslendi\u011fini g\u00f6steriyordu.<\/p>\n\n\n\n

Sinir h\u00fccrelerinden kay\u0131t almak (neural recording) insanlarda zor olsa bile; ara\u015ft\u0131rma gruplar\u0131n\u0131n fonksiyonel manyetik rezonans g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme (fMRI) tekni\u011fiyle elde etti\u011fi veriler, korteksteki aktivitenin de\u011fi\u015fim h\u0131z\u0131 ile zaman\u0131n bellekte temsili aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaya yard\u0131m ediyor. Amerika\u2019daki Ulusal N\u00f6rolojik Bozukluklar ve \u0130nme Enstit\u00fcs\u00fcnde beyin cerrah\u0131 ve sinirbilimci olan ve Howard\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ve teorisine hayranl\u0131k duyan Kareem Zaghloul<\/a>, Tsao\u2019nun makalesinin yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 zamanlarda beyni uyarman\u0131n insan belle\u011fine etkisi \u00fczerine bir deney y\u00fcr\u00fct\u00fcyordu. Zaghloul ve meslekta\u015flar\u0131 projenin bir par\u00e7as\u0131 olarak, ellerindeki verileri zamansal i\u00e7eri\u011fin bellek olu\u015fumunu nas\u0131l etkiledi\u011fine bakmak i\u00e7in kullanmaya karar verdi. Zaghloul, \u201cZamana dair bu sinyallerin ne kadar de\u011fi\u015febildi\u011finin, an\u0131lar\u0131 birbirinden ay\u0131rt etme yetene\u011fimizi etkiledi\u011fi hipotezini kurduk.\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n

Zaghloul\u2019un grubunun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan \u201ckalem\u201d ve \u201cah\u0131r\u201d gibi kelime \u00e7iftlerini \u00f6\u011frenmeleri ve sonra bu \u00e7iftleri, \u00f6\u011frendikleri di\u011fer kelime \u00e7iftleriyle \u2014 \u201cportakal\u201d ve \u201cat\u201d gibi \u2014 kar\u0131\u015ft\u0131rmadan hat\u0131rlamalar\u0131 istendi. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar kelime \u00e7iftlerini \u00f6\u011frenirken beyinlerinde geni\u015f b\u00f6lgelerden elektro-ensefalografi (electro-encephalography) tekni\u011fiyle yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmler sonucunda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar; ki\u015filerde \u00f6\u011frenme g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda sinirsel aktivite ne kadar h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015firse, sonradan kelime \u00e7iftlerini hat\u0131rlamada o kadar iyi performans g\u00f6sterdiklerini tespit etti. Zaghloul, \u00f6\u011frenme g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n beyinlerini elektriksel olarak uyarman\u0131n sinirsel aktivitedeki de\u011fi\u015fim h\u0131z\u0131 \u00fczerinde tutarl\u0131 bir etkisinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ekliyor, \u201cama de\u011fi\u015fimi h\u0131zland\u0131r\u0131yorsa, ki\u015filer kelime \u00e7iftlerini daha iyi hat\u0131rlamaya yatk\u0131n hale geldiler; yava\u015flatt\u0131\u011f\u0131nda ise daha k\u00f6t\u00fc hat\u0131rlamaya\u2026\u201d diyordu. Ge\u00e7en y\u0131l yay\u0131mlanan bulu\u015flar<\/a>, zaman\u0131n bu \u015fekilde temsil edilmesinin an\u0131lar\u0131n k\u00fcmelenmesinde veya birbirinden ay\u0131rt edilmesinde bir rol\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Epizodik belle\u011fin i\u00e7erisindeki zaman alg\u0131s\u0131n\u0131n geleneksel bir saate de\u011fil de sinirsel aktiviteye ba\u011fl\u0131 olu\u015fabilmesi, baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n beynin zaman\u0131 insanlar\u0131n tahmin etti\u011finden farkl\u0131 bir \u015fekilde alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki inan\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor. Buonomano ve New York \u00dcniversitesinden sinirbilimci Gy\u00f6rgy Buzs\u00e1ki<\/a>; birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z \u015fekilde, Tsao\u2019nun makalesinden \u00f6nce ve o makaleden beri olmak \u00fczere bilim insanlar\u0131n\u0131n yerle\u015fmi\u015f zaman alg\u0131s\u0131 fikirlerine daha az g\u00fcvenerek, beynin zamana dair bilgileri nas\u0131l kullanabilece\u011fine odaklanmalar\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Buonomano, \u201cBelle\u011fin tek i\u015flevi hayvanlar\u0131n gelece\u011fe daha iyi haz\u0131rlanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.\u201d diyor ve ekliyor: \u201cBazen camia bu detay\u0131 unutuyor.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u0130leriyi D\u00fc\u015f\u00fcnmek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130lgisi sinirbilimin farkl\u0131 konular\u0131na kaym\u0131\u015f olsa da, Tsao hala Stanford \u00dcniversitesindeki doktora sonras\u0131 pozisyonunda s\u0131\u00e7anlar\u0131n beyinleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Fakat epizodik bellekte zaman\u0131n temsili \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar i\u00e7in i\u015f daha yeni ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

May-Britt Moser, ekibinin s\u0131\u00e7anlar\u0131n hipokamp\u00fcslerinde LEC ve MEC\u2019den gelen zamansal ve mek\u00e2nsal bilgilerin bellek olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda nas\u0131l birle\u015ftirildikleri<\/a> \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015farak Tsao\u2019nun ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rma \u00e7izgisini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerini s\u00f6yl\u00fcyor. Bu fikir bir zamand\u0131r ortalardayd\u0131. Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce Eichenbaum ve meslekta\u015flar\u0131, s\u0131\u00e7anlar\u0131n zaman h\u00fccrelerinin (time cells) zamansal bilginin yan\u0131nda mekansal bilgiye de duyarl\u0131 oldu\u011funu bildirmi\u015fti. Daha yak\u0131n zamanda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, hipokamp\u00fcs\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda da zaman h\u00fccreleri tespit ederek ve baz\u0131 yer h\u00fccrelerinin LEC\u2019den gelen zamanla alakal\u0131 sinyallere duyarl\u0131 oldu\u011funu tespit ederek hikayeyi daha da karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rd\u0131. Bu da baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, hipokamp\u00fcs\u00fcn zaman\u0131 takip etmede farkl\u0131 zaman skalalar\u0131 i\u00e7in farkl\u0131 sistemler bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 fikrini ortaya atmaya itti.<\/p>\n\n\n\n

Beynin, epizodik belle\u011fin zaman\u0131 ve mekan\u0131 kodlayan sinyalleri nas\u0131l birle\u015ftirdi\u011fini modelleyen birka\u00e7 teorisyenden biri olan Howard\u2019a g\u00f6re zaman ve mekan aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131n bulan\u0131k olmas\u0131 sezgisel olarak anla\u015f\u0131labilen bir \u015fey. Lisans \u00f6\u011freniminde fizik e\u011fitimi alm\u0131\u015f olan Howard, \u00f6l\u00e7\u00fc birimi ne olursa olsun, \u201cBeynin zaman ve mekan\u0131 temsil etme bi\u00e7imleri ayn\u0131 denklemlere uymak zorundayd\u0131, bundan emindim.\u201d diyor. \u015eimdi o ve di\u011fer bir\u00e7ok sinirbilimci, beynin hat\u0131rlanan deneyimlerde zaman ve mekan\u0131 tekil bi\u00e7imde temsil etti\u011fi varsay\u0131m\u0131yla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. En az\u0131ndan belle\u011fin belirli boyutlar\u0131 i\u00e7in Howard, \u201cOrtaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flayan hikaye san\u0131r\u0131m bu.\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n

Tsao\u2019nun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 zaman\u0131n bellek olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda nas\u0131l kodland\u0131\u011f\u0131na odaklan\u0131rken, baz\u0131 ekipler madalyonun di\u011fer y\u00fcz\u00fc \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar: An\u0131lar\u0131 geri \u00e7a\u011f\u0131rma (retrieval) s\u00fcrecinde neler oluyor? Kaliforniya \u00dcniversitesi Irvine Kamp\u00fcs\u00fcndeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar; an\u0131lar\u0131 geri \u00e7a\u011f\u0131rma esnas\u0131nda LEC\u2019lerinde daha y\u00fcksek aktivite g\u00f6zlenen ki\u015filerin, herhangi bir olay dizisindeki belirli bir olay\u0131n zaman\u0131n\u0131 daha iyi hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi<\/a>. Bu da LEC\u2019nin bellek olu\u015fumunun yan\u0131 s\u0131ra geri \u00e7a\u011f\u0131rma s\u0131ras\u0131nda da zaman\u0131 alg\u0131lamak konusunda bir rol\u00fc oldu\u011funu destekliyor. Bu arada Zaghloul<\/a>, Howard<\/a> ve di\u011ferleri; birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z yap\u0131lan ve yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fmalarda, ki\u015filerin an\u0131lar\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rken medial temporal loblar\u0131nda \u2014 hipokamp\u00fcs ve entorhinal korteksi i\u00e7eren bir b\u00f6lge \u2014 o an\u0131n\u0131n olu\u015fumu esnas\u0131nda var olan aktivite \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini yeniden kurduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Zaghloul, bunun geri \u00e7a\u011f\u0131rma s\u0131ras\u0131nda \u201czamanda geri gitmeyi\u201d sa\u011flayan bir etki oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Howard, ge\u00e7mi\u015f aktivite \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini yeniden kurmak gibi bir yetinin, beyinde hen\u00fcz ya\u015fanmam\u0131\u015f olaylar\u0131n temsili ba\u011flam\u0131nda da uygulamalar\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cUzun zaman \u00f6nce fark ettik ki e\u011fer beyinde ge\u00e7mi\u015fe dair denklemler varsa, ayn\u0131 tipteki niteliklerden gelece\u011fe dair bir tahmin de olu\u015fturulabilir.\u201d Bu fikrin test edilebilece\u011fi deneysel veriler hen\u00fcz eksik. Howard, \u201cYap\u0131lacak ilk \u015feylerden biri beynin ge\u00e7mi\u015f ya da gelecekteki aktivite durumlar\u0131na nas\u0131l atlayabildi\u011fini \u00e7\u00f6zmek olacak. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fu anda bunu \u00e7\u00f6zebilecek algoritmalar\u0131m\u0131z yok.\u201d diyor ve ekliyor: \u201c\u015eu anda\u2026Zamanda geri gitmenin nas\u0131l<\/em> ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini anlatan denklemler k\u00fcmesi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Asl\u0131nda, tam \u015fu anda yaz\u0131 tahtama bak\u0131yorum ve olduk\u00e7a \u00fcmitliyim.\u201d<\/p>","protected":false},"featured_media":1821,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[245,83,94,93,378,234,518,82,691,64,377,233,66,65,244,80,81,471,776,777],"kategori":[305],"class_list":["post-1820","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-algi","event_publishing_tags-beyin","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-norobilim","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-bilissel-sinirbilim","event_publishing_tags-brain","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-neuroscience","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-neuroscience","event_publishing_tags-norobilim","event_publishing_tags-perception","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-sinirbilim","event_publishing_tags-time-perception","event_publishing_tags-zaman-algisi","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1820","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1820\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1821"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1820"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}