{"id":1816,"date":"2020-07-15T15:00:54","date_gmt":"2020-07-15T15:00:54","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1816"},"modified":"2025-08-13T19:33:53","modified_gmt":"2025-08-13T19:33:53","slug":"ikidilli-beyin-neden-her-zaman-iyi-degil-angela-grant","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/ikidilli-beyin-neden-her-zaman-iyi-degil-angela-grant\/","title":{"rendered":"\u0130kidilli Beyin: Neden Her Zaman \u0130yi De\u011fil? \u2014 Angela Grant"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0The bilingual brain: why one size doesn\u2019t fit all<\/a><\/p>\n\n\n\n

Angela Grant, doktoras\u0131n\u0131 Pennsylvania Eyalet \u00dcniversitesi\u2019nden psikoloji ve dilbilimi alan\u0131nda ald\u0131. \u0130kinci dil \u00f6\u011frenimi ve ikidillilik \u00fczerine odaklanarak dil i\u015flemeyi incelemek i\u00e7in davran\u0131\u015fsal ve sinirbilim tekniklerini kullanmaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r ikidillilik \u00fczerine mevcut ara\u015ft\u0131rmalara odaklanan gerekti\u011finden epeyce fazla makale dikkatinizi \u00e7ekmi\u015f olabilir. O yaz\u0131lan makalelerinbaz\u0131lar\u0131 ikidillili\u011fin zihni geli\u015ftirdi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrerken Maria Konnikova\u2019n\u0131n 2015 y\u0131l\u0131nda The New Yorker\u2019da kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u2018\u0130kidillilik Ger\u00e7ekten de Bir Avantaj m\u0131? (Is Bilingualism Really an Advantage?)\u2019 adl\u0131 makalesi gibikar\u015f\u0131 tarafta g\u00fcvenden \u00e7ok \u015f\u00fcphe uyand\u0131rmay\u0131 hedefliyorlar. Bu geli\u015fmelerin \u00e7evresinde gidip gelen g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 baz\u0131 gruplar\u0131n dild\u0131\u015f\u0131 beceriler, yetenekler ve i\u015flevler \u00fczerinden ikidillili\u011fin etkilerini g\u00f6zlemledi\u011fi <\/a>ve di\u011fer ara\u015ft\u0131rma gruplar\u0131n\u0131nsa bu bulgular\u0131 tekrarlayamayad\u0131\u011f\u0131<\/a>, bili\u015fsel bilim literat\u00fcr\u00fcndeki bir tart\u0131\u015fmay\u0131 yans\u0131t\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kidillilik hakk\u0131ndaki t\u00fcm bu karga\u015faya ra\u011fmen \u00e7o\u011fu ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ikidillili\u011fin avantajl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 gibi basit bir konudan uzakla\u015ft\u0131lar. \u0130kidillili\u011fin kendili\u011finden bili\u015fsel bir avantaj sunup sunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormaktan ziyade, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar art\u0131k bireysel etkilerini daha iyi anlamak i\u00e7in ikidillili\u011fin \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerini ara\u015ft\u0131rarak daha detayl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m \u015fekli ele al\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

Bahsetti\u011fim n\u00fcanslar hakk\u0131nda bir fikir vermesi i\u00e7in, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki; birden \u00e7ok ikidillilik \u015fekli mevcut. E\u015f zamanl\u0131 (simultaneous) ikidilli bireyler <\/em>her iki dili de do\u011fumlar\u0131ndan itibaren \u00f6\u011frenirler; erken d\u00f6nem ard\u0131\u015f\u0131k ikidilli bireyler bir dili evde konu\u015fabilirler fakat ya\u015fad\u0131klar\u0131 toplumun dilini konu\u015fmay\u0131 okulda \u00f6\u011frenirler; ge\u00e7 d\u00f6nem ard\u0131\u015f\u0131k ikidilli bireyler bir dile sahip \u015fekilde b\u00fcy\u00fcy\u00fcp ard\u0131ndan farkl\u0131 bir dili konu\u015fan \u00fclkeye yerle\u015firler. Bu \u00fc\u00e7 t\u00fcr aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar hi\u00e7 de \u00f6nemsiz de\u011fildir. Bu farkl\u0131l\u0131klar okudu\u011funu kavramadan telaffuza dilin bir\u00e7ok alan\u0131ndaki yeterlili\u011fin ve ak\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n farkl\u0131 seviyelerde olmas\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcncel bir \u00e7al\u0131\u015fmada<\/a> Washington \u00dcniversitesi\u2019nden Patricia Kuhl ve meslekta\u015flar\u0131 ikinci bir dilin kulan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iki farkl\u0131 yolun etkilerini incelediler: dinleme ve konu\u015fma. Amerika\u2019da ikamet edip \u0130spanyolca ve \u0130ngilizce konu\u015fan ikidilliler ile \u0130ngilizce konu\u015fan tekdillilerin \u201cbeyaz madde\u201d farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in, beyindeki su ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 izleyen yay\u0131n\u0131msal g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme (diffusion tensor imaging, DTI) isimli bir teknik kulland\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu veriyi, ikidilli ki\u015filerin, ikinci dillerine dair konu\u015fma ve dinleme s\u00fcre\u00e7lerine dair kendilerinin bildirdikleri \u00f6l\u00e7\u00fcmlerle beraber, bu s\u00fcre\u00e7lerin her birinin beyindeki beyaz maddeye etkisini incelemek \u00fczere kulland\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Peki beyaz madde neden \u00f6nemli? Sinir h\u00fccresi boyunca sinyaller yollayan uzun, ince aksonlardan olu\u015fan beyaz maddeyi incelemek ve \u00e7al\u0131\u015fmak beyin b\u00f6lgeleri aras\u0131ndaki ba\u011fla\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 (connectivity) \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in bir y\u00f6ntemdir. E\u011fer insan beynini bir bardaktaki su olarak d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak (tabi ki de bardak kafatas\u0131 oluyor) o vakit beyaz madde bu bardaktaki pipetler gibidir, yani aksonlar\u0131n gezdi\u011fi y\u00f6nlerdeki su ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirir. Yayg\u0131n bir DTI \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olan fraksiyonel anizotropi (fractional antisotropy, FA) beyindeki t\u00fcm su ak\u0131\u015f\u0131n\u0131haritaland\u0131r\u0131r. Bir di\u011fer daha spesifik \u00f6l\u00e7\u00fct olan radyal yay\u0131n\u0131msall\u0131k (radial diffusivity, RD) ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara pipetin yan\u0131ndaki zay\u0131f noktalar\u0131, suyun s\u0131zd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yerleri belirtmede yard\u0131mc\u0131 olur. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar uzun zamand\u0131r, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir beyinin y\u00fcksek FA (tek bir y\u00f6nde ak\u0131\u015f), ve d\u00fc\u015f\u00fck RD (ters y\u00f6ndeki s\u0131zd\u0131rmalar) g\u00f6sterdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Yine de Kuhl ve meslekta\u015flar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki tekdillilerinbirden fazla beyaz madde kanal\u0131nda ikidillilerdendaha y\u00fcksek FA ve d\u00fc\u015f\u00fck RD\u2019ye sahip oldu\u011funu ke\u015ffettiler, ki bu ikidilli ki\u015filer i\u00e7in a\u015fikar bir dezavantaj. Fakat resim bu kadar basit de\u011fil. As\u0131l ikidillilik deneyimlerinin etkisini veya ikinci dili dinlemek ve konu\u015fmak i\u00e7in harcanan tahmini s\u00fcreyi incelediklerinde, daha fazla ikidillilik deneyimin ikidilli ve tekdilli ki\u015filer aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldular.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellikle, dil \u00fcretimi ile ilgili b\u00f6lgelerdeki d\u00fc\u015f\u00fck RD ikinci dilde dinleme yap\u0131yorken harcanan daha fazla zaman ile ili\u015fkiliydi (a\u015fa\u011f\u0131 fronto-oksipital fasikulusun anteriyor k\u0131s\u0131mlar\u0131). \u0130kinci dili konu\u015fmak i\u00e7in daha fazla zaman harcamak ise dili anlama ile ili\u015fkili beynin b\u00f6lgelerinde daha y\u00fcksek FA ile ili\u015fkiliydi.<\/p>\n\n\n\n

Esas\u0131nda, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar tekdilliler ile az tecr\u00fcbeli olan ikidillileri k\u0131yaslad\u0131klar\u0131 bir ileri inceleme yapt\u0131klar\u0131nda, ABD\u2019de en az 4 y\u0131ll\u0131k dil ile ha\u015f\u0131r ne\u015fir olan ikidillilerin tekdillilerle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda benzer \u00f6l\u00e7\u00fcde beyaz maddeye sahip olduklar\u0131n\u0131 tespit ettiler. Tekdillilerden belirgin \u015fekilde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterenler iseABD\u2019de iki y\u0131l veya daha az bir s\u00fcredir bulunan ikidilliler olduklar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 ikidillili\u011fin beyini etkileyen pek \u00e7ok fakt\u00f6rden yaln\u0131zca biri oldu\u011funu bize hat\u0131rlatmas\u0131d\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, s\u00f6z\u00fc edilmeyen fakt\u00f6r, ikidillilerin neredeyse hepsinin g\u00f6\u00e7men olmas\u0131, tekdillilerin ise hi\u00e7birinin g\u00f6\u00e7men olmamas\u0131d\u0131r. Geli\u015fim s\u00fcresince, ilk ya\u015flardaki beslenme<\/a> ve stres <\/a>gibi temel beyaz madde seviyelerini etkileyecek, \u00fclkeler aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren bir dizi fakt\u00f6rler olabilir. Sonu\u00e7 olarak, yazarlar\u0131n g\u00f6\u00e7men ikidilliler ve g\u00f6\u00e7men olmayan tekdilliler aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131 uygun de\u011fildir ve bu \u00e7al\u0131\u015fmada tekdilli ve ikidilli ki\u015filer aras\u0131ndaki genel fark\u0131 tedbirle yorumlamam\u0131z gerekir. Buradaki kritik katk\u0131n\u0131n tekdilli ve ikidilli ki\u015filer aras\u0131ndaki genel fark oldu\u011funa de\u011fil, ikidilli deneyimin etkileri oldu\u011funa inan\u0131yorum: ikinci dilinizi aktif kullanman\u0131n daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 beyaz maddeye yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sonucu.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fma bize ikidilli deneyimini hesaba katman\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor; t\u00fcm ikidilli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bir araya getirmek ve genelge\u00e7er de\u011ferlendirmeler yapmak pek de yap\u0131c\u0131 de\u011fildir. Onlar\u0131 bir araya getirmek istiyorsan\u0131z, iddia edilen anatomik ve bili\u015fsel ikidillilik avantajlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ikidillilerin iki kat daha fazla kom\u00fcnite ile etkile\u015fimde bulundu\u011funu, iki kat daha fazla k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve iki kat daha fazla okuyacak gazetelerinin oldu\u011funu unutmamak gerekir.Peki, bunlar avantaj de\u011fil de nedir? Milyonlarca insan her y\u0131l \u0130ngilizceyi tam olarak bu nedenlerden dolay\u0131 ikinci bir dil olarak \u00f6\u011freniyor (asl\u0131nda, ana dili \u0130ngilizce olmay\u0131p \u0130ngilizce bilenlerin say\u0131s\u0131 ana dili \u0130ngilizce olanlar\u0131n \u00fc\u00e7 kat\u0131d\u0131r).<\/p>\n\n\n\n

Ana dili \u0130ngilizce olan biri olarak bile, daha \u00f6nce hi\u00e7 \u0130spanyolca \u00f6\u011frenmemi\u015f olsayd\u0131m, \u015fu anda bu yaz\u0131y\u0131 yaz\u0131yor olmayabilirdim:dil \u00f6\u011frenen biri olarak deneyimlerim, do\u011frudan dil ve bili\u015fsel bilime olan ilgime yol a\u00e7t\u0131. \u00d6yleyse medyadaki hikayeyi yeniden yazal\u0131m. \u0130kidillilik bir avantajd\u0131r. Beyni nas\u0131l etkiledi\u011fini ise hala \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir sorudur.<\/p>","protected":false},"featured_media":1817,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[773,94,93,210,774,691,64,209,92,207,87,62,208,775,88,89],"kategori":[305],"class_list":["post-1816","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilingualism","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-gelisim","event_publishing_tags-cift-dillilik","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-development","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-developmental-psychology","event_publishing_tags-dil","event_publishing_tags-dilbilim","event_publishing_tags-gelisimsel-psikoloji","event_publishing_tags-iki-dillilik","event_publishing_tags-language","event_publishing_tags-linguistics","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1816","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1816\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1817"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1816"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1816"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1816"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}