{"id":1814,"date":"2020-07-12T15:00:29","date_gmt":"2020-07-12T15:00:29","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1814"},"modified":"2025-08-13T19:31:02","modified_gmt":"2025-08-13T19:31:02","slug":"zihni-anlamada-bilgisayar-metaforunun-rolu-daniel-dennett","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/zihni-anlamada-bilgisayar-metaforunun-rolu-daniel-dennett\/","title":{"rendered":"Zihni Anlamada Bilgisayar Metaforunun Rol\u00fc \u2014 Daniel Dennett"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0The Role of Computer Metaphor in Understanding the Mind<\/a><\/p>\n\n\n\n

Profes\u00f6r Sherry Turkle \u00e7ocuklar\u0131n bir bilgisayar oyunca\u011f\u0131na bakt\u0131klar\u0131nda tamamen anla\u015f\u0131lmaz bir \u015fey bulduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti: hareketli par\u00e7alar\u0131 olmayan k\u00fc\u00e7\u00fck bir yonga (chip<\/em>). Bu yonga, onlar i\u00e7in hi\u00e7bir anlam ifade etmez. Ayn\u0131 durum birinin kafatas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131kar\u0131p beynine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman da ge\u00e7erlidir elbette. Mutlak bir anla\u015f\u0131lmazl\u0131k s\u00f6z konusu. Ve garip bir \u015fekilde, mikroskobunuzu al\u0131p beynin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na \u00e7ok yak\u0131ndan bakman\u0131z da size yard\u0131mc\u0131 olmaz. Sinapslara veya n\u00f6rotransmitterlere baksan\u0131z da hipotalamus, oksipital korteks veya beynin di\u011fer b\u00fcy\u00fck k\u0131s\u0131mlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczden daha fazla bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, fikir, ac\u0131 veya niyet g\u00f6remeyeceksiniz.<\/p>\n\n\n\n

Beynin bu anla\u015f\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131na veya bulan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na birka\u00e7 cevap vard\u0131r. \u0130lk ve geleneksel yan\u0131t d\u00fcalizmdir: kulaklar\u0131n aras\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bu yumak, zihni a\u00e7\u0131klayamaz; bu nedenle zihin ba\u015fka bir \u015feylerden, tanr\u0131sal, mekanik olmayan \u015feylerden yap\u0131lm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r. Bu \u00e7ok iyi bilinen bir bilimsel \u00e7\u0131kmazd\u0131r, hatta bilimden tamamen vazge\u00e7mek anlam\u0131na gelir. \u201cTanr\u0131 yapt\u0131,\u201d demekle e\u015fde\u011ferdir.<\/p>\n\n\n\n

Daha sonra hakk\u0131nda biraz daha konu\u015faca\u011f\u0131m bir ba\u015fka yan\u0131t\u0131 organik beyin hakk\u0131ndaki gizemcilik<\/em> olarak adland\u0131r\u0131yorum: d\u00fcalizm yanl\u0131\u015ft\u0131r, zihin bir \u015fekilde beyin olmak zorundad\u0131r, ancak \u00f6z\u00fc gere\u011fi gizemlidir. \u201cBunun nas\u0131l oldu\u011funu hi\u00e7 anlayabilecek miyiz acaba!\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc yan\u0131t ise \u201cPa\u00e7alar\u0131 s\u0131va ve dal,\u201d yan\u0131t\u0131. Beyin gizemlidir, hatta epey anla\u015f\u0131lmazd\u0131r; ama b\u0131rak\u0131n i\u015fin ucundan tutarak ba\u015flayal\u0131m, yava\u015f\u00e7a ilerlemeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m ve anlayabilecek miyiz, g\u00f6relim. Zihin bilimlerinde bu tutum \u201cyukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131\u201d (top-down) ara\u015ft\u0131rma tipine kar\u015f\u0131t olarak \u201ca\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131\u201d (bottom-up) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u201cYukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131\u201d zihin ve zihinsel olaylardan ba\u015flar ve bir g\u00fcn sinapslara varma umuduyla a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru ilerler. \u201cA\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131\u201d ise sinapslardan ba\u015flar ve zihne do\u011fru y\u00fckselebilmeyi umut eder. Bu yan\u0131t anla\u015f\u0131lmazl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 sorumlu ve me\u015fru bir tepkidir. Bu konferansta da bu ruhla y\u00fcr\u00fct\u00fclen birka\u00e7 iyi ara\u015ft\u0131rma \u00f6rne\u011fi g\u00f6rd\u00fck, ancak burada hakk\u0131nda konu\u015faca\u011f\u0131m yakla\u015f\u0131m bu de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir tepkiden bahsedece\u011fim: teorik idealle\u015ftirme<\/em> stratejisi. John Searle\u2019\u00fcn panel tart\u0131\u015fmas\u0131nda belirtti\u011fi gibi [B\u00f6l\u00fcm VII], bu ara\u015ft\u0131rma stratejisine g\u00f6re -\u015fimdilik- \u201cbeyin \u00f6nemli de\u011fildir!\u201d Bu stratejiye g\u00f6re bir s\u00fcre i\u00e7in beynin da\u011f\u0131n\u0131k, ince ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelmeli ve zihnin faaliyetlerinin ve s\u00fcre\u00e7lerinin nas\u0131l d\u00fczenlenmi\u015f olabilece\u011fini kavramaya ba\u015flayabilmemizi sa\u011flayacak baz\u0131 teorik idealle\u015ftirmeler bulabilir miyiz, buna bakmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Bu yakla\u015f\u0131m\u0131 desteklememin nedeni belki de bu yakla\u015f\u0131m\u0131n geleneksel felsefi yakla\u015f\u0131m olmas\u0131d\u0131r- ben de bir filozofum. Geleneksel epistemolojide beyin \u00f6nemli de\u011fildir: basit\u00e7e bir zihin, Descartes\u2019\u0131n adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 haliyle d\u00fc\u015f\u00fcnen bir \u015fey, bir \u201cres cogitans\u201d varsayars\u0131n\u0131z ve bu tarzda varsay\u0131lm\u0131\u015f bilen \u00f6znenin \u00f6zellikleri ve nitelikleri hakk\u0131nda a priori (deneye \u00f6ncelikli) yolla teoriler olu\u015fturmaya ba\u015flars\u0131n\u0131z. \u015eimdi, geleneksel epistemolojide (ki geleneksel epistemoloji derken iki g\u00fcn evvelsinden \u00f6nceki her \u015feyi kastediyorum) bu idealle\u015ftirme a\u015f\u0131r\u0131 bir idealle\u015ftirmeydi. Al\u0131\u015f\u0131lageldik haliyle zihnin s\u0131n\u0131rs\u0131z ya da neredeyse s\u0131n\u0131rs\u0131z oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131yordu. Descartes\u2019\u0131n terimleriyle zihin bariz bir bi\u00e7imde s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131. Bulundu\u011fumuz y\u00fczy\u0131ldaki mant\u0131ksal pozitivistler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da zihin s\u0131n\u0131rs\u0131z olabilirdi \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7 kimse zihnin ger\u00e7ek yetilerinde olabilecek herhangi bir s\u0131n\u0131rlama ile ilgilenmiyordu. Ancak bu geleneksel idealle\u015ftirmenin bir ba\u015fka ilgin\u00e7 \u00f6zelli\u011fi de bilen \u00f6znenin d\u00fcnyay\u0131 umursamayan, her ihtiyaca hizmet eden ve tek i\u015flevi her ne pahas\u0131na olursa olsun hatay\u0131 \u00f6nlemek olan bir \u00e7e\u015fit mandarin[1]<\/a> olarak tasarlanmas\u0131d\u0131r. Hi\u00e7bir zorlukla kar\u015f\u0131la\u015fmayan, hi\u00e7bir \u015fekilde zaman bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda bulunmayan, tek amac\u0131 hi\u00e7 hata yapmamak olan bir \u015fey. B\u00f6ylelikle ortaya \u00e7\u0131kan zihin teorilerinin hepsi hi\u00e7bir zaman hata riski olmayan, birinin ancak kesinlikten kesinli\u011fe ge\u00e7mesine izin veren y\u00f6ntemleri betimlemek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Filozof Clark Glymour yak\u0131n bir zamanda bana yapay zekan\u0131n (AI) asl\u0131nda sadece \u201cba\u015fka ama\u00e7larla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen mant\u0131ksal pozitivizm\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Bu bir bak\u0131ma do\u011fru, ama konu \u00fczerine biraz daha d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde geleneksel mant\u0131ksal pozitivizm ve Glymour\u2019un \u201candroid epistemolojisi\u201d (android epistemology) olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u2013bence iyi bir terim- yapay zek\u00e2 aras\u0131nda birka\u00e7 \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131k ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Android epistemolojisinde a\u015f\u0131r\u0131 idealle\u015ftirilmi\u015f as\u0131l felsefi model \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131tlama ile zenginle\u015ftirilmi\u015ftir:<\/p>\n\n\n\n

1. Mekanizma<\/em>. Hangi teori \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcrse s\u00fcr\u00fcls\u00fcn, prensip olarak bu teorinin bir mekanizmada nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilebildi\u011fini betimleyebilmek (belki biraz el yordam\u0131yla) gerekir. Bu dolayl\u0131 ancak \u00f6nemli k\u0131s\u0131tlama, elbette d\u00fcalizme kar\u015f\u0131 bir savunmad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2. S\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k<\/em>. \u00d6nerilen b\u00fct\u00fcn zihin modelleri zihnin s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu, k\u0131s\u0131tl\u0131 kaynaklara sahip oldu\u011funu varsaymal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3. Zaman bask\u0131s\u0131<\/em>. Model, \u201cdo\u011fru\u201d cevaplar\u0131 ger\u00e7ek d\u00fcnyada mevcut olan ger\u00e7ek zamanda bulabilmelidir. Hayat ak\u0131p gidiyor: d\u00fcnya d\u00fc\u015f\u00fcnen \u015feyin t\u00fcm olas\u0131 yollar \u00fczerine kafa yormas\u0131n\u0131 beklemez; \u00f6nerilen modele g\u00f6re zihin, zaman bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda ak\u0131ll\u0131ca hareket edebilmelidir. (Profes\u00f6r Rabin konu\u015fmas\u0131nda bu k\u0131s\u0131tlaman\u0131n \u00f6nemini farkl\u0131 bir \u015fekilde ortaya koydu. Bu, epistemolojik bir \u00f6znenin veya d\u00fcnyay\u0131 bilen kimsenin herhangi bir modeli hakk\u0131ndaki derin, temel bir k\u0131s\u0131tlamad\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n

Peki bu k\u0131s\u0131tlamalar ne kadar \u00f6nemli? Soyut olmalar\u0131 bir yana zihnin yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 bir teorisini geli\u015ftirme oyununu imkans\u0131zla\u015ft\u0131rmadan, i\u015ftah a\u00e7\u0131c\u0131 bi\u00e7imde zorla\u015ft\u0131r\u0131yorlar \u2013bu yolla geli\u015ftirilen teorilerin (felsefi gelenek i\u00e7indeki a\u015f\u0131r\u0131 idealle\u015ftirilmi\u015f \u00f6nc\u00fcllerinin \u00e7o\u011funun aksine) ger\u00e7ekten ilgi \u00e7ekici olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan, uygun zorlukta bir oyun. Asl\u0131nda bu \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131tlama beynin insan d\u00fc\u015f\u00fcncesindeki \u00f6nemi hakk\u0131nda \u00f6yle bir arg\u00fcman in\u015fa edilmesine imk\u00e2n veriyor ki arg\u00fcman\u0131n sonucu Profes\u00f6r Searle\u2019\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde yak\u0131n. Android epistemolojisinin k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 mekanik olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir ancak \u00e7ok soyut terimlerle \u2014 isterseniz \u201cyaz\u0131l\u0131m\u201d terimleriyle diyebilirsiniz \u2014 ifade edilen bir teori in\u015fa edilmesini gerektiriyor. B\u00f6yle bir teori Searle\u2019\u00fcn \u201ctamamen formel sistem\u201d (purely formal system) dedi\u011fi \u015feyi tarif eder. (\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131s\u0131tlamam\u0131z\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak zaman\u0131n kritik bir parametre oldu\u011fu, tamamen formel ama ayn\u0131 zamanda dinamik<\/em> bir sistem de diyebiliriz.) Bu bizi formel i\u015flemler ve faaliyetlerin stratejileri \u00fczerinden kurulmu\u015f bir zihin veya bilen kimse modeline g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bu, antik bir felsefi gelene\u011fin yeni k\u0131s\u0131tlamalarla zenginle\u015ftirilmi\u015f bir modelidir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f de zihinler a\u00e7\u0131s\u0131ndan neyin \u00f6nemli \u2014 ya da \u201c\u00f6zsel\u201d \u2014 oldu\u011funa dair bize yeni bir bak\u0131\u015f sunar, t\u0131pk\u0131 Maria Muldaur\u2019un pop\u00fcler bir \u015fark\u0131s\u0131nda co\u015fkuyla ifade etti\u011fi gibi:<\/p>\n\n\n\n

Et de\u011fil, hareket! (It ain\u2019t the meat, it\u2019s the motion!)<\/p>\n\n\n\n

(Muldaur\u2019un \u015fark\u0131s\u0131n\u0131n bu m\u00fckemmel kullan\u0131m\u0131na dikkatimi \u00e7ekti\u011fi i\u00e7in Richard Sharvy\u2019ye bor\u00e7luyum.) Bu ifade yapay zek\u00e2n\u0131n \u2014 ya da Searle\u2019\u00fcn tabiriyle \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc yapay zek\u00e2n\u0131n\u201d \u2014 slogan\u0131 olabilir. Bu durumda Searle\u2019\u00fcn kendi pozisyonunun \u00f6z\u00fc de \u015fudur:<\/p>\n\n\n\n

Et! (It\u2019s the meat!)<\/p>\n\n\n\n

Burada keskin bir g\u00f6r\u00fc\u015f fark\u0131 var. Ancak yapay zek\u00e2n\u0131n (veya android epistemolojisinin) k\u0131s\u0131tlamalar\u0131, bu anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n diyalektik bir uzla\u015fma ile \u00e7\u00f6z\u00fclmesini sa\u011flayabilecek bir arg\u00fcman\u0131n \u00f6nc\u00fcllerini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Muhtemelen \u00e7o\u011funuz Edwin A. Abbott\u2019\u0131n iki boyutlu bir d\u00fcnyada -zeki d\u00fczlem fig\u00fcrlerini (\u00fc\u00e7genler ve di\u011fer \u00e7okgenler) bar\u0131nd\u0131ran bir d\u00fczlem- ba\u015flayan e\u011flenceli kurgusu Flatland: a Romance of Many Dimensions<\/em>[2]<\/em><\/strong><\/a>\u2019\u0131 okumu\u015fsunuzdur. \u015eu an kim oldu\u011funu hat\u0131rlam\u0131yorum ancak biri b\u00f6yle bir d\u00fcnyan\u0131n imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu iddia etmi\u015fti (kim aksini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki!) \u00e7\u00fcnk\u00fc iki boyutlu zeki bir varl\u0131\u011f\u0131n olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Bu varl\u0131klar\u0131n beyinlerinin rol\u00fcn\u00fc oynayan her neyse, orada yeterli ba\u011flanabilirli\u011fi (connectivity) elde etmek i\u00e7in \u00fc\u00e7 boyutun olmas\u0131 gerekiyordu (bir bak\u0131ma, \u201ckablolar\u0131n ba\u011flanabilmesi i\u00e7in\u201d). John McCarthy, bana bunun kesinlikle yanl\u0131\u015f oldu\u011funu belirtti: John von Neumann y\u0131llar \u00f6nce genel bir otomat\u0131n (general automaton) \u2014 evrensel bir Turing makinesinin (universal Turing machine)- iki boyutta ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fini kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131, ancak elbette b\u00f6yle bir otomat geometrik basitlik u\u011fruna i\u015flem h\u0131z\u0131ndan feragat eder. Bir bilgisayar\u0131n (veya beynin) kendi \u00fczerine katlan\u0131p kendi i\u00e7inde \u00fc\u00e7 boyutta ileti\u015fim kurmas\u0131na izin verilerek i\u015flem h\u0131z\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131r\u0131labilir. Dolay\u0131s\u0131yla beynimizin \u00fc\u00e7 boyutlu olmas\u0131 tesad\u00fcf de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Dahas\u0131 art\u0131k beynimizin sadece \u00fc\u00e7 boyutlu olmas\u0131n\u0131n de\u011fil, ayn\u0131 zamanda paralel i\u015fleme i\u00e7in d\u00fczenlenmi\u015f olmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fine de neredeyse kesin g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131labilir. Bir standart dijital bilgisayar\u0131n, yani s\u0131ral\u0131 bir bi\u00e7imde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in d\u00fczenlenmi\u015f ve ayn\u0131 anda yaln\u0131zca bir \u015fey yapabilen ancak yapt\u0131\u011f\u0131 her i\u015fi \u00e7ok h\u0131zl\u0131ca yapan bir \u201cvon Neumann makinesi\u201dnin \u201cmakine mimarisi\u201d, bir\u00e7ok bili\u015fsel g\u00f6rev i\u00e7in \u2013\u00f6zellikle alg\u0131n\u0131n \u00f6r\u00fcnt\u00fc tan\u0131ma g\u00f6revleri (pattern-detecting tasks of perception) ve baz\u0131 bellek-arama g\u00f6revleri (memory-searching tasks) i\u00e7in\u2013 verilen zamanda do\u011fru hesaplamalar\u0131n (computation) \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na (execute) izin vermemektedir. Dolay\u0131s\u0131yla zeki bir varl\u0131\u011f\u0131n (bizim gibi bir varl\u0131\u011f\u0131n) beyninin son derece zengin \u2013belki milyonlarca kanal geni\u015fli\u011finde\u2013 bir paralel i\u015flemeye g\u00f6re d\u00fczenlenmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Yine de g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re silikon \u00e7iplerden \u00fcretilmi\u015f b\u00f6yle bir cihaz\u0131 teknolojide pek b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme olmasa da in\u015fa edebilirdik.<\/p>\n\n\n\n

Peki ya zihnin ana aktarma \u00f6\u011feleri olan beyindeki on milyar (veya daha fazla) n\u00f6ronun bunu esasen h\u00fccre alt\u0131 organik molek\u00fcllerindeki k\u00fc\u00e7\u00fck bilgi depolama de\u011fi\u015fikliklerini kullanarak yapt\u0131klar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karsa (baz\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi)? Bu t\u00fcr molek\u00fcl topluluklar\u0131n\u0131n bilgi i\u015fleme g\u00fc\u00e7lerini bu molek\u00fcl sistemlerinden ba\u015fka bir \u015feyle taklit etmek fiziksel olarak m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir. (Kayda de\u011fer miktarda bilgi i\u015fleme kapasitesine sahip bir alosterik enzim molek\u00fcl\u00fc 10 \u00fczeri -17 gram a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r ve e\u011fer bu t\u00fcr bir molek\u00fcl grubunun davran\u0131\u015flar\u0131 ba\u015fka ortamlarda sim\u00fcle edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rsa \u00e7ok k\u0131sa zamanda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve \u00e7ok yava\u015f bir model elde edilir.)[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n

B\u00f6ylelikle insan beyninin bilgi i\u015fleme h\u00fcnerine (ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak) eri\u015fmenin tek yolunun bir insan beyni kullanmak oldu\u011fu dahi ortaya \u00e7\u0131kabilir! Sonu\u00e7ta bizim gibi bir zihne sahip olman\u0131n tek yolunun bizim gibi, yani ayn\u0131 organik malzemelerden olu\u015fan, kabaca ayn\u0131 bi\u00e7imde d\u00fczenlenmi\u015f bir beyne sahip olmak oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bu durum, Searle ve \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc yapay zek\u00e2\u201d savunucular\u0131 aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n belirgin bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn yolunu a\u00e7ar:<\/p>\n\n\n\n

Muhtemelen, sadece bu et size bu hareketi verebilir. (Probably, only this meat can give you that motion)<\/p>\n\n\n\n

Anla\u015fmazl\u0131k \u015fimdi \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc m\u00fc? Sonu\u00e7ta Searle, yapay zek\u00e2y\u0131 beynin nedensel g\u00fc\u00e7lerini g\u00f6z ard\u0131 etmekle su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131 ve i\u015fte kar\u015f\u0131m\u0131zda yapay zek\u00e2 ilkelerine ve k\u0131s\u0131tlamalar\u0131na dayanan, beynin ger\u00e7ek nedensel g\u00fc\u00e7lerinin ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6steren bir arg\u00fcman var. Ama asl\u0131nda bu arg\u00fcman s\u00f6zkonusu anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6zmedi\u011fi gibi, Searle\u2019\u00fcn merakl\u0131 ve gizemci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 ve yapay zek\u00e2n\u0131n buna direnme nedenlerini de iyice belirginle\u015ftirir.<\/p>\n\n\n\n

Profes\u00f6r Dreyfus\u2019\u0131n panel tart\u0131\u015fmas\u0131nda belirtti\u011fi gibi, Searle bir insan beyninin ger\u00e7ek zamanl\u0131 girdi-\u00e7\u0131kt\u0131 davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 m\u00fckemmel bir \u015fekilde taklit eden, silikon \u00e7iplerden (veya yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015f ba\u015fka bir donan\u0131mdan) yap\u0131lm\u0131\u015f beyin benzeri bir cihaz olu\u015fturman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu prensipte kabul ediyor! Yani e\u011fer bir insan\u0131n beynini \u00e7\u0131kar\u0131p yerine uygun bir bi\u00e7imde programlanm\u0131\u015f bir bilgisayar (bir \u00e7e\u015fit inorganik bir donan\u0131mda cisimle\u015ftirilmi\u015f (embodied) \u201cyaln\u0131zca formel bir sistem\u201d) koyabilseydiniz o ki\u015finin bedeni t\u0131pk\u0131<\/em> beyni oldu\u011fu zamanki gibi davranmaya devam ederdi. Beynin kontrol g\u00fc\u00e7leri Searle\u2019\u00fcn \u00e7ok\u00e7a vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u201cnedensel g\u00fc\u00e7ler\u201d de\u011fildir: asl\u0131nda Searle\u2019\u00fcn hayranl\u0131k duydu\u011fu nedensel g\u00fc\u00e7ler, beynin bilgi alma, bilgi i\u015fleme ve kontrol etme g\u00fc\u00e7lerinden tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Beyin yerine bir bilgisayar taraf\u0131ndan kontrol edilen bir beden, d\u0131\u015far\u0131dan bakan bir g\u00f6zlemciye t\u0131pk\u0131 bizim gibi bir zihni olan, zeki bir birey olarak g\u00f6z\u00fckebilirdi (hatta tasarlayabilece\u011fimiz en zorlu davran\u0131\u015fsal zek\u00e2 testlerini de ge\u00e7ebilirdi) ama asl\u0131nda ortada zihin olmazd\u0131! \u201cTamamen formel bir sistem\u201d olan b\u00f6yle bir bilgisayar \u201cger\u00e7ek y\u00f6nelimsellik (intentionality) \u00fcretmezdi ve bu nedenle bu canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f (ancak Searle\u2019e g\u00f6re cans\u0131z) bedenle ili\u015fkilendirilecek bir bilin\u00e7 zerresi dahi olmayacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Searle\u2019\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn evrimsel biyoloji alan\u0131nda tuhaf bir etkisi oldu\u011fu s\u0131k s\u0131k belirtilmi\u015ftir. Israr etti\u011fi gibi, bu t\u00fcr bir ak\u0131ls\u0131z (mindless) (\u201ctamamen formel\u201d) bilgisayar beyni m\u00fcmk\u00fcn olsayd\u0131, muhtemelen do\u011fal se\u00e7ilim ile evrimle\u015fmi\u015f olurdu. \u00d6yleyse atalar\u0131m\u0131z bu ak\u0131ls\u0131z beyinlerden birindense bizim sahip oldu\u011fumuz beyinlere sahip olduklar\u0131 i\u00e7in \u015fansl\u0131 de\u011fil miyiz? Bu beyinler bizimkine e\u015fde\u011fer girdi-\u00e7\u0131kt\u0131ya sahip olacaklar\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131dan ay\u0131rt edilemezlerdi; do\u011fal se\u00e7ilimin, zombi-bilgisayar tipi beyin (i\u00e7eri\u011fi olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fct\u00e7eli) yerine \u201cy\u00f6nelimsellik\u201d ile dolu bilin\u00e7li beyin tipimizi se\u00e7mek i\u00e7in bir sebebi olmazd\u0131. Bu t\u00fcr ak\u0131ls\u0131z atalara sahip olacak kadar talihsiz olsayd\u0131k \u015fimdi hepimiz zombi olurduk!<\/p>\n\n\n\n

Android epistemologlar\u0131 \u2013g\u00fc\u00e7l\u00fc yapay zek\u00e2 savunucular\u0131- davran\u0131\u015fsal olarak ay\u0131rt edilemeyen bu iki t\u00fcr kontrol sistemi aras\u0131nda yap\u0131lan hayali ayr\u0131m\u0131n yan\u0131lt\u0131c\u0131 oldu\u011funu beyan ederler. Bu yan\u0131lsama b\u00f6yle bir kontrol sisteminin kendisi olman\u0131n (ya da b\u00f6yle bir sisteme sahip olman\u0131n) \u201cnas\u0131l bir \u015fey olaca\u011f\u0131\u201d (\u201cit would be like\u201d) \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye dayan\u0131r. Searle\u2019\u00fcn birinci \u015fah\u0131s bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 (first-person point of view) olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu yakla\u015f\u0131mdaki \u0131srar\u0131 apa\u00e7\u0131k b\u00fcy\u00fck bir hatad\u0131r. Bu, Kartezyen i\u00e7ebak\u0131\u015f\u00e7\u0131 kesinli\u011fin (Cartesian introspective certainty) son nefesidir. Panel tart\u0131\u015fmas\u0131nda John McCarthy\u2019nin dedi\u011fi gibi, yapay zek\u00e2 toplulu\u011fu ise \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131s bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na (third-person perspective) dayanmay\u0131 \u201cerdemli\u201d bulur.<\/p>\n\n\n\n

Neden bir kimse \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131s perspektifinden korksun ki? Zihni \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fahsa, nesnel, bilimsel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na getirme fikri baz\u0131 insanlara estetik a\u00e7\u0131dan ho\u015f ve umut verici bir fikir olarak g\u00f6z\u00fck\u00fcyor: Sonunda gizemin son b\u00fcy\u00fck karakolu olan insan zihnini, bilimin geni\u015fleyen hakimiyetine a\u00e7an yolu, her ne kadar belirsiz de olsa g\u00f6rmeye ba\u015fl\u0131yoruz. Bununla birlikte baz\u0131lar\u0131 bu fikri son derece tehditk\u00e2r ve rahats\u0131z edici buluyor. Profes\u00f6r Turkle\u2019\u0131n belirtti\u011fi gibi, bir\u00e7ok insan bu t\u00fcr fikirlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc duygusal tepkiler sergilemektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu bana, Darwin\u2019in do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrim teorisine getirilen tepkileri hat\u0131rlat\u0131yor. Hepimizin bildi\u011fi gibi Darwin\u2019in teorisi d\u00fcnyay\u0131 bir y\u0131ld\u0131r\u0131m gibi vurmu\u015ftu. Bununla ilgili tuhaf ger\u00e7eklerden biri, \u00f6neminin halk taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yanl\u0131\u015f alg\u0131lanmas\u0131yd\u0131. \u0130nsanlar bu yeni fikrin g\u00f6n\u00fcl rahatl\u0131klar\u0131 i\u00e7in korkun\u00e7 bir tehdit oldu\u011funu iliklerinde hissediyorlard\u0131, k\u00e2buslar\u0131 ger\u00e7ek olmu\u015ftu; ancak bu endi\u015fe i\u00e7inde g\u00f6zlerini yeni teorinin \u00f6nemsiz \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131na diktiler. Belki de teorinin ger\u00e7ek g\u00fcc\u00fcn\u00fc kabul etmekten korkuyorlard\u0131. \u201cBizim maymunlarla kuzen oldu\u011fumuzu iddia ediyor!\u201d diyorlard\u0131, sanki soy a\u011fac\u0131nda t\u00fcyl\u00fc, geveze atalara sahip olman\u0131n verdi\u011fi utan\u00e7 Darwinci teorinin ki\u015finin imaj\u0131na vurabilece\u011fi en k\u00f6t\u00fc darbeymi\u015f gibi. \u201c\u0130ncil\u2019deki yarat\u0131l\u0131\u015f hikayesinin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu iddia ediyor!\u201d diye hayk\u0131rd\u0131 di\u011ferleri, ki bu, meselenin kalbine yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc nihayetinde Darwin\u2019in teorisi taraf\u0131ndan etkin bir \u015fekilde zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015f olan, Tanr\u0131\u2019ya olan inanc\u0131n kendisiydi. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na dair en ikna edici ve geli\u015fmi\u015f arg\u00fcman olan \u201ctasar\u0131m arg\u00fcman\u0131\u201d, en agnostik bilim insan\u0131n\u0131n bile g\u00fcc\u00fcn\u00fc takdir etti\u011fi, \u00e7ekicili\u011fini ne imana ne vahye ne de geleneksel dogmalara bor\u00e7lu olan bu arg\u00fcman, Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in en iyi arg\u00fcman aniden dayana\u011f\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. Ancak burada bile zeki insanlar esas noktay\u0131 ka\u00e7\u0131rd\u0131lar, ya da ka\u00e7\u0131rmay\u0131 se\u00e7tiler.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, William Jennings Bryan\u2019\u0131 Clarence Darrow ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran \u00fcnl\u00fc Scopes maymun duru\u015fmas\u0131n\u0131 hat\u0131rlay\u0131n. \u00c7iftlik eyaletlerinin k\u00f6ktenci ve Pop\u00fclist kahraman\u0131, \u00fc\u00e7 kez ba\u015far\u0131s\u0131z olan Demokrat ba\u015fkan aday\u0131 Bryan, lise \u00f6\u011frencilerine evrim teorisini \u00f6\u011fretmeye cesaret eden Scopes\u2019un soru\u015fturmas\u0131na liderlik etmi\u015fti. Duru\u015fma, modern medyan\u0131n t\u00fcm dikkatini \u00e7eken ilk tarihi olaylardan biriydi, gazeteci ordular\u0131 duru\u015fma hakk\u0131nda y\u00fcz binlerce kelimeyi gazetelerine her g\u00fcn telgrafla yolluyordu. B\u00fct\u00fcn ulus b\u00fcy\u00fclenmi\u015fti. Ancak t\u00fcm bu yo\u011fun incelemenin ve her iki taraf\u0131n s\u00fcsl\u00fc konu\u015fmalar\u0131n\u0131n alt\u0131nda Darwin\u2019in teorisinin as\u0131l zorlu\u011fu gizliydi.<\/p>\n\n\n\n

Bryan az\u0131msanamayacak bir g\u00f6steri yapt\u0131. Hiddetli bir konu\u015fma ile basit bir insan\u0131n da anlayabilece\u011fi birka\u00e7 rahats\u0131z edici ger\u00e7e\u011fi ortaya koydu. S\u0131radan halk\u0131n bile g\u00f6rebildiklerini g\u00f6remeyen her bilim insan\u0131 d\u00fcped\u00fcz bir aptald\u0131. Muhalefetin g\u00f6r\u00fc\u015flerinin ucuz ve basitle\u015ftirilmi\u015f versiyonlar\u0131yla dalga ge\u00e7ti, herkesi de dalga ge\u00e7meleri i\u00e7in te\u015fvik etti. Bir \u00f6c\u00fc gibi g\u00f6r\u00fcnen, korktu\u011fumuz \u015feyleri art\u0131k korkmam\u0131za gerek kalmayacak aptal bir palya\u00e7oya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi umarak s\u0131kl\u0131kla hafifseriz.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn insanlar\u0131n bilgisayarlar\u0131n jargonunu al\u0131p pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcre uyarlad\u0131klar\u0131n\u0131, ucuzla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 ve s\u0131radanla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131; endi\u015felerini s\u0131radan ve mant\u0131ks\u0131z bir \u00f6c\u00fc ile da\u011f\u0131tt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bir robotla evlenmek ister misiniz? Siz (yaln\u0131zca) k\u00e2\u011f\u0131t bir bant \u00fczerinde k\u0131k\u0131rdayan bir Turing makinesinden mi ibaretsiniz? Dini bir tarikat taraf\u0131ndan ma\u011fdur edildikten sonra \u201cyeniden programlanan\u201d birini tan\u0131yor musunuz? Korku, bilgisayar metaforunun bir\u00e7ok tezah\u00fcr\u00fcnde yeterince a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu da Darwinci metafora duyulan korku gibi yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirilmi\u015f bir kayg\u0131 m\u0131? Bilgisayar metaforunun ger\u00e7eklik pay\u0131 var m\u0131? Bilgisayar bilimi kavramlar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla zihni anlamada \u00f6nemli bir ilerleme kaydettik mi?<\/p>\n\n\n\n

Bilgisayarlar\u0131n zihnin anla\u015f\u0131lmas\u0131na \u00e7ok temel ve \u00e7ok soyut bir katk\u0131s\u0131n\u0131 anlataca\u011f\u0131m. David Hume \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in de\u011fil, kendisi onunla \u00e7ok\u00e7a m\u00fccadele etti\u011fi i\u00e7in Hume\u2019un problemi dedi\u011fim, iyi bilinen ve tamamen kavramsal bir problem var. B. F. Skinner ve Gilbert Ryle\u2019\u0131n son yaz\u0131lar\u0131nda ve daha bir\u00e7oklar\u0131nda bunun versiyonlar\u0131n\u0131 bulabilirsiniz.[4]<\/a> [5]<\/a> Bir zihnin esasen temsiller (representations) i\u00e7eren bir \u015fey oldu\u011funu s\u00f6ylemenin muazzam ve makul bir teorik cazibesi vard\u0131r; bu temsiller an\u0131lar, fikirler, d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve duyumlard\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlara zihinsel temsiller diyelim. Ancak bir temsil, o temsili manip\u00fcle edecek ya da anlayacak bir temsil kullan\u0131c\u0131s\u0131 ya da temsili de\u011ferlendirecek kimse yoksa \u00e7al\u0131\u015fmaz, bir rol oynayamaz. Dolay\u0131s\u0131yla temsil kullan\u0131c\u0131s\u0131 bir zihin olmal\u0131d\u0131r. Ancak zihninizin i\u00e7inde temsiller varsa ve bu temsilleri kullanan k\u00fc\u00e7\u00fck bir temsil kullan\u0131c\u0131s\u0131 varsa, bu temsil kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n zihninde ne var? \u0130\u00e7inde kendi temsil kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131ran daha fazla temsil mi var? Beyindeki k\u00fc\u00e7\u00fck insanlar\u0131n- \u201chomunculi\u201d- beyinlerindeki daha k\u00fc\u00e7\u00fck insanlarla devam eden sonsuz bir gerilemeye mi d\u00fc\u015f\u00fcyoruz? Zihinsel temsil sistemleri fikrinin tamam\u0131 bir\u00e7ok ki\u015fiye devridaim makinesi (perpetual motion machine) fikri gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor: kesinlikle imk\u00e2ns\u0131z bir mekanizma \u2014 mucizevi bir nesne.[6]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bilgisayar bilimi bunu de\u011fi\u015ftirmi\u015f durumda. Sadece yapay zek\u00e2 de\u011fil, genel olarak bilgisayar bilimi; zira bir bilgisayar ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey de\u011filse bile ak\u0131ls\u0131z bir temsil manip\u00fclat\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Belki onlar temsil de de\u011fildirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc zihinleri olan i\u00e7sel temsil kullan\u0131c\u0131lar\u0131na ihtiya\u00e7 duyuyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorlar. Her ne olurlarsa olsunlar burada sonsuz bir gerileme yoktur, zira ger\u00e7ek olan m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve temsil-kullanan mekanizmalar olarak bilgisayarlar ger\u00e7ekten de var. Bu bilgisayarlar\u0131n i\u00e7inde bir \u015feyler var, \u201cveri yap\u0131lar\u0131\u201d ve di\u011fer yeni model \u015feyler \u2014 bunlar kendi kendine anlayabilen (self-understanding) temsiller olarak adland\u0131r\u0131labilirler. Onlar kendilerini anlayan temsiller![7]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi, terimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu bir \u00e7eli\u015fki, kavramlar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a tutars\u0131z bir \u015fekilde birle\u015fmesi gibi g\u00f6r\u00fclebilir. Ancak bir zamanlar atomu b\u00f6lme kavram\u0131n\u0131n da bu kadar \u00e7eli\u015fkili oldu\u011funu hat\u0131rlamal\u0131y\u0131z. Atomlar tan\u0131m gere\u011fi b\u00f6l\u00fcnemezdi. Bug\u00fcn b\u00f6l\u00fcnebilir atom denen \u015feylerin oldu\u011funu \u00f6\u011frendik. (Belki de bug\u00fcn yanl\u0131\u015f adland\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 kabul etmeliyiz, b\u00f6l\u00fcnebilmelerinden ve par\u00e7alar sahip olmalar\u0131ndan dolay\u0131 \u2014 zira Yunancadaki anlam\u0131 bunu reddediyor) Daha yeni bir tarihte \u00f6\u011frendik ki, kendi kendini anlayabilen temsiller gibi \u015feyler var. (Onlar i\u00e7in daha iyi bir isim bulunabilir tabii.) Daha \u00f6nceki zihin teorilerinin \u00e7e\u015fitli \u015f\u00fcpheli zihinsel temsillerine geleneksel olarak atad\u0131\u011f\u0131m\u0131z rolleri yerine getiriyorlar. B\u00f6ylelikle Hume\u2019un problemini olu\u015fturan sonsuz gerileme arg\u00fcman\u0131n\u0131n \u00fcstesinden geliyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Elbette b\u00fct\u00fcn bunlar prensipte belirli bir olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steriyor. Bir insan zihninin nas\u0131l, neden veya hangi a\u00e7\u0131lardan bir bilgisayar gibi olabilece\u011fini s\u00f6ylemiyor. Tek g\u00f6sterdi\u011fi prensipte mekanik, s\u0131n\u0131rl\u0131, ger\u00e7ek zamanl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan ve devridaim makinesi olmayan bir zihin teorisine sahip olabilece\u011fimizdir. H\u00e2l\u00e2 bir\u00e7ok temel kavramsal sorun var (ve Profes\u00f6r McCarthy taraf\u0131ndan bu sorunlar\u0131n m\u00fckemmel bir listesi sunuldu), ancak bunlar \u00fczerinde ilerleme kaydediliyor.<\/p>\n\n\n\n

Peki beynin olas\u0131 \u00f6nemi ile ilgili daha \u00f6nceki sonucum \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, \u201ca\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131\u201d beyin ara\u015ft\u0131rmas\u0131 lehine \u201csaf\u201d yapay zek\u00e2y\u0131 terk etmeli miyiz? Profes\u00f6r Michael Rabin taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya konan bir nedenden dolay\u0131 hay\u0131r. Ka\u00e7 kanal geni\u015fli\u011finde olursa olsun hi\u00e7bir paralel i\u015fleme, bireysel sinir h\u00fccrelerindeki organik molek\u00fcl seviyesine kadar bile olsa hi\u00e7bir mikro minyat\u00fcrle\u015ftirme, hesaplaman\u0131n ger\u00e7ek \u00fcssel patlamas\u0131ndan (genuine exponential explosion), bilgi i\u015flemenin \u201ckombinasyonel patlamas\u0131ndan\u201d ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in yeterli bir hesaplama g\u00fcc\u00fc vermeyecektir. Bu tip bir \u00fcmitsiz fel\u00e7ten ka\u00e7\u0131nman\u0131n tek bir yolu var: ak\u0131ll\u0131 yaz\u0131l\u0131m. Her durumda beynin i\u015flemlerini anlamak i\u00e7in yaz\u0131l\u0131m \u2014 \u201ctamamen formel sistemler\u201d- gerekecektir. Her n\u00f6ronun ve her n\u00f6ron k\u0131sm\u0131n\u0131n t\u00fcm paralel kaynaklar\u0131ndan yararlan\u0131yor olsak bile temsil ve temsil manip\u00fclasyonu stratejilerinin olduk\u00e7a gerekli ekonomilerini nas\u0131l kazand\u0131klar\u0131n\u0131 anlamak zorunda kalaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 insanlar h\u00e2l\u00e2 zihin \u00fczerine bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131s bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 ele alma konusunda korku hissediyor olabilir. Baz\u0131lar\u0131 bizimle ilgili en \u00f6zel ve harika olan \u015feyleri bir \u015fekilde birbirimizden \u00e7alaca\u011f\u0131m\u0131zdan korkuyor olabilir. Baz\u0131 insanlar bu nedenle baz\u0131 \u00f6zel b\u00f6l\u00fcmlerinin \u2014 zihinlerinin- etraf\u0131nda bir t\u00fcr hendek in\u015fa etmek ve onu sonsuza dek bilim taraf\u0131ndan bozulmaz ve dokunulmaz k\u0131lmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir istek hissedebilir. Bu korkuyu hafifletebilmek i\u00e7in s\u00f6yleyebilece\u011fim tek \u015fey, bilimde daha \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fen b\u00fcy\u00fck s\u0131\u00e7ramalara bakarsan\u0131z, olgunun inceli\u011fi, hayret vericili\u011fi ve karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 konusundaki takdirimizi azaltmaktan \u00e7ok daha da artt\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6receksiniz. \u00d6rne\u011fin genetik kod ve i\u015fleyi\u015fi hakk\u0131ndaki bilgimiz \u00fcremenin do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda kendisinden \u00f6nce gelen, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olmayan vitalistik teorilerden \u00e7ok daha muhte\u015fem bir manzara sa\u011flar. Hi\u00e7 ku\u015fkum yok ki zihin hakk\u0131nda iyi bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131s perspektifi teorisine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda (ya da, ula\u015f\u0131rsak) bu sadece bir insan zihninin ne kadar ola\u011fan\u00fcst\u00fc karma\u015f\u0131k ve g\u00fczel oldu\u011funa dair olan en iyimser sezgimizi do\u011frulayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Makale \u00dczerinde Tart\u0131\u015fma<\/p>\n\n\n\n

SORU: Konu\u015fman\u0131zda insanlar\u0131n, insan zihnine olan itibar ve sayg\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 bilgisayarlara dair endi\u015fe veya korku duyduklar\u0131 ve haysiyetlerini korumaya y\u00f6neldikleri gibi bir varsay\u0131m varm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ancak ben genellikle tam aksi davran\u0131\u015f\u0131n sergilendi\u011fini g\u00f6r\u00fcyorum. Bilgisayar uzmanlar\u0131 i\u00e7in bilgisayarlar ve insan de\u011ferleri \u00fczerine at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcyorum ve kat\u0131lanlara d\u00fczenli olarak i\u015fledikleri verilere inan\u0131p inanmad\u0131klar\u0131n\u0131 soruyorum. Hepsi de d\u00fczenli olarak hay\u0131r diyorlar, \u201cBiz sadece bilgi i\u015fleme makinelerini programl\u0131yoruz, \u00e7\u00f6p i\u00e7eri, \u00e7\u00f6p d\u0131\u015far\u0131, ama yine de yapmaya devam ediyoruz.\u201d Bilgisayar programlar\u0131n\u0131 olu\u015fturan modellere sayg\u0131 duymayan y\u00f6neticiler k\u00f6t\u00fc veriler oldu\u011funu biliyorlar, ancak bilgisayar bunu s\u00f6yl\u00fcyor, bu y\u00fczden do\u011frudan onu kullanmak daha kolay geliyor. B\u00f6ylece kendimizi \u00f6l\u00e7t\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ve kendimizi daha \u00fcst\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir \u015fey olmak yerine bunlar, derin d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi durdurmak i\u00e7in neredeyse bir bahane haline geliyor. Bu g\u00f6zlemlerin teorinizle nas\u0131l bir ili\u015fkisi oldu\u011funu merak ediyorum.<\/p>\n\n\n\n

D.C. DENNETT: Bence \u00f6nemli bir sorunu ortaya koydunuz. \u0130ki g\u00fcn \u00f6nce uzman sistemlerden bahsedildi. Uzman sistemler genellikle \u00e7ok etkileyici sistemler ve \u00e7ok say\u0131da insan, uzman olmayanlarla birlikte, \u00e7ok yak\u0131nda onlarla g\u00fcnl\u00fck olarak etkile\u015fime girecek. \u0130nsanlar\u0131n bu sistemlere asl\u0131nda sahip olduklar\u0131ndan \u00e7ok daha fazla zek\u00e2 atfetme konusunda sevimli ama ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir e\u011filimleri var. Bence insanlar\u0131n uzman sistemlerin s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 hakk\u0131nda bilgi sahibi olmalar\u0131 ve bunlar\u0131n maskesinin nas\u0131l kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeleri sosyal a\u00e7\u0131dan son derece \u00f6nemli. S\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ve eksikliklerini nas\u0131l bulacaklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeliler, b\u00f6ylece bu k\u00f6kl\u00fc, do\u011fal, yorumlay\u0131c\u0131 e\u011filim (Profes\u00f6r Turkle\u2019\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklarda bile g\u00f6zledi\u011fi e\u011filim) bizi bu sistemlerin olduklar\u0131ndan \u00e7ok daha g\u00fcvenilir ve sorumluluk pozisyonlar\u0131na yerle\u015ftirilmeye lay\u0131k olduklar\u0131n\u0131 varsaymaya y\u00f6nlendirmez.<\/p>\n\n\n\n

SORU: Benim sorum kendini kendini anlayabilen temsil fikri hakk\u0131nda. Bu nosyon beni olduk\u00e7a heyecanland\u0131rd\u0131. Bunun i\u00e7in halihaz\u0131rda var olan bir felsefi teoriyi kullanmak iyi bir fikir olmaz m\u0131? \u00d6zellikle Ludwig Wittgenstein\u2019\u0131n Felsefi Soru\u015fturmalar\u2019\u0131nda form\u00fcle edilen teorisini, bunun i\u00e7in dil oyunlar\u0131 kavram\u0131n\u0131 kullanmay\u0131 kastediyorum. Bu iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131 olmaz m\u0131yd\u0131?<\/p>\n\n\n\n

D.C. DENNETT: San\u0131r\u0131m verebilece\u011fim en iyi cevap \u201cEvet, bu iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131yd\u0131,\u201d olur. Yani, y\u0131llard\u0131r bilgisayar sistemlerinde temsil \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlar muhtemelen bu noktada Wittgenstein\u2019\u0131n teorilerinden faydalanm\u0131\u015flard\u0131r. \u015eimdi Wittgenstein\u2019\u0131n Felsefi Soru\u015fturmalar\u2019\u0131na d\u00f6n\u00fcp dil oyunlar\u0131 fikri ile daha fazlas\u0131n\u0131 yapmakla kazan\u0131lacak daha \u00e7ok \u015fey olabilir. Elbette, aile benzerlikleri ve tan\u0131mlar\u0131n imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve gereksizli\u011fi hakk\u0131ndaki fikirlerinden baz\u0131lar\u0131 yapay zek\u00e2 projesinin bir k\u0131sm\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynayabilir. Emin de\u011filim.<\/p>\n\n\n\n

YORUM: Yapay zek\u00e2 toplulu\u011funun bu teorinin f\u0131rsatlar\u0131ndan haberdar oldu\u011fundan \u015f\u00fcpheliyim.<\/p>\n\n\n\n

D.C. DENNETT: Belki de ben a\u015f\u0131r\u0131 iyimserim. Yapay zek\u00e2 alan\u0131nda asl\u0131nda felsefe hakk\u0131nda \u00e7ok \u015fey okumu\u015f ve olduk\u00e7a donan\u0131ml\u0131 insanlar mevcut, elbette bunun tersi insanlar da.<\/p>\n\n\n\n

YORUM: Modelinizi anlamakta zorluk \u00e7ekmiyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc bir atom temelde fiziksel bir model ve tabii ki fiziksel model par\u00e7alar\u0131na ayr\u0131labilir ya da ayr\u0131lamaz. Ama ikinci modeliniz psikolojik bir model ve belki de psikolojik bir modeli b\u00f6lebilece\u011finizi anlamak i\u00e7in filozof olmal\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

D.C. DENNETT: Bir atomun basit bir nokta oldu\u011fu fikrinden uzakla\u015f\u0131p bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce onu nas\u0131l b\u00f6lebilece\u011fimizi g\u00f6rebiliriz. Bir fikrin par\u00e7alara sahip olmas\u0131 fikri asl\u0131nda baya\u011f\u0131 eski bir fikirdir ve Hume, Locke, Berkeley ve Descartes\u2019ta bulunabilir. \u00d6rne\u011fin, karma\u015f\u0131k fikirlerin basit fikirlerden olu\u015fan molek\u00fcller oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen Locke\u2019u ele alal\u0131m. Ama bu, psikolojik s\u00fcre\u00e7leri ve durumlar\u0131 b\u00f6lmenin yanl\u0131\u015f bir yolu. T\u00fcm anlay\u0131\u015f\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131yor. Bilgisayar biliminin temel anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7 duyulan temsil ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n farkl\u0131 bir t\u00fcrde olmas\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Temsil ve temsil kullan\u0131c\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki engeli a\u015f\u0131yor. Ama bu noktay\u0131 bir dakika i\u00e7inde hakk\u0131n\u0131 vererek netle\u015ftirebilece\u011fimi sanm\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

SORU: Genetik m\u00fchendisli\u011finin rol\u00fc hakk\u0131ndaki fikrinizi merak ediyorum- bilgisayar devriminin yan\u0131 s\u0131ra muhtemelen en muhte\u015fem devrim; \u00e7\u00fcnk\u00fc yeni ya\u015fam formlar\u0131 yaratmaya, organik \u00fcremeye, insan par\u00e7alar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 oldu ve belki de insan beyni olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyde neler oldu\u011fu konusunda bize gelecekte daha fazla \u0131\u015f\u0131k tutacak.<\/p>\n\n\n\n

D.C. Dennett: Eskiden bir \u015fey yap\u0131yorsan\u0131z onu anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z s\u00f6ylenirdi. Bu eskiden do\u011fruydu \u00e7\u00fcnk\u00fc bir \u015feyler yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ellerimizi yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyin \u00fcst\u00fcnde tutard\u0131k ve her par\u00e7as\u0131n\u0131 biz yapard\u0131k. Ancak her zaman bu kural\u0131n m\u00fckemmel bir istisnas\u0131n\u0131 biliyorduk: \u00c7ocuk yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, bir anlamda onlar\u0131 siz yapm\u0131\u015f olman\u0131za ra\u011fmen, bu onlar\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z anlam\u0131na gelmez- \u00e7\u00fcnk\u00fc siz onlar\u0131 do\u011fru \u015fekilde yapmad\u0131n\u0131z. T\u00fcm par\u00e7alar\u0131n prensiplerini anlamay\u0131 i\u00e7eren pratik bir in\u015fa de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi, genetik m\u00fchendisli\u011fi genlerin pratik in\u015fas\u0131 olabilir; ancak genetik y\u00f6nerge alt\u0131ndaki geli\u015fim h\u00e2l\u00e2 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bir gizem ve genetik m\u00fchendisli\u011finden insan beyninin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda normal \u015fekilde daha fazla bebek yapmaktan daha fazla i\u00e7g\u00f6r\u00fc elde edece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

Yan yana ger\u00e7ekle\u015fen bu iki devrimin toplumsal \u00f6nemine gelince, kestirme yollarla haber ald\u0131\u011f\u0131m t\u00fcm bas\u0131n temsilcileri ve bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015fleri bilgisayar devriminin genetik devrimden daha b\u00fcy\u00fck bir toplumsal etkiye sahip olaca\u011f\u0131na i\u015faret ediyor ama bu konuda hakl\u0131 oldu\u011fumu ummal\u0131 m\u0131y\u0131m, bilmiyorum.<\/p>\n\n\n\n

[1]<\/a> Bir mandarin \u00c7in, Kore ve Vietnam tarihinde bir bilgin ve b\u00fcrokrat olan ki\u015fiydi. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> ABBOTT, E. A. 1962. Flatland: A Romance of Many Dimensions. Blackwell. Oxford, England.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> MONOD, J. 1971. Chance and Necessity: 69. Vintage\/Random House. New York, N.Y.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> SKINNER, B. F. 1964. Behaviorism at fifty. In Behaviorism and Phenomenology. T. Wann, Ed.: 79\u2013108. University of Chicago Press. Chicago, Ill.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> RYLE, G. 1949. The Concept of Mind. Hutchinson. London, England.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Hume\u2019un Problemi olarak adland\u0131r\u0131lan arg\u00fcman \u015fu \u015fekilde de ifade edilebilir: Bir temsil, temsil edilene i\u015faret eden bir sembold\u00fcr. \u00d6rne\u011fin bir isim o ismin sahibini temsil edebilir, ya da bir foto\u011fraf o foto\u011fraftaki ki\u015finin bir temsili olabilir. Temsiller temsil edilenden ba\u011f\u0131ms\u0131z sembollerdir ve neyin bir temsil oldu\u011fu o temsilin kullan\u0131c\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla temsillerin birer temsil olabilmeleri i\u00e7in onlar\u0131 temsil olarak g\u00f6rebilecek ya da kullanabilecek zihin sahibi bir varl\u0131\u011fa ihtiya\u00e7 vard\u0131r; temsilleri kullanabilen bir zihin olmad\u0131k\u00e7a ne bir ismin ne bir foto\u011fraf\u0131n ne de herhangi bir sembol\u00fcn bir \u015feyi temsil etti\u011fi s\u00f6ylenebilir \u00e7\u00fcnk\u00fc temsiller kendi ba\u015flar\u0131na anlamdan ve i\u015faretten yoksundurlar. E\u011fer zihnin i\u00e7erisinde yer alan zihinsel temsiller varsa bu temsilleri bir temsil olarak kullanabilecek, o zihin i\u00e7erisinde yer alan zihin sahibi bir temsil kullan\u0131c\u0131s\u0131 olmas\u0131 gerekir; zihin sahibi bir varl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7erisindeki bir temsil kullan\u0131c\u0131s\u0131, zihin sahibi bir insanc\u0131k, bir homunculus. E\u011fer durum b\u00f6yleyse zihin sahibi homunculus\u2019un da zihninde zihin sahibi bir homunculus olmas\u0131 gerekir ki bu bizi sonsuz gerilemeye g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla zihnin temsiller i\u00e7eren bir sistem oldu\u011fu iddias\u0131 makul g\u00f6r\u00fcnmemektedir. (\u00e7.n.)<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Bahsedilen bilgisayar bilimlerinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yeni bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ise Turing makinelerinin i\u015fleme tarz\u0131yla ilgilidir ve bili\u015fsel bilimler i\u00e7erisinde \u0130\u015flemsel Zihin Teorisi(Computational Theory of Mind) olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu teoriye g\u00f6re insan zihni (veya herhangi bir zihin) anlam bar\u0131nd\u0131rmaktan ziyade sembol manip\u00fclasyonu yapan bir bilgisayard\u0131r; insan zihninin \u00e7al\u0131\u015fma prensibi bilgisayarlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma prensibi ile ayn\u0131d\u0131r. Sembol manip\u00fclasyonu i\u015flemi belirli kurallar e\u015fli\u011finde icra edilir, \u00f6rne\u011fin \u201cSocrates isa man\u201d (Sokrates insand\u0131r), \u201cEvery man is mortal\u201d (B\u00fct\u00fcn insanlar \u00f6l\u00fcml\u00fcd\u00fcr) sembol dizileri bir i\u015flemciye uygun yaz\u0131l\u0131m verildi\u011finde ilk dizideki \u201cisa\u201d sembol\u00fcnden \u00f6nce gelen \u201cSocrates\u201d dizisini, ikinci diziden de \u201cismortal\u201d dizisini al\u0131p \u201cSocrates ismortal\u201d (Sokrates \u00f6l\u00fcml\u00fcd\u00fcr) dizisini \u00fcretebilir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu mant\u0131ksal \u00e7\u0131kar\u0131m \u201cSocrates\u201d ve \u201cman\u201d gibi dizilerin neyi temsil etti\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yaln\u0131zca belirli kurallar icra edilerek ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu durumda bilgisayarlar\u0131n temsil gibi yap\u0131lar kullanmadan yaln\u0131zca sembol manip\u00fclasyonu yoluyla mant\u0131ksal bir \u00e7\u0131kar\u0131m yapabilece\u011fi, e\u011fer ba\u015fka programlar veya kural dizileri de sa\u011flan\u0131rsa farkl\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131mlar, aritmetik i\u015flemler, karar verme s\u00fcre\u00e7leri gibi i\u015flevleri t\u0131pk\u0131 bir insan\u0131n g\u00fcnl\u00fck hayatta yapt\u0131\u011f\u0131 gibi yerine getirebilece\u011fi iddia edilir. Dennett da burada kendi kendine anlayan temsiller derken bilgisayar i\u00e7erisinde yer alan toplu sembolleri, sonsuz bir gerilemeye yol a\u00e7mayan veri yap\u0131lar\u0131 gibi nesneleri kastediyor.<\/p>\n\n\n\n

Turing Makineleri hakk\u0131nda daha fazla bilgi edinmek i\u00e7in: https:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/turing-machine\/,<\/a> \u0130\u015flemsel Zihin Teorisi i\u00e7in: https:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/computational-mind\/<\/a> sitelerinde yer alan makalelere bak\u0131labilir. (\u00e7.n.)<\/p>","protected":false},"featured_media":1815,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[280,286,97,98,766,93,262,691,221,281,771,767,772,74,220,282,76,482,75,765,261,177,351,726,100,96,176],"kategori":[305],"class_list":["post-1814","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilgisayar","event_publishing_tags-bilgisayar-bilimi","event_publishing_tags-bilim","event_publishing_tags-bilim-felsefesi","event_publishing_tags-bilis-felsefesi","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-bilim-felsefesi","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-computation","event_publishing_tags-computer","event_publishing_tags-computer-metaphor","event_publishing_tags-daniel-dennett","event_publishing_tags-dennett","event_publishing_tags-felsefe","event_publishing_tags-hesaplama","event_publishing_tags-islemleme","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-philmind","event_publishing_tags-philosophy","event_publishing_tags-philosophy-of-cognition","event_publishing_tags-philosophy-of-cognitive-science","event_publishing_tags-philosophy-of-mind","event_publishing_tags-philosophy-of-science","event_publishing_tags-philsci","event_publishing_tags-science","event_publishing_tags-zihin","event_publishing_tags-zihin-felsefesi","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1814\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1815"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1814"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}