{"id":1810,"date":"2020-07-05T15:00:43","date_gmt":"2020-07-05T15:00:43","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1810"},"modified":"2025-08-13T19:27:52","modified_gmt":"2025-08-13T19:27:52","slug":"felsefe-olarak-yapay-yasam-daniel-dennett","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/felsefe-olarak-yapay-yasam-daniel-dennett\/","title":{"rendered":"Felsefe Olarak Yapay Ya\u015fam \u2014 Daniel Dennett"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0Artificial Life as Philosophy<\/a><\/p>\n\n\n\n

Filozoflar\u0131n Yapay Ya\u015fam (Artificial Life) ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda takip edebilecekleri muhtemel iki yol vard\u0131r: Yapay Ya\u015fam\u2019\u0131 yeni bir felsefe tarz\u0131 ya da yaln\u0131zca geleneksel y\u00f6ntemlerle y\u00f6nelebilecekleri, felsefenin u\u011fra\u015fmaya de\u011fer yeni bir nesnesi olarak g\u00f6rebilirler. Peki Yapay Ya\u015fam yeni bir felsefi y\u00f6ntem olarak m\u0131 yoksa yeni bir fenomen olarak m\u0131 daha iyi g\u00f6r\u00fclebilir? Her iki se\u00e7ene\u011fi se\u00e7mek i\u00e7in de ge\u00e7erli sebepler olabilir ama ben filozoflar\u0131n ilk se\u00e7ene\u011fe \u015fans tan\u0131malar\u0131, bu se\u00e7ene\u011fi daha \u00f6nemli ve umut verici olarak g\u00f6rmeleri konusunda \u0131srarc\u0131y\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Filozoflar her zaman \u00e7e\u015fitli varsay\u0131mlarla neyin m\u00fcmk\u00fcn, gerekli ya da imkans\u0131z oldu\u011funa dair nihai karar\u0131n verildi\u011fini kabul ettikleri d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyleriyle u\u011fra\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Filozoflar\u0131n bu y\u00f6ntemlerle vard\u0131klar\u0131 sonu\u00e7lar, herkesin bildi\u011fi gibi pek de ikna edici de\u011fildir. Bunlar \u00e7e\u015fitli karma\u015f\u0131k senaryolarda \u201cmant\u0131kl\u0131\u201d ya da \u201ca\u015fikar\u201d olabilen, ger\u00e7ek bir kavray\u0131\u015f\u0131n eseri olmaktan ziyade, genellikle filozofun hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn, \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n\u0131n ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcnleri olan sonu\u00e7lard\u0131r. Yapay Ya\u015fam t\u0131pk\u0131 ebeveyni olan disiplin Yapay Zeka gibi, bir t\u00fcr felsefe olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir- yaln\u0131zca kendi d\u00fc\u015f\u00fcnsel s\u00fcre\u00e7lerinin akt\u00f6r\u00fc olan bir insan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn \u00e7aresiz zihnine asla uygulanamayacak \u015fartlarda, detayl\u0131ca tasarlanm\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyleri olu\u015fturulup test edilen bir disiplin olarak. K\u0131sacas\u0131, Yapay Ya\u015fam ara\u015ft\u0131rmas\u0131 sonsuz bir karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sahip \u00f6n eklemeli d\u00fc\u015f\u00fcnce deneylerinin olu\u015fturulmas\u0131d\u0131r. Bu deneysel tarz, felsefenin esas meselesini te\u015fkil eden ve kavramsal ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in veri olarak kullan\u0131lmas\u0131 gereken bir\u00e7ok sezginin veya \u00f6nsezinin do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f oldu\u011funa karar vermenin harika bir yoludur. S\u00f6z konusu f\u0131rsat\u0131 g\u00f6ren her filozof, hangi soyutlama d\u00fczeyiyle ilgilendi\u011fi fark etmeksizin, bu alana dalmak isteyecek ve kavramlar\u0131 bilgisayarlar\u0131n benzetimdeki (simulation) ustal\u0131\u011f\u0131ndan yararlanarak ele almak i\u00e7in kollar\u0131 s\u0131vayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, belki de baz\u0131 filozoflar Yapay Ya\u015fam alan\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm gibi g\u00f6rmeyecektir. De\u011ferlendirmeme kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacaklar ya da bu de\u011ferlendirmenin baz\u0131 varsay\u0131mlar\u0131 ve imalar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden endi\u015feleneceklerdir. B\u00f6ylelikle onlar i\u00e7in Yapay Ya\u015fam; yaln\u0131zca felsefi analize, ele\u015ftiriye, savunmaya, kategorize edilmeye ihtiya\u00e7 duyan bir ba\u015fka tart\u0131\u015fmal\u0131 nesne olarak ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Peki Yapay Ya\u015fam inanc\u0131n\u0131n n<\/em> say\u0131daki tan\u0131mlay\u0131c\u0131 doktrinleri nelerdir ve bunlar\u0131 savunmak ya da ele\u015ftirmek i\u00e7in ne s\u00f6ylenebilir? Halihaz\u0131rda, G\u00fc\u00e7l\u00fc Yapay Zeka\u2019n\u0131n herhangi bir zekadan ya da bir Zay\u0131f Yapay Zeka t\u00fcr\u00fcnden ay\u0131rt edilip edilemeyece\u011fi ile ilgili heyecanl\u0131 tart\u0131\u015fma felsefe koridorlar\u0131nda yank\u0131lanmakta. Alan\u0131n pop\u00fcler yan\u0131lg\u0131lar\u0131n\u0131 belirlemek ve onlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak, her iki taraf\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 h\u0131rsl\u0131 partizanlar\u0131na bir ders vermek, alanda yap\u0131lan i\u015flerin ger\u00e7ek \u00fcr\u00fcnlerini ortaya koymak ve olas\u0131 ihtimalleri a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturabilmek ad\u0131na i\u015fe yarar \u00e7al\u0131\u015fmalar oldu\u011fu ku\u015fkusuz. Ancak bununla birlikte, filozoflar\u0131n bu alana yapacaklar\u0131 katk\u0131lar\u0131n bask\u0131n gelerek kavramsal bir erk rol\u00fcn\u00fc almalar\u0131 da utan\u00e7 verici olurdu.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer Yapay Ya\u015fam\u2019\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 geni\u015f\u00e7e \u00e7izersek, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u015fimdiden \u00f6nemli anlay\u0131\u015flar kazand\u0131rmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 biyoloji, bilim ve zihin felsefelerinde hatta metafizikte ve etikte geleneksel felsefi problemler kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Conway\u2019in Hayat Oyunu\u2019nun[1]<\/a> nispeten basit bir atas\u0131 bile nedensellik, a\u00e7\u0131klama seviyeleri, zamanla kazan\u0131lan kimlik, ceteris paribus<\/em> (di\u011fer b\u00fct\u00fcn de\u011fi\u015fkenleri sabit tutan) tarz\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme ve di\u011fer konular hakk\u0131ndaki geleneksel sorulara dair bir anlay\u0131\u015f geli\u015ftirir.[2]<\/a> Peki ya i\u015f birli\u011finin evriminin olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na dair Hobbes\u00e7u, salt betimleyici hikayeler (just-so stories) savunulabilir mi?[3]<\/a> Axelrod\u2019un \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, kesinlikle zengin bir ara\u015ft\u0131rma gelece\u011fine i\u015faret ediyor. \u0130leti\u015fim hangi ko\u015fullar alt\u0131nda, grup bireyleri aras\u0131ndaki etkile\u015fimin bir \u00f6zelli\u011fi olarak ortaya \u00e7\u0131kar (\u00e7\u0131kabilirdi, \u00e7\u0131kacakt\u0131, \u00e7\u0131kmal\u0131, \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn)? Amip benzeri basit otomatlardan tan\u0131mlanabilir hedeflere, inan\u00e7lara vb. sahip kasti davran\u0131\u015f g\u00f6steren sistemlere uzanan kademeli bir k\u00f6pr\u00fc kurabilir miyiz? Felsefi ilgiyi a\u00e7\u0131\u011fa vuran bu tip sorular biyolojinin tad\u0131na doyulmaz kavramsal sorular\u0131yla kusursuzca kayna\u015f\u0131yor: Neden cinsiyet var? Evrimsel trendlerle ilgili hipotezleri form\u00fcle etmek i\u00e7in kullanabilece\u011fimiz sabitlenebilir \u00f6l\u00e7ekler ve karma\u015f\u0131kl\u0131k, tasar\u0131m ya da uyumluluk \u00f6l\u00e7\u00fcleri var m\u0131? Hangi ko\u015fullarda bireylerin aksine gruplar\u0131n kaderi evrimde belirleyici bir rol oynar? Bir birey nedir? Liste b\u00f6ylece uzay\u0131p gidiyor.<\/p>\n\n\n\n

Yapay Ya\u015fam, filozoflara \u00e7a\u011fda\u015f felsefede belirgin bir \u015fekilde yer alan noktalara meydan okuyan veya onlar\u0131 tasvir eden bir y\u0131\u011f\u0131n \u00f6rnek vermektedir. Filozoflar alanla tan\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a ve aktif olarak alan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na dald\u0131k\u00e7a, erken \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n felsefi \u00fcr\u00fcnlerinin meyve sinekleri gibi katlanarak \u00e7o\u011falaca\u011f\u0131n\u0131 umuyorum. Sonu\u00e7ta bir filozofun al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na daha iyi hitap eden bir alan tasarlamak zor olurdu. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7eklerin bir\u00e7o\u011funu <\/em>kendiniz uydurman\u0131z gerekiyor! Bu her filozofun bildi\u011fi gibi, kavramsal ara\u015ft\u0131rmalar a\u00e7\u0131s\u0131ndan kabul edilebilir bir durum.<\/p>\n\n\n\n

[1]<\/a> Hayat oyunu 1970’te \u0130ngiliz matematik\u00e7i Horton Conway taraf\u0131ndan geli\u015ftirirmi\u015f bir h\u00fccresel otomatt\u0131r. Daha fazla bilgi ve denemek i\u00e7in https:\/\/bitstorm.org\/gameoflife\/<\/a> ziyaret edilebilir. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Dennett, D. C. (1991). Real patterns. Journal ofPhilosophy, 88, 27\u201351.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Just-so stories kavram\u0131n\u0131n bilimde ve felsefedeki kullan\u0131m\u0131: K\u00fclt\u00fcrel bir pratik, biyolojik bir \u00f6zellik, ya da insan\u0131n ve di\u011fer canl\u0131lar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 hakk\u0131nda verilen, test edilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan, hikaye tarz\u0131nda a\u00e7\u0131klama. Kaynak i\u00e7in t\u0131klay\u0131n\u0131z<\/a>.<\/p>","protected":false},"featured_media":1811,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[479,426,84,762,94,766,93,262,63,101,764,691,767,750,348,580,340,394,765,261,761,425,763,61,749,349],"kategori":[305],"class_list":["post-1810","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-ai","event_publishing_tags-artificial","event_publishing_tags-artificial-intelligence","event_publishing_tags-artificial-life","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilis-felsefesi","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-bilim-felsefesi","event_publishing_tags-biology","event_publishing_tags-biyoloji","event_publishing_tags-biyoloji-felsefe","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-daniel-dennett","event_publishing_tags-hayat","event_publishing_tags-intelligence","event_publishing_tags-life","event_publishing_tags-philosophy-of-artificial-intelligence","event_publishing_tags-philosophy-of-biology","event_publishing_tags-philosophy-of-cognition","event_publishing_tags-philosophy-of-cognitive-science","event_publishing_tags-philosophy-of-life","event_publishing_tags-yapay","event_publishing_tags-yapay-yasam","event_publishing_tags-yapay-zeka","event_publishing_tags-yasam","event_publishing_tags-zeka","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1810","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1810\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1811"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1810"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}