{"id":1806,"date":"2020-06-27T15:00:01","date_gmt":"2020-06-27T15:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1806"},"modified":"2025-08-13T19:25:02","modified_gmt":"2025-08-13T19:25:02","slug":"bilgi-islem-makineleri-ve-zeka-alan-turing-1950","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/bilgi-islem-makineleri-ve-zeka-alan-turing-1950\/","title":{"rendered":"Bilgi \u0130\u015flem Makineleri ve Zeka \u2014 Alan Turing (1950)"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0Computing Machinery and Intelligence<\/a><\/p>\n\n\n\n

Preface<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndaki teknolojik geli\u015fmelerin ve bununla beraber ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131n, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, genel olarak hayat\u0131n de\u011fi\u015fiminde en etkili olan birka\u00e7 isimden biri denebilir, Alan Mathison Turing i\u00e7in. 1912 do\u011fumlu olan Turing hakk\u0131nda gerek T\u00fcrk\u00e7e\u2019de gerekse \u0130ngilizce ba\u015fta olmak \u00fczere pek \u00e7ok dilde \u00e7e\u015fitli kaynaklar bulmak m\u00fcmk\u00fcn, dolay\u0131s\u0131yla bu \u00f6ns\u00f6zde bizim meram\u0131m\u0131z, onun ya\u015fam\u0131na dair detaylardan ziyade neden bu \u00e7eviriyi yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00f6n\u00fcnde olacak.<\/p>\n\n\n\n

Alan Turing\u2019in formel, matematiksel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan hareketle geli\u015ftirdi\u011fi ve bu makalede izah etti\u011fi, felsefi sonu\u00e7lar\u0131yla beraber ele ald\u0131\u011f\u0131 \u201cMakineler d\u00fc\u015f\u00fcnebilir mi?\u201d sorusu ve buna verdi\u011fi cevap uzun y\u0131llar i\u00e7in yapay zeka ve bili\u015fsel bilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n metodunu, perspektifini, temel varsay\u0131mlar\u0131n\u0131 etkiledi ve etkilemeye devam ediyor. Bug\u00fcn bu alanlarda \u201ckapsaml\u0131\u201d herhangi bir \u015fey yaz\u0131l\u0131yorken, Turing\u2019ten bahsedilmemesi pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Buna mukabil Turing hakk\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u00e7e\u015fitli metinler bulunabilse de, esas\u0131nda \u00e7ok merakl\u0131 bir lise \u00f6\u011frencisinin okuyup da anlayaca\u011f\u0131 d\u00fczeyde olan bu makalenin bir T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisi, bizim bildi\u011fimiz kadar\u0131yla yok. Biz bunun bir eksiklik oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk.<\/p>\n\n\n\n

Bu tarz bir ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeye, bu alanlarla ilgilenen insanlar\u0131n zaten \u0130ngilizce bildi\u011fi, b\u00f6ylesi bir \u00e7evirinin gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde bir itiraz ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. Fakat bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi bir iki ad\u0131m daha ilerletti\u011fimizde neredeyse t\u00fcm \u00e7eviri faaliyetlerini kapsayaca\u011f\u0131ndan, \u00e7evirinin as\u0131l amac\u0131n\u0131n bilgiyi ilgili kimselere de\u011fil de, daha ziyade sosyal medyaya, g\u00fcndelik dergilere, \u00e7e\u015fitli bloglara, arkada\u015f ortamlar\u0131na vs. ula\u015ft\u0131rmak, ilgilenmeyenlerin de dikkatini yakalamak oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Bu ba\u011flamda, Turing\u2019in bu \u201c\u00e7a\u011f a\u00e7\u0131p \u00e7a\u011f kapayan\u201d makalesinin T\u00fcrk\u00e7e\u2019de olmas\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel bir ehemmiyetinin ve uzun vadeli etkisinin oldu\u011funa inan\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

Son olarak 7 Haziran Turing\u2019in \u00f6l\u00fcm y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcyken, 23 Haziransa onun do\u011fum g\u00fcn\u00fc. Fakat bunun yan\u0131 s\u0131ra, bug\u00fcn, 27 Haziran ve 2020 y\u0131l\u0131 Onur Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc bug\u00fcn ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor ve biz biliyoruz ki, Alan Turing cinsel y\u00f6nelimi ve\/ya kimli\u011fi dolay\u0131s\u0131yla ayr\u0131\u015ft\u0131rmaya maruz kalm\u0131\u015f, ba\u015fta bilim insanlar\u0131 olmak \u00fczere, t\u00fcm bireyler i\u00e7in bir sembol. Bu sebeple, \u00e7evirimizi bu g\u00fcnde yay\u0131nlamay\u0131 tercih ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Umuyoruz ki, bu \u00e7eviri hem T\u00fcrkiye\u2019deki bilim ve d\u00fc\u015f\u00fcnce ekolojisine hem de LGBTQ fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131na bir katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n

Keyifli okumalar!
CogIST<\/p>\n\n\n\n

1. Taklit Oyunu<\/em>[1]<\/em><\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n

\u201cMakineler d\u00fc\u015f\u00fcnebilir mi?\u201d sorusunu de\u011ferlendirmeyi \u00f6neriyorum. Bu de\u011ferlendirmeye \u2018makine\u2019 ve \u2018d\u00fc\u015f\u00fcnme\u2019 tabirlerinin tan\u0131mlanmas\u0131yla ba\u015flanmal\u0131. Tan\u0131mlar, kelimelerin normal kullan\u0131mlar\u0131na olabildi\u011fince uygun bir \u00e7er\u00e7eveyle kullan\u0131labilir, ancak bu tutum tehlikelidir. E\u011fer \u2018makine\u2019 ve \u2018d\u00fc\u015f\u00fcnmek\u2019 kelimelerinin anlamlar\u0131 genellikle kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 hallerinden \u00e7\u0131kar\u0131lacaksa, \u201cMakineler d\u00fc\u015f\u00fcnebilir mi?\u201d sorusunun anlam ve cevab\u0131n\u0131n bir kamuoyu yoklamas\u0131 gibi istatistiksel bir ara\u015ft\u0131rmada aranmas\u0131ndan ka\u00e7mak zor olacakt\u0131r. Oysa bu sa\u00e7mad\u0131r. B\u00f6yle bir tan\u0131mlamaya giri\u015fmektense, soruyu daha berrak say\u0131labilecek ve asl\u0131yla yak\u0131ndan ili\u015fkili bir ba\u015fka bi\u00e7imde ifade edece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n

Sorunun yeni \u015fekli, \u2018taklit oyunu\u2019 dedi\u011fimiz bir oyunla a\u00e7\u0131klanabilir. Bu oyun bir erkek (A), bir kad\u0131n (B) ve hangi cinsiyetten oldu\u011fu fark etmeyen bir sorgulayan \u00a9 ile oynan\u0131yor. Sorgulayan, di\u011fer ikisinden ayr\u0131 bir odada duruyor. Oyunun amac\u0131, sorgulayan\u0131n di\u011ferlerinden hangisinin kad\u0131n, hangisinin erkek oldu\u011funu saptamas\u0131. Onlar\u0131 X ve Y etiketleriyle biliyor ve oyunun sonunda \u201cX, A\u2019d\u0131r ve Y, B\u2019dir\u201d ya da \u201cX, B\u2019dir ve Y, A\u2019d\u0131r\u201d cevaplar\u0131ndan birini veriyor. Sorgulayan\u0131n A ve B\u2019ye soru sormas\u0131na izin veriliyor. B\u00f6ylece:<\/p>\n\n\n\n

C: X\u2019in bana sa\u00e7\u0131n\u0131n uzunlu\u011funu s\u00f6ylemesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi, X\u2019in asl\u0131nda A oldu\u011funu varsayal\u0131m; bu durumda A\u2019n\u0131n cevap vermesi gerekir. Oyunda A\u2019n\u0131n hedefi C\u2019yi cinsiyet tahmininde yan\u0131ltmak oldu\u011fu i\u00e7in, cevab\u0131 \u015f\u00f6yle olabilir:<\/p>\n\n\n\n

\u201cSa\u00e7lar\u0131m bukleli ve en fazla yakla\u015f\u0131k dokuz in\u00e7 uzunlu\u011funda.\u201d<\/p>\n\n\n\n

A ve B\u2019nin sesleri sorgulayana ipucu vermesin diye yan\u0131tlar yaz\u0131l\u0131, hatta bas\u0131l\u0131 \u015fekilde verilmelidir. \u0130deal olan iki oda aras\u0131nda yaz\u0131c\u0131l\u0131 telgraf ile ileti\u015fim kurulmas\u0131d\u0131r. Yahut, soru ve cevaplar bir arac\u0131yla iletilebilir. Bu oyundaki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc oyuncunun (B) hedefi, sorgulayana yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r. B i\u00e7in muhtemelen en iyi strateji do\u011fru cevaplar vermektir. \u201cKad\u0131n olan benim, onu dinleme!\u201d gibi s\u00f6ylemler de kullanabilir; ancak bu, erke\u011fin de benzer iddialarda bulunabilmesi nedeniyle i\u015fe yaramayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi, \u201cBir makine A\u2019n\u0131n yerini alsa ne olurdu?\u201d diye soruyoruz. Sorgulayan, bu oyunu bir erkek ve kad\u0131nla oynad\u0131\u011f\u0131ndaki kadar s\u0131k yanl\u0131\u015f karar verir miydi? Bu sorular, esas sorumuz \u201cMakineler d\u00fc\u015f\u00fcnebilir mi?\u201d sorusunun yerini tutmakta.<\/p>\n\n\n\n

2. Yeni Sorunun Ele\u015ftirilmesi<\/em><\/p>\n\n\n\n

Birisi \u201cBu yeni sorunun cevab\u0131 nedir?\u201d sorusu kadar, \u201cBu yeni sorunun cevab\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmaya de\u011fer mi?\u201d sorusunu da sorabilir. Bir sonsuz gerileme (infinite regress) durumu olu\u015fmas\u0131n diye fazla uzatmadan, son sorunun cevab\u0131n\u0131 arayal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Yeni problem, insan\u0131n fiziksel ve akli kapasiteleri aras\u0131na yeterince keskin bir hat \u00e7ekiyor. Hi\u00e7bir m\u00fchendis ya da kimyager, insan cildinden ay\u0131rt edilemeyen bir materyal \u00fcretebilece\u011fini iddia etmiyor. Bunun bir g\u00fcn yap\u0131labilece\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn; ancak materyalin icat edildi\u011fini varsaysak dahi, bir \u2018d\u00fc\u015f\u00fcnen makineye\u2019 yapay v\u00fccut giydirerek onu daha insanca k\u0131lma \u00e7abas\u0131n\u0131n pek anlaml\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 sezmeliyiz. Problemi kurgulama \u015feklimiz, sorgulayan\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 g\u00f6rmesini veya onlara dokunmas\u0131n\u0131, ya da seslerini duymas\u0131n\u0131 \u00f6nlemesiyle bu durumu yans\u0131t\u0131yor. \u00d6ne s\u00fcr\u00fclen kriterin baz\u0131 di\u011fer avantajlar\u0131 \u00f6rneklerle g\u00f6sterilebilir. \u015e\u00f6yle ki:<\/p>\n\n\n\n

Soru (S): L\u00fctfen Forth K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019ne dair bir sone yaz.<\/p>\n\n\n\n

Yan\u0131t (Y): Beni pas ge\u00e7. Hi\u00e7bir zaman \u015fiir yazamad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

S: 70764\u2019e 34957 ekle.<\/p>\n\n\n\n

Y: (Yakla\u015f\u0131k 30 saniye bekleyip yan\u0131t\u0131 verir) 105621.<\/p>\n\n\n\n

S: Satran\u00e7 oynar m\u0131s\u0131n?<\/p>\n\n\n\n

Y: Evet.<\/p>\n\n\n\n

S: \u015eah\u0131m K1\u2019de ve ba\u015fka ta\u015f\u0131m yok. Senin \u015fah\u0131n K6\u2019da ve R1\u2019de ise bir kalem var. S\u0131ra sende. Ne hamle yapars\u0131n?<\/p>\n\n\n\n

Y: (15 saniyelik bir bekleyi\u015f sonras\u0131) Kale-R8 mat.<\/p>\n\n\n\n

Soru-cevap y\u00f6ntemi, neredeyse insanlar\u0131n u\u011fra\u015f verdi\u011fi alanlar aras\u0131ndan istedi\u011fimiz herhangi biri i\u00e7in uygun g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ne makineyi g\u00fczellik yar\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n y\u0131ld\u0131z\u0131 olmad\u0131 diye, ne de insan\u0131 bir u\u00e7akla yar\u0131\u015f\u0131p kaybetti\u011fi i\u00e7in su\u00e7lar\u0131z. Oyunumuzun \u015fartlar\u0131 bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 konumuzun d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131yor. A ve B, uygun bulmalar\u0131 halinde cazibeleriyle, kuvvetleriyle ya da kahramanl\u0131klar\u0131yla \u00f6v\u00fcnebilir; fakat sorgulayan bunlar\u0131 g\u00f6stermelerini talep edemez.<\/p>\n\n\n\n

Oyun, makinenin aleyhine oldu\u011fu iddias\u0131yla ele\u015ftirilebilir belki. E\u011fer insan bir makine rol\u00fc yapmay\u0131 deneyecek olsa, \u00e7ok c\u0131l\u0131z bir performans sergilerdi. Aritmetikteki yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve isabetsizli\u011fi onu hemen ele verirdi. Makineler d\u00fc\u015f\u00fcnmek olarak tan\u0131mlanmas\u0131 gereken, ancak bir insan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131ndan olduk\u00e7a farkl\u0131 bir \u015fey yap\u0131yor olamaz m\u0131? Bu olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc bir itiraz; ama yine de en az\u0131ndan bir makine taklit oyununu bir \u015fekilde oynayacak bi\u00e7imde olu\u015fturulabilirse, bu itirazdan endi\u015felenmemiz gerekmez.<\/p>\n\n\n\n

Akl\u0131m\u0131z\u0131n, \u201ctaklit oyununda\u201d makine i\u00e7in muhtemel en iyi stratejinin, bir erke\u011fin davran\u0131\u015flar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015feyleri taklit etmesi olaca\u011f\u0131 fikrine kaymas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn. Bu do\u011fru olabilir; ancak b\u00f6yle bir \u015feyin b\u00fcy\u00fck etkiler yaratmas\u0131na pek ihtimal vermiyorum; hi\u00e7bir \u015fekilde buradaki amac\u0131m\u0131z oyunun teorisini irdelemek de\u011fil. Bir insan\u0131n do\u011fall\u0131kla verece\u011fi yan\u0131tlar\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmak, en iyi strateji say\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3. Oyunda Yer Alan Makineler<\/em><\/p>\n\n\n\n

1. b\u00f6l\u00fcmde ortaya koydu\u011fumuz soru, \u201cmakine\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle ne kastetti\u011fimizi a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece netle\u015fmeyecek. Makinelerimizde her t\u00fcr m\u00fchendislik tekni\u011finin kullan\u0131labilmesini istememiz do\u011fal. Ayn\u0131 zamanda bir m\u00fchendis yahut m\u00fchendis tak\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fan bir makine in\u015fa etmesini, ama makinenin i\u015flem bi\u00e7imini a\u00e7\u0131k\u00e7a anlatamamalar\u0131n\u0131 istiyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck oranda deneysel bir metot uygulad\u0131lar. Son olarak, makine kelimesinin, normal yollarla do\u011fan insanlar\u0131 kapsamamas\u0131n\u0131 istiyoruz\u2026 Tan\u0131mlar\u0131 bu \u00fc\u00e7 ko\u015fulu kapsayacak \u015fekilde s\u0131n\u0131rland\u0131rmak zor. \u00d6rne\u011fin, biri m\u00fchendis tak\u0131m\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn tek cinsiyetten olmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrebilir; lakin bu, (diyelim ki) bir erke\u011fin tek bir deri h\u00fccresinden b\u00fct\u00fcn bir birey yeti\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fundan pek yeterli olmazd\u0131. B\u00f6yle bir \u015fey en takdire \u015fayan biyoloji tekniklerini gerektiren bir beceri olurdu, ama bunu \u2018d\u00fc\u015f\u00fcnen bir makine in\u015fa etmek\u2019 olarak saymaya yana\u015fmazd\u0131k. Bu, bizi her \u00e7e\u015fit tekni\u011fe izin verilmesi gereklili\u011fini terk etmeye sevk ediyor. \u2018D\u00fc\u015f\u00fcnen makinelere\u2019 duyulan ilginin belli bir makine t\u00fcr\u00fc, genellikle \u2018elektronik bilgisayar\u2019 veya \u2018dijital bilgisayar\u2019 denen bir makine oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa, bunu yapmaya haz\u0131rdan da \u00f6tedeyiz. Bu \u00f6nermeyi takip etmekle yaln\u0131zca dijital bilgisayarlar\u0131n oyunumuzun bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131na izin veriyoruz. [2]<\/a>Bu k\u0131s\u0131tlama ilk bak\u0131\u015fta olduk\u00e7a kat\u0131 duruyor. Bunun asl\u0131nda b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Bu da bilgisayarlar\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 ve \u00f6zelliklerini k\u0131saca izah etmeyi gerektiriyor.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, makinelerin dijital bilgisayarlarla \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmesinin sadece, \u2018d\u00fc\u015f\u00fcnme\u2019 hakk\u0131ndaki kriterimizde de oldu\u011fu gibi, dijital bilgisayarlar\u0131n oyunda iyi bir performans g\u00f6stermemesi durumunda ho\u015fnutsuzluk yarataca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fan birtak\u0131m dijital bilgisayar halihaz\u0131rda mevcut oldu\u011fundan, \u201cNeden deneyi hemen yapmayal\u0131m? Oyunun ko\u015fullar\u0131n\u0131 sa\u011flamak kolay olurdu. Birka\u00e7 sorgulayan kullan\u0131labilirdi ve ba\u015far\u0131 oranlar\u0131n\u0131 g\u00f6steren istatistikler tutulabilirdi.\u201d denebilir. K\u0131sa cevap \u015fu: T\u00fcm dijital bilgisayarlar\u0131n, ya da mevcut bilgisayarlar\u0131n oyunda iyi olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131 sormuyoruz; iyi bir performans g\u00f6sterebilecek hayali bir bilgisayar olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 soruyoruz. Lakin bu sadece k\u0131sa cevap. Bu soruyu ileride ba\u015fka bir \u015fekilde ele alaca\u011f\u0131z.<\/mark><\/p>\n\n\n\n

4. Dijital Bilgisayarlar<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dijital bilgisayarlar\u0131n alt\u0131nda yatan fikir, bu makinelerin bir insan saymanca[3]<\/a> yap\u0131labilecek t\u00fcm i\u015flemleri yapma amac\u0131 ta\u015f\u0131malar\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir. Saymandan belirli kurallar takip etmesi beklenir, onlardan biraz olsun sapmamal\u0131d\u0131r. Bu kurallar\u0131n, ne zaman yeni bir i\u015fe koyulsa ona g\u00f6re de\u011fi\u015fen bir kitapla verildi\u011fini farz edelim. Ayn\u0131 zamanda hesaplamalar\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 ka\u011f\u0131t istihkak\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z olsun. Ayr\u0131ca \u00e7arpma ve toplama i\u015flemlerini bir \u201cmasa makinesinde\u201d[4]<\/a> yapabilir, fakat bunun bir \u00f6nemi yok.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamay\u0131 bir tan\u0131m olarak kullan\u0131rsak, arg\u00fcman\u0131n d\u00f6ng\u00fcselle\u015fmesi tehlikesini yarat\u0131r\u0131z. Bundan, istenen sonuca \/ etkiye ula\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flayacak y\u00f6ntemlerin d\u0131\u015f hatlar\u0131n\u0131 belirleyerek ka\u00e7\u0131n\u0131yoruz. Genellikle bir dijital bilgisayar\u0131n \u00fc\u00e7 par\u00e7adan olu\u015ftu\u011fu kabul edilebilir:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Depo. (Store)<\/li>\n\n\n\n
  2. Y\u00fcr\u00fctme \u00fcnitesi. (Executive unit)<\/li>\n\n\n\n
  3. Kontrol. (Control)<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Depo, bir enformasyon deposudur ve sayman\u0131n hem kurallar\u0131n\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131, hem de hesaplar\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 ka\u011f\u0131tlara kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Sayman\u0131n i\u015flemlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 akl\u0131ndan hesaplad\u0131\u011f\u0131 durumda, deponun bir k\u0131sm\u0131 da sayman\u0131n belle\u011fine denk gelecek.<\/p>\n\n\n\n

    Y\u00fcr\u00fctme \u00fcnitesi, bir hesaplaman\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z i\u015flemlerini (individual operations) y\u00fcr\u00fcten k\u0131s\u0131md\u0131r. Bu ba\u011f\u0131ms\u0131z i\u015flemlerin niteli\u011fi, makineden makineye de\u011fi\u015fecektir. \u201c3540675445 ile 7076345687\u2019yi \u00e7arp\u201d gibi olduk\u00e7a uzun i\u015flemleri genellikle yapabiliyorlarsa da, baz\u0131 makinelerde sadece \u201c0 yaz\u201d gibi \u00e7ok basit i\u015flemler m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

    Deponun bir k\u0131sm\u0131n\u0131n bilgisayarda \u2018kurallar kitab\u0131\u2019 yerine ge\u00e7ti\u011finden bahsetmi\u015ftik. Bundan sonra ona \u2018y\u00f6nergeler tablosu\u2019 diyece\u011fiz. Y\u00f6nergelerin do\u011fru ve s\u0131ras\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmesine e\u015flik etmek kontrol\u00fcn g\u00f6revi. Kontrol, bunu mecburi k\u0131lacak \u015fekilde yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Depodaki bilgi, genellikle biraz k\u00fc\u00e7\u00fck\u00e7e paketlere b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Mesela bir makinede, bir paket, onluk tabandan on tane rakam i\u00e7erebilir. Say\u0131lar, \u00e7e\u015fitli enformasyon paketlerinin sakland\u0131\u011f\u0131 depo par\u00e7alar\u0131na sistematik bi\u00e7imde atan\u0131r. Tipik bir y\u00f6nerge \u015f\u00f6yle s\u00f6yleyebilir:<\/p>\n\n\n\n

    \u201c6809 konumunda depolanan numaray\u0131 4302\u2019dekine ekle ve sonucu ikincisinin depolama konumuna yaz.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    Bunun makinedeki ifadesinin \u0130ngilizce olmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye gerek yok. Daha ziyade 6809430217 gibi bir bi\u00e7imde kodlanm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Buradaki 17, \u00e7e\u015fitli \/ olas\u0131 i\u015flemlerden hangisinin iki say\u0131ya uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Buna g\u00f6re yukar\u0131da anlat\u0131lan i\u015flem, \u201c\u2026say\u0131s\u0131n\u0131 ekle\u201d \u015feklinde de ifade edilebilir. Y\u00f6nergenin 10 hane s\u0131n\u0131r\u0131nda kalarak enformasyon paketine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a fark edilebiliyor. Kontrol, normalde y\u00f6nergelerin depoland\u0131klar\u0131 konumlara g\u00f6re s\u0131rayla takip edilmesini sa\u011flayacakt\u0131r, ama bazen;<\/p>\n\n\n\n

    \u201c\u015eimdi konum 5606\u2019daki y\u00f6nergeyi izle ve oradan devam et\u201d, yahut<\/p>\n\n\n\n

    \u201cE\u011fer 4505 konumu 0 bar\u0131nd\u0131r\u0131yorsa, sonras\u0131nda 6707\u2019de tutulan y\u00f6nergeyi izle, aksi takdirde d\u00fcz s\u0131ray\u0131 izle.\u201d y\u00f6nergeleriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

    Son ikisi gibi olan y\u00f6nerge t\u00fcrleri \u00e7ok \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc birtak\u0131m ko\u015fullar yerine getirilinceye dek bir dizi i\u015flemin tekrar tekrar yap\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131larlar; fakat buna b\u00f6yle uymak her tekrarlamada yeni y\u00f6nergeleri de\u011fil, ayn\u0131lar\u0131n\u0131 tekrar edip durmak demektir. G\u00fcnl\u00fck hayattan bir \u00f6rnek verelim. Annesinin, Tommy\u2019ye, okula giderken her sabah ayakkab\u0131c\u0131ya u\u011framas\u0131n\u0131 ve ayakkab\u0131lar\u0131n\u0131n tamir edilip edilmedi\u011fine bakmas\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fini varsayal\u0131m. Bunu Tommy\u2019ye her sabah s\u00f6yleyebilir; ya da Tommy\u2019nin evden \u00e7\u0131karken g\u00f6rece\u011fi bir yere ayakkab\u0131c\u0131ya u\u011framas\u0131n\u0131, e\u011fer ayakkab\u0131lar\u0131 getirmi\u015fse notu \u00e7\u00f6pe atmas\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen tek bir not yap\u0131\u015ft\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n

    Okuyucu kabul etmelidir ki, betimledi\u011fimiz ilkelere dayal\u0131 dijital bilgisayarlar yap\u0131labilir ve asl\u0131nda yap\u0131ld\u0131lar; ger\u00e7ekten de saymanlar\u0131n eylemlerini epey yak\u0131ndan taklit edebiliyorlar.<\/p>\n\n\n\n

    Sayman\u0131m\u0131z\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fimiz kurallar kitab\u0131 tabii ki yaln\u0131zca i\u015fe yarar bir kurgu. Ger\u00e7ek hayattaki saymanlar ne yapacaklar\u0131n\u0131 bizzat hat\u0131rlar. Biri e\u011fer sayman\u0131n kompleks i\u015flemlerdeki davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 taklit eden bir makine yapmak istiyorsa, saymana bunun nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormal\u0131, sonra da yan\u0131t\u0131 y\u00f6nerge tablosuna uygun bir hale getirmelidir. Y\u00f6nerge tablosu yapmak genellikle \u2018programlama\u2019 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u201cBir makineyi A i\u015flemini y\u00fcr\u00fctmek \u00fczere programlamak\u201d, A\u2019y\u0131 yapaca\u011f\u0131 \u015fekilde uygun y\u00f6nerge tablosunu makineye koymak anlam\u0131na gelir.<\/p>\n\n\n\n

    Dijital bilgisayar fikrindeki ilgin\u00e7 bir de\u011fi\u015fken, \u201crastgelelik unsuru olan bir dijital bilgisayar\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. Bunlar bir zar\u0131n at\u0131lmas\u0131n\u0131 ya da e\u015fde\u011feri elektronik i\u015flemleri (processes) i\u00e7eren y\u00f6nergelerdir; \u00f6rne\u011fin b\u00f6ylesi bir y\u00f6nerge, \u201cZar\u0131 at ve sonucunu konum 1000\u2019e yaz.\u201d olabilir. Bazen b\u00f6yle bir makine, (kendim bu ifadeyi kullanmasam da) \u00f6zg\u00fcr iradeli olarak tan\u0131mlanabilir. Normalde bir makineyi g\u00f6zlemleyerek onun bir rastgelelik unsuru bar\u0131nd\u0131r\u0131p bar\u0131nd\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 saptamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; bu t\u00fcr cihazlarda benzer bir etki, se\u00e7imleri pi say\u0131s\u0131n\u0131n ondal\u0131k rakamlar\u0131na ba\u011flanarak olu\u015fturulabilir.<\/p>\n\n\n\n

    Dijital bilgisayarlar\u0131n ekseriyeti s\u0131n\u0131rl\u0131 bir depoya sahip. S\u0131n\u0131rs\u0131z depoya sahip bir bilgisayar fikrinde teorik olarak bir zorluk bulunmuyor. Elbette ki ayn\u0131 anda sadece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir k\u0131s\u0131m kullan\u0131labilir. Benzer \u015fekilde, kurulabilecek depo miktar\u0131 da ancak s\u0131n\u0131rl\u0131 olabilir, ama biz gerektik\u00e7e dahas\u0131n\u0131n eklendi\u011fini hayal edebiliriz. B\u00f6yle bilgisayarlara \u00f6zel teorik ilgi alan\u0131ndan sonsuz kapasiteli bilgisayarlar (infinitive capacity computers) olarak bahsedilecek.<\/p>\n\n\n\n

    Dijital bilgisayar fikri eski bir fikirdir. . Cambridge\u2019in 1828\u20131839 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki Lucasian Matematik Profes\u00f6r\u00fc[5]<\/a> Charles Babbage[6]<\/a> b\u00f6yle bir makine planlad\u0131 ve ad\u0131na Analitik Motor (Analytical Engine) dedi, ancak bu makine tamamlanmad\u0131. Her ne kadar Babbage t\u00fcm temel fikirlere sahip olsa da, makinesi o d\u00f6nem pek ilgi g\u00f6rmedi. Sahip olabilece\u011fi h\u0131z kesinlikle bir sayman\u0131nkinden y\u00fcksek olacakt\u0131ysa da modern makineler aras\u0131nda yava\u015f kalan Manchester makinesinden yakla\u015f\u0131k 100 kat daha yava\u015f olurdu. Deposu \u00e7arklar ve kartlar kullanan, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle mekanik bir tasar\u0131m\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Babbage\u2019\u0131n Analitik Motor\u2019unun t\u00fcm\u00fcyle mekanik olu\u015fu, bir bat\u0131l inan\u00e7tan kurtulmam\u0131za yard\u0131m ediyor. Hem modern dijital bilgisayarlar\u0131n, hem de sinir sisteminin elektriksel olmas\u0131na s\u0131kl\u0131kla \u00f6nem atfedilmekte. Babbage\u2019\u0131n makinesi elektriksel olmad\u0131\u011f\u0131 ve t\u00fcm dijital bilgisayarlar bir bak\u0131ma denk oldu\u011fu i\u00e7in, elektrik kullan\u0131m\u0131n\u0131n teorik bak\u0131mdan bir \u00f6neme sahip olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Elbette ki, h\u0131zl\u0131 sinyalle\u015fmenin oldu\u011fu yerlerde \u00e7o\u011fu zaman elektrik \u00f6ne \u00e7\u0131kar, bu y\u00fczden onu her iki yap\u0131da da g\u00f6rmemiz bir s\u00fcrpriz de\u011fil. Sinir sisteminde kimyasal fenomenler, en az elektriksel olanlar kadar \u00f6nemli ve belli bilgisayarlarda depolama sistemi temel olarak akustik. Bu nedenle, elektri\u011fi kullanma \u00f6zelli\u011fi yaln\u0131zca epey y\u00fczeysel bir benzerlik gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. E\u011fer bu t\u00fcr benzerlikler bulmay\u0131 umuyorsak daha ziyade i\u015flevlerindeki matematiksel analojilere bakmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

    5. Dijital Bilgisayarlar\u0131n Evrenselli\u011fi<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Son b\u00f6l\u00fcmde de\u011ferlendirilen dijital bilgisayarlar, \u201cayr\u0131\u015f\u0131k evre makineleri\u201d (discrete state machines) s\u0131n\u0131f\u0131nda konumland\u0131r\u0131labilir. Bunlar, olduk\u00e7a belirli bir evreden di\u011ferine ani s\u0131\u00e7ramalar ya da t\u0131klamalarla ge\u00e7en makinelerdir. Bu \u2018evreler, birbirleriyle kar\u0131\u015fma ihtimalini g\u00f6z ard\u0131 etmeye yetecek denli farkl\u0131d\u0131r. Somut konu\u015fmak gerekirse b\u00f6yle bir makine yoktur. Ger\u00e7ekte her \u015fey s\u00fcreklilikle hareket eder; ama \u2018ayr\u0131\u015f\u0131k evre makineleri\u2019 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek pek \u00e7ok makine t\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Mesela, bir \u0131\u015f\u0131kland\u0131rma sisteminin d\u00fc\u011fmelerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bu, her d\u00fc\u011fmenin kesinlikle a\u00e7\u0131k ya da kesinlikle kapal\u0131 oldu\u011fu, uygun bir kurgudur. Ara pozisyonlar olmak zorundaysa da pek \u00e7ok nedenden dolay\u0131 onlar\u0131 bo\u015f verebiliriz. Bir ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesi \u00f6rne\u011fi olarak saniyede bir 120\u00b0\u2019lik d\u00f6n\u00fcp klikleyen, ancak d\u0131\u015far\u0131dan kontrol edilebilen bir kol ile durdurulabilen bir \u00e7ark d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz; ek olarak, bir lamba \u00e7ark\u0131n konumlar\u0131nda birinde yanacak. Bu makine a\u015fa\u011f\u0131daki gibi soyut olarak tasvir edilebilir: Makinenin i\u00e7 evresi (\u00e7ark\u0131n konumuyla tan\u0131mlanan) q1, q2<\/em> ya da q3<\/em> olabilir. i0<\/em> ya da i1<\/em> \u015feklinde bir sinyal girdisi vard\u0131r (kolun konumu). \u0130\u00e7 evre, tabloya g\u00f6re, herhangi bir anda son durum ve sinyal girdisine g\u00f6re belirlenir:<\/p>\n\n\n\n

    \"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

    \u00c7\u0131kt\u0131 sinyalleri, i\u00e7 evrenin d\u0131\u015far\u0131dan g\u00f6r\u00fcnebilen tek belirteciyle (lamba) \u015f\u00f6yle tablolan\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

    Durum<\/p>\n\n\n\n

    \"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

    Bu, ayr\u0131\u015f\u0131k evre makineleri i\u00e7in tipik bir \u00f6rnektir. Yaln\u0131zca s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da evrelere sahip olduklar\u0131ndan, olas\u0131l\u0131klar\u0131 b\u00f6yle tablolarla betimlenebilir.<\/p>\n\n\n\n

    Makinenin ba\u015flang\u0131\u00e7 durumu ve girdi sinyallerinin bilindi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, gelecek durumlar\u0131n tamam\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirmi\u015f gibi durabilir. Bu, Laplace\u2019\u0131n evrendeki t\u00fcm taneciklerin h\u0131z ve konumlar\u0131n\u0131n bilinmesiyle a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131, evrenin o andaki durumunun b\u00fct\u00fcn\u00fcnden yola \u00e7\u0131k\u0131larak t\u00fcm gelecek durumlar\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne benzer. Ancak s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u00f6ng\u00f6r\u00fc, Laplace\u2019\u0131n bahsetti\u011fine nazaran daha uygulanabilirdir. Evren, \u2018b\u00fct\u00fcn\u00fcyle\u2019 \u00f6yle bir sistemdir ki, ilk konumdaki \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck hatalar ileride devasa etkilere yol a\u00e7abilir. Bir tek elektronun anl\u0131k konumunun milyarda bir santimetre yanl\u0131\u015f olmas\u0131, birinin o andan bir y\u0131l sonra \u00e7\u0131\u011f alt\u0131nda kalmas\u0131 ile ka\u00e7mas\u0131 aras\u0131ndaki fark\u0131 yaratabilir. Bu olgunun meydana gelmemesi, \u201cayr\u0131\u015f\u0131k evre makineleri\u201d diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z mekanik sistemlerin \u00f6nemli bir niteli\u011fidir. \u0130dealle\u015ftirilmi\u015f makineler yerine ger\u00e7ek fiziksel makineleri ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bile, bir andaki durumun makul d\u00fczeyde isabetli bir bilgisi, sonraki herhangi bir ad\u0131m\u0131n yine makul d\u00fczeyde isabetli bir bilgisini sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Bahsetti\u011fimiz \u00fczere, dijital bilgisayarlar ayr\u0131\u015f\u0131k evre makineleri s\u0131n\u0131f\u0131nda yer al\u0131r; ama b\u00f6yle bir makinenin muktedir oldu\u011fu evre say\u0131s\u0131 genellikle muazzamd\u0131r. S\u00f6zgelimi, \u015fu an Manchester\u2019da \u00e7al\u0131\u015fmakta olan bir makine i\u00e7in bu say\u0131 2 \u00fczeri 165000, yani yakla\u015f\u0131k olarak 10 \u00fczeri 50000\u2019dir. Bunu yukar\u0131daki \u00fc\u00e7 konumlu klikleme \u00e7ark\u0131 \u00f6rne\u011fimizle k\u0131yaslay\u0131n. Evre say\u0131s\u0131n\u0131n neden bunca b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu g\u00f6rmek zor de\u011fil. Bilgisayar, sayman\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ka\u011f\u0131da mukabil bir depoya sahip. Ka\u011f\u0131da yaz\u0131labilecek sembol kombinasyonlar\u0131n\u0131n her birini depoya yazmak m\u00fcmk\u00fcn olmal\u0131. Basit olsun diye, sembol olarak sadece 0\u2019dan 9\u2019a rakamlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. El yaz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fini ihmal edin. Bilgisayara her biri 30 rakaml\u0131k 50 sat\u0131ra sahip 100 sayfal\u0131k bir istihkak verildi\u011fini varsay\u0131n. O halde durumlar\u0131n say\u0131s\u0131 10 \u00fczeri 100X50X30, di\u011fer bir deyi\u015fle 10 \u00fczeri 150000\u2019dir. Bu, \u00fc\u00e7 Manchester makinesinin durum say\u0131lar\u0131n\u0131n toplam\u0131 kadard\u0131r. Say\u0131n\u0131n 2 taban\u0131nda logaritmas\u0131 genellikle makinenin \u201cdepolama kapasitesi\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece Manchester makinesi, 165000 kadar depolama kapasitesine sahiptir; \u00e7ark makinesi \u00f6rne\u011fimizin kapasitesi ise yakla\u015f\u0131k 1,6\u2019d\u0131r[7]<\/a> . E\u011fer iki makine bir araya getirilirse, sonu\u00e7ta ortaya \u00e7\u0131kan makinenin kapasitesini elde etmek i\u00e7in, onu olu\u015fturan makinelerin kapasiteleri toplanmal\u0131d\u0131r. Bu, \u201cBir Manchester makinesi, her birinin kapasitesi 2560 olan 64 manyetik yol ile 1280 kapasiteli 8 elektronik t\u00fcp ta\u015f\u0131r. Muhtelif depolama miktar\u0131 yakla\u015f\u0131k 300, toplamda 174380 yap\u0131yor.\u201d sonucuna \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

    Bir ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesine kar\u015f\u0131l\u0131k gelen tablo g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu hesaplaman\u0131n bir dijital bilgisayar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilmemesi i\u00e7in bir neden bulunmuyor. Yeterince \u00e7abuk \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fcm\u00fc sa\u011flan\u0131rsa, dijital bilgisayar herhangi bir ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesinin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 taklit edebilir. Taklit oyunu, b\u00f6ylece sorgulanan makine (B olarak) ve taklit eden dijital bilgisayar (A olarak) ile oynand\u0131\u011f\u0131nda, sorgulayan ikisini ay\u0131rt edemeyebilir. Tabii ki dijital bilgisayar yeterli depolama kapasitesine sahip olmal\u0131 ve yeterince h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131. Dahas\u0131, taklit etmesi istenen her yeni makine i\u00e7in ba\u015ftan programlanmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Dijital bilgisayarlar\u0131n bu \u00f6zel nitelikleri, yani herhangi bir ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesini taklit etme yetenekleri, onlar\u0131n evrensel<\/em> makineler olmas\u0131 \u015feklinde tan\u0131mlan\u0131r. Bu nitelikteki makinelerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemli sonucu, h\u0131z de\u011ferlendirmeleri bir yana, \u00e7e\u015fitli komp\u00fctasyon i\u015flemlerini (computing processes) yapmak \u00fczere yeni makineler tasarlanmas\u0131 gerekmemesidir. Hepsi de her bir durum i\u00e7in uygun \u015fekilde programlanan bir dijital bilgisayarla yap\u0131labilir. Buradan hareketle g\u00f6r\u00fclecektir ki t\u00fcm dijital bilgisayarlar bir anlamda denktir.<\/p>\n\n\n\n

    \u015eimdi 3. b\u00f6l\u00fcm\u00fcn sonunda i\u015faret edilen noktay\u0131 tekrar de\u011ferlendirebiliriz. \u201cMakineler d\u00fc\u015f\u00fcnebilir mi?\u201d sorusunun, \u00e7ekingenlikle, \u201cTaklit oyununu iyi oynayabilecek, tahayy\u00fcl edilebilir dijital bilgisayarlar var m\u0131d\u0131r?\u201d sorusuyla de\u011fi\u015ftirilmesi \u00f6nerilmi\u015fti. E\u011fer bunu y\u00fczeysel bir a\u00e7\u0131dan daha genel hale getirebilmeyi istiyorsak \u201c\u0130yi oynayabilecek ayr\u0131\u015f\u0131k evre makineleri var m\u0131d\u0131r?\u201d diye sorar\u0131z; ama evrensellik niteli\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan bu sorular\u0131n ikisinin de \u015funa denk oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz: \u201cDikkatimizi, belirli bir dijital bilgisayar C<\/em>\u2019ye odaklayal\u0131m. Bu C<\/em> bilgisayar\u0131, \u00fcst\u00fcnde yeterli depolamaya sahip olaca\u011f\u0131 \u015fekilde de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmas\u0131, aksiyon h\u0131z\u0131n\u0131n uygun bi\u00e7imde artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ve uygun bir programla donat\u0131lmas\u0131 halinde taklit oyunundaki A rol\u00fcn\u00fc, B rol\u00fc bir erkek taraf\u0131ndan \u00fcstlenildi\u011fi takdirde tatmin edici \u015fekilde oynayabilir mi?\u201d [8]<\/a><\/p>\n\n\n\n

    6. Ana Soruya Kar\u015f\u0131t G\u00f6r\u00fc\u015fler<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Art\u0131k zemin \u201cMakineler d\u00fc\u015f\u00fcnebilir mi?\u201d sorumuzun ve be\u015finci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn sonunda al\u0131nt\u0131lanan t\u00fcrevinin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na haz\u0131r denebilir. Gelen g\u00f6r\u00fc\u015fler, kullan\u0131lan temsilin as\u0131l soruya uygunlu\u011funa g\u00f6re de\u011fi\u015fece\u011finden, as\u0131l soruyu tamamen terk edemeyiz ve bu ba\u011flamda s\u00f6ylenen \u015feylere en az\u0131ndan kulak vermemiz gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    \u0130lk \u00f6nce benim bu konudaki kan\u0131lar\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131klamam, konuyu okuyucu i\u00e7in basitle\u015ftirecektir. \u00d6nce sorunun daha isabetli \u015feklini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. \u0130nan\u0131yorum ki yakla\u015f\u0131k elli y\u0131l i\u00e7inde, 10 \u00fczeri 9\u2019a yak\u0131n bir depolama kapasitesi olan ve ortalama bir sorgulayan\u0131n be\u015f dakikadan uzun bir sorguda %70 \u00fcst\u00fc do\u011frulukla tahmin y\u00fcr\u00fctemedi\u011fi bir ba\u015far\u0131yla taklit oyunu oynayacak bilgisayarlar programlamak m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. As\u0131l soru olan \u201cMakineler d\u00fc\u015f\u00fcnebilir mi?\u201d sorusunun, tart\u0131\u015f\u0131lmay\u0131 hak etmek i\u00e7in olduk\u00e7a anlams\u0131z kalaca\u011f\u0131na inan\u0131yorum. Yine, inan\u0131yorum ki, asr\u0131n sonunda kelimelerin kullan\u0131m\u0131 ve e\u011fitimlilerin genel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00f6yle de\u011fi\u015fecek ki, ki\u015fi hi\u00e7bir z\u0131tla\u015fma beklemeden makinelerin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc konu\u015fabilecek. Dahas\u0131, bu inan\u00e7lar\u0131 gizlemenin hi\u00e7bir l\u00fczumu olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum. Bilim insanlar\u0131n\u0131n kan\u0131tlanmam\u0131\u015f zanlar\u0131n etkisinde kalmadan, iyi kan\u0131tlanm\u0131\u015f bir olgudan bir ba\u015fkas\u0131na direkt ge\u00e7ti\u011fi pop\u00fcler g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olduk\u00e7a yanl\u0131\u015f. Hangilerinin kan\u0131tlanm\u0131\u015f olgular, hangilerinin zanlar oldu\u011fu netle\u015ftirildi\u011finde bunun bir zarar\u0131 yoktur. Zanlar, kullan\u0131\u015fl\u0131 ara\u015ft\u0131rma kulvarlar\u0131 sunduklar\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahiptirler.<\/p>\n\n\n\n

    \u015eimdi devam edip benimkine z\u0131t fikirleri de\u011ferlendirece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n

    (1) Teolojik \u0130tiraz<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    D\u00fc\u015f\u00fcnmek, insan\u0131n \u00f6l\u00fcms\u00fcz ruhunun bir i\u015flevidir. Tanr\u0131 t\u00fcm erkek ve kad\u0131nlara \u00f6l\u00fcms\u00fcz bir ruh vermi\u015ftir, ba\u015fka hi\u00e7bir hayvan ya da makineye de\u011fil. Bu nedenle hi\u00e7bir hayvan ya da makine d\u00fc\u015f\u00fcnemez.<\/p>\n\n\n\n

    Bunun hi\u00e7bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kabul edemiyorum ama teolojik terimlerle yan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. E\u011fer hayvanlar insanlarla birlikte s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lsayd\u0131 bu arg\u00fcman\u0131 daha inand\u0131r\u0131c\u0131 bulurdum; \u00e7\u00fcnk\u00fc bana g\u00f6re, tipik canl\u0131 ile cans\u0131z aras\u0131nda, insan ve di\u011fer hayvanlar aras\u0131ndakine nazaran daha b\u00fcy\u00fck bir fark var. Ortodoks g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn bu keyfi niteli\u011fi, e\u011fer ba\u015fka bir dini toplulu\u011fun ferdine nas\u0131l g\u00f6z\u00fckece\u011fi \u00fcst\u00fcnden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, daha net anla\u015f\u0131l\u0131r. Hristiyanlar, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u2018kad\u0131nlar\u0131n ruhu olmad\u0131\u011f\u0131\u2019 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr?[9]<\/a> Ama bu arg\u00fcman\u0131 bir kenara koyup ana tart\u0131\u015fmaya d\u00f6nelim. Bana \u00f6yle geliyor ki, yukar\u0131da al\u0131nt\u0131lanan arg\u00fcman, tanr\u0131n\u0131n her \u015feye kadirli\u011finde ciddi k\u0131s\u0131tlamalar oldu\u011funu ima ediyor. Biri ikiyle denkle\u015ftirmek gibi belli ba\u015fl\u0131 \u015feyleri yapamad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmi\u015f bir \u015fey, ama onun uygun g\u00f6r\u00fcrse bir file ruh bah\u015fetmekte h\u00fcr oldu\u011funa inanmamal\u0131 m\u0131y\u0131z? Yaln\u0131zca o, bu g\u00fcc\u00fc, filin beynini ruhun gerekliliklerine uygunca geli\u015ftirecek bir mutasyona e\u015flik ederek kullan\u0131rd\u0131. Bunun t\u0131pk\u0131s\u0131 bir arg\u00fcman \u015fekli makinelerin durumuna da uyarlanabilir. Farkl\u0131 gelebilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201chazmetmesi\u201d daha zor; ancak bu ger\u00e7ekte yaln\u0131zca bizim, tanr\u0131n\u0131n ruh bah\u015federken yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmelere makineyi uygun bulmas\u0131n\u0131 beklemedi\u011fimiz anlam\u0131na gelir. Sorgu mevzuu olan ko\u015fullar bu makalenin kalan\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. B\u00f6yle makineler yaparken tanr\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00e7ocuk yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan daha b\u00fcy\u00fck bir ay\u0131pla gasp ediyor olamay\u0131z: Bundan ziyade, her iki durumda da onun yaratt\u0131\u011f\u0131 ruhlara konaklar sa\u011flayan, onun istencinin enstr\u00fcmanlar\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

    Yine de bu bir spek\u00fclasyondan ibaret. Her neyi desteklemekte kullan\u0131l\u0131rlarsa kullan\u0131ls\u0131nlar teolojik arg\u00fcmanlardan pek etkilenmem. B\u00f6yle arg\u00fcmanlar ge\u00e7mi\u015fte s\u0131kl\u0131kla yetersiz bulunmu\u015ftur. Galileo\u2019nun zaman\u0131nda \u201cVe g\u00fcne\u015f sabit durdu \u2026 ve bir tam g\u00fcn boyunca a\u015fa\u011f\u0131 inmekte acele etmedi\u201d (Joshua x. 13) ve \u201cO, d\u00fcnyan\u0131n temellerini dizdi ki hi\u00e7bir zaman hareket etmesin\u201d (Psalm cv. 5) pasajlar\u0131n\u0131n, Kopernik\u2019in teorisine kar\u015f\u0131 yeterli bir tekzip oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. \u015eimdiki bilgimizle, b\u00f6yle bir arg\u00fcman sunmak nafile duruyor. Bu bilgiye eri\u015filemeyen zamanlardaysa bu arg\u00fcman olduk\u00e7a farkl\u0131 bir etki yaratm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    (2) \u2018Kafay\u0131 Kuma G\u00f6mme\u2019 \u0130tiraz\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \u201cMakinelerin d\u00fc\u015f\u00fcnmesinin sonu\u00e7lar\u0131 deh\u015fet verici olabilir. Umal\u0131m ve inanal\u0131m ki bunu yapamas\u0131nlar.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    Bu arg\u00fcman nadiren bu denli a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilir; ama \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde neredeyse hepimizi etkilemektedir. \u0130nsan\u0131n di\u011fer yarat\u0131lm\u0131\u015flara \u00fcst\u00fcn oldu\u011funa inanmay\u0131 severiz. E\u011fer \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir gereklilikten<\/em> do\u011fdu\u011fu g\u00f6sterilebiliyorsa bu en iyisidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc o zaman insan\u0131n hakimiyetini kaybetme tehlikesi kalmaz. Teolojik arg\u00fcman\u0131n pop\u00fclaritesi a\u00e7\u0131k\u00e7a bu duyguyla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcncenin g\u00fcc\u00fcn\u00fc di\u011ferlerinden daha \u00fcstte tuttuklar\u0131 ve insan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bu g\u00fcc\u00fcne ba\u011flamaya yatk\u0131n olduklar\u0131ndan, bunun entelekt\u00fcel ki\u015filerde olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 daha muhtemeldir.<\/p>\n\n\n\n

    Bu arg\u00fcman\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmek i\u00e7in yeterince kayda de\u011fer oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Teselli daha uygun olabilir: Belki de bunu ruh g\u00f6\u00e7\u00fcnde aramal\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    (3) Matematiksel \u0130tiraz<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinelerinin g\u00fc\u00e7lerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermekte kullan\u0131labilecek birtak\u0131m matematiksel mant\u0131k \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131 bulunuyor. Bu \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131n en bilineni olan G\u00f6del\u2019in teoremi g\u00f6steriyor ki, yeterli g\u00fcce sahip herhangi bir mant\u0131ksal (logical) sistemin durumlar\u0131, muhtemelen sistemin kendisi tutars\u0131z olmad\u0131k\u00e7a, sistem i\u00e7inde ne ispatlanabilen (prove) ne de ispatlanamayan \u015fekillerde form\u00fcle edilebilir. Buna baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan benzeyen, Church, Kleene, Rosser<\/em> ve Turing<\/em>\u2019e ba\u011fl\u0131 ba\u015fka \u00e7\u0131kar\u0131mlar da var. Di\u011ferleri sadece nispeten dolayl\u0131 yollardan kullan\u0131labilirken o do\u011frudan makinelere y\u00f6nelik oldu\u011fundan, son \u00e7\u0131kar\u0131m de\u011ferlendirmeye en uygun olan\u0131: \u00d6rnek olarak, e\u011fer G\u00f6del\u2019in teoreminin kullan\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusuysa, mant\u0131ksal sistemleri makineler y\u00f6n\u00fcnden ve makineleri de mant\u0131ksal y\u00f6nden anlatan baz\u0131 ba\u015fka ara\u00e7lara daha ihtiya\u00e7 duyar\u0131z. S\u00f6z\u00fc ge\u00e7en \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n bahsetti\u011fi makine tipi, temelde sonsuz kapasiteye sahip bir dijital bilgisayar. \u00c7\u0131kar\u0131m, b\u00f6yle bir makinenin yapamad\u0131\u011f\u0131 belli \u015feyler oldu\u011funu belirtiyor. E\u011fer taklit oyunundaki gibi yan\u0131tlar vermeye uyarlan\u0131rsa, ya hatal\u0131 cevaplayaca\u011f\u0131 ya da cevaplamay\u0131 hi\u00e7bir zaman ba\u015faramayaca\u011f\u0131 baz\u0131 sorular olacakt\u0131r. Elbette b\u00f6yle pek \u00e7ok soru olabilir ve bir makine taraf\u0131ndan yan\u0131tlanamayan sorular bir ba\u015fkas\u0131nca tatmin edici bir \u015fekilde yan\u0131tlanabilir. Tabii ki \u015fu an sorular\u0131n \u201cPicasso hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun?\u201d gibi sorulardan ziyade \u201cEvet\u201d veya \u201cHay\u0131r\u201d ile cevaplanmaya uygun olan sorular oldu\u011funu varsay\u0131yoruz. Makineleri ba\u015far\u0131s\u0131z k\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini bildi\u011fimiz sorular, \u201cSorunun devam\u0131ndaki gibi bir makine d\u00fc\u015f\u00fcn\u2026 . Bu makine hi\u00e7 herhangi bir soruya \u2018Evet\u2019 cevab\u0131 verecek mi?\u201d t\u00fcr\u00fcnden. \u00dc\u00e7 nokta b\u0131rak\u0131lan k\u0131s\u0131m, 5. b\u00f6l\u00fcmde yer alana benzer standart bi\u00e7imde bir makine tan\u0131m\u0131yla de\u011fi\u015ftirilecek. Tan\u0131mlanan makine, sorgulanan makineyle belli bir benzerli\u011fe sahip oldu\u011funda yan\u0131t\u0131n ya yanl\u0131\u015f oldu\u011fu ya da eri\u015filebilir olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilebilir. Bu, matematiksel \u00e7\u0131kar\u0131md\u0131r: Makinelerin, insan akl\u0131nda bulunmayan bir engeli oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 savunulur.<\/p>\n\n\n\n

    Bu arg\u00fcman\u0131n k\u0131sa cevab\u0131, herhangi belli bir makinenin g\u00fc\u00e7lerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 olaca\u011f\u0131 kesinse de, insan akl\u0131n\u0131n b\u00f6yle s\u0131n\u0131rlara sahip olamayaca\u011f\u0131 fikrinin hi\u00e7bir kan\u0131t sunulmadan \u00f6ylece belirtildi\u011fidir; ama ben bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u00f6yle kolayca saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Ne zaman bu makinelerden birine, b\u00f6yle bir ele\u015ftiriye elveri\u015fli bir soru sorulsa ve makine net bir yan\u0131t verse, bu yan\u0131t\u0131n yanl\u0131\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fini biliriz ve bu bize kesin bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck duygusu verir. Bu duygu aldat\u0131c\u0131 m\u0131d\u0131r? Hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki i\u00e7ten bir duygu ama fazla \u00f6nem y\u00fcklenmemesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Makinelerin yan\u0131labilirli\u011finin, bu t\u00fcr kan\u0131tlar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z zevki hak edemeyece\u011fimiz kadar fazla s\u0131kl\u0131kla sorulara yanl\u0131\u015f cevaplar veriyoruz. Dahas\u0131, \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yaln\u0131zca c\u0131l\u0131z zaferimizi elde etti\u011fimiz o bir makineye ili\u015fkin durumlarda hissedilebilir. S\u00fcrekli t\u00fcm<\/em> makinelere galip gelmek fikri s\u00f6z konusu olamaz. \u00d6yleyse, k\u0131sacas\u0131, herhangi belli bir makineden daha zeki insanlar olabilir, ama yine, daha da zeki ba\u015fka makineler olabilir. Bu b\u00f6yle gider.<\/p>\n\n\n\n

    Matematiksel arg\u00fcman yanda\u015flar\u0131, bence, taklit oyununu bir tart\u0131\u015fma zemini olarak kabul etmeye b\u00fcy\u00fck oranda g\u00f6n\u00fcll\u00fc olacakt\u0131r. \u00d6nceki iki itiraza inananlar muhtemelen hi\u00e7bir kriterle ilgilenmez.<\/p>\n\n\n\n

    (4) Bilin\u00e7ten T\u00fcretilen Arg\u00fcman<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Bu arg\u00fcman\u0131 Profes\u00f6r Jefferson<\/em>, Lister Nutu\u011fu\u2019nda[10]<\/a> \u00e7ok g\u00fczel bir \u015fekilde ifade etti: \u201cBir makinenin, sembollerin denk d\u00fc\u015fmesinden de\u011fil, d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve hissedilen duygular nedeniyle bir \u015fiir yazmas\u0131, yahut bir kon\u00e7erto bestelemesi s\u00f6z konusu olmad\u0131k\u00e7a makinenin beyne denk oldu\u011funu kabul edemeyiz: bu, yaln\u0131zca onu yazmak de\u011fil, onu yazm\u0131\u015f oldu\u011funu bilmektir. Hi\u00e7bir mekanizma ba\u015far\u0131lar\u0131nda tatmin hissedemez (ve yaln\u0131zca yapay olarak sinyalleyebilir kolayc\u0131 bir cihaz), valfleri eridi\u011finde kederlenemez, \u00f6v\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde i\u00e7i \u0131s\u0131namaz, hatalar\u0131yla a\u015fa\u011f\u0131lanamaz, seks ona cazip gelemez, istedi\u011fini elde edemedi\u011finde \u00f6fkelenemez ya da bunalamaz.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    Bu arg\u00fcman, testimizin ge\u00e7erlili\u011finin bir reddi gibi durmakta. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn en u\u00e7taki hali, bir makinenin d\u00fc\u015f\u00fcnebildi\u011finden emin olman\u0131n tek yolunun o makine olmak<\/em> ve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hissetmek oldu\u011fu fikridir. Ki\u015fi sonras\u0131nda hislerini d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131klayabilse de, tabii ki kimsenin bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 dikkate almas\u0131 mant\u0131kl\u0131 olmazd\u0131; ayn\u0131 \u015fekilde bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re bir insan\u0131n<\/em> d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmek i\u00e7in o insan olmak gerekir. Bu asl\u0131nda solipsist bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131. Savunmas\u0131 en mant\u0131kl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olabilir ama fikirleri ba\u011fda\u015ft\u0131rmay\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. A, \u201cA d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ama B d\u00fc\u015f\u00fcnmez\u201d fikrine ba\u011fl\u0131yken, B, \u201cB d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ama A d\u00fc\u015f\u00fcnmez\u201d fikrine inan\u0131yor. S\u00fcrekli bu nokta \u00fcst\u00fcnde tart\u0131\u015fmak yerine, herkesin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc fikrinde uzla\u015fmak zarif bir adettir.<\/p>\n\n\n\n

    Profes\u00f6r Jefferson\u2019\u0131n, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn u\u00e7 ve solipsist halini benimsemek istemedi\u011fine eminim. Muhtemelen taklit oyununu bir test olarak kabul etmeye epeyce istekli olurdu. Oyun (B oyuncusu kat\u0131lmadan) pratikte viva voce<\/em> ad\u0131 alt\u0131nda, birinin bir \u015feyi ger\u00e7ekten anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0131, yoksa \u2018papa\u011fan misali mi \u00f6\u011frendi\u011fini\u2019 ke\u015ffetmekte s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131l\u0131r. B\u00f6yle bir viva voce<\/em>\u2019den bir k\u0131s\u0131m dinleyelim:<\/p>\n\n\n\n

    Sorgulayan: \u015eiirinin ilk dizesinde \u201cSeni bir yaz g\u00fcn\u00fcyle k\u0131yaslayacak m\u0131y\u0131m?\u201d yaz\u0131yor, \u2018bir bahar g\u00fcn\u00fc\u2019 de uyar m\u0131yd\u0131, veya daha iyi olur muydu?<\/p>\n\n\n\n

    Sorgulanan: \u00d6l\u00e7\u00fcs\u00fc uymazd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Sorgulayan: \u2018Bir k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc\u2019 nas\u0131l? \u00d6l\u00e7\u00fcye uyuyor.<\/p>\n\n\n\n

    Sorgulanan: Evet, ama kimse bir k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcyle k\u0131yaslanmay\u0131 istemez.<\/p>\n\n\n\n

    Sorgulayan: Bay Pickwick sana Noel\u2019i \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor mu?<\/p>\n\n\n\n

    Sorgulanan: Bir bak\u0131ma.<\/p>\n\n\n\n

    Sorgulayan: Noel bir k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc olsa da, Bay Pickwick\u2019in k\u0131yaslanmaktan rahats\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

    Sorgulanan: Bence ciddi de\u011filsin. Ki\u015fi, k\u0131\u015ftan bir kesitle, Noel gibi \u00f6zel bir g\u00fcnden ziyade s\u0131radan bir k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fc kasteder.<\/p>\n\n\n\n

    B\u00f6yle devam ediyor. Profes\u00f6r Jefferson, e\u011fer \u015fiir-yazan makine bu viva voce\u2019<\/em>deki gibi cevaplar verebiliyor olsa ne derdi? Bu makineye, cevaplar\u0131 \u2018yaln\u0131zca yapay olarak sinyalledi\u011fi\u2019 muamelesi yapar m\u0131yd\u0131 bilmiyorum, ama e\u011fer yan\u0131tlar yukar\u0131daki pasajdaki \u015fekilde tatmin edici ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirse bunu \u2018kolayc\u0131 bir cihaz\u2019 olarak tan\u0131mlayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Zann\u0131mca b\u00f6ylesi bir deyi\u015f, birinin \u015fiir okuma kayd\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ve zaman zaman \u00e7almas\u0131n\u0131 sa\u011flayan uygun bir anahtara sahip makinelere bu t\u00fcr cihazlar\u0131 dahil etmeye y\u00f6nelik.<\/p>\n\n\n\n

    O halde k\u0131saca, bilin\u00e7ten t\u00fcretilen bu arg\u00fcman\u0131 destekleyenlerin \u00e7o\u011funun solipsist bir konumda yer almaya zorlanmaktansa, arg\u00fcmandan caymaya ikna edilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. B\u00f6ylece muhtemelen testimizi kabul etmeye istekli olurlar.<\/p>\n\n\n\n

    Bilin\u00e7 hakk\u0131nda hi\u00e7bir gizem olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm izlenimini vermek istemem. S\u00f6z gelimi, yerini saptamak konusunda bir t\u00fcr gizem var; ama bu gizemlerin, bu makalede ilgilendi\u011fimiz soruyu yan\u0131tlamadan \u00f6nce \u00e7\u00f6z\u00fclmelerinin \u015fart oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

    (5) \u00c7e\u015fitli Yetersizliklerden Gelen Arg\u00fcmanlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Bu arg\u00fcmanlar, \u201cMakinelerin, bahsetti\u011fin her \u015feyi yapmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayabilece\u011fin konusunda hakk\u0131n\u0131 teslim ediyorum, ama birinin X\u2019i yapmas\u0131n\u0131 asla sa\u011flayamazs\u0131n\u201d \u015feklindedir. Bu ba\u011flamda pek \u00e7ok X \u00f6zelli\u011fi ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bir se\u00e7ki sunuyorum:<\/p>\n\n\n\n

    \u0130yi, maharetli, g\u00fczel, arkada\u015f canl\u0131s\u0131 olmak giri\u015fimci olmak, mizah anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n olmas\u0131, do\u011fruyu yanl\u0131\u015f\u0131 ay\u0131rabilmesi, hatalar yapmas\u0131, a\u015f\u0131k olmas\u0131, \u00e7ilek ve krema sevmesi, birinin ona a\u015f\u0131k olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131, tecr\u00fcbeden ders \u00e7\u0131karmas\u0131, kelimeleri usul\u00fcne uygun kullanmas\u0131, kendi d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00f6znesi olmas\u0131 , bir insan\u0131nki kadar davran\u0131\u015f \u00e7e\u015fitlili\u011fi olmas\u0131, ger\u00e7ek anlamda yeni bir \u015fey yapmas\u0131. (Bu yetisizliklerin baz\u0131lar\u0131, sayfa numaralar\u0131yla belirtildi\u011fi \u00fczere \u00f6zel de\u011ferlendirmelere sahip.)[11]<\/a><\/p>\n\n\n\n

    Genelde bu beyanlar\u0131 destekleyecek bir \u015fey sunulmaz. \u0130nan\u0131yorum ki \u00e7o\u011fu, bilimsel t\u00fcmevar\u0131m prensibine dayand\u0131r\u0131larak kuruluyor. Bir insan hayat\u0131 boyu binlerce makine g\u00f6r\u00fcr. Onlarda g\u00f6rd\u00fcklerinden birtak\u0131m genellemeler \u00e7\u0131kar\u0131r. \u00c7irkinlerdir, her biri olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r, az\u0131c\u0131k farkl\u0131 bir ama\u00e7la kullan\u0131lmalar\u0131 gerekti\u011finde kullan\u0131\u015fs\u0131zlard\u0131r, herhangi birinin davran\u0131\u015f \u00e7e\u015fitlili\u011fi \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r, vesaire, vesaire. Do\u011fal olarak, ki\u015fi bunlar\u0131n makinelerin zaruri nitelikleri oldu\u011funa kanaat getirir. Bu k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar\u0131n bir \u00e7o\u011fu, makinelerin \u00e7o\u011funda olduk\u00e7a az olan depolama kapasiteleriyle alakal\u0131d\u0131r. (Depolama kapasitesi fikrinin, ayr\u0131\u015f\u0131k evre makineleri d\u0131\u015f\u0131ndaki makineleri de kapsayacak bir \u015fekilde geni\u015fledi\u011fini varsay\u0131yorum. \u015eu anki incelemede matematiksel do\u011fruluk (accuracy) iddias\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, net tan\u0131m yap\u0131p yapmamak m\u00fchim de\u011fil. Dijital bilgisayarlara dair \u00e7ok az \u015feyin bilindi\u011fi birka\u00e7 sene \u00f6nce, e\u011fer birisi dijital bilgisayarlar\u0131n \u00f6zelliklerinden yap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamadan s\u00f6z ediyorsa, s\u00f6ylenenlerden \u015f\u00fcphe duymak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Bu tahminimce, bilimsel t\u00fcmevar\u0131m\u0131n benzer bir \u015fekilde uygulanmas\u0131na ba\u011fl\u0131yd\u0131. Prensibin bu uygulamalar\u0131 tabii ki b\u00fcy\u00fck oranda fark\u0131nda olmaks\u0131z\u0131n geli\u015fiyor. Bir \u00e7ocuk yand\u0131\u011f\u0131nda ate\u015ften korkar ve bu korkusunu ate\u015ften ka\u00e7\u0131narak g\u00f6sterirse; belirtmeliyim ki, \u00e7ocuk bilimsel t\u00fcmevar\u0131m uyguluyordur. (Tabii bu davran\u0131\u015f\u0131 ba\u015fka pek \u00e7ok yolla a\u00e7\u0131klayabilirim.) \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n yap\u0131tlar\u0131 ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131, bilimsel t\u00fcmevar\u0131m\u0131n bir nesnesi olmaya \u00e7ok uygun bir alan gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. E\u011fer ama\u00e7 g\u00fcvenilir sonu\u00e7lar elde etmekse, uzay-zaman\u0131n epeyce geni\u015f bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131. Di\u011fer t\u00fcrl\u00fc (\u0130ngiliz \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu gibi) d\u00fcnyadaki herkesin \u0130ngilizce konu\u015ftu\u011funa ve Frans\u0131zca \u00f6\u011frenmenin ahmak\u00e7a oldu\u011funa kanaat getirebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

    Yine de s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en yetisizliklerin bir\u00e7o\u011fu hakk\u0131nda belirtilecek \u00f6zel \u015feyler var. \u00c7ilek ve kremadan zevk alma yoksunlu\u011fu, okuyucuya ehemmiyetsiz gelebilir. Muhtemelen, bir makineye lezzetli bal\u0131ktan keyif ald\u0131r\u0131labilir, ama ona b\u00f6yle bir \u015fey yapt\u0131rmak aptalca olurdu. Bu yetersizlikte \u00f6nemli olan, ba\u015fka yetersizlikleri, \u00f6rne\u011fin, insanla makine aras\u0131nda, iki beyaz adam yahut iki siyah adam aras\u0131ndaki arkada\u015fl\u0131kla benzer bir arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesindeki zorlu\u011fu artt\u0131r\u0131yor olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    -Son c\u00fcmle \u00e7ok g\u00fc\u00e7 anla\u015f\u0131l\u0131yor d\u00fczeltmek laz\u0131m. –<\/p>\n\n\n\n

    \u201cMakineler hata yapamaz\u201d iddias\u0131 merak uyand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ki\u015finin hemen \u201cBu onlar\u0131 daha k\u00f6t\u00fc m\u00fc yapar?\u201d diyesi geliyor ama anlay\u0131\u015fl\u0131 bir tav\u0131r tak\u0131nal\u0131m ve ger\u00e7ekte kastedileni g\u00f6rmeyi deneyelim. Bana g\u00f6re bu ele\u015ftiri taklit oyunu kapsam\u0131nda a\u00e7\u0131klanabilir. Denebilir ki, sorgulayan\u0131n, makineyi insandan basit\u00e7e ay\u0131rmak i\u00e7in, ikisinden birtak\u0131m aritmetik problemi \u00e7\u00f6zmelerini isteyebilir. Makinenin foyas\u0131, \u015fa\u015fmaz isabetlili\u011fi nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Bunun cevab\u0131 basit. Oyunu oynamak \u00fczere programlanan makine, aritmetik problemlerine do\u011fru<\/em> yan\u0131tlar\u0131 verme \u00e7abas\u0131na girmemeye programlanabilir, sorgulayan\u0131n kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131racak bir \u015fekilde kasten hesaplanm\u0131\u015f hatalar \u00f6ne s\u00fcrebilirdi. Mekanik bir hata, muhtemelen aritmetikte insan\u0131n yapaca\u011f\u0131 t\u00fcrden bir hataya benzemeyerek kendini ele verirdi. Ele\u015ftirinin bu yorumu bile yeterince anlay\u0131\u015fl\u0131 de\u011fil, ama daha da derinlerine inme f\u0131rsat\u0131m\u0131z yok. Bana \u00f6yle geliyor ki, bu ele\u015ftiri iki t\u00fcr hata aras\u0131ndaki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa dayan\u0131yor. Bu hata t\u00fcrlerini \u2018i\u015fleyi\u015f hatalar\u0131\u2019 ve \u2018\u00e7\u0131kar\u0131m (conclusion) hatalar\u0131\u2019 olarak adland\u0131rabiliriz. \u0130\u015fleyi\u015f hatalar\u0131, makinenin yapmak \u00fczere tasarland\u0131\u011f\u0131ndan farkl\u0131 davranmas\u0131na yol a\u00e7an baz\u0131 mekanik ya da elektriksel hatalardan \u00f6t\u00fcr\u00fc olu\u015fur. Felsefi tart\u0131\u015fmalarda ki\u015fi b\u00f6yle hatalar\u0131n geli\u015fmesi ihtimalini yok saymaya meyyaldir; bu y\u00fczden ki\u015fi \u201csoyut makinelerden\u201d bahsetmektedir. Bu soyut makineler, fiziksel objelerden ziyade matematiksel kurgulard\u0131r. Tan\u0131mlan\u0131\u015flar\u0131 gere\u011fi i\u015fleyi\u015f hatalar\u0131n\u0131n \u00f6znesi olamazlar. Bu bak\u0131mdan, samimiyetle \u2018makinelerin asla hata yapamayaca\u011f\u0131n\u0131\u2019 s\u00f6yleyebiliriz. \u00c7\u0131kar\u0131m hatalar\u0131, yaln\u0131zca makineden gelen \u00e7\u0131kt\u0131 sinyallerine bir anlam y\u00fcklendi\u011finde vuku bulur. Mesela makine, matematiksel denklemler ya da \u0130ngilizce c\u00fcmleler yazabilir. Yanl\u0131\u015f bir \u00f6nerme yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda makinenin bir \u00e7\u0131kar\u0131m hatas\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleriz. A\u00e7\u0131k ki, makinenin b\u00f6yle bir hatay\u0131 yapamayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek i\u00e7in bir nedenimiz yoktur. Tekrar tekrar \u201c0 = 1\u201d yazmaktan ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey yapmayabilir. Daha iyi niyetli bir \u00f6rnek olarak, bilimsel t\u00fcmevar\u0131mla \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunmak i\u00e7in bir y\u00f6ntemi olabilir. B\u00f6yle bir metodun zaman zaman hatal\u0131 sonu\u00e7lara \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 bekliyor olmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

    Bir makinenin kendi d\u00fc\u015f\u00fcncesinin konusu olamayaca\u011f\u0131 sav\u0131, ku\u015fku yok ki ancak makinelerin baz\u0131<\/em> konularda baz\u0131<\/em> d\u00fc\u015f\u00fcnceleri oldu\u011fu g\u00f6sterilirse yan\u0131tlanabilir. Yine de, \u201cmakinenin i\u015flemlerinin \u00f6znesi\u201d bir \u015feyler ifade ediyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, en az\u0131ndan onunla u\u011fra\u015fan insanlara. E\u011fer, \u00f6rne\u011fin, makine x2\u201340x \u2014 11 = 0 denklemine bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olsayd\u0131, o s\u0131rada bu denklemi makinenin edindi\u011fi konu olarak tan\u0131mlamak ki\u015fiye cazip gelebilirdi. B\u00f6yle bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, makine \u015f\u00fcphesiz ki kendisini konu edinebilir. Kendi programlar\u0131n\u0131 yapmas\u0131 sa\u011flanabilir ya da yap\u0131s\u0131ndaki de\u011fi\u015fikliklerin etkilerini \u00f6ng\u00f6rmekte kullanabilir. Davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyerek programlar\u0131n\u0131 bir amaca y\u00f6nelik olarak d\u00fczenleyebilir. Bunlar \u00fctopik hayallerden ziyade yak\u0131n gelece\u011fin olas\u0131l\u0131klar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Bir makinenin \u00e7ok\u00e7a davran\u0131\u015f \u00e7e\u015fitlili\u011fine sahip olamayaca\u011f\u0131 ele\u015ftirisi, makinenin fazla depolama kapasitesi olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemenin bir ba\u015fka yoludur. Olduk\u00e7a yak\u0131n bir d\u00f6neme kadar bin haneli depolama kapasiteleri bile epey nadirdi.<\/p>\n\n\n\n

    Burada de\u011ferlendirdi\u011fimiz ele\u015ftiriler s\u0131kl\u0131kla bilin\u00e7ten t\u00fcretilen arg\u00fcmanlar\u0131n k\u0131l\u0131k de\u011fi\u015ftirmi\u015f halleridir. Genellikle e\u011fer ki\u015fi bir makinenin bunlardan birini yapabilece\u011fini<\/em> savunuyorsa ve makinenin ne t\u00fcr y\u00f6ntemler kullanabilece\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131yorsa, bu ki\u015finin s\u00f6zleri pek yank\u0131 uyand\u0131rmaz. Y\u00f6ntemin (mekanik olmas\u0131 gerekti\u011finden ne olursa olsun) as\u0131l odak noktas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Parantezi, Jefferson\u2019\u0131n al\u0131nt\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

    (6) Leydi Lovelace\u2019in \u0130tiraz\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Babbage\u2019\u0131n Analitik Motor\u2019u hakk\u0131ndaki en detayl\u0131 bilgimiz Leydi Lovelace<\/em>\u2019in hat\u0131rat\u0131na dayan\u0131yor. Hat\u0131rat\u0131nda, \u201cAnalitik Motor, herhangi bir \u015fey yarataca\u011f\u0131<\/em> iddias\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131yor. Ona nas\u0131l dikte edece\u011fimizi bildi\u011fimiz ne varsa onu<\/em> yapabilecek \u015fekilde kendini g\u00f6sterebilir.\u201d diye belirtiyor (italikler Leydi Lovelace\u2019e ait). Bu s\u00f6ylemi al\u0131nt\u0131layan Hartree<\/em> \u015funu ekliyor: \u201cBu, \u2018kendisi i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnecek\u2019 elektronik ekipmanlar yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor, ya da biyolojik terimlerle, birisi \u2018\u00f6\u011frenimin\u2019 temeli olacak \u015fekilde ko\u015fullanm\u0131\u015f refleks olu\u015fturabilir. Bunun prensipte m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131, g\u00fcncel geli\u015fmelerin ortaya att\u0131\u011f\u0131 heyecan verici ve ilham veren bir soru. Fakat o zamanlarda olu\u015fturulan makinelerin bu niteli\u011fe sahip olmad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor\u201d.<\/p>\n\n\n\n

    Bu konuda Hartree\u2019yle tamamen hemfikirim. Hartree\u2019nin, bahsi ge\u00e7en makinelerin bu \u00f6zellikleri haiz oldu\u011funu ileri s\u00fcrmedi\u011fi; daha \u00e7ok, Leydi Lovelace\u2019in sahip oldu\u011fu kan\u0131tlar\u0131n, kendisini o makinelerin bu \u00f6zelliklere sahip olduklar\u0131na inanmaya sevk etmedi\u011fini belirtti\u011fi fark ediliyordur. Bahsedilen makinelerin, bir a\u00e7\u0131dan bu \u00f6zelli\u011fe sahip oldu\u011funu s\u00f6ylemek olduk\u00e7a m\u00fcmk\u00fcn. Diyelim ki bir ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesi bu \u00f6zelli\u011fe sahip. Analitik Motor bir evrensel dijital bilgisayard\u0131, o halde, depolama kapasitesi ve h\u0131z\u0131 yetti\u011fi takdirde, s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en makineyi taklit edecek \u015fekilde programlanmaya uygun olabilir. Muhtemelen bu arg\u00fcman Kontes ya da Babbage\u2019\u0131n akl\u0131na gelmedi. Zaten \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilecek her sav\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmek gibi bir zorunluluklar\u0131 yok.<\/p>\n\n\n\n

    T\u00fcm bu soru, \u00f6\u011frenen makineler ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda tekrar de\u011ferlendirilecek.<\/p>\n\n\n\n

    Leydi Lovelace\u2019in itiraz\u0131n\u0131n bir ba\u015fka \u00e7e\u015fidi, bir makinenin \u201chi\u00e7bir zaman ger\u00e7ekten yeni bir \u015fey yapamayaca\u011f\u0131\u201d fikri. Bunu \u201cG\u00fcne\u015fin alt\u0131ndaki hi\u00e7bir \u015fey yeni de\u011fildir.\u201d s\u00f6z\u00fcyle savu\u015fturmak m\u00fcmk\u00fcn. Kim kendi \u201corijinal yap\u0131t\u0131n\u0131n\u201d ona \u00f6\u011fretilen \u015feylerin meyvesinden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da iyi bilinen genel prensiplerin etkisinde ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olabilir? Bu itiraz\u0131n daha iyi bir versiyonu, bir makinenin hi\u00e7bir zaman bizi \u201chayrete d\u00fc\u015f\u00fcremeyece\u011fini\u201d s\u00f6yl\u00fcyor. Bu, daha direkt bir iddia ve do\u011frudan kar\u015f\u0131lanabilir. Makineler beni s\u0131k\u00e7a hayrete d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor. Bu b\u00fcy\u00fck oranda ne yapmalar\u0131n\u0131 beklemem gerekti\u011fini \u00f6nceden yeterince hesaplamad\u0131\u011f\u0131mdan, ya da hesaplasam da bunu alelacele, \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc bir \u015fekilde, risk alarak yapt\u0131\u011f\u0131mdan oluyor. Belki kendime \u201cSan\u0131r\u0131m buradaki voltaj \u015furadakiyle ayn\u0131: her neyse, \u00f6yle oldu\u011funu varsayal\u0131m.\u201d diyorumdur.<\/p>\n\n\n\n

    Do\u011fal olarak s\u0131k\u00e7a hatal\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorum ve deney bitti\u011finde bu varsay\u0131mlar\u0131 unutmu\u015f oldu\u011fumdan sonu\u00e7lar benim i\u00e7in s\u00fcrpriz oluyor. Bu itiraf\u0131m beni, muzurca i\u015f yap\u0131\u015f \u015feklim y\u00fcz\u00fcnden azarlanabilir k\u0131l\u0131yor, ama ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131klar\u0131 anlat\u0131rken g\u00fcvenilirli\u011fimden \u015f\u00fcphe duymay\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

    Bu cevab\u0131n ele\u015ftirimi susturaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Muhtemelen b\u00f6ylesi s\u00fcrprizlerin benim yarat\u0131c\u0131 zihinsel s\u00fcre\u00e7lerimden do\u011fdu\u011funu ve makinenin bunda pay\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyecektir. Bu bizi s\u00fcrpriz fikrinden uzakla\u015ft\u0131rarak bilin\u00e7ten t\u00fcretilen arg\u00fcmana geri g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Bu, kapal\u0131 saymam\u0131z gereken bir tart\u0131\u015fma kolu; ama belki de hayret ettirmek gibi bir \u015feyin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n, \u015fa\u015f\u0131rtan olay bir insandan, bir kitaptan, bir makineden ya da herhangi ba\u015fka bir \u015feyden do\u011fsa da \u201cyarat\u0131c\u0131 bir zihinsel s\u00fcre\u00e7\u201d gerektirdi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmeye de\u011fer.<\/p>\n\n\n\n

    Makinelerin bizi hi\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rtamayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi, bana g\u00f6re, filozof ve matematik\u00e7ilerin s\u0131k\u00e7a d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir yan\u0131lg\u0131dan (fallacy) kaynaklan\u0131yor. Bu, bir ger\u00e7e\u011fin zihne aktar\u0131lmas\u0131yla o ger\u00e7e\u011fin t\u00fcm sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n zihne ayn\u0131 anda girdi\u011fi varsay\u0131m\u0131d\u0131r. Pek \u00e7ok durumda kullan\u0131\u015fl\u0131 bir varsay\u0131md\u0131r, ancak ki\u015fi bunun yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kolayca unutabiliyor. Bunun do\u011fal sonucu, ki\u015finin sonras\u0131nda verilerin ve genel prensiplerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 hesaplaman\u0131n hi\u00e7bir \u00f6nem arz etmedi\u011fini varsaymas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    (7) Sinir Sisteminin Kesintisizli\u011finden T\u00fcretilen Arg\u00fcman<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Sinir sisteminin bir ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesi olmad\u0131\u011f\u0131 kesindir. N\u00f6rona gelen bir bilgideki (information) tek bir uyar\u0131ml\u0131k (impulse) hata, \u00e7\u0131k\u0131\u015f uyar\u0131m\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir farka yol a\u00e7abilir. Denebilir ki, bu y\u00fczden bir ayr\u0131\u015f\u0131k evre sisteminin sinir sistemi davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 taklit (mimic) etmesi beklenemez.<\/p>\n\n\n\n

    Bir ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesinin s\u00fcrekli bir makineden farkl\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi do\u011frudur; ama bunu taklit oyunumuzun ko\u015fullar\u0131na ba\u011flarsak, bu sorgulayana herhangi bir avantaj sa\u011flamayacakt\u0131r. E\u011fer baz\u0131 daha basit s\u00fcrekli makineleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek durum daha netle\u015febilir. Bir diferansiyel \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici i\u015fimizi g\u00f6recektir. (Bir diferansiyel \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici, baz\u0131 t\u00fcr hesaplamalarda kullan\u0131lan ve kesinlikle ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesi olmayan bir t\u00fcr makinedir.) Bunlardan baz\u0131lar\u0131 yan\u0131tlar\u0131n\u0131 yaz\u0131l\u0131 bi\u00e7imde sunarlar ve oyuna kat\u0131lmaya uygundurlar. Bir dijital bilgisayar i\u00e7in, diferansiyel \u00e7\u00f6z\u00fcmleyicinin bir probleme tam olarak ne yan\u0131tlar verece\u011fini kestirmek m\u00fcmk\u00fcn olmayabilirdi, ama do\u011fru say\u0131lacak yan\u0131tlar vermekte \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 olurdu. Mesela, e\u011fer pi\u2019nin de\u011ferini (asl\u0131nda yakla\u015f\u0131k 3,1416) vermesi istenirse, 3,12, 3,13, 3,14, 3,15, 3,16 de\u011ferleri aras\u0131ndan (diyelim ki) 0,05, 0,15, 0,55, 0,19, 0,06 olas\u0131l\u0131klarla rastgele se\u00e7im yapmas\u0131 mant\u0131kl\u0131 olacakt\u0131r. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, sorgulayan\u0131n diferansiyel \u00e7\u00f6z\u00fcmleyiciyi dijital bilgisayardan ay\u0131rmas\u0131 olduk\u00e7a zor olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    (8) Davran\u0131\u015flar\u0131n Kurals\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan* T\u00fcretilen Arg\u00fcman<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    *: Informality<\/p>\n\n\n\n

    Bir insan\u0131n akla gelebilecek t\u00fcm durumlarda ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131n\u0131 belirten bir kurallar seti \u00fcretmek imkans\u0131zd\u0131r. \u00d6rnek olarak, ki\u015fi k\u0131rm\u0131z\u0131 trafik \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde durmak ve ye\u015fili g\u00f6r\u00fcnce ge\u00e7mek gibi bir kurala sahip olabilir, ama ya hataen ikisi birlikte yanarsa? Ki\u015fi en g\u00fcvenlisinin durmak oldu\u011funa karar verebilir, ama bu karar sonucu daha b\u00fcy\u00fck bir zorlukla kar\u015f\u0131la\u015fabilir. Olas\u0131 her \u015feyi kapsayacak bir kurallar k\u0131lavuzu olu\u015fturma giri\u015fimi, trafik \u0131\u015f\u0131klar\u0131 s\u00f6z konusuyken bile imkans\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. T\u00fcm bunlara kat\u0131l\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

    Bundan sonras\u0131nda bizim makine olamayaca\u011f\u0131m\u0131z iddia ediliyor. Bu arg\u00fcman\u0131 serimlemeyi deneyece\u011fim ama bunu hakkaniyetli yapamamaktan korkuyorum. \u015e\u00f6yle bir \u015fekilde ilerliyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor: \u201cE\u011fer her insan hayat\u0131n\u0131 idare ettirecek belirli bir y\u00fcr\u00fct\u00fcm kurallar\u0131 setine sahip olsayd\u0131, bir makineden daha iyi olmazd\u0131; ama b\u00f6yle kurallar olmad\u0131\u011f\u0131ndan, insanlar makine olamazlar.\u201d Buradaki da\u011f\u0131lmam\u0131\u015f orta terim yan\u0131lsamas\u0131 g\u00f6z al\u0131c\u0131.[12]<\/a> Bu arg\u00fcman\u0131n \u015fimdiye kadar hi\u00e7 b\u00f6yle ifade edildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum, yine de kullan\u0131lan arg\u00fcman\u0131n bu oldu\u011funa inan\u0131yorum. Ancak, \u2018y\u00fcr\u00fct\u00fcm kurallar\u0131\u2019 ve \u2018davran\u0131\u015f yasalar\u0131\u2019 aras\u0131nda konuyu bulan\u0131kla\u015ft\u0131ran belirgin bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k olabilir. \u2018Y\u00fcr\u00fct\u00fcm kurallar\u0131\u2019 ile kast\u0131m \u201cK\u0131rm\u0131z\u0131 \u0131\u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcrsen dur\u201d gibi, bireyin bilincinde olabilece\u011fi ve onlar vas\u0131tas\u0131yla eylemde bulunabilece\u011fi emirler. \u2018Davran\u0131\u015f yasalar\u0131\u2019 ile kast\u0131m, do\u011fan\u0131n insana uygulad\u0131\u011f\u0131 \u2018\u00e7imdiklersen ciyaklar\u2019 gibi yasalar. E\u011fer \u2018ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 idare ettiren davran\u0131\u015f yasalar\u0131n\u0131\u2019, \u2018ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 idare ettirdi\u011fi y\u00fcr\u00fctme yasalar\u0131\u2019 ile de\u011fi\u015ftirirsek, da\u011f\u0131lmam\u0131\u015f orta terim yan\u0131lg\u0131s\u0131n\u0131 a\u015fmak imkans\u0131z olmaktan \u00e7\u0131kar; \u00e7\u00fcnk\u00fc davran\u0131\u015f yasalar\u0131nca idare edilmenin bir t\u00fcr makine olmay\u0131 (illa ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesi olmas\u0131 gerekmese de) i\u015faret etti\u011fine de\u011fil, aksine b\u00f6yle bir makine olman\u0131n \u00f6yle kurallarla idare edilmek anlam\u0131na geldi\u011fine inan\u0131yoruz. Ancak kendimizi, idaremizi tamamen sa\u011flayan kurallar yerine ge\u00e7en ve davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 tamamen y\u00f6neten yasalar\u0131n yoklu\u011funa \u00f6yle kolayca ikna edemeyiz. Bunu bilmemizin tek yolu bilimsel g\u00f6zlemdir ve \u201cYeterince arad\u0131k. B\u00f6yle yasalara sahip de\u011filiz.\u201d diyebilece\u011fimiz hi\u00e7bir ko\u015ful bilmiyoruz.<\/p>\n\n\n\n

    B\u00f6ylesi hi\u00e7bir s\u00f6ylemin hakl\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde g\u00f6sterebiliriz; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6ylesi yasalar olsayd\u0131 onlar\u0131 bulabilece\u011fimizden eminiz. \u00d6yleyse belli bir ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesi i\u00e7in yeterli g\u00f6zlem s\u00fcresiyle gelecek davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmesi, diyelim ki bin y\u0131l gibi makul bir s\u00fcrede, m\u00fcmk\u00fcn olmal\u0131d\u0131r; ama sorun bu de\u011fil gibi duruyor. Bir Manchester bilgisayar\u0131na yaln\u0131zca 1000 birimlik depo alan\u0131 kullanan, makinenin iki saniye arayla on alt\u0131 haneli iki farkl\u0131 yan\u0131t verebilmesini sa\u011flayan k\u00fc\u00e7\u00fck bir program kurdum. Program\u0131n yeni de\u011ferlere verece\u011fi yan\u0131tlar\u0131, \u00f6ncekilerden yola \u00e7\u0131karak bilmeye \u00e7al\u0131\u015fanlara ac\u0131rd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

    (9) Duyu-\u00d6tesi Alg\u0131dan** T\u00fcretilen Arg\u00fcman<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    **: Extra-Sensory Perception<\/p>\n\n\n\n

    Okuyucunun duyu-\u00f6tesi alg\u0131 fikrine ve onun telepati, durug\u00f6r\u00fc, \u00f6nsezi ve psikokinezi \u00f6gelerinin anlamlar\u0131na a\u015fina oldu\u011funu varsay\u0131yorum. Bu rahats\u0131zl\u0131k verici fenomenler bizim t\u00fcm bilimsel fikirlerimizi reddediyor gibi. Onlar\u0131 nas\u0131l da yere \u00e7almak isteriz! Ne yaz\u0131k ki istatistikler, en az\u0131ndan telepati hakk\u0131nda olanlar, fazla g\u00fc\u00e7l\u00fc. Birinin fikirlerini yeni bulgular\u0131n oturabilece\u011fi \u015fekilde d\u00fczenlemek \u00e7ok zor. Ki\u015fi bir kez duyu-\u00f6tesi alg\u0131y\u0131 kabul ettikten sonra, art\u0131k hayaletlere ve \u00f6c\u00fclere inanmak o kadar zor de\u011fildir. V\u00fccutlar\u0131m\u0131z\u0131n basit\u00e7e, bilinen fizik yasalar\u0131na ve onla birlikte, hen\u00fcz ke\u015ffedilmemi\u015f fakat benzeri ba\u015fka kurallara g\u00f6re hareket etti\u011fi fikri ilk ad\u0131mlardan biri olabilir.<\/p>\n\n\n\n

    Bu, bana g\u00f6re olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arg\u00fcman. Ki\u015fi buna cevaben pek \u00e7ok bilimsel teorinin, D.\u00d6.A. ile \u00e7ak\u0131\u015fmadan uygulanarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilir oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir; asl\u0131nda onu hi\u00e7 anmadan g\u00fczelce devam edebiliriz. Bu daha ziyade ba\u015far\u0131s\u0131z bir tesellidir ve ki\u015fi, d\u00fc\u015f\u00fcnmenin tam da D.\u00d6.A.\u2019n\u0131n uyaca\u011f\u0131 bir olgu olmas\u0131ndan korkmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    D.\u00d6.A. temelindeki daha spesifik bir arg\u00fcman \u015f\u00f6yledir: \u201cHadi sorgulananlar\u0131 bir dijital bilgisayar ile iyi bir telepatik al\u0131c\u0131 erkek olan bir taklit oyunu oynayal\u0131m. Sorgulayan, \u2018Elimdeki kart hangi gruptan[13]<\/a>?\u2019\u2019 gibi sorular sorabilir. Telepati ya da durug\u00f6r\u00fc yetene\u011fi olan adam 400 seferin 130\u2019unda do\u011fru cevap verir. Makine yaln\u0131zca rastgele tahmin y\u00fcr\u00fctebilir ve belki 104\u2019\u00fcn\u00fc tutturur; b\u00f6ylece sorgulayan, kimin kim oldu\u011funu do\u011fru saptar.\u201d Burada ortaya \u00e7\u0131kan ilgin\u00e7 bir ihtimal var. Dijital bilgisayar\u0131n bir rastgele say\u0131 \u00fcreticisi bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu durumda ne cevap verece\u011fine bu \u00fcreticiyi kullanarak karar vermesi do\u011fal olacakt\u0131r; ancak sonras\u0131nda, rastgele say\u0131 \u00fcreticisi, sorgulayan\u0131n psiko-kinetik g\u00fc\u00e7lerinin bir dene\u011fi haline gelecektir. Belki bu psikokinezi, makinenin bir olas\u0131l\u0131k hesaplamas\u0131nda beklenenden daha s\u0131k do\u011fru tahmin y\u00fcr\u00fctmesine yol a\u00e7abilir. Di\u011fer yandan, sorgulayan hi\u00e7bir soru sormaks\u0131z\u0131n durug\u00f6r\u00fcyle do\u011fru tahminde bulunabilir. D.\u00d6.A. ile her \u015fey m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

    E\u011fer telepati geni\u015f \u00e7apta kabul g\u00f6r\u00fcrse, testimizi daha s\u0131k\u0131 kurallara tabi tutmam\u0131z gerekecektir. Durum, sorgulayan\u0131n kendi kendine konu\u015furken sorgulananlardan birinin kula\u011f\u0131n\u0131 duvara yaslamas\u0131na benzer bir \u015fekilde ele al\u0131nabilir. Sorgulananlar\u0131 bir \u201ctelepati-ge\u00e7irmez odaya\u201d koymak t\u00fcm gereklilikleri kar\u015f\u0131layacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    7. \u00d6\u011frenen Makineler<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Okuyucu, g\u00f6r\u00fc\u015flerimi destekleyecek olumlu nitelikte, ikna edici arg\u00fcmanlar\u0131m olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissedecektir. E\u011fer arg\u00fcman\u0131m olsayd\u0131, kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n mant\u0131ksal yan\u0131lg\u0131lar\u0131n\u0131 belirtmek i\u00e7in b\u00f6yle \u00e7\u0131rp\u0131nmam gerekmezdi. Fakat sahip oldu\u011fum destekleyici kan\u0131tlar\u0131 \u015fimdi sunaca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

    Leydi Lovelace\u2019in, bir makinenin sadece ona yapmas\u0131n\u0131 s\u00f6ylediklerimizi yapabilece\u011fiitiraz\u0131na d\u00f6nmemize izin verin. Ki\u015fi bir insan\u0131n, bir fikri makineye \u2018zerk\u2019 edebilece\u011fini ve makinenin buna \u00e7eki\u00e7le vurulan piyano misali sonlu bir yan\u0131t vererek, devam\u0131nda dura\u011fan bir hale ge\u00e7ece\u011fini s\u00f6yleyebilir. Bir di\u011fer metafor, kritik boyutun[14]<\/a> alt\u0131nda bir atomik y\u0131\u011f\u0131n olabilir: Zerk edilen fikir, y\u0131\u011f\u0131na d\u0131\u015far\u0131dan giri\u015f yapan bir n\u00f6trona denk gelmektedir. Her n\u00f6tron, bir noktada sonlanan belirli bir bozunum yaratacakt\u0131r; ancak, e\u011fer y\u0131\u011f\u0131n\u0131n boyutu yeterince y\u00fckseltilirse, b\u00f6yle bir n\u00f6tronun geli\u015fiyle meydana gelen bozunumun t\u00fcm y\u0131\u011f\u0131n yok olana dek artarak s\u00fcren bir bozunuma yol a\u00e7mas\u0131 olduk\u00e7a muhtemeldir. Zihinler hakk\u0131nda veya makinelerde buna denk gelen bir olgu var m\u0131d\u0131r? \u0130nsan zihni i\u00e7in bir tane var gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u0130nsan zihinlerinin \u00e7o\u011fu \u2018kritikalt\u0131\u2019 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, \u00f6rne\u011fin bu analojide kritikalt\u0131 y\u0131\u011f\u0131nlara denk gelmektedir. B\u00f6ylesi bir zihne sunulan fikir ortalamada, birden az fikirle yan\u0131tlanacakt\u0131r. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir oran kritik\u00fcst\u00fc olur. B\u00f6yle bir zihne sunulan fikir, ikincil, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcl, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcl ve daha ileri fikirler bar\u0131nd\u0131ran tastamam bir \u2018teori\u2019 meydana getirir. Hayvanlar\u0131n zihinleri olduk\u00e7a kesin \u015fekilde kritikalt\u0131 g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Bu analoji \u00e7er\u00e7evesinde, \u201cBir makine kritik\u00fcst\u00fc yap\u0131labilir mi?\u201d sorusu \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

    \u2018So\u011fan zar\u0131\u2019 analojisi de kullan\u0131\u015fl\u0131. Zihnin ya da beynin i\u015flevleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, salt mekanik terimlerle a\u00e7\u0131klayabildi\u011fimiz belli i\u015flemler buluruz. Bu s\u00f6yledi\u011fimiz ger\u00e7ek zihne denk gelmemektedir: E\u011fer ger\u00e7ek zihni bulmam\u0131z gerekiyorsa bu, soymam\u0131z gereken bir zard\u0131r; ama onun alt\u0131nda ba\u015fka, ve onun da alt\u0131nda bir ba\u015fka zar bulursak, bu b\u00f6yle s\u00fcr\u00fcp giderse ne olur? B\u00f6yle yaparken \u2018ger\u00e7ek\u2019 zihne ula\u015fmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olacak m\u0131 ya da sonunda i\u00e7inde bir \u015fey olmayan bir zarla m\u0131 kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131z? E\u011fer son zar\u0131n da i\u00e7inde bir \u015fey yoksa, zihnin tamam\u0131 mekaniktir. (Ancak bu ayr\u0131\u015f\u0131k evre makinesi olmazd\u0131. Bunu konu\u015ftuk.)<\/p>\n\n\n\n

    Son iki paragraf, ikna edicilik iddias\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131yor. Daha ziyade \u2018bir kan\u0131 (belief) olu\u015fturmaya y\u00f6nelik ezberler\u2019 olarak al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    6. b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015f\u0131nda ifade edilen g\u00f6r\u00fc\u015f i\u00e7in sunulabilecek tek ger\u00e7ek arg\u00fcman, y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunu beklemek ve anlat\u0131lan deneyi yapmakla sa\u011flanacakt\u0131r; fakat bu arada ne diyebiliriz? E\u011fer deney ba\u015far\u0131l\u0131 olacaksa, bug\u00fcn hangi ad\u0131mlar at\u0131lmal\u0131?<\/p>\n\n\n\n

    A\u00e7\u0131klam\u0131\u015f oldu\u011fum \u00fczere, sorun esas olarak programlama sorunu. M\u00fchendislik de geli\u015fmeli ama bu geli\u015fmeler, gerekenleri sunmaya yetecek gibi durmuyor. Beynin depolama kapasitesine dair tahminler, iki taban\u0131nda 1010 ile 1015 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen hanelerle ifade ediliyor. Ben skalada daha d\u00fc\u015f\u00fck olan k\u0131s\u0131mlarda oldu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye meyilliyim ve daha y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015fekillerinde yaln\u0131zca \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum. Muhtemelen kapasitenin \u00e7o\u011fu g\u00f6rsel izlenimlerimize ayr\u0131lm\u0131\u015f durumda. Taklit oyununu hi\u00e7 de\u011filse g\u00f6rmeyen birine kar\u015f\u0131 tatmink\u00e2r bir bi\u00e7imde oynamak i\u00e7in 109\u2019dan fazlas\u0131 gerekirse buna \u015fa\u015far\u0131m. (Not \u2014 Britannica Ansiklopedisi<\/em>\u2019nin kapasitesi 11. bask\u0131s\u0131nda 2×109\u2019dur.) 107 d\u00fczeyindeki bir depolama kapasitesi, muhtemelen g\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknikleriyle dahi baya\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olurdu. Muhtemelen makinelerin i\u015flem h\u0131z\u0131n\u0131 artt\u0131rmak gerekmiyor. Modern makinelerin sinir h\u00fccrelerinin benzerleri olarak tabir edilebilecek par\u00e7alar\u0131, n\u00f6ronlar\u0131n binlerce kat\u0131na varan h\u0131zlarla \u00e7al\u0131\u015fabilmekte. Bu, h\u0131z\u0131n y\u00fckselmesinin getirece\u011fi pek \u00e7ok kayb\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ecek bir \u2018g\u00fcvenlik \u015feridi\u2019 sa\u011flayabilir. O halde bizim sorunumuz, bu makineleri oyunu oynayacak \u015fekilde nas\u0131l programlayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bulmak. \u015eu anki \u00e7al\u0131\u015fma tempomla, g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k bin hanelik bir program \u00fcretiyorum, yani d\u00fczenli olarak elli y\u0131l boyunca \u00e7al\u0131\u015fan altm\u0131\u015f kadar i\u015f\u00e7i, e\u011fer hi\u00e7bir \u015fey bo\u015fa gitmezse yeterli olabilir. Daha h\u0131zl\u0131 baz\u0131 y\u00f6ntemler tercih edilebilir gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

    Yeti\u015fkin bir insan zihnini taklit etme s\u00fcrecinde, onu bulundu\u011fu h\u00e2le getiren s\u00fcre\u00e7ler hakk\u0131nda iyice bir d\u00fc\u015f\u00fcnmeye mahk\u00fbmuz. \u00dc\u00e7 bile\u015fenden s\u00f6z edebiliriz:<\/p>\n\n\n\n

    a. Zihnin ilk durumu \u2014 \u00f6rne\u011fin do\u011fum an\u0131ndaki<\/p>\n\n\n\n

    b. Ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitim<\/p>\n\n\n\n

    c. E\u011fitimden say\u0131lmayan, ba\u015f\u0131na gelen di\u011fer tecr\u00fcbeler<\/p>\n\n\n\n

    Yeti\u015fkin zihnini sim\u00fcle edecek bir program \u00fcretmektense, neden bir \u00e7ocu\u011funkini sim\u00fcle etmeyi denemeyelim? E\u011fer b\u00f6yle yap\u0131l\u0131rsa, uygun bir e\u011fitim s\u00fcreciyle yeti\u015fkin beyni elde edilecektir. Tahminen, \u00e7ocuk beyni, bir k\u0131rtasiyeden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z not defterleri gibi bir \u015feydir. G\u00f6receli olarak daha az mekanizmas\u0131 ve pek \u00e7ok bo\u015f sayfas\u0131 olan bir \u015fey. (Mekanizma ve yazmak, bizim bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131zda neredeyse e\u015f anlaml\u0131.) Umudumuz, \u00e7ocuk beyninin kolayca programlanabilecek kadar az mekanizmas\u0131 olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. \u0130lk ad\u0131mda, e\u011fitim i\u00e7in gerekecek u\u011fra\u015f\u0131n insan \u00e7ocu\u011fununkiyle ayn\u0131 olmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n\n\n\n

    B\u00f6ylece problemimizi iki k\u0131sma ay\u0131rd\u0131k. \u00c7ocuk program ve e\u011fitim s\u00fcreci. Bu ikisi olduk\u00e7a yak\u0131ndan ba\u011fl\u0131 kalmaya devam ediyor. \u0130lk denemede iyi bir \u00e7ocuk-makine bulmay\u0131 bekleyemeyiz. Ki\u015fi, b\u00f6yle bir makineye bir \u015feyler \u00f6\u011fretmeyi deneyimlemeli ve onun ne kadar iyi \u00f6\u011frendi\u011fini g\u00f6rmelidir. Sonras\u0131nda ba\u015fkas\u0131n\u0131 deneyip daha m\u0131 iyi, yoksa daha m\u0131 k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu g\u00f6rebilir. Burada s\u00fcre\u00e7 ve evrim aras\u0131nda bariz bir ba\u011flant\u0131 vard\u0131r, tan\u0131mlarsak:<\/p>\n\n\n\n

    \u00c7ocuk makinenin yap\u0131s\u0131<\/p>\n\n\n\n

    =<\/p>\n\n\n\n

    Kal\u0131t\u0131msal materyal<\/p>\n\n\n\n

    \u00c7ocuk makinenin de\u011fi\u015fimleri<\/p>\n\n\n\n

    =<\/p>\n\n\n\n

    Mutasyonlar<\/p>\n\n\n\n

    Do\u011fal se\u00e7ilim<\/p>\n\n\n\n

    =<\/p>\n\n\n\n

    Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 karar\u0131<\/p>\n\n\n\n

    Ancak ki\u015fi, bu s\u00fcrecin evrimden daha \u00e7abuk olmas\u0131n\u0131 umabilir. En iyinin hayatta kalmas\u0131, avantajlar\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in yava\u015f bir yoldur. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131, akl\u0131n\u0131 kullanarak s\u00fcreci h\u0131zland\u0131rabiliyor olmal\u0131. Buna e\u015fde\u011fer \u00f6nemde bir ba\u015fka ger\u00e7ekse rastgele mutasyonlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. E\u011fer zaafa yol a\u00e7an bir \u015feyin izini s\u00fcrebiliyorsa, olas\u0131l\u0131kla onu d\u00fczeltebilecek t\u00fcrden bir mutasyon d\u00fc\u015f\u00fcnebilir.<\/p>\n\n\n\n

    Bir makineye bir \u015feyler \u00f6\u011fretirken normal bir \u00e7ocu\u011fun e\u011fitimiyle ayn\u0131 i\u015flemleri uygulamak m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bacaklar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan ondan d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p bir k\u00f6m\u00fcr kovas\u0131 bulmas\u0131 istenemez. Muhtemelen, g\u00f6zs\u00fcz olacakt\u0131r. Ancak bu yetersizlikler ne kadar ak\u0131ll\u0131ca bir m\u00fchendislikle \u00e7\u00f6z\u00fclse de, ki\u015fi, onu okula g\u00f6nderirken di\u011fer \u00e7ocuklar\u0131n alay konusu olmaktan koruyamaz. Bacaklar, g\u00f6zler ve benzeri \u015feyler hakk\u0131nda kayg\u0131lanmam\u0131z\u0131 gerektirmeyecek \u015fekilde \u00f6zel e\u011fitim almas\u0131 gerekir. Helen Keller<\/em> \u00f6rne\u011fi[15]<\/a>, bir \u015fekilde \u00f6\u011fretmen ve \u00f6\u011frencisi aras\u0131nda \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc ileti\u015fim sa\u011flanarak e\u011fitim verilebilece\u011finin bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

    Normalde \u00f6d\u00fcl ve cezay\u0131 \u00f6\u011fretim s\u00fcreciyle ili\u015fkilendiririz. Baz\u0131 basit \u00e7ocuk-makineler bu t\u00fcrden bir ilkeyle temellendirilerek yap\u0131land\u0131r\u0131labilir veya programlanabilir. Makine \u00f6yle yap\u0131land\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce ceza sinyalinin \u00f6nc\u00fcl\u00fc olan olaylar\u0131n tekrarlanma ihtimali azal\u0131rken, \u00f6d\u00fcl sinyali kendi \u00f6nc\u00fcllerinin s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rs\u0131n. Bu tan\u0131mlamalar, makinenin herhangi bir duygusu oldu\u011funu varsaymamaktad\u0131r. B\u00f6ylesi bir \u00e7ocuk-makine ile baz\u0131 deneyler yapt\u0131m ve ona birka\u00e7 \u015fey \u00f6\u011fretmeyi ba\u015fard\u0131m, ama \u00f6\u011fretim metodu deneyin ger\u00e7ek anlamda ba\u015far\u0131l\u0131 say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in fazla al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Ceza ve \u00f6d\u00fcl en iyi ihtimalle \u00f6\u011fretim s\u00fcrecinin bir par\u00e7as\u0131 olabilir. Kabaca, e\u011fer \u00f6\u011fretmenin \u00f6\u011frencisiyle ileti\u015fim kuraca\u011f\u0131 ba\u015fka bir y\u00f6ntemi yoksa \u00f6\u011frenciye ula\u015fabilecek bilgi miktar\u0131 uygulanan \u00f6d\u00fcl ve cezalar\u0131n toplam\u0131n\u0131 ge\u00e7mez. \u00c7ocuk \u2018Casabianca\u2019 \u015fiirini[16]<\/a> tekrar etmeyi \u00f6\u011frendi\u011finde asl\u0131nda muhtemelen olduk\u00e7a kederli hissedecektir, e\u011fer metin yaln\u0131zca \u2018Yirmi Soru\u2019 tekni\u011fiyle ke\u015ffedilebiliyorsa her \u2018HAYIR\u2019 yan\u0131t\u0131 bir darbe etkisi ta\u015f\u0131r. Bu nedenle baz\u0131 ba\u015fka \u2018duygusuz\u2019 ileti\u015fim kanallar\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r. E\u011fer bu kanallar eri\u015filebilirse, makineye, \u00f6rne\u011fin sembolik bir dil gibi bir dilde verilen emirlere uymas\u0131 \u00f6d\u00fcl ve ceza yoluyla \u00f6\u011fretilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu dilin kullan\u0131m\u0131, gereken \u00f6d\u00fcl ve ceza say\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    \u00c7ocuk-makineye uyacak karma\u015f\u0131kl\u0131k (complexity) hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fler \u00e7e\u015fitli olabilir. Ki\u015fi, makineyi genel prensiplerle tutarl\u0131 kalacak \u015fekilde olabildi\u011fince basit tutmaya \u00e7al\u0131\u015fabilir. Ya da bunun yerine ki\u015fi, tamamlanm\u0131\u015f bir mant\u0131ksal \u00e7\u0131kar\u0131m sistemini \u2018yerle\u015fik olarak (built-in) yap\u0131land\u0131rabilir\u2019 . Yerle\u015fik yap\u0131land\u0131r\u0131lma durumunda, deponun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 tan\u0131mlar ve \u00f6nermelerle dolu olacakt\u0131r. \u00d6nermeler farkl\u0131 farkl\u0131 stat\u00fclere sahip olabilirler, \u00f6rnek olarak: iyi temellendirilmi\u015f bulgular, zanlar, matematiksel olarak ispatlanm\u0131\u015f teoremler, bir otoritenin beyanlar\u0131, kan\u0131 de\u011feri ta\u015f\u0131mayan ve mant\u0131ksal \u00f6nerme bi\u00e7imindeki ifadeler. Belli \u00f6nermeler, \u2018zorunlu\u2019 olarak tan\u0131mlanabilir. Makine \u00f6yle yap\u0131land\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, bir zorunluluk \u2018iyi temellendirilmi\u015f\u2019 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ona uygun aksiyon kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kar. Bunu canland\u0131rmak i\u00e7in, \u00f6\u011fretmenin makineye \u201c\u00d6devini \u015fimdi yap.\u201d dedi\u011fini farz edin. Bu, iyi temellendirilmi\u015f bulgular aras\u0131na \u201c\u00d6\u011fretmen \u2018\u00d6devini \u015fimdi yap\u2019 diyor\u201d bulgusunun kat\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bu t\u00fcrden bir di\u011fer bulgu, \u201c\u00d6\u011fretmenin her dedi\u011fi do\u011frudur\u201d olabilir. Bunlar\u0131 kombine etmek, iyi temellendirilmi\u015f bulgular aras\u0131na kat\u0131lmas\u0131yla sonunda \u2018\u00d6devini \u015fimdi yap\u2019 zorunlulu\u011funa ula\u015fabilir ve bu, makinenin yap\u0131s\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, \u00f6devin asl\u0131nda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir ama etkisi olduk\u00e7a tatmin edicidir. Makinenin kulland\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m yapma i\u015fleminin en titiz mant\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n ho\u015funa gitmesi gerekmez. \u00d6rne\u011fin, bir t\u00fcrler hiyerar\u015fisi (hierarchy of types) olmayabilir; ama \u00e7itsiz u\u00e7urumlar\u0131n d\u00fc\u015fece\u011fimiz manas\u0131na gelmemesi gibi, bu durum t\u00fcre dayal\u0131 mant\u0131ksal yan\u0131lg\u0131lar yapaca\u011f\u0131m\u0131z manas\u0131na da gelmez. \u201cAlts\u0131n\u0131flar\u0131, \u00f6\u011fretmenin konu edindi\u011fi bir s\u0131n\u0131fa mensup olmad\u0131k\u00e7a kullanma\u201d gibi uygun zorunluluklar (sistemlerin i\u00e7inde<\/em> ifade edilip, sisteme ait<\/em> kurallar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak \u015fekillenmeyen) \u201cU\u00e7urumun kenar\u0131na \u00e7ok yakla\u015fma\u201d ile benzer bir etkiye sahip olabilir.<\/p>\n\n\n\n

    Uzuvlar\u0131 olmayan bir makinenin itaat edebilece\u011fi zorunluluklar, \u00f6dev yapma \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu \u00fczere daha ziyade akl\u00ee nitelikte olmaya mecburdur. B\u00f6yle zorunluluklar aras\u0131nda \u00f6nemli olanlar, mant\u0131ksal sistem kurallar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131yla ilgili d\u00fczeni idare edenler olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ki\u015fi mant\u0131ksal bir sistem kullan\u0131yorken, her a\u015famada, mant\u0131ksal sistemin zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde her birinin uygulanmas\u0131na izin verilmi\u015f, bolca alternatif ad\u0131m vard\u0131r. Bu se\u00e7imler iki mant\u0131k sisteminden hangisinin g\u00fc\u00e7l\u00fc, hangisinin yan\u0131lg\u0131l\u0131 oldu\u011funu de\u011fil, hangisinin dahiyane ve hangisinin ahmak\u00e7a oldu\u011funu ortaya koyar. Devam\u0131 zorunluluklara \u00e7\u0131kan b\u00f6ylesi \u00f6nermeler, \u201cSokrates\u2019ten bahsedildi\u011finde Barbara\u2019daki sillojizmi kullan\u201d ya da \u201cE\u011fer bir y\u00f6ntem di\u011ferinden daha h\u0131zl\u0131ysa, yava\u015f olan\u0131 kullanma\u201d olabilir. Bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 \u2018bir otorite taraf\u0131ndan verilmi\u015f\u2019, di\u011ferleriyse makinenin, \u00f6rne\u011fin bilimsel t\u00fcmevar\u0131mla kendi \u00fcretece\u011fi \u015feyler olabilir.<\/p>\n\n\n\n

    \u00d6\u011frenen bir makine fikri baz\u0131 okuyuculara paradoksal gelebilir. Makinenin i\u015flem kurallar\u0131 nas\u0131l de\u011fi\u015febilir? Makinenin, ge\u00e7mi\u015finde ne olursa olsun, ne t\u00fcr de\u011fi\u015fimlerden ge\u00e7erse ge\u00e7sin, nas\u0131l davranaca\u011f\u0131n\u0131 tamamen tarif etmeleri gereklidir. Bu nedenle kurallar, zamansal de\u011fi\u015fimlerden olduk\u00e7a ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Bu epeyce do\u011fru. Paradoksun a\u00e7\u0131klamas\u0131, \u00f6\u011frenim s\u00fcrecinde de\u011fi\u015fen kurallar\u0131n k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc ge\u00e7erliliklere sahip, daha s\u00f6n\u00fck kurallar olduklar\u0131d\u0131r. Okuyucu, Birle\u015fik Devletler Anayasas\u0131 ile benzerlik kurabilir.<\/p>\n\n\n\n

    \u00d6\u011frenen makinenin \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fi, \u00f6\u011frencisinin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 bir yere kadar \u00f6ng\u00f6rebilse de \u00f6\u011fretmenin makine i\u00e7inde olup bitenler hakk\u0131nda, genelde, epey bir bilgisiz olmas\u0131d\u0131r. Bu, en kuvvetli haline, iyi denenmi\u015f bir tasar\u0131ma (ya da programa) sahip bir \u00e7ocuk-makinenin yeti\u015fmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan bir makinenin e\u011fitimindeki ileri d\u00fczeylerde ula\u015fmal\u0131d\u0131r. Bu, bir makineyi komp\u00fctasyonda kullan\u0131rkenki normal prosed\u00fcrle taban tabana z\u0131tt\u0131r: \u00d6yleyse ki\u015finin amac\u0131, bir makinenin her komp\u00fctasyon an\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir zihinsel resmini edinmektir. Bu amaca ancak zorlukla eri\u015filebilir. \u201cMakinenin sadece ona nas\u0131l dikte edece\u011fimizi bildiklerimizi yapabilece\u011fi\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda tuhaf ka\u00e7maktad\u0131r. Makineye koyabilece\u011fimiz programlar\u0131n \u00e7o\u011fu, bizim anlamland\u0131ramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ya da b\u00fct\u00fcn\u00fcyle rastgele davran\u0131\u015flar olarak de\u011ferlendirece\u011fimiz faaliyetlerle sonu\u00e7lanacakt\u0131r. Ak\u0131ll\u0131 davran\u0131\u015f muhtemelen, komp\u00fctasyonda yer alan t\u00fcm\u00fcyle kurall\u0131 davran\u0131\u015ftan ayr\u0131 niteliktedir; ama bu ayr\u0131m rastgele davran\u0131\u015fa ya da ama\u00e7s\u0131z tekrarlanan d\u00f6ng\u00fclere yol a\u00e7mayacak, olduk\u00e7a ince bir ayr\u0131md\u0131r. Makinemizi taklit oyunundaki yerine bir \u00f6\u011fretim ve \u00f6\u011frenim s\u00fcreciyle haz\u0131rlamam\u0131z\u0131n bir di\u011fer \u00f6nemli sonucu, \u2018insani yan\u0131labilirlik\u2019 (human fallibility), \u00f6rne\u011fin \u00f6zel \u2018e\u011fitmenlik\u2019 olmadan, daha do\u011falca bir yoldan a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n daha muhtemel oldu\u011fudur. \u00d6\u011frenilen i\u015flemler sonu\u00e7larda y\u00fczde y\u00fcz kesinlikte sonu\u00e7 sa\u011flamamaktad\u0131r; b\u00f6yle olsayd\u0131 unutulamazlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \u00d6\u011frenebilen bir makinenin rastgelelik unsuru ta\u015f\u0131mas\u0131 muhtemelen ak\u0131ll\u0131cad\u0131r Bir rastgelelik unsuru, birtak\u0131m probleme \u00e7\u00f6z\u00fcm ararken bir hayli kullan\u0131\u015fl\u0131 olacakt\u0131r. \u00d6rnek olarak, 50 ve 200 aras\u0131nda ve rakamlar\u0131n\u0131n toplam\u0131n\u0131n karesine denk bir say\u0131 bulmak istedi\u011fimizi farz edin; 51\u2019le ba\u015flay\u0131p, sonra 52\u2019yi deneyip, buna uyan bir say\u0131 bulana kadar devam ederdik; veya bunun yerine uygun bir tane bulana kadar rastgele deneyebilirdik. Bu y\u00f6ntem denenen de\u011ferlerin takibini gerektirmeme avantaj\u0131na sahiptir; ama dezavantaj\u0131 ayn\u0131 say\u0131n\u0131n iki kez denenmesi ihtimalidir, yine de e\u011fer bir\u00e7ok \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc varsa bu \u00e7ok da \u00f6nemli de\u011fildir. Sistematik y\u00f6ntemin dezavantaj\u0131ysa hi\u00e7bir \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7ermeyen uzun bir say\u0131 dizisine denk geldi\u011finde, onu a\u015fmadan \u00f6nce \u00e7\u00f6zmesi gerekmesidir. Art\u0131k \u00f6\u011frenme s\u00fcreci, \u00f6\u011fretmeni memnun edecek (ya da ba\u015fka bir kriteri kar\u015f\u0131layacak) bir davran\u0131\u015f bi\u00e7imi aramak \u015feklinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Uygun \u00e7\u00f6z\u00fcm sa\u011flayacak bol miktarda say\u0131 oldu\u011fundan, rastgelelik y\u00f6ntemi sistematik y\u00f6ntemden daha iyi gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Rastgelelik y\u00f6nteminin evrim s\u00fcrecinde kullan\u0131lan y\u00f6ntemin bir benzeri oldu\u011fu fark edilecektir, ancak evrimde sistematik y\u00f6ntem m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Biri, denenen farkl\u0131 genetik kombinasyonlar\u0131n kayd\u0131n\u0131 onlar\u0131 tekrar elde etmemek ad\u0131na nas\u0131l takip edebilir?<\/p>\n\n\n\n

    Makinelerin bir g\u00fcn insanlarla t\u00fcm salt entelekt\u00fcel alanlarda yar\u0131\u015fabilece\u011fini umabiliriz, ancak buna en iyi ba\u015flang\u0131\u00e7 hangileridir? Bu bile zor bir karar. Pek \u00e7ok insan, satran\u00e7 oynamak gibi olduk\u00e7a soyut bir aktivitenin en iyisi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekte. Ayr\u0131ca makineye sat\u0131n al\u0131nabilecek en iyi duyu organlar\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131p ona \u0130ngilizce anlamay\u0131 ve konu\u015fmay\u0131 \u00f6\u011fretmenin en iyisi oldu\u011fu da savunulabilir. Bu s\u00fcre\u00e7, bir \u00e7ocu\u011fa normalde uygulanan \u00f6\u011fretim s\u00fcrecini takip edecektir. Mesela \u015feyler i\u015faret edilerek isimlendirilecektir. Do\u011fru cevab\u0131n ne oldu\u011funu bilmedi\u011fimi yineliyorum, ama iki yakla\u015f\u0131m\u0131n da denenmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

    \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki yolun yaln\u0131zca k\u0131sa bir k\u0131sm\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliyoruz, ama yap\u0131lmas\u0131 gereken pek \u00e7ok \u015feyi de g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n

    [1]<\/a> Ing. The Imitation Game (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [2]<\/a> Turing, \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki burada, \u00e7e\u015fitli m\u00fchendislik ara\u00e7lar\u0131 ile d\u00fc\u015f\u00fcnebilen bir makine yaratman\u0131n, biyolojik bir insan yaratmakla e\u015f manaya gelebilece\u011fini de hesap ediyor ve s\u00f6z konusu m\u00fchendislerin cinsel ili\u015fki neticesinde bir \u00e7ocuk do\u011furmalar\u0131n\u0131n da makine say\u0131labilece\u011fi ihtimalini elemek istiyor. Kimilerinin klonlamay\u0131 bir se\u00e7enek olarak sunabilecek olmas\u0131 \u00fczerine, t\u00fcm ekip tek cinsiyetten olsa ve onlardan birini klonlasak dahi, ortaya \u00e7\u0131kacak olan \u015fey her ne kadar m\u00fchendislik harikas\u0131 olsa da, d\u00fc\u015f\u00fcnen bir makine olmayacakt\u0131r sonucuna varmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. B\u00f6ylece makine ile ne kastetti\u011fini daha iyi izah edebilmi\u015f olacak. Bu k\u0131s\u0131m biraz kapal\u0131 ve h\u0131zl\u0131 ge\u00e7ildi\u011fi i\u00e7in a\u00e7\u0131klamak gere\u011fini duyduk. (E.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [3]<\/a> \u0130leride yaln\u0131zca \u2018sayman\u2019 olarak ge\u00e7ecek. (\u00c7.N)<\/p>\n\n\n\n

    [4]<\/a> Mekanik hesap makineleri. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [5]<\/a> Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 aras\u0131nda Sir Isaac Newton ve Stephen Hawking\u2019in de bulundu\u011fu, bir Cambridge \u00dcniversitesi \u00fcnvan\u0131. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [6]<\/a> Charles Babbage, 1791\u20131871 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f ve matematik, felsefe, mekanik m\u00fchendislik alanlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f bir mucit. Bu polimat (polymath), programlanabilir dijital bilgisayar konseptinin babas\u0131 olarak bilinir.<\/p>\n\n\n\n

    [7]<\/a> log23\u22451.6 (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [8]<\/a> Turing talihsiz bir se\u00e7imle rollerden birinin ad\u0131n\u0131 -C, sorgulayan- oyuncu yapmak istedi\u011fi ayg\u0131ta –C<\/em>, dijital bilgisayar- vermi\u015f, ayr\u0131m\u0131 vurgulamakta yarar olabilir. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [9]<\/a> Konuyla ilgili olduk\u00e7a k\u0131sa bir arama yapt\u0131m. \u0130slam\u2019da b\u00f6yle bir inan\u00e7 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131 yurtd\u0131\u015f\u0131nda rastlanan bir \u015fey, fakat \u0130slami anlamda buna dair bir s\u00f6yleme rastlamad\u0131\u011f\u0131m gibi, Turing\u2019in ya da ba\u015fkalar\u0131n\u0131n bu kan\u0131ya ula\u015fmas\u0131n\u0131n net sebebini de bilmiyorum. Kayna\u011f\u0131 olanlar ayd\u0131nlatabilir. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [10]<\/a> Lister Nutu\u011fu, \u0130ngiltere Kraliyet Cerrahi Koleji\u2019nin cerrahi bilimine katk\u0131lar\u0131 olan bilim insanlar\u0131na verdi\u011fi Lister Madalyas\u0131\u2019n\u0131 alan bilim insan\u0131n\u0131n verdi\u011fi bir s\u00f6ylevdir. Lister Dersi olarak da ge\u00e7er. Geoffrey Jefferson\u2019\u0131n s\u00f6ylevinin ad\u0131 Mekanik Adam\u0131n Zihni\u2019dir; as\u0131l ismiyle The Mind of Mechanical Man. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [11]<\/a> Yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z mecra gere\u011fi bu sayfa numaralar\u0131n\u0131 belirtme ihtiyac\u0131 hissetmedik. (E.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [12]<\/a> Lat. non distributio medii,<\/em> \u0130ng. fallacy of the undistributed middle, bir sillojistik yan\u0131lsama. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [13]<\/a> Kupa, ma\u00e7a vb. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [14]<\/a> Critical size<\/em>: Wikipedia\u2019daki Critical Mass<\/em> maddesine g\u00f6re; bir n\u00fckleer reakt\u00f6r \u00e7ekirde\u011finin ya da spesifik geometrik uyarlamalara ve materyal bile\u015fimine g\u00f6re yap\u0131labilen bir n\u00fckleer silah\u0131n minimum boyutu. Kritik boyut, en az kritik k\u00fctleyi sa\u011flayacak yeterlilikte fisyonlanabilir materyal i\u00e7ermelidir. \u0130nternette tutarl\u0131 ba\u015fka ifadeler g\u00f6rd\u00fcm, fakat onlar da yine kaynakland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [15]<\/a> Edebiyat fak\u00fcltesi mezunu ilk k\u00f6r-sa\u011f\u0131r birey. Kendisi do\u011fu\u015ftan itibaren g\u00f6rme engelli ve sa\u011f\u0131r oldu\u011fundan, onun e\u011fitmeninin \u00e7ocukluktan beri avu\u00e7 i\u00e7ine farkl\u0131 kombinasyonlarla kelimeleri dokunarak kodlamas\u0131 ile ileti\u015fime ge\u00e7ebilmi\u015f, dil edinebilmi\u015ftir. Hellen Keller bu \u015fekilde yazarl\u0131k dahi yapm\u0131\u015ft\u0131r. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    [16]<\/a> Felicia Hemans\u2019\u0131n 1826\u2019da yazd\u0131\u011f\u0131, on d\u00f6rtl\u00fckten olu\u015fan bir \u015fiir. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n

    \u0130leri Okuma \u00d6nerileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Turing\u2019e ileri okuma \u00f6nerisi yazmak, t\u00fcm yapay zeka ve bili\u015fsel bilim literat\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00f6nermeye kalkmak gibi bir risk ta\u015f\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla spesifik konular \u00fczerinden gidelim. Turing\u2019in burada sundu\u011fu \u00e7er\u00e7evenin daha detayl\u0131 ve formel bir hali i\u00e7in Otomata Teori anlatan ders kitaplar\u0131na m\u00fcracaat edilebilir. \u00d6rne\u011fin, Hopcroft, Motwani, Ullman\u2019\u0131n Introduction to Automata Theory Languages and Computation <\/em>pek \u00e7oklar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bunlardan biri olabilir.<\/p>\n\n\n\n

    Turing\u2019in bu perspektifinin bilgisayar biliminde do\u011frudan bir yans\u0131mas\u0131 ve geli\u015fimi i\u00e7in Newell ve Simon\u2019\u0131n 1976 tarihli Computer Science as Empirical Inquiry: Symbols and Search <\/em>makalesi, bili\u015fsel bilimdeki daha genel bir izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc i\u00e7inse Zenon Pylyshyn\u2019\u0131n 1984 tarihli Computation and Cognition<\/em> isimli kitab\u0131 incelenebilir. Pylyshyn bu kitab\u0131nda Turing\u2019in \u00f6nerdi\u011fi algoritmik yap\u0131n\u0131n asl\u0131nda insan\u0131n zihninde bulunan yap\u0131 olabilece\u011fini, Turing gibi \u201cinsanlardan farkl\u0131 olsa da, yine de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor\u201d demek yerine, \u201ci\u015fte insanlar tam da bu yolla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor\u201d denebilece\u011fi fikrini ortaya at\u0131yor ve savunuyor.<\/p>\n\n\n\n

    Turing\u2019in \u201cBilin\u00e7ten T\u00fcretilen Arg\u00fcman\u201d olarak ele ald\u0131\u011f\u0131 itiraz\u0131n daha sonralar\u0131 \u00e7ok \u00fcnlenecek \u015fekilde serimlendi\u011fi, John Searle\u2019\u00fcn 1980 tarihli Minds, Brains, and Programs <\/em>isimli makalesine bak\u0131labilir. Bu makale \u00fcnl\u00fc \u00c7in Odas\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcnce Deneyi\u2019nin de ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 makaledir. Searle\u2019\u00fcn bu makalesinden ve daha ba\u015fka baz\u0131 itirazlardan destek alan Stevan Harnad\u2019\u0131n 1990 tarihli Symbol Grounding Problem<\/em> makalesi de, makinelerin yaln\u0131zca sembollerle i\u015f g\u00f6rmesinin olas\u0131 problemlerini ele almas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fchim. Harnad\u2019\u0131n perspektifi daha sonralar\u0131 embodied cognition<\/em> (bedensel bili\u015f) olarak bilinecek olan bir perspektife de temel sa\u011fl\u0131yor. Bu perspektif ,Turing\u2019in \u00f6nerdi\u011fi gibi entelekt\u00fcel faaliyetleri duyusal ve motor aktivitelerden tamamen soyutlayarak ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak yerine, insanlar\u0131n bu faaliyetleri tam da duyusal ve motor veriler dolay\u0131s\u0131yla, bunlar sayesinde, yani bir bedene sahip oldu\u011fu ve o bedenin \u00e7e\u015fitli uzamsal olanaklar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirebildi\u011fini iddia ediyor. Bu perspektifin bir \u00f6zeti i\u00e7in Margaret Wilson\u2019\u0131n Six Views of Embodied Cognition<\/em> makalesine bakabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

    Turing testi \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f pek \u00e7ok makalenin derlemesi ve yer yer yorumlanmas\u0131 olan M. S. Shieber\u2019in The Turing Test <\/em>kitab\u0131 spesifik olarak bu konuya e\u011filmi\u015f ve kenarda k\u00f6\u015fede kalm\u0131\u015f da olsa pek \u00e7ok metni bir araya getiren faydal\u0131 bir derleme.<\/p>\n\n\n\n

    T\u00fcrk\u00e7e\u2019de belki de bu konu \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f en eski metin olarak Cahit Arf\u2019\u0131n Makineler D\u00fc\u015f\u00fcnebilir Mi?<\/em><\/a> metnini bulabilirsiniz. Bu konular\u0131n daha genel bir tart\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in Cem Say\u2019\u0131n 50 Soruda Yapay Zeka kitab\u0131na ve di\u011fer bu alandaki okuma \u00f6nerilerimiz i\u00e7inse buraya <\/a>bakabilirsiniz.<\/p>","protected":false},"featured_media":1807,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[479,292,426,84,280,286,94,93,691,64,92,221,281,285,87,74,220,348,282,88,340,758,425,61,338,734,349],"kategori":[305],"class_list":["post-1806","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-ai","event_publishing_tags-alan-turing","event_publishing_tags-artificial","event_publishing_tags-artificial-intelligence","event_publishing_tags-bilgisayar","event_publishing_tags-bilgisayar-bilimi","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-computation","event_publishing_tags-computer","event_publishing_tags-computer-science","event_publishing_tags-dil","event_publishing_tags-felsefe","event_publishing_tags-hesaplama","event_publishing_tags-intelligence","event_publishing_tags-islemleme","event_publishing_tags-language","event_publishing_tags-philosophy-of-artificial-intelligence","event_publishing_tags-turing","event_publishing_tags-yapay","event_publishing_tags-yapay-zeka","event_publishing_tags-yapay-zeka-felsefesi","event_publishing_tags-yz","event_publishing_tags-zeka","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1806","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1806\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1807"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1806"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1806"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1806"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}