{"id":1802,"date":"2020-06-21T15:00:15","date_gmt":"2020-06-21T15:00:15","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1802"},"modified":"2025-08-13T19:22:08","modified_gmt":"2025-08-13T19:22:08","slug":"sagduyu-bilgisayarlara-daha-da-yaklasiyor-john-pavlus","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/sagduyu-bilgisayarlara-daha-da-yaklasiyor-john-pavlus\/","title":{"rendered":"Sa\u011fduyu Bilgisayarlara Daha da Yakla\u015f\u0131yor \u2014 John Pavlus"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0Common Sense Comes Closer to Computer<\/a><\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7en Ekim ay\u0131n\u0131n bir ak\u015fam\u0131nda, yapay zeka ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Gary Marcus<\/a> zaman\u0131n\u0131 IPhone\u2019nundan son derece geli\u015fmi\u015f bir n\u00f6ral a\u011f ile e\u011flenerek ge\u00e7iriyordu. Marcus\u2019un hedefi olan ve GPT-2 olarak adland\u0131r\u0131lan bu derin \u00f6\u011frenme a\u011f\u0131, daha ge\u00e7enlerde acayip bir \u015fekilde, sadece birka\u00e7 c\u00fcmle girdi ile, ayakta alk\u0131\u015flanacak seviyede d\u00fcz yaz\u0131 olu\u015fturabilme yetene\u011fiyle \u00fcnl\u00fc olmu\u015ftu. The Guardian<\/em>\u2019daki bir muhabir bu derin \u00f6\u011frenme a\u011f\u0131na Brexit \u00fczerine bir raporu girdi olarak verdi\u011finde<\/a>, GPT-2 ikna edici politik ve jeografik referanslar ile desteklenmi\u015f gazete metni tarz\u0131nda paragraflar \u00fcretmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

AI pop\u00fclaritesinin \u00f6nde gelen kritik\u00e7ilerinden biri olan Marcus, bu n\u00f6ral a\u011f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131y\u0131 girerek h\u0131zl\u0131 bir quiz\u2019den ge\u00e7irdi;<\/p>\n\n\n\n

Bir \u015f\u00f6mineye biraz \u00e7\u0131ra ve odun koyup bir de kibrit \u00e7akarsan\u0131z genellikle meydana gelecek \u015feyin ad\u0131\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

Tabi ki The New Yorker<\/a>\u2019a yazabilecek seviyede bir sistemden beklenen bu c\u00fcmleyi tamamlamas\u0131 i\u00e7in kullanmas\u0131 gereken apa\u00e7\u0131k kelimeyi hi\u00e7 zorluk \u00e7ekmeden tahmin etmesidir, \u201cate\u015f\u201d. GPT-2\u2019nin cevab\u0131 ise \u201ci\u011fren\u00e7 bir \u015fey\u201d oldu. Ba\u015fka bir denemede ise bir \u015f\u00f6mineye at\u0131lan \u00e7\u0131ra ve odunlara kibrit \u00e7ak\u0131l\u0131nca ortaya \u00e7\u0131kacak \u015feyin \u201cinsanlarla dolu bir IRC[1]<\/a> kanal\u0131\u201d olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n

Marcus ise bu sonuca \u015fa\u015f\u0131rmam\u0131\u015ft\u0131. Sa\u011fduyuya dayal\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme -temel bilgi birikimi ile d\u00fcnya hakk\u0131nda ola\u011fan \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapma becerisi, t\u0131pk\u0131 \u201c\u00e7\u0131ra\u201d art\u0131 \u201codun\u201dun genellikle \u201cate\u015f\u201di ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131 gibi- AI ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na onlarca y\u0131ld\u0131r direniyor. Marcus bu sonu\u00e7lar\u0131 Twitter\u2019da<\/a> kendi yorumlar\u0131n\u0131 da ekleyerek payla\u015ft\u0131, \u201cYARILDIM\u201d; alay edilecek t\u00fcrden bir \u015feye at\u0131lan kahkahan\u0131n sokak dilinde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131. n\u00f6ral a\u011flar etkileyici linguistik taklit\u00e7iler olabilirler, ama a\u00e7\u0131k\u00e7a sa\u011fduyudan yoksunlar.<\/p>\n\n\n\n

Sadece dakikalar sonra Yejin Choi <\/a>Marcus\u2019un bu ele\u015ftirel tweet\u2019ini g\u00f6rd\u00fc. Zamanlama olduk\u00e7a garipti. Choi\u2019nin en yeni ara\u015ft\u0131rma projesinin \u00f6nde gelen bir AI konferans\u0131nda sunumu birka\u00e7 saat i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fecekti: COMET ad\u0131nda, GPT-2\u2019nin \u00f6nceki versiyonlar\u0131n\u0131 kullanarak sa\u011fduyuya dayal\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme yapabilecek bir sistem.<\/p>\n\n\n\n

Choi -Washington Universitesi ve Allen Yapay Zeka Enstit\u00fcs\u00fcnde bir bilgisayar bilimci- h\u0131zl\u0131ca Marcus\u2019un kulland\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 metni COMET\u2019e girdi olarak verdi (c\u00fcmlenin yap\u0131s\u0131n\u0131 COMET\u2019in girdi sistemine uydurmak i\u00e7in biraz modifiye ederek).<\/p>\n\n\n\n

Gary \u00e7\u0131ra ve odunlar\u0131 istifliyor ve birka\u00e7 kibrit \u00e7ak\u0131yor<\/em><\/p>\n\n\n\n

COMET Gary\u2019n\u0131n neden birka\u00e7 kibrit \u00e7akm\u0131\u015f olabilece\u011fi \u00fczerine 10 adet \u00e7\u0131kar\u0131m \u00fcretti. \u00c7o\u011fu manal\u0131 olmasa da ilk ikisi tam yerindeydi: \u201cBir ate\u015f ba\u015flatmak istedi\u201d ya da \u201cate\u015f yakmak i\u00e7in\u201d. Choi sonu\u00e7lar\u0131<\/a> Marcus\u2019a cevap olarak payla\u015ft\u0131 ve bu sonu\u00e7lar\u0131 da sunumuna ekleyerek podyuma do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fc. \u201cOlduk\u00e7a yerindeydi\u201d diye de yorum yapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

Sa\u011fduyu\u2019ya Giden \u0130ki Yol<\/h1>\n\n\n\n

Sa\u011fduyu uzun zamanlar “AI\u2019\u0131n kara maddesi” olarak an\u0131ld\u0131 -hem temel hem de ger\u00e7ekle\u015fmesi sinir bozucu derecede zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc sa\u011fduyu, \u00f6rt\u00fcl\u00fc manalar ve dolayl\u0131 ifadelerden ve bilgilerden olu\u015fuyor – insanlar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 daha iyi anlamak i\u00e7in otomatik olarak uygulad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok geni\u015f (ve b\u00fcy\u00fck oranda ortak) bir varsay\u0131mlar ve pratik, genel kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f kurallar k\u00fcmesidir. \u00d6rne\u011fin a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rne\u011fi inceleyin;<\/p>\n\n\n\n

Bir adam restorana gitti. Bir biftek sipari\u015f etti. B\u00fcy\u00fck bir bah\u015fi\u015f b\u0131rakt\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n

E\u011fer size adam\u0131n ne yedi\u011fi sorulacak olsayd\u0131, -biftek- cevab\u0131 \u00e7abalamadan belirirdi. Fakat yukar\u0131daki bu k\u00fc\u00e7\u00fck sahnelemede, adam\u0131n herhangi bir \u015fey yedi\u011fini dair hi\u00e7 bir \u015fey s\u00f6ylemedi. Bu durumun Teksas, Austin Universitesi Yapay Zeka Laboratuvar\u0131 Direkt\u00f6r\u00fc Ray Money<\/a>, beni ayn\u0131 quizden ge\u00e7irdikten sonra belirtti\u011finde, ilk ba\u015fta ona inanmam\u0131\u015ft\u0131m. “\u0130nsanlar bunu yapt\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131nda bile de\u011filler” demi\u015fti. Sa\u011fduyu sat\u0131r aralar\u0131n\u0131 okumam\u0131za yard\u0131m eder; insanlar\u0131n restoranlarda yemek sipari\u015fi vermesi ile bah\u015fi\u015f b\u0131rakmas\u0131 aras\u0131nda genellikle yemek yediklerinin bize a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmesine ihtiya\u00e7 duymay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Bilgisayarlar ise bu ihtiyaca sahiptirler. Yapay Zeka alan\u0131n\u0131n do\u011fu\u015funun hemen ard\u0131ndan, 1958\u2019de sa\u011fduyusal d\u00fc\u015f\u00fcncenin yapay zekan\u0131n ana problemlerinden biri haline gelmesi (“Sa\u011fduyulu Bilgisayarlar<\/a>” ad\u0131yla yay\u0131nlanan bir makalede) \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. New York \u00dcniversitesinde 1980\u2019lerden beri sa\u011fduyu \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan bir bilgisayar bilimci olan Ernest Davis<\/a>, “Genel olarak, do\u011fal dili anlama ya da g\u00f6r\u00fc\u015f(vision) veyahut planlama gibi \u015feyleri sa\u011fduyu olmadan yapamazs\u0131n\u0131z,” demi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Buna ra\u011fmen, ilerleme y\u00fcz k\u0131zart\u0131c\u0131 bir \u015fekilde yava\u015ft\u0131. \u0130lkin, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar sa\u011fduyuyu bilgisayarlar\u0131n anlayaca\u011f\u0131 bir dile \u00e7evirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131: mant\u0131k. Tahminlerine g\u00f6re, e\u011fer sa\u011fduyunun t\u00fcm yaz\u0131l\u0131 olmayan kurallar\u0131 bir \u015fekilde ka\u011f\u0131da d\u00f6k\u00fclebilseydi, bilgisayarlar bunlar\u0131 kullan\u0131p t\u0131pk\u0131 aritmetik yapar gibi mant\u0131k y\u00fcr\u00fctebilirlerdi. Daha sonradan “Demode Yapay Zeka” (ya da DYZ(Good Old-Fashioned AI (GOFAI)<\/em>)) olarak an\u0131lmaya ba\u015flanan bu sembolik[2]<\/a> yakla\u015f\u0131m, baz\u0131 erken ba\u015far\u0131lar\u0131n yolunu a\u00e7t\u0131, fakat bu bolca el i\u015fi gerektiren y\u00f6ntem \u00f6l\u00e7eklenebilir de\u011fildi. Yeni Zelanda\u2019daki Auckland \u00dcniversitesinde bir AI ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 olan Michael Witbrock<\/a> bu konuda \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi; “Mant\u0131\u011f\u0131n formalizminde uygun olarak ifade edilebilinecek bilgi miktar\u0131 teknik olarak limitlidir, ve ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ki bu ger\u00e7ekten de bunalt\u0131c\u0131 bir i\u015f”.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

T\u00fcm olas\u0131 mant\u0131ksal ili\u015fkileri haritalamak i\u00e7in yola \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015f en m\u00fctevaz\u0131 giri\u015fim bile \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde \u00e7\u0131kmaza girer. Yukar\u0131daki baz\u0131 ili\u015fkiler her zaman ge\u00e7erlidir (\u00f6rne\u011fin, yutmak her zaman yemenin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r). Baz\u0131lar\u0131 sadece ara s\u0131ra ger\u00e7erlidir (bir ki\u015fi yemek yer), baz\u0131lar\u0131 tutars\u0131zd\u0131r (bir ki\u015fi bir keki, kek hala f\u0131r\u0131ndayken yiyemez). Ayr\u0131ca “yemek” gibi baz\u0131 d\u00fc\u011f\u00fcmler hem bir yiyece\u011fe hem de yiyece\u011fi t\u00fcketme fiiline kar\u015f\u0131l\u0131k gelebilir.
doi:<\/em>10.1109\/MIS.2009.72<\/em><\/a><\/p>\n\n\n\n

N\u00f6ral a\u011flar derin \u00f6\u011frenme ile beraber bir alternatif sunuyor gibi g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc biyolojik beynin birbiriyle ba\u011fl\u0131 n\u00f6ron katmanlar\u0131n\u0131 taklit etmek \u00fczerine tasarlanm\u0131\u015f bu AI sistemleri, \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, programc\u0131lar\u0131n bunlar\u0131 \u00f6nceden a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmesine gerek duymadan \u00f6\u011frenebiliyorlar. Ge\u00e7ti\u011fimiz on y\u0131l boyunca, gittik\u00e7e sofistike hale gelen ve bol miktarda veriyle e\u011fitilen n\u00f6ral a\u011flar, do\u011fal dil i\u015fleme ve bilgisayar g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc(Computer Vision<\/em>) alanlar\u0131nda devrim yaratt\u0131lar. Fakat t\u00fcm bu esnekli\u011fe ve a\u00e7\u0131k\u00e7a ortada olan entelekt\u00fcel g\u00fc\u00e7lerine ra\u011fmen – art\u0131k n\u00f6ral a\u011flar araba s\u00fcrebiliyor, d\u00fcnya \u00e7a\u011f\u0131nda Satran\u00e7 ve Go oyuncular\u0131n\u0131 yenebiliyorlar – bu sistemler hala g\u00fcl\u00fcn\u00e7 (hatta bazen \u00f6l\u00fcmc\u00fcl<\/a>) \u0131s\u0131nma turlar\u0131yla, sa\u011fduyu konusunda k\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hretlerini koruyorlar. “Edinmesi, g\u00f6stermesi, \u00fczerine ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmesi. Tamam\u0131yla zor,” diyor Davis.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdilerde ise, Choi ve tak\u0131m arkada\u015flar\u0131 bu y\u00f6ntemleri bir araya getirdiler. COMET<\/a> (k\u0131saca “sa\u011fduyu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcler”(COMmonsensE Transformers<\/em>)) GOFAI tipi sembolik mant\u0131k y\u00fcr\u00fctmeyi n\u00f6ral dil modellemedeki ilerlemelerle beraber geni\u015fletiyor, yani bu bilgisayarlar\u0131 yaz\u0131l\u0131 dilin istatistiksel olarak “i\u015flenmesi”<\/a> ile donatan bir tip derin \u00f6\u011frenme y\u00f6ntemi.<\/p>\n\n\n\n

COMET, ansiklopediye benzeyen veritabanlar\u0131n\u0131 kullanarak s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapmak yerine, ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme s\u00fcrecini yeni girdilere kusurlu dahi olsa tutarl\u0131 cevaplar \u00fcretilen bir s\u00fcre\u00e7 olarak ele al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Halihaz\u0131rda COMET\u2019i kendi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda kullanan Mooney, “AI alan\u0131nda iki bamba\u015fka yakla\u015f\u0131m\u0131 harmanl\u0131yor ve ekliyor \u2019Hey, burada bir orta yol var\u2019. Bu, yeni ve ilgin\u00e7 bir istikamet” diye bahsediyor COMET\u2019ten. Palo Alto Ara\u015ft\u0131rma Merkezinden sa\u011fduyuya dayal\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme ve AI konular\u0131nda uzman ve bu probleme sembolik yakla\u015f\u0131mlar \u00fczerine onlarca y\u0131l\u0131n\u0131 harcam\u0131\u015f Leora Morgenstern<\/a>, COMET\u2019in ard\u0131ndaki fikrin alan\u0131 ileriye ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve “Yejin\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kar\u015f\u0131 duydu\u011fum heyecan\u0131n nedenlerinden biri, sa\u011fduyuya dayal\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme kom\u00fcnitesine yeni bir hayat a\u015f\u0131layaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmem” diyor, “Derin \u00f6\u011frenme ger\u00e7ekten inan\u0131lmaz bir g\u00fcce sahip -bu g\u00fc\u00e7ten sa\u011fduyu i\u00e7in faydalanmam\u0131z gerekiyor.” diye de devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Sonu Gelmeyen Yaz\u0131lmam\u0131\u015f Kurallar<\/h1>\n\n\n\n

Sa\u011fduyunun tespiti, tan\u0131mlanmas\u0131ndan daha zordur. Witbrock\u2019a g\u00f6re, \u201csa\u011fduyu\u201d hem bir t\u00fcr bilgi hem de o bilgiye kar\u015f\u0131 al\u0131nan tav\u0131r manas\u0131na gelebilir. Witbrock, \u201cSa\u011fduyunun en geni\u015f anlamda herhangi bir konunun alan\u0131na spesifik olarak tekrar kullan\u0131labilinen bilgi altyap\u0131s\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylerim,\u201d diyor ve \u201cbu bilmeniz laz\u0131m olan bir bilgidir\u201d diye devam ediyor. \u00d6rne\u011fin insanlar\u0131n restoranlarda sadece sipari\u015fini verip \u00fccretini \u00f6demek yerine, yeme\u011fi de yemesi gibi; ya da bir kibrit \u00e7\u00f6p\u00fcn\u00fcn istiflenmi\u015f odunlar\u0131n \u00fczerine at\u0131lmas\u0131n\u0131n, birinin ate\u015f yakmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi gibi.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7o\u011fu sa\u011fduyu bilgisinin \u00f6rt\u00fck do\u011fas\u0131, onu a\u00e7\u0131k\u00e7a tarif etmeyi zor ve me\u015fakkatli hale getiriyor. \u201cSizin 2 ila 4 ya\u015f\u0131nda \u00f6\u011frendi\u011finiz \u015feyler kitaba yaz\u0131labilecek \u015feyler de\u011fil ger\u00e7ekten de\u201d diyor Morgenstern. Yine de ilk AI ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 bu bo\u015flu\u011fu kapatman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Brown \u00dcniversitesinde bir bilgisayar bilimci olan Ellie Pavlick<\/a> \u201cT\u0131pk\u0131 \u2019Hadi oturup d\u00fcnya hakk\u0131ndaki t\u00fcm olgular\u0131 yazal\u0131m. Ancak bir ka\u00e7 milyon tane olabilir\u2019\u201d diyordu. Bilgi taban\u0131(Knowledge Base<\/em>) olarak bilinen b\u00f6yle bir kayna\u011f\u0131 yaratmak, geleneksel olarak sa\u011fduyuya dayal\u0131 mant\u0131k y\u00fcr\u00fctmedeki ilk basamaklardan biriydi.<\/p>\n\n\n\n

Yeterli say\u0131da besbelli olguyu(Fact<\/em>) bir araya getirmek s\u00f6ylemesi yapmas\u0131ndan \u00e7ok daha zor bir \u015feydir. 1984 y\u0131l\u0131nda Cyc ad\u0131nda sa\u011fduyuya dayal\u0131 bir ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme projesi olduk\u00e7a m\u00fctevazi g\u00f6r\u00fcnen bir hedef olan 400 ansiklopedi yaz\u0131s\u0131n\u0131 tarif etmeye yetecek \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc sa\u011fduyuya dayal\u0131 bilgiyi kodlamak \u00fczere ba\u015flad\u0131. Ve hala bitmedi<\/a>. 30 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcre sonra, Cyc\u2019\u0131n bilgi taban\u0131 -\u00f6zel tasar\u0131m ve yo\u011fun bir \u015fekilde kodlanm\u0131\u015f bir mant\u0131k notasyonunda- \u201cmilyonlarca kategori ve konsept ile 25 milyondan fazla girdi bar\u0131nd\u0131r\u0131yor<\/a>. \u00d6te yandan Davis ve Marcus taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015f 2015 seneli bir inceleme yaz\u0131s\u0131<\/a> \u201cCyc\u2019\u0131n AI ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda nispeten az etkisi var\u201d diye belirtiyor. bilgi taban\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f benzer giri\u015fimler -ya da machine learning ile dok\u00fcmanlar\u0131 tarayarak bunu otomatik olarak yapmak- sa\u011fduyuya dayal\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme problemini \u00e7\u00f6zmekte ba\u015far\u0131s\u0131z oldular.<\/p>\n\n\n\n

Neden? \u00d6ncelikle, \u201cher zaman, her durum i\u00e7in bir istisna vard\u0131r\u201d diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor Pavlick. \u201c\u2019Ya\u011fmur ya\u011f\u0131yor\u2019 gibi bir ifade duyacak olursam, d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131nca \u0131slanaca\u011f\u0131m anlam\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karabilirim, fakat e\u011fer bir \u015feylerin alt\u0131nda de\u011filsem\u201d. Di\u011fer istisnalar\u0131 g\u00f6rmek daha zordur. Cyc gibi bir bilgi taban\u0131 bir insan yemek sipari\u015f verirse ne olaca\u011f\u0131 hakk\u0131nda onlarca durum bar\u0131nd\u0131rabilir. Fakat ya bu durumda \u00e7ok s\u0131k rastlanmayan, sonu gelmeyen garip durumlar\u0131n olas\u0131l\u0131klar\u0131na ne demeli, \u00f6rne\u011fin hesab\u0131 \u00f6demeden \u00e7\u0131kmak, ya da yemek masas\u0131nda kavga \u00e7\u0131karmak gibi. \u201cDurumlar\u0131n kapsam\u0131 sonsuzdur\u201d diyor Choi. \u201cBu y\u00fczden, tamamen sembolik bilgi tabanl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar kaybetmeye mahkumdur.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Bir \u00f6ncekinden 100 hatta 1,000 kat daha kapsaml\u0131 bilgi tabanlar\u0131 olu\u015fturmak m\u00fcmk\u00fcn olsa bile, sistem hala ba\u015fka bir entelekt\u00fcel eksikli\u011fe katlanmak zorunda kalacakt\u0131: k\u0131r\u0131lganl\u0131k (Brittleness<\/em>) problemi denen bir problem. \u00c7\u00fcnk\u00fc sa\u011fduyu, aynen do\u011fal dil gibi temelde belirsizdir. Bir garson m\u00fc\u015fteriye \u201cona hala devam ediyor musunuz?\u201d diye sordu\u011funda anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201chala taba\u011f\u0131n\u0131zdakini yiyor musunuz?\u201ddur, fakat garson ayn\u0131 soruyu bir \u015fefe uzun zamand\u0131r pi\u015fen bir sipari\u015f \u00fczerine soruyorsa, soru tamamen ba\u015fka bir anlama b\u00fcr\u00fcn\u00fcr. O halde bir restoran insanlar\u0131n \u201cbir \u015feylere devam etti\u011fi\u201d bir yer midir? \u201cYemek\u201d ve \u201cdevam etmek\u201d apayr\u0131 konseptler midir?<\/p>\n\n\n\n

Her \u015fey ba\u011flamsald\u0131r. Buna k\u0131r\u0131lganl\u0131k problemi denir: Bir bilgi taban\u0131n\u0131n i\u00e7inde keskin bir \u015fekilde tan\u0131mlanm\u0131\u015f ili\u015fkiler ancak, kavramsal s\u0131n\u0131rlar\u0131n i\u00e7erisinde kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece g\u00fc\u00e7l\u00fc ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme becerileri sunabilir. Fakat ne kadar \u00e7e\u015fitli ve zengin olursa olsun bu sembolik ifadeler ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde, insanlar\u0131n sa\u011fduyusal ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmesinde s\u0131kl\u0131kla ortaya \u00e7\u0131kan do\u011fal ikilemleri ve ili\u015fkisel \u00e7ak\u0131\u015fmalar\u0131 yakalamakta ba\u015far\u0131s\u0131z olurlar. \u201cSemboller \u00fczerinde, onlar\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar esne\u011fizdir\u201d diyor Pavlick.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

N\u00f6ral\u2019e Do\u011fru<\/h1>\n\n\n\n

Choi sa\u011fduyu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya de\u011firmenleri devirmek istedi\u011fi[3]<\/a> i\u00e7in ba\u015flamad\u0131. 2018\u2019de Allen Enstit\u00fcs\u00fcne ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda bilgi tabanlar\u0131n\u0131n t\u0131kand\u0131\u011f\u0131 yerde n\u00f6ral a\u011flar\u0131n ilerlemelere yol a\u00e7aca\u011f\u0131 \u00fczerine bir \u201c\u00f6nsezi\u201dsi vard\u0131. Sadece nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyordu. Daha \u00f6nceki sembolik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 da tamamen k\u00f6\u015feye atmak istemiyordu. Choi \u201cGe\u00e7mi\u015f t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar eksik veriler \u00fczerine temellendirilmi\u015fti\u201d diyor, ya da hesaplama kuvveti (Computation Power<\/em>) eksikliklerinden. \u201cDolay\u0131s\u0131yla d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde farkl\u0131 yollar denemeden \u00f6nce bu yarg\u0131lar\u0131m\u0131 bir k\u00f6\u015fede tuttum\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Yeni fikirlere a\u00e7\u0131k \u015fekilde Choi ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 Atomic<\/a> (\u201cmakine sa\u011fduyusu atlas\u0131\u201d\u2019n\u0131n k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f\u0131(Atlas of Machine Commonsense<\/em> )) ad\u0131nda, kendi bilgi tabanlar\u0131n\u0131 bir araya getirmeye ba\u015flad\u0131lar. \u201cN\u00f6ral a\u011flar\u0131n bu d\u00fcnya hakk\u0131nda \u00f6\u011frenmesi gereken \u015feyleri daha h\u0131zl\u0131 \u00f6\u011frenebilmeleri i\u00e7in bir ders kitab\u0131 yazmak istedim\u201d diyor Choi, \u201cArd\u0131ndan i\u015fler bir anda geli\u015fti \u2014 bu bilgi taban\u0131n\u0131 bitirdi\u011fimizde, GPT-2 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
Yejin choi sa\u011fduyuya dayal\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeye g\u00f6rsel \u00f6\u011feler de eklemeye ba\u015flad\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u015eubat 2019\u2019da yay\u0131nlanan bu n\u00f6ral a\u011f, bilgisayarlar\u0131n do\u011fal dili nas\u0131l i\u015fledi\u011fi konusunda devrim yaratan \u201c\u00f6n-e\u011fitimli dil modelleri\u201d(pre-trained language models<\/em>) dalgas\u0131ndakilerden sadece biriydi. Bu modeller d\u00fczenli \u015fekilde haz\u0131rlanm\u0131\u015f dilsel sembollerden veya kurallardan olu\u015fmuyordu. Bunun yerine kendi dil temsilleri bir n\u00f6ral a\u011f \u00fczerinde istatistiksel olarak milyonlar hatta milyarlarca parametreye yay\u0131lm\u0131\u015f halde bulunuyordu. Bu \u00f6zellik, bu t\u00fcr sistemlerin yorumlanmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rsa da onlar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131l\u0131yor: hi\u00e7 bozulmadan g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc veya \u00e7ok anlaml\u0131 girdi \u00fczerinden tahminler y\u00fcr\u00fctebiliyorlar. Spesifik bir i\u015fi yapmak \u00fczere ince ayar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda -yaz\u0131l\u0131 sorular\u0131 cevaplama veya bir yaz\u0131y\u0131 devam ettirme gibi- bu dil modelleri okuduklar\u0131 \u015feyleri anl\u0131yor<\/a> gibi bile g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Choi \u015fimdi n\u00f6ral a\u011flar ve sa\u011fduyu \u00fczerine olan \u00f6nsezisini fiiliyata d\u00f6kmek i\u00e7in bir yol buldu.<\/p>\n\n\n\n

Bir dil modeli ek olarak Atomic gibi bir sa\u011fduyu bilgi taban\u0131 ile e\u011fitilse neler olurdu? Bu n\u00f6ral a\u011f t\u0131pk\u0131 GPT-2\u2019nin otomatik olarak haber yaz\u0131lar\u0131 \u00fcretebilmesi gibi bir ba\u015f\u0131na Atomic i\u00e7indeki bo\u015fluklar\u0131 hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir bi\u00e7imde sa\u011fduyusal aray\u00fczlerle donatabilir miydi? \u201cKimsenin daha \u00f6nce bunu denememi\u015f olmas\u0131 tuhaf,\u201d diyor Choi. \u201cSanki hi\u00e7 kimse, asla \u00e7al\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131na emin oldu\u011fu i\u00e7in u\u011fra\u015fmak istememi\u015f gibi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Choi (ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 Antonie Bosselut, Hannah Rashkin, Maarten Sap, Chaitanya Malaviya ve Asl\u0131 \u00c7eliky\u0131lmaz) n\u00f6ral dil modeline Atomic\u2019de kodlanan sa\u011fduyu bilgisiyle ince ayar yapt\u0131klar\u0131nda COMET\u2019i olu\u015fturdular. Bu sembolik ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme ile n\u00f6ral a\u011f\u0131n f\u00fczyonu kapsam ve k\u0131r\u0131lganl\u0131k problemlerini ayn\u0131 anda \u00e7\u00f6zmeyi planl\u0131yor. Herkes g\u00fcnl\u00fck hayat dilinden bir \u015feyleri COMET\u2019e girebilir<\/a>. E\u011fer olay\u0131n halihaz\u0131rda sa\u011fduyu bilgi taban\u0131nda<\/a> bir temsili varsa (t\u0131pk\u0131 bir restoranda sipari\u015f vermek onu yemeyi de i\u00e7erir gibi), COMET bu varolan bilgi ile ak\u0131l y\u00fcr\u00fctebilir. Geri kalan her \u015fey i\u00e7in model en iyi tahminini yap\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Tahminler \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede iyi. Ortalama olarak olu\u015fturulan yeni cevaplar\u0131n -daha \u00f6nceden varolan bilgiden de\u011fil de n\u00f6ral network\u2019ten gelen- insan j\u00fcriler taraf\u0131ndan %77.5\u2019i akla yatk\u0131n olarak de\u011ferlendirildi. Bu oran insan seviyesinde bir performanstan sadece %10 daha az (juri, insanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan girdilerin %86\u2019s\u0131n\u0131n akla yatk\u0131n olarak de\u011ferlendirildi.) COMET\u2019e \u201cKi\u015fiX, Ki\u015fiY\u2019ye birka\u00e7 hap veriyor,\u201d girdisi verdil\u011finde, tahmini, Ki\u015fiX\u2019in yard\u0131m etmek istedi\u011fi oldu; \u201cKi\u015fiX, Ki\u015fiY\u2019nin kar\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor\u201d dendi\u011finde de COMET Ki\u015fiX\u2019in cesedi saklamak istedi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00f6rnekler COMET\u2019e en ba\u015ftan verili sa\u011fduyu \u201ckapsam\u201d\u0131n\u0131n limitlerinin d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Fakat ya brittleness problemi? Ge\u00e7ti\u011fimiz senenin sonlar\u0131nda Choi ile Seattle\u2019daki laboratuvar\u0131nda r\u00f6portaj yaparken COMET\u2019e 5 ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z\u0131m\u0131n dilinde yaz\u0131lm\u0131\u015f bir girdi verdim: \u201cBaba i\u015fe gittiyor.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Choi ka\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7att\u0131. \u201cBu biraz s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 olabilir\u201d dedi. Fakat COMET gururla girdiyi ald\u0131 ve \u201cBaba\u201dn\u0131n \u201cpara kazanmak\u201d, \u201ci\u015fini yapmak\u201d ve \u201cmaa\u015f almak\u201d istedi\u011fini, \u201c\u00e7al\u0131\u015fkan,\u201d \u201cmotive\u201d ve \u201csorumluluk sahibi\u201d oldu\u011funu ve sonu\u00e7 olarak di\u011ferlerinin ondan \u201cgurur\u201d duydu\u011fu ve \u201cminnettar\u201d ve -yaz\u0131n\u0131n bir ilkokul \u00e7ocuk dilinde yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulursa gayet komik ve makul bir cevapla- \u201cg\u0131c\u0131k\u201d (k\u0131z\u0131m onunla oynamak yerine i\u015fe giderken bu duyguyu a\u00e7\u0131kca belli etmi\u015fti) oldu\u011fu cevaplar\u0131n\u0131 \u00fcretti. Choi, \u201cTabi ki, bu Cyc ile \u00e7al\u0131\u015fmazd\u0131,\u201d diyerek alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi. \u201cTabi ki birinin elle \u2019gittiyor\u2019un \u2019gitti\u2019 manas\u0131na geldi\u011fini kodlamas\u0131 haricinde \u2014 ki biz bunu yapmad\u0131k\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

Merdivenler ve Roketler<\/h1>\n\n\n\n

Gary Marcus\u2019un AI \u00fczerindeki ilerlemeyi anlatmak i\u00e7in kullanmay\u0131<\/a> sevdi\u011fi<\/a> bir espiri var: \u201cDaha iyi merdiven yap\u0131yor olman, aya \u00e7\u0131kacak bir merdiven tasarlayabilece\u011fin manas\u0131na gelmez.\u201d Ona ve ba\u015fka di\u011ferlerine g\u00f6re COMET\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 derin \u00f6\u011frenmenin temel bir eksikli\u011finden mahrum; \u201cistatistik<\/a>\u2260anlamak.\u201d Marcus\u2019un email\u2019den cevab\u0131 \u201cCOMET\u2019in bir c\u00fcmlenin devam\u0131n\u0131 getirmede iyi i\u015f \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsin, fakat bunu istikrarl\u0131 bir \u015fekilde yapm\u0131yor,\u201d oldu. T\u0131pk\u0131 ne kadar uzun olursa olsun hi\u00e7bir merdivenin aya ula\u015fma umudunun olamayaca\u011f\u0131 gibi, hi\u00e7bir n\u00f6ral a\u011f -dil motiflerini yakalamada ne kadar usta olursa olsun- ger\u00e7ekten, yak\u0131lm\u0131\u015f kibritlerin odunlar\u0131n \u00fczerine at\u0131lmas\u0131n\u0131n ate\u015f olu\u015fturaca\u011f\u0131n\u0131 \u201cbilmez\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Choi, garip bir \u015fekilde, ona kat\u0131l\u0131yor. Choi COMET\u2019in konseptlerin nas\u0131l anla\u015f\u0131lmas\u0131 yerine e\u011fitim verisinin \u201cy\u00fczeysel motiflere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d belirtiyor. \u201cFakat y\u00fczeysel motifler \u00fczerinde bu kadar iyi olmas\u0131 iyi bir \u015fey,\u201d diye devam ediyor. \u201cSadece daha bilgilendirici y\u00fczeysel motifler sa\u011flamak durumunday\u0131z\u201d<\/p>\n\n\n\n

Peki bu daha bilgilendirici y\u00fczeysel motifler neler olabilirdi? Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar sa\u011fduyuyu bilgisayarlara uygulamam\u0131z i\u00e7in g\u00f6rsel alg\u0131 ve hisler gibi dil d\u0131\u015f\u0131nda fenomenlerin kullan\u0131m\u0131na ihtiyac\u0131m\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyor. Bu daha direkt ilk-elden temsiller, ikinci bir katman olarak dil ile birlikte sa\u011fduyunun temelleri olabilir.<\/p>\n\n\n\n

\u201cE\u011fer [konu\u015facak] ba\u015fka birinin olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada ya\u015fasayd\u0131m, yine de sa\u011fduyuya sahip olurdum -hala d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlar ve g\u00f6rmem gereken ile g\u00f6rmemem gereken \u015feyler hakk\u0131nda beklentilerim olurdu,\u201d diyor \u015fu an AI sistemlerine sa\u011fduyuyu sanal ger\u00e7eklik \u00fczerinden etkile\u015fime sokarak \u00f6\u011fretmek \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan Pavlick. Ona g\u00f6re COMET \u201cger\u00e7ekten heyecanland\u0131r\u0131c\u0131 bir ilerleme,\u201dyi temsil ediyor \u201cfakat eksik olan \u015fey as\u0131l referans a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. \u2019Elma\u2019 kelimesi elma de\u011fildir. Onun anlam\u0131 dil d\u0131\u015f\u0131nda bir formda var olmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Salesforce\u2019ta k\u0131demli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Nazneen Rajani, benzer bir hedef pe\u015finde ko\u015fuyor, fakat o n\u00f6ral a\u011flar\u0131n tam potansiyeline hen\u00fcz ula\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Rajani basit fizik i\u00e7eren senaryolarda n\u00f6ral a\u011flar\u0131n ak\u0131l y\u00fct\u00fcmesi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, \u00f6rne\u011fin, i\u00e7inde top olan bir kavanozu ters \u00e7evirdi\u011finizde topun yere d\u00fc\u015fece\u011fini bilmek gibi. \u201cGer\u00e7ek d\u00fcnya olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k,\u201d diyor Rajani. \u201cFakat do\u011fal dil d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fck-boyutlu bir vekil gibi.\u201d Tabi, n\u00f6ral a\u011flar verilen bir yaz\u0131 girdisinden sonraki kelimeyi tespit edebilir, fakat bu onlar\u0131n limitleri olmamal\u0131d\u0131r. \u201cn\u00f6ral a\u011flar daha karma\u015f\u0131k \u015feyler \u00f6\u011frenebilirler\u201d<\/p>\n\n\n\n

Choi ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 sadece yaz\u0131 yerine etiketlenmi\u015f g\u00f6rsel sahneler ile COMET\u2019i b\u00fcy\u00fctmek \u00fczerine<\/a> yollar ar\u0131yorlar. \u201cFilmlerden ve dizilerden ilgin\u00e7 g\u00f6r\u00fcnen \u015feyleri al\u0131yoruz\u201d diyor Choi, \u201cCOMET\u2019in \u00fcretti\u011fi alt metinler ve tahminler harika g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor\u201d<\/p>\n\n\n\n

Choi\u2019ye \u201cya COMET\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 -gitgide geli\u015fen n\u00f6ral a\u011flar ile iyile\u015ftirilmi\u015f sa\u011fduyu bilgi tabanlar\u0131n\u0131 birle\u015ftirmek- temelde hala, aya \u00e7\u0131kacak bir merdiven ise\u2026\u201d diye sordum. O da hayalinin t\u0131pk\u0131 GPT-2\u2019nin bir s\u00fcr\u00fc ham veriden \u00f6\u011frenmesi gibi, n\u00f6ral a\u011flar\u0131n\u0131n insan g\u00f6zetiminde olmaks\u0131z\u0131n bilgi tabanlar\u0131ndan \u00f6\u011frenmesi oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n

Fakat t\u0131pk\u0131 Winston Churchill\u2019in espirili bir \u015fekilde \u201cdemokrasi en k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim bi\u00e7imidir, t\u00fcm denenen di\u011fer y\u00f6netim sistemleri hari\u00e7,\u201d Choi COMET\u2019in sorunlu fakat \u00fcmit vaad eden bir sistem oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bu n\u00f6ral a\u011flar y\u0131ld\u0131zlara ula\u015famasa da, onlar\u0131n ayaklar\u0131m\u0131z\u0131 yerden kesecek tek \u015feyler oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. \u201cBunsuz, hi\u00e7 bir yere gitmiyoruz,\u201d diyor. \u201cSadece bilgi tabanlar\u0131 ile hi\u00e7bir \u015fey yapamay\u0131z. Havada u\u00e7abilecek \u015feyin ta kendisi COMET\u2019tir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

[1]<\/a> 1990\u2019lar\u0131n me\u015fhur olmu\u015f sohbet platformu [\u00c7.N.]<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Burada sembolik kelimesi, bilgisayar biliminin spesifik bir alan\u0131 olan sembolik hesaplama (ya da bili\u015fim-cebir sistemleri) manas\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Daha fazla bilgi i\u00e7in bkz. [\u00c7.N.]<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Hayali d\u00fc\u015fmanlarla sava\u015fmak \u00fczerine \u0130spanyolca bir atas\u00f6z\u00fc ve Don Quixote g\u00f6dermesi [\u00c7.N.]<\/p>","protected":false},"featured_media":1803,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[479,84,280,286,94,93,691,64,92,755,281,348,61,734,349],"kategori":[305],"class_list":["post-1802","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-ai","event_publishing_tags-artificial-intelligence","event_publishing_tags-bilgisayar","event_publishing_tags-bilgisayar-bilimi","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-common-sense","event_publishing_tags-computer","event_publishing_tags-intelligence","event_publishing_tags-yapay-zeka","event_publishing_tags-yz","event_publishing_tags-zeka","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1802\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1802"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}