{"id":1778,"date":"2020-11-12T15:00:47","date_gmt":"2020-11-12T15:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1778"},"modified":"2025-08-13T20:56:32","modified_gmt":"2025-08-13T20:56:32","slug":"zihnin-moduleritesi-stanford-felsefe-ansiklopedisi-philip-robbins","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/zihnin-moduleritesi-stanford-felsefe-ansiklopedisi-philip-robbins\/","title":{"rendered":"Zihnin Mod\u00fcleritesi (Stanford Felsefe Ansiklopedisi) \u2014 Philip Robbins"},"content":{"rendered":"\n

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131 ve At\u0131f:\u00a0Robbins, Philip, \u201cModularity of Mind\u201d,\u00a0The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2020 Edition)<\/em>, Edward N. Zalta (ed.), URL = <https:\/\/plato.stanford.edu\/archives\/sum2020\/entries\/modularity-mind\/>.<\/a><\/p>\n\n\n\n

Son Okuma ve Referans: Dr. Tufan K\u0131ymaz<\/p>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131daki metin, Profes\u00f6r Philip Robbins\u2019in <\/em>https:\/\/plato.stanford.edu\/<\/em><\/a> i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 Modularity of Mind entrysinin \u00e7evrilmi\u015f halidir. \u00c7eviri metni, orijinal metnin <\/em>https:\/\/plato.stanford.edu\/archives\/sum2020\/entries\/modularity-mind\/<\/a> adresinde ar\u015fivlenmi\u015f olan halini takip etmektedir. \u015eu anki \u00e7evrilmi\u015f metin, \u00e7eviri zaman\u0131ndan sonra g\u00fcncellenmi\u015f olmas\u0131 sebebiyle, orijinal metinden farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilir. Metnin g\u00fcncel hali <\/em>https:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/modularity-mind\/<\/a> adresinde bulunabilir. Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) edit\u00f6rlerine bize metni \u00e7evirmek ve internette yay\u0131nlamak i\u00e7in izin verdiklerinden dolay\u0131 te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, bize referans oldu\u011fu ve metnin d\u00fczenlenmesinde yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in Dr. Tufan K\u0131ymaz\u2019a te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mod\u00fclerite kavram\u0131 psikoloji felsefesi alan\u0131nda 1980\u2019lerin ba\u015f\u0131ndan beri, Fodor\u2019un bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 niteli\u011findeki Zihnin Mod\u00fcleritesi <\/em>(1983) kitab\u0131n\u0131n yay\u0131nlamas\u0131n\u0131 takiben b\u00fcy\u00fck \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Mod\u00fcl teriminin ve onunla ayn\u0131 k\u00f6kten olan terimlerin bili\u015fsel bilimlerin terminolojisine ilk olarak girdi\u011fi zamandan beri, bu alandaki kavramsal ve kuramsal g\u00f6r\u00fcn\u00fcm dramatik \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda \u00f6zellikle dikkate de\u011fer olan de\u011fi\u015fim evrimsel psikoloji dedi\u011fimiz alan\u0131n geli\u015fmesi olmu\u015ftur, bu alan\u0131n destek\u00e7ilerinin Fodor taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc kadar kat\u0131 bir mod\u00fcl kavray\u0131\u015flar\u0131 yoktur ve zihnin yap\u0131s\u0131n\u0131n Fodor\u2019un iddia etti\u011finden daha gev\u015fek bir mod\u00fcleriteyi bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedirler. Fodor (1983, 2000) mod\u00fcleritenin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 alg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n ve dilin alt\u0131nda yatan g\u00f6rece d\u00fc\u015f\u00fck seviyedeki sistemlerin oldu\u011fu noktadan \u00e7ekmek, Sperber (2002) ve Carruthers (2006) gibi post-Fodorcu kuramc\u0131lar zihnin t\u00fcm y\u00f6nleriyle, ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme, planlama, karar verme ve benzeri faaliyetlerden sorumlu olan y\u00fcksek-seviyedeki sistemleri de i\u00e7erecek \u015fekilde mod\u00fcler oldu\u011funu iddia etmektedirler. Mod\u00fclerite kavram\u0131 yak\u0131n zamanda bilim felsefesi, epistemoloji, etik ve dil felsefesi ile ilgili tart\u0131\u015fmalarda da konu edilmi\u015ftir- bu durum, onun zihinsel yap\u0131ya ili\u015fkin bir teori geli\u015ftirme arac\u0131 olarak ne kadar i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131yla ilgili ek bir delil niteli\u011findedir.<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Zihinsel mod\u00fcl nedir?<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  2. Fodor tarz\u0131 mod\u00fclerite: M\u00fctevaz\u0131 bir \u00f6neri
    2.1D\u00fc\u015f\u00fck seviye mod\u00fcleriteye meydan okumalar
    2.2Fodor\u2019un y\u00fcksek seviye mod\u00fcleriteye kar\u015f\u0131 arg\u00fcman\u0131<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  3. Post-Fodorcu Mod\u00fclerite
    3.1 Masif Mod\u00fclerite iddias\u0131
    3.2 Masif Mod\u00fcleriteye ili\u015fkin \u015f\u00fcpheler<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  4. Mod\u00fclerite ve Felsefe<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  5. Kaynak\u00e7a<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    1. Zihinsel mod\u00fcl nedir?<\/h2>\n\n\n\n

    Mod\u00fcleriteye ili\u015fkin klasik giri\u015finde Fodor (1983), kendi ilgi duydu\u011fu t\u00fcrdeki sistemi toplu olarak karakterize eden dokuz tane \u00f6zellik tan\u0131mlar. Orijinal sunum s\u0131ralar\u0131na g\u00f6re bunlar:<\/p>\n\n\n\n

    1. Alana \u00f6zg\u00fcl\u00fck (Domain specificity)<\/p>\n\n\n\n

    2. Zorunlu i\u015flem (Mandatory operation)<\/p>\n\n\n\n

    3. S\u0131n\u0131rl\u0131 merkezi eri\u015filebilirlik (Limited central accessibility)<\/p>\n\n\n\n

    4. H\u0131zl\u0131 i\u015fleme (Fast processing)<\/p>\n\n\n\n

    5. Enformasyonel kapal\u0131l\u0131k (Informational encapsulation)<\/p>\n\n\n\n

    6. \u201cS\u0131\u011f\u201d \u00e7\u0131kt\u0131lar (\u201cShallow\u201d outputs)<\/p>\n\n\n\n

    7. Sabit n\u00f6ral mimari (Fixed neural architecture)<\/p>\n\n\n\n

    8. Karakteristik ve spesifik bozulma kal\u0131plar\u0131 (Characteristic and specific breakdown patterns)<\/p>\n\n\n\n

    9. Karakteristik ontogenetik ilerleme h\u0131z\u0131 ve dizileme (Characteristic ontogenetic pace and sequencing)<\/p>\n\n\n\n

    Bir bili\u015fsel sistemin Fodorcu ba\u011flamda mod\u00fcler say\u0131labilmesi i\u00e7in, \u201cilgin\u00e7 bir noktaya kadar\u201d mod\u00fcler olmas\u0131, yani bu \u00f6zelliklerin \u00e7o\u011funa kayda de\u011fer bir derecede sahip olmas\u0131 yeterlidir (Fodor, 1983, syf. 37). Bu bask\u0131n bir niteliktir, \u00e7\u00fcnk\u00fc mod\u00fcleriteye dair baz\u0131 g\u00f6stergeler di\u011ferlerinden daha \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fin enformasyonel kapal\u0131l\u0131k, mod\u00fclerite i\u00e7in hem k\u0131smen zaruridir, hem de a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan listedeki pek \u00e7ok \u00f6zellikten \u00f6nce gelmektedir (Fodor, 1983, 2000).<\/p>\n\n\n\n

    Bu maddelerden her biri bir a\u00e7\u0131klama gerektirmektedir. Anlat\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, bu \u00f6zelliklerin \u00e7o\u011funu konular\u0131na g\u00f6re k\u00fcmelendirece\u011fiz ve onlar\u0131 Prinz\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 gibi (2006) k\u00fcme k\u00fcme inceleyece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n

    Kapal\u0131l\u0131k ve eri\u015filemezlik<\/em>. Enformasyonel kapal\u0131l\u0131k ve s\u0131n\u0131rl\u0131 merkezi eri\u015filebilirlik ayn\u0131 madeni paran\u0131n iki y\u00fcz\u00fc gibidir. Her iki \u00f6zellik de i\u015flemlemesel (computational) mekanizmalar aras\u0131ndaki enformasyon ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n karakteriyle ilgilidir, fakat ikisi de birbirine z\u0131t y\u00f6nlerdeki ak\u0131\u015fla ilgilenir. Kapal\u0131l\u0131k bir mekanizmaya olan bilgi ak\u0131\u015f\u0131 \u00fczerindeki k\u0131s\u0131tlar\u0131 i\u00e7erirken, eri\u015filemezlik mekanizma d\u0131\u015f\u0131na do\u011fru olan ak\u0131\u015f \u00fczerindeki k\u0131s\u0131tlar\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n\n\n\n

    Bir bili\u015fsel sistem, bir girdiler setini i\u015fleme (processing) esnas\u0131nda ba\u015fka bir yerde depolanm\u0131\u015f olan enformasyona eri\u015femedi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde enformasyonel a\u00e7\u0131dan kapal\u0131d\u0131r, bu sistem sadece ilgili girdilerin i\u00e7erisinde yer alan ve sistemin kendi i\u00e7erisinde depolanm\u0131\u015f olabilecek enformasyonlar\u0131 kullanabilir, \u00f6rne\u011fin bir ki\u015fiye \u00f6zel veri taban\u0131n\u0131. Mesela dille alakal\u0131 olarak:<\/p>\n\n\n\n

    L dilinin ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 (parser) bir L grameri i\u00e7erir. Onun yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey, bir \u00f6rne\u011fin (token) belli akustik \u00f6zelliklerinden, o \u00f6rne\u011fin belirli uzak nedenlerinin (\u00f6rn. konu\u015fmac\u0131n\u0131n, ifadenin belli bir dilsel t\u00fcr\u00fcn [type] \u00f6rne\u011fi olmas\u0131na y\u00f6nelik niyeti) karakterizasyonuna ili\u015fkin \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunmakt\u0131r. Bu \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n \u00f6nc\u00fclleri duyusal aktar\u0131m mekanizmas\u0131n\u0131n ilgili \u00f6rne\u011fin akusti\u011fine ili\u015fkin olarak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc bilgiyi ve i\u00e7eride temsil edilen gramerin L\u2019deki linguistik tiplerle ilgili sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc enformasyonu i\u00e7erir, ve bunun d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015feyi i\u00e7ermez<\/em>. (Fodor, 1984, syf. 245\u2013246; Orijinalinde italikle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r).<\/p>\n\n\n\n

    Benzer \u015fekilde, alg\u0131 \u2014 duyusal \u201c\u00f6nc\u00fcllerden\u201d alg\u0131sal sonu\u00e7lara do\u011fru giden bir t\u00fcr g\u00f6sterilebilir olmayan (iptal edilebilir olan veya tekd\u00fcze olmayan) \u00e7\u0131kar\u0131m olarak anla\u015f\u0131ld\u0131klar\u0131nda \u2014 s\u00f6z konusu oldu\u011funda sistemlerin enformasyonel a\u00e7\u0131dan kapal\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131, \u201calg\u0131sal hipotezlerin do\u011frulanmas\u0131yla ilgili olabilecek veri, genellikle, organizman\u0131n biliyor olabilece\u011finden \u00e7ok daha az\u0131n\u0131 i\u00e7erir\u201d (Fodor, 1983, syf. 69) iddias\u0131na e\u015fde\u011ferdir. Bu \u00f6zelli\u011fe ili\u015fkin klasik g\u00f6sterim, onu g\u00f6ren ki\u015fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ilgili uyaran\u0131n \u00f6zelli\u011fiyle ilgili bilgilendirildikten sonra bile s\u00fcr\u00fcp gitmeye e\u011filimli olan g\u00f6rsel ill\u00fczyonlarla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalardan gelmektedir. \u00d6rne\u011fin M\u00fcller-Lyer ill\u00fczyonunda, biri kendisini tam tersinin do\u011fru oldu\u011funa ikna etmi\u015f olsa bile (\u00f6rn. Bir cetvelle \u00f6l\u00e7erek), iki \u00e7izgiyi sanki birbirleriyle e\u015fit uzunlukta de\u011fillermi\u015f gibi g\u00f6rmektedir (bkz. \u015eekil 1, a\u015fa\u011f\u0131da).<\/p>\n\n\n\n

    \"\"\/
    \u015eekil 1. M\u00fcller-Lyer ill\u00fczyonu<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Enformasyonel kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131n di\u011fer y\u00fcz\u00fc, merkezi g\u00f6zetim (central monitoring) taraf\u0131ndan eri\u015filmezliktir. Bir sistem, e\u011fer onun kendi \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131 \u00fcretmeden \u00f6nce hesaplad\u0131\u011f\u0131 orta seviye temsiller (representations) bilin\u00e7 taraf\u0131ndan eri\u015filemez ise ve dolay\u0131s\u0131yla a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilemiyor ise, ilgili anlamda eri\u015filmezdir. Asl\u0131nda, merkezi olarak eri\u015filemez sistemler, i\u00e7sel veri i\u015fleme s\u00fcre\u00e7leri i\u00e7g\u00f6zleme (introspection) kapal\u0131 olan sistemlerdir. Bu sistemlerin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 fenomenolojik a\u00e7\u0131dan belirgin olabilseler bile, onlar\u0131n \u00f6nc\u00fc durumlar\u0131 b\u00f6yle de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin konu\u015fma anlama, uyaranlar\u0131n say\u0131s\u0131z temsilinin (pek \u00e7ok farkl\u0131 t\u00fcrdeki; fonolojik, s\u00f6zc\u00fcksel, sentaktik vb.) ard\u0131\u015f\u0131k haz\u0131rlan\u0131\u015f\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir, fakat bunlardan sadece nihai \u00fcr\u00fcn -ne s\u00f6ylendi\u011finin anlam\u0131n\u0131n temsili- bilin\u00e7li olarak ula\u015f\u0131labilirdir.<\/p>\n\n\n\n

    Zorunluluk, h\u0131z ve y\u00fczeysellik<\/em>. Enformasyonel a\u00e7\u0131dan kapal\u0131l\u0131k ve merkezi eri\u015filemezli\u011fe ek olarak, mod\u00fcler sistemler ve s\u00fcre\u00e7ler \u201ch\u0131zl\u0131, maliyetsiz ve kontrol d\u0131\u015f\u0131d\u0131r\u201d(robotbilimci Rodney Brooks\u2019un bir c\u00fcmlesi). Bu \u00f6zellikler, g\u00f6rece\u011fimiz \u00fczere do\u011fal bir \u00fc\u00e7l\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Bir bili\u015fsel sistemin i\u015flemi, yaln\u0131zca otomatik olmas\u0131, yani bilin\u00e7li kontrol\u00fcn alt\u0131nda olmamas\u0131 durumunda zorunludur (Bargh & Chartrand, 1999). Bu, sevelim veya seymeyelim, sistemin i\u015flemlerinin ilgili uyaran\u0131n sunumuyla devreye girdi\u011fi ve bu durumun ilgili i\u015flemlerin tamamlanmas\u0131 i\u00e7in yeterli oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. \u00d6rne\u011fin, ana dili \u0130ngilizce olanlar \u0130ngilizce sesleri sadece g\u00fcr\u00fclt\u00fc olarak i\u015fitemezler: e\u011fer bu sesleri duyuyorlarsa, onlar\u0131 \u0130ngilizce olarak duymaktad\u0131rlar. Benzer \u015fekilde uzaydaki 3D bir nesneler d\u00fczenini, ne kadar u\u011fra\u015f\u0131l\u0131rsa u\u011fra\u015f\u0131ls\u0131n, 2D bir renkler arazisi olarak g\u00f6rmek imkans\u0131zd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    H\u0131z muhtemelen mod\u00fcleritenin en az a\u00e7\u0131klama gerektiren g\u00f6stergesidir. Fakat h\u0131z g\u00f6recelidir, dolay\u0131s\u0131yla bu noktada ilerlemek i\u00e7in en etkili yol \u00f6rnekler kullanmakt\u0131r. Konu\u015fma takip etme, yakla\u015f\u0131k 250 ms\u2019lik gecikme s\u00fcresiyle, genellikle \u00e7ok h\u0131zl\u0131 olarak de\u011ferlendirilir. Normal konu\u015fman\u0131n hecesel h\u0131z\u0131 saniyede yakla\u015f\u0131k 4 hece oldu\u011fu i\u00e7in, bu durum takip edicilerin uyaranlar\u0131 hece uzunlu\u011fu miktar\u0131nda \u2014 bu miktarlar, \u201cakustik \u00f6zellikleri linguistik de\u011ferlerle g\u00fcvenilir bir \u015fekilde ili\u015fkili olan dalga formu yay\u0131l\u0131mlar\u0131na yaln\u0131zca hece seviyesinde rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u201d d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde (Fodor, 1983, syf. 62), muhtemelen konu\u015fma ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisinde tan\u0131mlanabilecek en k\u00fc\u00e7\u00fck miktarlard\u0131r- i\u015fledi\u011fini g\u00f6sterir. Benzer \u015fekilde etkileyici sonu\u00e7lar g\u00f6rme alan\u0131nda da mevcuttur; h\u0131zl\u0131 bir s\u0131ral\u0131 g\u00f6rsel sunum g\u00f6revinde (resimleri uygun tasvirlerle e\u015fle\u015ftirmek gibi), bireylere resim ba\u015f\u0131na 125 ms inceleme s\u00fcresi verildi\u011finde %70 oran\u0131nda, 167 ms verildi\u011finde ise %96 oran\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015flard\u0131r (Fodor, 1983, syf. 63). Genel olarak, bir bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7, Fodor\u2019un kitab\u0131ndaki yakla\u015f\u0131m\u0131na g\u00f6re e\u011fer yar\u0131m saniye ya da daha az zaman al\u0131yor ise, h\u0131zl\u0131 olarak de\u011ferlendirilir.<\/p>\n\n\n\n

    Mod\u00fcler sistemlerin di\u011fer bir \u00f6zelli\u011fi ise \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131n nispeten \u201cs\u0131\u011f\u201d olmas\u0131d\u0131r. Bunun tam olarak ne anlama geldi\u011fi belirsizdir. Fakat bir \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131n derinli\u011fi en az\u0131ndan iki niteli\u011fin bir fonksiyonu gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir; birincisi, onu \u00fcretmek i\u00e7in ne kadar i\u015flemleme gerekti\u011fi (burada s\u0131\u011f \u201ci\u015flemlemesel a\u00e7\u0131dan maliyetsiz\u201d anlam\u0131na gelmektedir); ikincisi, enformasyonel i\u00e7eri\u011fi ne kadar spesifik veya s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (burada s\u0131\u011f \u201cenformasyonel a\u00e7\u0131dan genel\u201d anlam\u0131na gelmektedir) (Fodor, 1983, syf. 87). Bu iki \u00f6zellik ili\u015fkilidir (correlated), daha spesifik i\u00e7eri\u011fe sahip \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n, ilgili sisteme i\u015flemleme a\u00e7\u0131s\u0131ndan maliyeti genellikle daha y\u00fcksektir veya tam tersi. Baz\u0131 yazarlar s\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131n kavramsal olmayan bir karaktere sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi \u015feklinde bir yorumda bulunmu\u015flard\u0131r (\u00f6rn., Carruthers, 2006, syf. 4). Fakat bu yakla\u015f\u0131m Fodor\u2019un bu terim \u00fczerine kendi yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131yla \u00e7eli\u015fmektedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Fodor\u2019a g\u00f6re g\u00f6rsel nesne tan\u0131ma gibi makul d\u00fczeyde mod\u00fcler sistemlerin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131, K\u00d6PEK ve SANDALYE gibi \u201ctemel d\u00fczeydeki\u201d kavramlar\u0131n seviyesinde kodlanm\u0131\u015f olabilir (Rosch ve di\u011ferleri, 1976). O zaman burada hari\u00e7 b\u0131rak\u0131lan asl\u0131nda kavramlar de\u011fildir, fakat PROTON gibi kavramlar, yani s\u0131\u011fl\u0131k kriterini sa\u011flamak i\u00e7in enformasyonel a\u00e7\u0131dan fazla spesifik ve i\u015flemlemesel a\u00e7\u0131dan fazla maliyetli olduk\u00e7a kuramsal kavramlar d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f olan bu \u00fc\u00e7 \u00f6zelli\u011fin -zorunluluk, h\u0131z ve s\u0131\u011fl\u0131k- t\u00fcm\u00fc enformasyonel kapal\u0131l\u0131kla ili\u015fkilidir ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcye kadar bu a\u00e7\u0131dan a\u00e7\u0131klanabilirdir. Her durumda, e\u011fer enformasyonel a\u00e7\u0131dan konu\u015fmak gerekirse, daha az daha \u00e7oktur (less is more). Zorunluluk, sistemin duyars\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan organizman\u0131n faydalar\u0131na do\u011fru akar, ki bu da bili\u015fsel n\u00fcfuz edilemezli\u011fin bir boyutudur. H\u0131z, veri i\u015flemenin etkinli\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r, ki bu da kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131n sistemin enformasyonel y\u00fck\u00fcn\u00fc hafifletmeye meyilli olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc kapal\u0131l\u0131kla pozitif bir \u015fekilde ili\u015fkilidir. S\u0131\u011fl\u0131k da bunlara benzer: s\u0131\u011f \u00e7\u0131kt\u0131lar i\u015flemlemesel olarak maliyetsizdir ve i\u015flemlemesel maliyet ile kapal\u0131l\u0131k aras\u0131nda negatif bir ili\u015fki vard\u0131r. K\u0131saca, bir sistemin enformasyonel kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131 artarsa, daha h\u0131zl\u0131, maliyetsiz ve kontrol d\u0131\u015f\u0131 olmas\u0131 ihtimali de artmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Ayr\u0131\u015fabilirlik ve b\u00f6lgeselle\u015ftirilebilirlik.<\/em> Bir sistemin i\u015flevsel olarak ayr\u0131\u015fabilir oldu\u011funu s\u00f6yleyebilmek i\u00e7in, onun m\u00fcstakil olarak bozulabilece\u011fini, yani onun di\u011fer sistemlerin i\u015flevleri \u00fczerinde \u00e7ok az etkiye sebep olacak veya hi\u00e7 sebep olmayacak \u015fekilde etkisiz k\u0131l\u0131nabilece\u011fini ya da zarar verilebilece\u011fini s\u00f6yleyebilmek gerekir. N\u00f6rofizyolojik kay\u0131tlar\u0131n da g\u00f6sterdi\u011fi \u00fczere, bu tarz m\u00fcstakil bozulmalar, s\u0131n\u0131rl\u0131 beyin lezyonlar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak s\u0131k s\u0131k g\u00f6zlemlenmektedir. G\u00f6rme \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalardan gelen standart \u00f6rnekler aras\u0131nda prosopagnozi (g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc y\u00fczleri hat\u0131rlayamama), akromatopsi (t\u00fcm\u00fcyle renk k\u00f6r\u00fc olma) ve akinetopsi (hareket k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc); dil ile ilgili olarak yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalardan gelen \u00f6rnekler aras\u0131nda ise agramatizm (kompleks sentaks\u0131n kayb\u0131), jargon afazisi (kompleks semanti\u011fin kayb\u0131), aleksi (nesne isimlerinin kayb\u0131) ve disleksi (okuma ve yazma zorlu\u011fu) yer al\u0131r. T\u00fcm bu bozukluklar aksi takdirde bili\u015fsel olarak normal bireyler olacak ki\u015filerde bulunmu\u015ftur, bu durum da ilgili becerilerin kayb\u0131na i\u015flevsel olarak ayr\u0131\u015fabilir mekanizmalar\u0131n hizmet etti\u011fini ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    \u0130\u015flevsel ayr\u0131\u015fabilirlik n\u00f6ral b\u00f6lgeselle\u015ftirilebilme ile \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde ili\u015fkilidir. Bir sistem a) hem kapsam olarak g\u00f6rece s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f (her ne kadar bunun birbirine yak\u0131n b\u00f6lgelerde tam olarak b\u00f6yle olma zorunlulu\u011fu olmasa da) bir n\u00f6ral devrede ger\u00e7ekle\u015ftiriliyorsa b) hem de sadece bu sistemin ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in tahsis edilmi\u015f ise son derece b\u00f6lgesel olarak nitelendirilebilir. Bu anlam\u0131yla b\u00f6lgeselle\u015ftirilebilme, sadece lokal bir n\u00f6ral devrenin i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fmenin \u00f6tesine ge\u00e7er, \u00e7\u00fcnk\u00fc belli bir devre par\u00e7as\u0131 birden fazla i\u015fleve hizmet ediyor olabilir (Anderson, 2010). G\u00fc\u00e7l\u00fc b\u00f6lgeselle\u015ftirilebilme konusunda \u00f6nerilen adaylar aras\u0131nda renkli g\u00f6rme sistemleri (V4), hareket saptama, y\u00fcz tan\u0131ma(MT), y\u00fcz tan\u0131ma (fuziform jirus) ve uzamsal g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri tan\u0131ma (parahipokampal jirus) yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Alana \u00f6zg\u00fcl\u00fck.<\/em> Bir sistem, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir konuya sahipse, yani, hakk\u0131nda enformasyon i\u015fledi\u011fi nesne ve \u00f6zellikler s\u0131n\u0131f\u0131 nispeten dar bir \u015fekilde s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fsa, alana \u00f6zg\u00fc bir sistemdir. Fodor\u2019un da ortaya koydu\u011fu gibi \u201calana \u00f6zg\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn i\u015fi, bir ayg\u0131t\u0131n cevaplar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 soru kapsam\u0131ylad\u0131r (onun analizler ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi girdiler kapsam\u0131yla)\u201d (syf. 103): bir sistemin \u00fczerinde i\u015flemleme yapabildi\u011fi girdiler k\u00fcmesinin \u00e7e\u015fitlili\u011fi k\u0131s\u0131tland\u0131k\u00e7a, o sistemin \u00e7\u00f6zebildi\u011fi problemler k\u00fcmesinin \u00e7e\u015fitlili\u011fi de k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f olur \u2014 ve bu problemlerin \u00e7e\u015fitlili\u011fi azald\u0131k\u00e7a, ilgili ayg\u0131t daha alana \u00f6zg\u00fc bir hale gelir. Alternatif olarak, bir sistemin alana \u00f6zg\u00fcl\u00fck seviyesi, ilgili dizinin sistemin enformasyonel eri\u015fimini belirledi\u011fi durumlarda, sistemi aktive eden girdilerin kapsam\u0131n\u0131n bir fonksiyonu olarak anla\u015f\u0131labilir (Carruthers, 2006; Samuels, 2000).<\/p>\n\n\n\n

    Alanlar (ve dahas\u0131, mod\u00fcller) genellikle g\u00f6rme ve duyma gibi duyusal (sensory) modalitelerden daha detayl\u0131d\u0131rlar. Bu durum Fodor\u2019un renk alg\u0131s\u0131, g\u00f6rsel \u015fekil analizi, c\u00fcmle ayr\u0131\u015ft\u0131rma ve y\u00fcz tan\u0131ma sistemlerini de dahil etti\u011fi, alana \u00f6zg\u00fc olmas\u0131 mant\u0131kl\u0131 mekanizmalar listesinde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir (Fodor, 1983, syf. 47) \u2014 listedeki sistemlerden hi\u00e7 biri alg\u0131sal veya dilsel yetilere, sezgisel anlamda, denk d\u00fc\u015fmemektedir. Fakat, geleneksel duyu modalitelerinin (g\u00f6rme, duyma, koku alma vb.), ve bir b\u00fct\u00fcn olarak dil yetisinin, mod\u00fcleritenin bu g\u00f6stergesini sergiledi\u011fi s\u00f6ylenebilecek kadar alana \u00f6zg\u00fc olmas\u0131 da makul g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor (McCauley & Henrich, 2006).<\/p>\n\n\n\n

    Do\u011fu\u015ftanl\u0131k.<\/em> Fodor\u2019un litesindeki mod\u00fcler sistemlerin son \u00f6zelli\u011fi, \u201c\u00e7evresel tetikleyicilerin etkisi alt\u0131nda, spesifik, i\u00e7sel olarak belirlenen kal\u0131plara g\u00f6re geli\u015fen (geli\u015fmekte olan) \u00f6zellik\u201d olarak anla\u015f\u0131lan do\u011fu\u015ftanl\u0131kt\u0131r (Fodor, 1983, syf. 100). Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, mod\u00fcler sistemler \u00e7o\u011funlukla \u00f6\u011frenme gibi niyetli-nedensel s\u00fcre\u00e7lerin de\u011fil, tetiklenme gibi zorunlu-nedensel s\u00fcre\u00e7lerin sonucunda aktive olurlar (bu ayr\u0131m konusunda daha fazla bilgi almak i\u00e7in bkz. Cowie 1999; do\u011fu\u015ftanl\u0131\u011fa ili\u015fkin kanalize etme nosyonuna dayanan alternatif bir analiz i\u00e7in bkz. Ariew, 1999). Buradaki en me\u015fhur \u00f6rnek dildir, onun edinimi t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrlerdeki t\u00fcm normal bireylerde hemen hemen ayn\u0131 \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fir; tekil kelimeler 12 ayl\u0131kken, telegrafik konu\u015fma 18 ayl\u0131kken, kompleks gramer 24 ayl\u0131kken edinilir ve b\u00f6yle devam eder (Stromswold, 1999). Di\u011fer adaylar g\u00f6rsel nesne alg\u0131s\u0131 (Spelke, 1994) ve d\u00fc\u015f\u00fck seviye zihin okumad\u0131r (Scholl & Leslie, 1999).<\/p>\n\n\n\n

    2. Fodor tarz\u0131 Mod\u00fclerite: M\u00fctevaz\u0131 bir \u00f6neri<\/h2>\n\n\n\n

    M\u00fctevaz\u0131 mod\u00fclerite hipotezinin (burada kendisini b\u00f6yle anaca\u011f\u0131z) iki farkl\u0131 y\u00f6n\u00fc vard\u0131r. Hipotezin ilk y\u00f6n\u00fc pozitiftir. Bu y\u00f6n, girdi sistemlerinin (alg\u0131 ve dil ile ilgili s\u00fcre\u00e7lere dahil sistemler gibi) mod\u00fcler oldu\u011funu s\u00f6yler. \u0130kinci y\u00f6n ise negatiftir. Bu y\u00f6n ise, merkezi sistemlerin (inan\u00e7 sabitleme ve pratik ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme ile ilgili s\u00fcre\u00e7lere dahil sistemler gibi) mod\u00fcler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n

    Bu b\u00f6l\u00fcmde, m\u00fctevaz\u0131 mod\u00fclerite yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 de\u011ferlendirece\u011fiz. Bir sonraki b\u00f6l\u00fcm ise (\u00a73), Fodor\u2019un hipotezinin pozitif y\u00f6n\u00fcn\u00fc devam ettirirken ikinci y\u00f6n\u00fcn negatif kutuplulu\u011funu ters y\u00fcz ederek pozitife \u00e7eviren- s\u00f6z konusu mod\u00fclerite kavram\u0131n\u0131 revize eden- masif mod\u00fclerite tezinin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r .<\/p>\n\n\n\n

    M\u00fctevaz\u0131 mod\u00fclerite hipotezinin pozitif taraf\u0131, girdi sistemlerinin mod\u00fcler oldu\u011fu iddias\u0131d\u0131r. Fodor (1983) \u201cgirdi sistemi\u201d derken, duyusal d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fclerin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131 i\u015flemek (process) vas\u0131tas\u0131yla \u201cd\u00fcnyay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerimize sunan\u201d (s. 40) i\u015flemlemesel bir mekanizmay\u0131 kastetmektedir. Bir duyusal d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc, retina ve koklea gibi bedenimizin duyusal y\u00fczeylerini etkileyen enerjiyi, herhangi bir \u015fekilde enformasyon eklemeden veya \u00e7\u0131kartmadan, i\u015flemlemesel olarak kullan\u0131labilir bir forma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir ara\u00e7t\u0131r. Kabaca konu\u015fmak gerekirse, bir duyusal d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fc ham duyusal veridir. Girdi i\u015fleme, bu ham veriden d\u00fcnyadaki nesnelerin d\u00fczeni hakk\u0131ndaki hipotezler \u00fczerine g\u00f6sterilebilir olmayan \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapmay\u0131 i\u00e7erir. Daha sonra bu hipotezler inan\u00e7 sabitlemesi amac\u0131yla merkezi sisteme ge\u00e7erler ve b\u00f6ylece bu sistemler de kendi \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131 davran\u0131\u015f\u0131n \u00fcretilmesinden sorumlu olan sistemlere y\u00f6nlendirirler.<\/p>\n\n\n\n

    Fodor girdi sistemlerinin bir do\u011fal t\u00fcr, yani \u201cilgili s\u0131n\u0131f\u0131 tan\u0131mlayan \u00f6zelliklerin yan\u0131nda bilimsel olarak ilgi \u00e7ekici pek \u00e7ok \u00f6zelli\u011fe de sahip olan bir olgular s\u0131n\u0131f\u0131\u201d olu\u015fturdu\u011funu iddia etmektedir (Fodor, 1983, syf. 46). Fodor bunu, girdi sistemlerinin mod\u00fcler oldu\u011funa y\u00f6nelik \u2014 burada mod\u00fclerite, psikolojik olarak ilgi \u00e7ekici bir \u00f6zellikler (ki bu \u00f6zelliklerden en ilgi \u00e7ekici ve \u00f6nemli olan\u0131, b\u00f6l\u00fcm \u00a71\u2019de de tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f olundu\u011fu \u00fczere enformasyonel kapal\u0131l\u0131kt\u0131r) k\u00fcmesi olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r- deliller sunarak yapmaktad\u0131r. \u0130lgili tart\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda (enformasyonel kapal\u0131l\u0131k hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmam\u0131zda), bu delillerin temsili bir \u00f6rne\u011fini incelemi\u015ftik, bu \u00f6rnek \u015fu anki ama\u00e7lar\u0131m\u0131z i\u00e7in de yeterli olacakt\u0131r. (Bu konuya ili\u015fkin merak\u0131 olan okuyucular; Fodor, 1983, syf. 47\u2013101 kayna\u011f\u0131na ba\u015fvurabilirler.)<\/p>\n\n\n\n

    2.1. D\u00fc\u015f\u00fck seviye mod\u00fcleriteye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar<\/h2>\n\n\n\n

    Fodor\u2019un girdi sistemlerin mod\u00fcleritesine ili\u015fkin iddias\u0131na birtak\u0131m filozof ve psikolog taraf\u0131ndan itiraz edilmi\u015ftir (Churchland, 1988; Arbib, 1987; Marslen-Wilson & Tyler, 1987; McCauley & Henrich, 2006). En geni\u015f kapsaml\u0131 felsefi ele\u015ftiri, alg\u0131sal ve dilsel sistemlerin nadiren mod\u00fcleriteye \u00f6zg\u00fc \u00f6zellikleri sergilediklerini iddia etmesinden dolay\u0131 Prinz\u2019e (2006) aittir. Prinz \u00f6zellikle, bu t\u00fcr sistemlerin enformasyonel olarak kapal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedir. Prinz bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini desteklemek amac\u0131yla 2 farkl\u0131 t\u00fcrde delil \u00f6ne s\u00fcrer. \u0130lki, alg\u0131da modaliteler aras\u0131 etkiler varm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir ve bu durum da girdi sistemleri d\u00fczeyinde kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi olabilir. Bu durumun klasik bir \u00f6rne\u011fi, konu\u015fma alg\u0131s\u0131 literat\u00fcr\u00fcnde yer alan McGurk etkisidir (McGurk & MacDonald, 1976). Burada, konu\u015fulan bir fonemin (\u00f6rn. \/ga\/) videosunu, farkl\u0131 bir fonemin (\/ba\/) okunu\u015fuyla dublaj yap\u0131lm\u0131\u015f olarak izleyen denekler, t\u00fcm\u00fcyle farkl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir fonem duymaktad\u0131rlar (\/da\/). \u0130kinci delilde ise Prinz, varl\u0131\u011f\u0131 bili\u015fsel n\u00fcfuz edilemezlik aleyhinde (\u00f6rn. merkezi sistemlerle ili\u015fkili olarak kapal\u0131l\u0131k) bir delil olabilecek, g\u00f6rsel ve dilsel i\u015flemede bulunuyor gibi g\u00f6r\u00fcnen ve yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya (top-down) do\u011fru giden etkilere dikkat \u00e7eker. Bu t\u00fcr etkilerin en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnekleri konu\u015fma alg\u0131s\u0131na ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rmalardan gelmektedir. Muhtemelen bunlardan en bilineni, dinleyicilerin konu\u015fulan bir c\u00fcmledeki eksik fonemin yerini (Eyalet valileri ba\u015fkentte toplanan kendi par*amentolar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcler) \u201cdoldurduklar\u0131\u201d (bu eksik fonemin ( parlamentodaki \/l\/ sesi) silinerek yerine bir \u00f6ks\u00fcr\u00fck sesinin koyulmu\u015f oldu\u011fu) durumlarda g\u00f6r\u00fclen fonem restorasyonu etkisidir (Warren, 1970). Hipoteze g\u00f6re, bu doldurma i\u015flemi dinleyicilerin dilsel ba\u011flama ili\u015fkin kavray\u0131\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Fakat, bir ki\u015finin Prinz\u2019in ele\u015ftirisinin bu k\u0131sm\u0131n\u0131 ne kadar ikna edici bulaca\u011f\u0131, yine o ki\u015finin Prinz\u2019in bu etkilere y\u00f6nelik a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 ne kadar ikna edici buldu\u011funa ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin McGurk etkisi, konu\u015fma alg\u0131s\u0131n\u0131n her ne kadar \u00e7ok modaliteli bir karaktere sahip olsa da enformansyonel olarak kapal\u0131 bir sistem oldu\u011fu iddias\u0131yla uyumlu gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir (Fodor, 1983, syf.132n.13). E\u011fer konu\u015fma alg\u0131s\u0131 \u00e7ok modaliteli bir sistem ise, onun faaliyetlerinin hem i\u015fitsel hem de g\u00f6rsel enformasyondan yararlan\u0131yor olmas\u0131, konu\u015fma alg\u0131s\u0131n\u0131n kapal\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmek zorunda de\u011fildir. Fakat, di\u011fer modaliteler aras\u0131 etkiler, bu t\u00fcr bir a\u00e7\u0131klamaya kar\u015f\u0131 durmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin ikili \u0131\u015f\u0131k ill\u00fczyonunda, izleyicilere, iki bip sesi ile bir \u0131\u015f\u0131k g\u00f6sterildi\u011finde iki \u0131\u015f\u0131k g\u00f6rd\u00fcklerini s\u00f6ylemi\u015flerdir (Shams et al., 2000). Ayn\u0131 durum, ki\u015finin g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclemeyen bir konumda bulunan ger\u00e7ek eli ile, s\u00f6z konusu elin normalde bulunmas\u0131 beklenen, g\u00f6r\u00fclebilir konumda bulunan ve son derece ger\u00e7ek\u00e7i plastik elin e\u015f zamanl\u0131 olarak f\u0131r\u00e7alanmas\u0131 durumunda ki\u015fide sahte elin ger\u00e7ek oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde izlenimlerin olu\u015ftu\u011funu g\u00f6steren plastik el ill\u00fczyonu i\u00e7in de ge\u00e7erlidir (Botvinick & Cohen, 1998). Bu t\u00fcr olgulara istinaden, McGurk etkisindekinin aksine, i\u015flemleri duyusal enformasyonun pek \u00e7ok kayna\u011f\u0131ndan faydalanan tek ve alana \u00f6zg\u00fc bir sistem olabilecek makul bir aday yoktur.<\/p>\n\n\n\n

    Fonem restorasyonu hususunda, s\u00f6z konusu etki, dinleyicilerin, y\u00fcksek-d\u00fczey ba\u011flamsal enformasyon yerine, dile \u00f6zg\u00fc bir veritaban\u0131nda depolanan enformasyon (\u00f6zellikle de, \u0130ngilizce s\u00f6zl\u00fckteki dilsel t\u00fcrler hakk\u0131ndaki enformasyon) taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmesinden kaynaklan\u0131yor olabilir. Bu y\u00fczden, yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f olan fonem restorasyonu \u00f6rne\u011finin yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 (top-down) bir etki olarak say\u0131l\u0131p say\u0131lamayaca\u011f\u0131 net de\u011fildir. Fakat t\u00fcm fonem restorasyonu \u00f6rnekleri \u00fczerinde kolayca uzla\u015f\u0131lamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu olgu doldurulabilecek pek \u00e7ok s\u00f6zc\u00fcksel bo\u015flu\u011fun bulundu\u011fu durumlarda da ger\u00e7ekle\u015febilir (Warren & Warren, 1970). \u00d6rne\u011fin, dinleyiciler The *eel is on the axle<\/em> ve The *eel is on the orange<\/em> c\u00fcmlelerindeki bo\u015fluklar\u0131 farkl\u0131 olarak doldurmaktad\u0131rlar- s\u0131ras\u0131yla \/wh\/ ve \/p\/ sesleriyle (The wheel is on the axle <\/em>[\u00c7ark aks\u0131n \u00fczerinde], The peel is on the orange<\/em> [Kabuk portakal\u0131n \u00fczerinde])- , bu durum da konu\u015fma alg\u0131s\u0131n\u0131n ba\u011flamsal enformasyona duyarl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

    M\u00fctevaz\u0131 mod\u00fcleriteye kar\u015f\u0131 Prinz (2006) taraf\u0131ndan dile getirilmemi\u015f olan di\u011fer bir itiraz ise, M\u00fcller-Lyer ill\u00fczyonuna kar\u015f\u0131 m\u00fcsaitlik k\u00fclt\u00fcr ve ya\u015fa g\u00f6re de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterdi\u011fine y\u00f6nelik delillerden gelmektedir. \u00d6rne\u011fin, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki yeti\u015fkinler bu ill\u00fczyona kar\u015f\u0131, Bat\u0131l\u0131 olmayan akranlar\u0131na oranla daha m\u00fcsait gibi g\u00f6r\u00fcnmektedirler; Kalahari \u00e7\u00f6l\u00fcndeki avc\u0131 toplay\u0131c\u0131lar\u0131nki gibi baz\u0131 bat\u0131l\u0131 olmayan k\u00fclt\u00fcrler, bu ill\u00fczyona kar\u015f\u0131 neredeyse t\u00fcm\u00fcyle duyars\u0131zd\u0131r ve hem bat\u0131l\u0131 hem de bat\u0131l\u0131 olmayan k\u00fclt\u00fcrler i\u00e7erisinde (her zaman t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrlerde g\u00f6r\u00fclmese de), ergenlik \u00f6ncesi \u00e7a\u011fdaki \u00e7ocuklar bu ill\u00fczyona kar\u015f\u0131 yeti\u015fkinlerin oldu\u011fundan daha m\u00fcsaittirler (Segall, Campbell, & Herskovits, 1966). McCawley ve Henrich\u2019e (2006) g\u00f6re, bu bulgular g\u00f6rsel sistemlerin artzamanl\u0131 (e\u015fzamanl\u0131n\u0131n tersine) olarak n\u00fcfuz edilebilir olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedirler, bu y\u00fczden de bir ki\u015finin ill\u00fczyon tetikleyici bir uyaran\u0131 nas\u0131l deneyimledi\u011fi, o ki\u015finin \u00e7ok daha geni\u015f bir zaman dilimi boyunca elde etmi\u015f oldu\u011fu \u00e7ok daha geni\u015f alg\u0131sal deneyimler sonucunda de\u011fi\u015fmektedir. McCawley ve Henrich ayr\u0131ca, bahsi ge\u00e7en alg\u0131ya ili\u015fkin k\u00fclt\u00fcrel ve geli\u015fimsel de\u011fi\u015fkenlik delilin, g\u00f6rmenin kal\u0131tsal bir beceri oldu\u011fu, yani \u201cg\u00f6rmenin insan bili\u015fsel sisteminin i\u00e7kaynakl\u0131 (endogenous) \u00f6zelliklerinden birisi oldu\u011fu ve do\u011fum esnas\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde belirlenmi\u015f olmasa bile, en az\u0131ndan genetik olarak \u00f6nceden programlanm\u0131\u015f oldu\u011fu\u201d ve \u201cyeni do\u011fanlar\u0131n sonradan ya\u015fad\u0131klar\u0131 deneyimler sonucunda \u015fekillenmeyip, bu deneyimler sonucunda tetiklendi\u011fi\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn aleyhinde oldu\u011funu iddia etmektedir (s. 83). Fakat, kendileri ayn\u0131 zamanda a\u015fa\u011f\u0131daki uyar\u0131da da bulunmaktad\u0131rlar:<\/p>\n\n\n\n

    Ne tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bulgulardan herhangi biri M\u00fcller-Lyer uyaranlar\u0131n\u0131n e\u015f zamanl\u0131 bili\u015fsel n\u00fcfuz edilebilirli\u011fini kan\u0131tlamaktad\u0131r, ne de Segall ve di\u011ferlerinin (1966) bulgular\u0131 yeti\u015fkinlerin g\u00f6rsel girdi sistemlerinin artzamanl\u0131 olarak n\u00fcfuz edilebilir oldu\u011funa ili\u015fkin bir kan\u0131t ortaya koyabilmektedir. Onlar sadece, kritik bir geli\u015fimsel evrede, insanlar\u0131n M\u00fcller-Lyer ill\u00fczyonuna kar\u015f\u0131 olan m\u00fcsaitliklerinin ciddi \u015fekilde de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterdi\u011fini ve bu varyasyonun b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fkenlere ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedirler (McCauley & Henrich, 2006, s. 99).<\/p>\n\n\n\n

    B\u00f6ylelikle, ilgili delil m\u00fctevaz\u0131 mod\u00fcleritenin destek\u00e7ileri taraf\u0131ndan uygun hale getirilebilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fu\u015ftanc\u0131l\u0131\u011fa y\u00f6nelik \u00e7o\u011fu yakla\u015f\u0131m, \u00e7evrenin- geli\u015fim \u00fczerindeki k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fkenler de dahil olmak \u00fczere- potansiyel etkilerine izin verilmesine a\u00e7\u0131k kap\u0131 b\u0131rakmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Bunu yapman\u0131n faydal\u0131 bir yolu, Segal\u2019in artzamanl\u0131 mod\u00fclerite fikridir (ayr\u0131ca bkz. Scholl & Leslie, 1999). Artzamanl\u0131 mod\u00fcller, geli\u015fimleri boyunca parametrik varyasyonlar g\u00f6steren sistemlerdir. \u00d6rne\u011fin, dil \u00f6rne\u011finde, farkl\u0131 bireyler i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f olduklar\u0131 dilsel \u00e7evreye ba\u011fl\u0131 olarak farkl\u0131 dilleri konu\u015fmay\u0131 \u00f6\u011frenmektedirler, fakat yine de sahip olduklar\u0131 (muhtemelen do\u011fu\u015ftan olan) Evrensel Gramer bilgisi sayesinde, temelde yatan dilsel yeti ayn\u0131d\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n M\u00fcller-Lyer ill\u00fczyonunu nas\u0131l g\u00f6rd\u00fcklerine ili\u015fkin g\u00f6zlemlenen varyasyon do\u011frultusunda, g\u00f6rsel sistemin de, kendi geli\u015fimi g\u00f6rsel \u00e7evrenin \u00f6zellikleriyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir sistem olarak, dil gibi mod\u00fcler bir sistem oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bu t\u00fcrden bir olas\u0131l\u0131k, girdi sistemlerinin Fodor\u2019un belirtti\u011fi ba\u011flamda mod\u00fcler oldu\u011fu iddias\u0131yla da tutarl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Girdi seviyesindeki mod\u00fcleritenin savunucular\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 di\u011fer bir zorluk ise, alg\u0131sal ve dilsel sistemlerin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir lokalizasyona sahip sistemler oldu\u011fu iddias\u0131 aleyhindeki n\u00f6robilimsel delillerdir. Bir sistemin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir lokalizasyona sahip olabilmesi i\u00e7in, kendisine \u00f6zel olarak tahsis edilmi\u015f n\u00f6ral devrelerde ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekti\u011fini hat\u0131rlayal\u0131m. O zaman girdi seviyelerindeki g\u00fc\u00e7l\u00fc lokalizasyon, girdi sistemleriyle beyin yap\u0131lar\u0131 aras\u0131nda bire bir e\u015fle\u015fmenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Fakat, Anderson (2010), bu tarz bir e\u015fle\u015fmenin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc farkl\u0131 boyuttaki \u00e7o\u011fu kortikal b\u00f6lge, farkl\u0131 alanlardaki pek \u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6revden sorumludur. \u00d6rne\u011fin, bir d\u00f6nem fuziform jirus alan\u0131ndaki aktivasyonun, y\u00fcz alg\u0131lamaya hususi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc, fakat ku\u015flar\u0131 ve arabalar\u0131 alg\u0131larken de kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 (Gauthier ve di\u011ferleri, 2000). Benzer \u015fekilde, bir d\u00f6nem Broca b\u00f6lgesinin, \u00f6zel olarak konu\u015fma i\u00e7in ayr\u0131lm\u0131\u015f bir b\u00f6lge oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc, fakat bu b\u00f6lgenin eylemleri tan\u0131ma, eylemleri dizileme, ve motor imgeleme (imagery) s\u00fcre\u00e7lerinde de rol oynad\u0131\u011f\u0131 art\u0131k biliniyor (Tettamanti & Weniger, 2006). Fonksiyonel n\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, genel olarak bili\u015fsel sistemlerin en iyi ihtimalle zay\u0131f anlamda lokalize olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmektedir, yani, bili\u015fsel sistemler ayr\u0131\u015f\u0131k ve par\u00e7al\u0131 b\u00f6lgelerde de\u011fil, onlar\u0131 kapsayan beyinde da\u011f\u0131n\u0131k haldeki a\u011flarda ger\u00e7ekle\u015fmektedirler.<\/p>\n\n\n\n

    Fakat, muhtemelen girdi sistemleri seviyesindeki mod\u00fcleriteye y\u00f6nelik en b\u00fcy\u00fck meydan okuma, g\u00f6rmenin bili\u015fsel olarak n\u00fcfuz edilebilir oldu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla da, enformasyonel olarak kapal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin delillerden gelmektedir. \u0130lk olarak Pylyshyn (1984) taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan bili\u015fsel n\u00fcfuz edilebilirlik kavram\u0131, birbirine e\u015fde\u011fer olmayan pek \u00e7ok farkl\u0131 \u015fekilde tan\u0131mlanagelmi\u015ftir (Stokes, 2013), fakat temel fikir \u015fudur: Bir alg\u0131sal sistem, ancak ve ancak (if and only if) onun i\u015flemleri, ilgili failin inan\u00e7lar\u0131, arzular\u0131, niyetleri ve di\u011fer alg\u0131sal olmayan durumlar\u0131na kar\u015f\u0131 direkt ve nedensel olarak duyarl\u0131ysa bili\u015fsel olarak n\u00fcfuz edilebilirdir. G\u00f6rmenin bili\u015fsel olarak n\u00fcfuz edilebilir oldu\u011funu g\u00f6stermeyi hedefleyen davran\u0131\u015fsal \u00e7al\u0131\u015fmalar, Yeni Bak\u0131\u015f (New Look) psikolojisinin (Bruner ve Goodman, 1947) erken d\u00f6nemlerine kadar uzanmakta ve bu konuya y\u00f6nelik 2000\u2019lerin ba\u015flar\u0131nda yeniden canlanan bir ilgiyle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de devam etmektedir (Firestone & Scholl, 2016). \u00d6rne\u011fin, g\u00f6rme ki\u015finin motivasyonel durumlar\u0131ndan etkileniyor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir; bu konuda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda denekler be\u011fenilen nesnelerin daha yak\u0131n g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc (Balcetis & Dunning, 2010) ve ne oldu\u011fu belirsiz nesnelerin ise daha de\u011ferli bir sonu\u00e7 ile ili\u015fkili olarak yorumland\u0131\u011f\u0131 belirtmi\u015flerdir (Balcetis & Dunning, 2006). Dahas\u0131, g\u00f6rme \u00f6znenin inan\u00e7lar\u0131ndan da etkileniyor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir, \u00f6yle ki uyaranlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn e\u015fit parlakl\u0131\u011fa sahip oldu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmalarda, deneklerin \u0131rksal s\u0131n\u0131fland\u0131rma konusundaki inan\u00e7lar\u0131 alg\u0131lanan y\u00fcz\u00fcn renk tonunu nas\u0131l alg\u0131lad\u0131klar\u0131n\u0131 (Levin & Banaji, 2006), ve nesnelere ili\u015fkin s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar\u0131 da s\u00f6z konusu nesnelerin gri \u00f6l\u00e7ekte g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini alg\u0131lama bi\u00e7imlerini etkilemektedir (Hansen ve di\u011ferleri, 2006).<\/p>\n\n\n\n

    Fakat, bili\u015fsel n\u00fcfuz edilebilirlikten \u015f\u00fcphe duyanlar, alg\u0131 \u00fczerindeki yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 (top down) do\u011fru giden etkilere ili\u015fkin deneysel delillerin yarg\u0131, haf\u0131za ve dikkatin nispeten periferal formlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da a\u00e7\u0131klanabilece\u011fine dikkat \u00e7ekmektedirler (Firestone & Scholl, 2016; Machery, 2015). \u00d6rne\u011fin, a\u011f\u0131r bir topu ( hafif bir topa kar\u015f\u0131) bir hedefe f\u0131rlatman\u0131n o cismin daha uzakta g\u00f6r\u00fcnmesine sebep olmas\u0131 durumunun, \u00f6znenin hedefe olan mesafeye ili\u015fkin tahminlerinin de s\u00fcrece dahil edildi\u011finin bir delili oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 ele alal\u0131m (Witt, Proffitt, & Epstein, 2004). Topu f\u0131rlat\u0131rken harcanan daha y\u00fcksek bir eforun hedefin ger\u00e7ekte oldu\u011fundan daha uzakta g\u00f6r\u00fcnmesine sebep olmas\u0131 muhtemelken, ayn\u0131 zamanda daha fazla mesafe tahmini yapman\u0131n; a\u011f\u0131r topu f\u0131rlatan bireylerin, onu vurmak tahmin ettiklerinden daha zor oldu\u011fu i\u00e7in hedefin daha uzakta bulundu\u011fu sanm\u0131\u015f olmalar\u0131 da muhtemeldir (Firestone & Scholl, 2016). Ger\u00e7ekten de, m\u00fcteakip bir \u00e7al\u0131\u015fmadaki kat\u0131l\u0131mc\u0131lar tahminlerini sadece g\u00f6rsel g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlere dayanarak yapmalar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a istendi\u011finde al\u0131nan bildirimler efor etkisine i\u015faret etmemektedir, bu durum da s\u00f6z konusu etkinin alg\u0131 sonras\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6stermektedir (Woods, Philbeck, & Danoff, 2009). Yine, golf performans\u0131n\u0131n golf deliklerinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve mesafesine ili\u015fkin tahminlerin \u00fczerinde etkili olmas\u0131 gibi (Witt ve Di\u011ferleri, 2008), alg\u0131 \u00fczerinden yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 (top-down) etkileri g\u00f6sterdi\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen, g\u00f6rsel olarak dikkat edilen nesnelerin daha b\u00fcy\u00fck ve daha yak\u0131n gibi g\u00f6r\u00fcnmeye meyilli olmas\u0131 gibi di\u011fer \u00f6rnekler de, uzamsal dikkatin etkileri olarak a\u00e7\u0131klanabilir (Firestone & Scholl, 2016). Bu ve ili\u015fkili de\u011ferlendirmeler, bili\u015fsel n\u00fcfuz edilebilirli\u011fin \u2014 ve dahi d\u00fc\u015f\u00fck seviye mod\u00fclerite kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n \u2014 destek\u00e7ileri taraf\u0131ndan g\u00f6sterilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha zay\u0131f oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    2.2. Fodor\u2019un Y\u00fcksek Seviye Mod\u00fclerite Kar\u015f\u0131t\u0131 Arg\u00fcman\u0131<\/h2>\n\n\n\n

    \u015eimdi de Fodor\u2019un hipotezinin karanl\u0131k y\u00fcz\u00fcne d\u00f6nece\u011fim: merkezi sistemlerin mod\u00fcler olmad\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131na.<\/p>\n\n\n\n

    Merkezi sistemlerin ba\u015fl\u0131ca g\u00f6revi, alg\u0131sal inan\u00e7lar (belief) da dahil olmak \u00fczere, inan\u00e7lar\u0131n g\u00f6sterilebilir olmayan \u00e7\u0131kar\u0131mlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sabitlenmesidir. Fodor (1983) bu t\u00fcrden bir s\u00fcrecin enformasyonel olarak kapal\u0131 bir sistemde ger\u00e7ekle\u015femeyece\u011fini, bu y\u00fczden de merkezi sistemlerin mod\u00fcler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder. Biraz daha a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmak gerekirse, Fodor\u2019un ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmesi \u015fu \u015fekildedir;<\/p>\n\n\n\n

    1. Merkezi sistemler inan\u00e7 sabitlenmesinden sorumludur.<\/p>\n\n\n\n

    2. \u0130nan\u00e7 sabitlenmesi izotropik ve Quinec\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    3. \u0130zotropik ve Quinec\u0131 s\u00fcre\u00e7ler, enformasyonel olarak kapal\u0131 sistemler taraf\u0131ndan yerine getirilemezler.<\/p>\n\n\n\n

    4. \u0130nan\u00e7 sabitlenmesi enformasyonel olarak kapal\u0131 olan bir sistem taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilemez [2. ve 3. \u00f6nermelerden]<\/p>\n\n\n\n

    5. Mod\u00fcler sistemler enformasyonel olarak kapal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    6. \u0130nan\u00e7 sabitlenmesi mod\u00fcler de\u011fildir [4. ve 5. \u00f6nermelerden].<\/p>\n\n\n\n

    Dolay\u0131s\u0131yla,<\/p>\n\n\n\n

    7. Merkezi sistemler mod\u00fcler de\u011fildir [1. ve 6. \u00f6nermelerden].<\/p>\n\n\n\n

    Bu arg\u00fcman, her ikisi de bilim felsefesindeki do\u011frulama holizmi nosyonu ile ilgili olan ve bir a\u00e7\u0131klamaya ihtiya\u00e7 duyan iki terim i\u00e7ermektedir. \u201c\u0130zotropik\u201d terimi, \u201cbilim insanlar\u0131n\u0131n bildi\u011fi her \u015fey, prensipte, ba\u015fka nelere inanmalar\u0131 gerekti\u011finin belirlemesini ilgilendirir\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, inan\u00e7lar\u0131n birbirlerine olan epistemik ba\u011flant\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. Prensipte, botanik astronomiyi, ancak \u201cikisini birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 hale getirecek yollar d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyorsak\u201d (Fodor, 1983, s. 105) s\u0131n\u0131rland\u0131rabilir. Antony (2003), astronomi ve arkeoloji aras\u0131nda, bu t\u00fcrden son derece \u00e7arp\u0131c\u0131 uzun mesafeli disiplinleraras\u0131 bir etkile\u015fim (cross-talk) \u00f6rne\u011fi sunar; Carruthers (2006, s.. 356\u2013357) evrim kuram\u0131 ile g\u00fcne\u015f fizi\u011fi aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurdu\u011fu benzer bir \u00f6rnek verir. Fodor\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde, bilimsel do\u011frulama inan\u00e7 sabitlenmesine benzer oldu\u011fu i\u00e7in, bilimsel do\u011frulaman\u0131n izotropik olmas\u0131, inan\u00e7 sabitlemesinin de genel olarak bu niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n

    Do\u011frulama holizminin ikinci boyutu ise do\u011frulaman\u0131n \u201cQuinec\u0131\u201d olmas\u0131d\u0131r, bu \u015fu anlama gelir:<\/p>\n\n\n\n

    Herhangi bir hipoteze atfedilen do\u011frulanma derecesi t\u00fcm inan\u00e7 sisteminin \u00f6zelliklerine kar\u015f\u0131 duyarl\u0131d\u0131r\u2026. Basitlik, akla yatk\u0131nl\u0131k ve tutuculuk teorilerin, kolektif olarak al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda<\/em> bilimsel inan\u00e7 b\u00fct\u00fcn yap\u0131s\u0131yla olan ili\u015fkilerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc sahip olduklar\u0131 niteliklerdir. Tutuculu\u011fun veya basitli\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc de, kabul sistemlerinin global<\/em> nitelikleri \u00fczerine bir \u00f6l\u00e7\u00fct olacakt\u0131r (Fodor, 1983, s.. 107\u2013108).<\/p>\n\n\n\n

    Yine burada da bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnme ve genel olarak d\u00fc\u015f\u00fcnme aras\u0131ndaki analoji, inan\u00e7 sabitlemenin Quinec\u0131 oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Hem izotropi hem de Quinec\u0131l\u0131k kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131 imkans\u0131z k\u0131lan \u00f6zelliklerdir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir sistemin onlara sahip olmas\u0131, ilgili sistemin merkez haf\u0131zan\u0131n i\u00e7eriklerine geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir eri\u015fiminin olmas\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla y\u00fcksek d\u00fczey bir bili\u015fsel n\u00fcfuz edilebilirli\u011fi gerektirmektedir. Farkl\u0131 bir \u015fekilde ifade etmek gerekirse, izotropik ve Quinec\u0131 s\u00fcre\u00e7ler \u201clokal\u201d de\u011fil \u201cglobaldirler\u201d, ve global olu\u015f da kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131 imkans\u0131z hale getirdi\u011fi i\u00e7in, izotropi ve Quinec\u0131l\u0131k da kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131 imkans\u0131z k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Fodor a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bu arg\u00fcman\u0131n neticesi \u2014 yani merkezi sistemlerin mod\u00fcler olmamas\u0131- y\u00fcksek seviyeli bili\u015fsel fonksiyonlar\u0131n bilimsel olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan k\u00f6t\u00fc haberdir. Bu durum onun \u201cBili\u015fsel Bilimin Yoklu\u011funun \u0130lk Yasas\u0131\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda kurnazl\u0131kla ifade edilmi\u015ftir, bu \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re \u201cbir bili\u015fsel s\u00fcrecin globalli\u011fi (\u00f6rn. izotropikli\u011fi) ne kadar artarsa, onu anlayabilen ki\u015fi say\u0131s\u0131 o kadar azalacakt\u0131r (Fodor, 1983, s. 107). Bu konudaki Fodor\u2019un pesimizminin iki temeli vard\u0131r. Birincisi, global sistemlerin lokal beyin yap\u0131s\u0131yla ili\u015fkili olmalar\u0131 pek m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r, bu da onlar\u0131 n\u00f6robilimsel a\u00e7\u0131dan \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 nafile k\u0131lacakt\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

    \u0130zotropik sistemlerin par\u00e7al\u0131 (articulated) bir n\u00f6romimariyi sergilemelerinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. E\u011fer, makul g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, n\u00f6romimari \u00e7o\u011funlukla enformasyon ak\u0131\u015f\u0131 \u00fczerindeki k\u0131s\u0131tlamalara e\u015flik ediyorsa, o zaman bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 her bir s\u00fcrecin t\u00fcm mevcut verilere k\u0131s\u0131tlanmam\u0131\u015f \u015fekilde eri\u015fiminin k\u0131smi oldu\u011fu sistemlerde g\u00f6rmeyi bekledi\u011fimiz \u015fey n\u00f6ral e\u015fpotansiyelliliktir. Buradan al\u0131nacak ders \u015fudur, form\/fonksiyon e\u015fle\u015fimini varl\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 n\u00f6ropsikolojik ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00f6n ko\u015fulu oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, d\u00fc\u015f\u00fcnmenin n\u00f6ropsikolojisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan beklenebilecek fazla bir \u015fey yoktur (Fodor, 1983, s. 127).<\/p>\n\n\n\n

    \u0130kincisi, ve daha \u00f6nemli olan\u0131, global s\u00fcre\u00e7ler i\u015flemlemesel a\u00e7\u0131klamalara kar\u015f\u0131 diren\u00e7lidirler ve bu durum onlar\u0131 psikolojik a\u00e7\u0131dan \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 nafile k\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

    Ger\u00e7ek \u015fudur ki global sistemler \u2014 n\u00f6ral ger\u00e7ekle\u015fmelerine ili\u015fkin de\u011ferlendirmeler bir yana- i\u015flemlemesel modeller i\u00e7in ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na k\u00f6t\u00fc alanlard\u0131r \u2014 en az\u0131ndan bili\u015fsel bilimcilerin kullanmaya al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fu modeller i\u00e7in-. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir bilimin (psikolojide oldu\u011fu kadar fizikte de) ko\u015fulu \u015fudur; do\u011fa, par\u00e7alar\u0131na ayr\u0131labilece\u011fi eklemlere; yani yapay olarak izole edilebilen ve izolasyondayken olu\u015ftu\u011fu yerde (in situ) davrand\u0131\u011f\u0131na benzer \u015fekilde davranan nispeten basit altsistemlere sahip olmal\u0131d\u0131r. Mod\u00fcller bu ko\u015fulu sa\u011flamaktad\u0131r; Quinec\u0131\/izotropik\/holistik sistemler ise tan\u0131mlar\u0131 gere\u011fi sa\u011flamamaktad\u0131rlar. E\u011fer \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015f oldu\u011fum gibi, merkezi bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7ler mod\u00fcler de\u011filse, bu bili\u015fsel bilim i\u00e7in \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir haberdir (Fodor, 1983, s. 128).<\/p>\n\n\n\n

    O zaman, Fodor a\u00e7\u0131s\u0131ndan, y\u00fcksek seviye mod\u00fclerite aleyhinde de\u011ferlendirmeler ayn\u0131 zamanda y\u00fcksek seviyeli bili\u015fe dair kuvvetli bir bilimin de aleyhindedirler \u2014 bu sonu\u00e7, \u00e7o\u011fu bili\u015fsel bilimciyi ve zihin felsefecisi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, mutluluk verici bir sonu\u00e7 de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

    \u0130\u00e7 karart\u0131c\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131n\u0131 bir kenara koyarsak, Fodor\u2019un y\u00fcksek seviye mod\u00fclerite kar\u015f\u0131t\u0131 arg\u00fcman\u0131 kar\u015f\u0131 koyulmas\u0131 zor bir arg\u00fcmand\u0131r. Mutab\u0131k kal\u0131namayan ba\u015fl\u0131ca konular \u015funlard\u0131r; birincisi, globallik ve kapal\u0131l\u0131k aras\u0131ndaki negatif ili\u015fki; ikincisi, kapal\u0131l\u0131k ve mod\u00fclerite aras\u0131ndaki pozitif ili\u015fki. T\u00fcm bunlar\u0131 bir araya getirdi\u011fimizde, globallik ve mod\u00fclerite aras\u0131nda negatif bir ili\u015fki elde ederiz: s\u00fcre\u00e7 daha global olduk\u00e7a, bu s\u00fcreci yerine getiren sistem daha az mod\u00fcler olmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan, arg\u00fcman\u0131n vard\u0131\u011f\u0131 sonucu engellemenin sadece \u00fc\u00e7 tane yolu var gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir:<\/p>\n\n\n\n

    1. Merkezi s\u00fcre\u00e7lerin global oldu\u011funu reddetmek<\/p>\n\n\n\n

    2. Globallik ve kapal\u0131l\u0131k aras\u0131nda negatif bir ili\u015fki oldu\u011funu reddetmek<\/p>\n\n\n\n

    3. Kapal\u0131l\u0131k ve mod\u00fclerite aras\u0131nda pozitif bir ili\u015fki oldu\u011funu reddetmek<\/p>\n\n\n\n

    Bu \u00fc\u00e7 se\u00e7enek i\u00e7erisinden, ikinci se\u00e7enek en az cazip g\u00f6r\u00fcnendir, \u00e7\u00fcnk\u00fc globallik ve kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131n z\u0131t y\u00f6nlerde \u00e7eki\u015fti\u011fi, adeta kavramsal bir ger\u00e7ekmi\u015f (conceptual truth) gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. \u0130lk se\u00e7enek \u00e7ok az daha \u00e7ekicidir, ama sadece \u00e7ok az daha. Merkezi s\u00fcre\u00e7lerin \u2014 her ne kadar bilimin \u00f6nerdi\u011fi do\u011frulama s\u00fcreci kadar global olmasa bile- nispeten global oldu\u011fu fikrini ink\u00e2r etmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Ve kar\u015f\u0131 arg\u00fcman\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu yeg\u00e2ne \u015fey de budur.<\/p>\n\n\n\n

    Geriye sadece \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc se\u00e7enek kalmaktad\u0131r: mod\u00fcleritenin kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerektirdi\u011finin reddedilmesi. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa bu, Carruthers\u2019in (2006) izledi\u011fi stratejidir. Daha spesifik olarak dile getirmek gerekirse, Carruthers iki t\u00fcr kapal\u0131l\u0131k aras\u0131nda bir ayr\u0131ma gitmektedir: \u201cdar kapsam\u201d ve \u201cgeni\u015f kapsam\u201d. E\u011fer bir sistem kendi veri i\u015flemesi esnas\u0131nda kendisinin d\u0131\u015f\u0131nda bulunan hi\u00e7bir <\/em>enformasyondan yararlanam\u0131yorsa, o zaman dar kapsamda kapal\u0131d\u0131r. Bu tan\u0131m Fodor\u2019un kullanm\u0131\u015f oldu\u011fu kapal\u0131l\u0131k kavram\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. Bunun aksine, geni\u015f kapsamda kapal\u0131 olan bir sistem i\u015flemleri s\u0131ras\u0131nda d\u0131\u015fsal enformasyondan faydalanabilmektedir fakat s\u00f6z konusu enformasyonun tamam\u0131ndan<\/em> faydalanamamaktad\u0131r (Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma: \u201cHi\u00e7bir d\u0131\u015fsal enformasyon eri\u015filebilir de\u011fildir\u201de kar\u015f\u0131t olarak \u201cBaz\u0131 d\u0131\u015fsal enformasyon eri\u015filebilirdir\u201d). Bu Fodor\u2019un kulland\u0131\u011f\u0131ndan daha zay\u0131f anlamdaki bir kapal\u0131l\u0131kt\u0131r. Asl\u0131nda, Carruthers\u2019in \u201ckapal\u0131l\u0131k\u201d terimini bu ba\u011flamda kullanmas\u0131, geni\u015f kapsamda kapal\u0131 sistemlerin Fodorcu anlamda asl\u0131nda kapal\u0131 olmayan sistemler olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla bir miktar yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r (Prinz, 2006).<\/p>\n\n\n\n

    Mod\u00fcller \u00fczerindeki (dar kapsaml\u0131) kapal\u0131l\u0131k zorunlu\u011funun ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ortaya pek \u00e7ok meselenin \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olmu\u015ftur, sistem d\u00fczeyindeki i\u015flevsel ayr\u0131\u015fmay\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in mod\u00fclerite hipotezinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc azaltmas\u0131 gibi. Bununla beraber, e\u011fer mod\u00fclerite sadece geni\u015f kapsaml\u0131 kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerektiriyorsa, o zaman Fodor\u2019un merkezi mod\u00fclerite kar\u015f\u0131t\u0131 arg\u00fcman\u0131 art\u0131k ge\u00e7erli de\u011fildir. Fakat, Fodorcu mod\u00fclerite a\u00e7\u0131s\u0131ndan dar kapsaml\u0131 kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, o zaman s\u00f6ylenebilecek tek \u015fey merkezi sistemlerin Fodorcu olmayan bir ba\u011flamda mod\u00fcler olabilece\u011fidir. Merkezi sistemlerin Fodorcu anlamda mod\u00fcler olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki orijinal arg\u00fcman \u2014 ve bununla birlikte, m\u00fctevaz\u0131 mod\u00fclerite tezinin negatif y\u00f6n\u00fcn\u00fc savunmaya y\u00f6nelik motivasyon- hala dimdik ayaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    3. Post-Fodorcu Mod\u00fclerite<\/h2>\n\n\n\n

    Masif mod\u00fclerite hipotezine g\u00f6re, zihin, inan\u00e7 sabitleme, problem \u00e7\u00f6zme, planlama vb. y\u00fcksek seviye bili\u015fsel fonksiyonlardan sorumlu olan k\u0131s\u0131mlar\u0131 da dahil olmak \u00fczere, tepeden t\u0131rna\u011fa mod\u00fclerdir. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta evrimsel psikolojinin savunucular\u0131 (Sperber, 1994, 2002; Cosmides & Tooby, 1992; Pinker, 1997; Barrett, 2005; Barrett & Kurzban, 2006) taraf\u0131ndan dile getirilmi\u015f ve desteklenmi\u015f olan bu hipoteze y\u00f6nelik en kapsaml\u0131 ve sofistike savunu Carruthers (2006) taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir. Fakat, bu savununun detaylar\u0131na girmeden \u00f6nce, nas\u0131l bir mod\u00fclerite kavram\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu oldu\u011funu k\u0131saca de\u011ferlendirmemiz gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Burada belirtilmesi gereken temel nokta, i\u015flemsel (operative) mod\u00fclerite nosyonunun geleneksel Fodorcu nosyondan ciddi anlamda farkl\u0131 oldu\u011fudur. Bu noktada Carruthers son derece nettir:<\/p>\n\n\n\n

    [E\u011fer] bir masif zihinsel mod\u00fclerite tezi bir noktaya kadar akla yatk\u0131n olacak ise, o zaman \u201cmod\u00fcl\u201d derken \u201cFodor mod\u00fcl\u00fcn\u00fc\u201d kastediyor olamay\u0131z. \u00d6zellikle, ki\u015fiye \u00f6zel d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fclere sahip olmak, s\u0131\u011f \u00e7\u0131kt\u0131lar, h\u0131zl\u0131 i\u015fleme, belirgin kal\u0131tsall\u0131k veya kal\u0131tsal y\u00f6nlendirme ve kapal\u0131l\u0131k gibi nitelikler b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla \u00e7\u0131kar\u0131lmak zorunda olacakt\u0131r. Bu durum bizi; mod\u00fcllerin, t\u00fcm\u00fc veya hemen hemen t\u00fcm\u00fc alana \u00f6zg\u00fc olan (i\u00e7erik ba\u011flam\u0131nda), izole edilebilir, i\u015fleve \u00f6zg\u00fc veri i\u015fleme sistemleri olabilen, onlar\u0131n faaliyetlerinin iradeye tabi olmad\u0131\u011f\u0131, bunun yerine spesifik n\u00f6ral yap\u0131larla (bazen uzamsal olarak da\u011f\u0131n\u0131k olsalar bile) ili\u015fkili oldu\u011fu ve onlar\u0131n i\u00e7sel faaliyetlerinin bili\u015fin geri kalan\u0131 taraf\u0131ndan eri\u015filemez olabilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131r (Carruthers, 2006, s. 12)<\/p>\n\n\n\n

    Bu durumda, Carruthers mod\u00fclleri, Fodor mod\u00fclleriyle ilgili olan orijinal dokuz \u00f6zellikten en fazla be\u015f tanesine sahip olabilir: ayr\u0131\u015fabilirlik, alana \u00f6zg\u00fcl\u00fck, otomatiklik, n\u00f6ral b\u00f6lgeselle\u015ftirilebilme ve merkezi eri\u015filemezlik. Dikkat \u00e7ekici bir bi\u00e7imde, Fodor\u2019un mod\u00fclerite yakla\u015f\u0131m\u0131ndaki en temel \u00f6zellik olan enformasyonel kapal\u0131l\u0131k bu listede yoktur. Dahas\u0131 Carruthers alana \u00f6zg\u00fcl\u00fck, otomatiklik ve g\u00fc\u00e7l\u00fc b\u00f6lgeselle\u015ftirilebilirlik (bu \u00f6zellik mod\u00fcller aras\u0131nda g\u00f6revlerin payla\u015f\u0131lmas\u0131na imkan vermemektedir) \u00f6zelliklerini de be\u015f \u00f6zelli\u011fin bulundu\u011fu ilk listeden \u00e7\u0131karmaktad\u0131r ki, bu durum onun mod\u00fclerite anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 daha da belirsiz bir hale getirmektedir (Carruthers, 2006, s. 62). Literat\u00fcrde yer alan di\u011fer \u00f6neriler de, bir sistemin mod\u00fcler olarak nitelendirilebilmesi i\u00e7in sahip olmas\u0131 gereken \u00f6zellikler y\u00f6n\u00fcnden benzer \u015fekilde m\u00fcsamahakard\u0131r (Coltheart, 1999; Barrett & Kurzban, 2006).<\/p>\n\n\n\n

    \u0130lk noktayla ili\u015fkili olan ikinci bir nokta ise, , masif mod\u00fclerite savunucular\u0131n\u0131n, zihnin girdi sistemleri seviyesinde mod\u00fcler oldu\u011funu itirazs\u0131z olarak kabul ettikleri ve onlar\u0131n ba\u015fl\u0131ca endi\u015fesinin merkezi bili\u015fin mod\u00fcleritesini savunmak oldu\u011fudur. Bu y\u00fczden, Carruthers gibi kuramc\u0131lar i\u00e7in s\u00f6z konusu hipotez en do\u011fru \u015fekilde iki iddian\u0131n birle\u015fimi olarak anla\u015f\u0131labilir: birincisi, girdi sistemleri dar kapsaml\u0131 kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerektirecek \u015fekilde mod\u00fclerdir; ikincisi, merkezi sistemler de mod\u00fclerdirler, fakat dar kapsaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirmeyecek bir tarzda. Masif mod\u00fcleriteyi savunurken, Carruthers bu iddialardan ikincisine odaklanmaktad\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla biz de \u00f6yle yapaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

    3.1. Masif Mod\u00fclerite \u0130ddias\u0131<\/h2>\n\n\n\n

    Carruthers\u2019in (2006) en merkezi konumdaki iddias\u0131 masif mod\u00fclerite lehine \u00fc\u00e7 arg\u00fcman i\u00e7erir: Tasar\u0131m Arg\u00fcman\u0131, Hayvan Arg\u00fcman\u0131, \u0130\u015flemlemesel \u00c7\u00f6z\u00fclebilirlik (Tractability) Arg\u00fcman\u0131. T\u00fcm bunlar\u0131 s\u0131rayla k\u0131saca de\u011ferlendirelim.<\/p>\n\n\n\n

    Tasar\u0131m Arg\u00fcman \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n\n\n\n

    1. Biyolojik sistemler tasarlanm\u0131\u015f sistemlerdir ve a\u015famal\u0131 olarak in\u015fa edilmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

    2. Bu t\u00fcr sistemler, kompleks olduklar\u0131nda, her tarafa yay\u0131lacak \u015fekilde mod\u00fcler bir tarzda, yani, ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011fi\u015ftirilebilir, i\u015flevsel a\u00e7\u0131dan otonom bile\u015fenlerin hiyerar\u015fik bir birle\u015fimi olarak d\u00fczenlenmek zorundad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

    3. \u0130nsan zihni biyolojik bir sistemdir ve komplekstir.<\/p>\n\n\n\n

    4. Dolay\u0131s\u0131yla, insan zihni d\u00fczenleni\u015fi bak\u0131m\u0131ndan (muhtemelen) mod\u00fclerdir (Carruthers, 2006, s. 25)<\/p>\n\n\n\n

    Bu arg\u00fcman\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131, kompleks biyolojik sistemlerin mod\u00fcler bir \u015fekilde organize olmad\u0131\u011f\u0131 takdirde \u2014 mod\u00fcler organizasyon sistemin her bir bile\u015feninin (yani her bir mod\u00fcl\u00fcn) de\u011fi\u015ftirilmek i\u00e7in di\u011ferlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak se\u00e7ilebiliyor olmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lar- evrimle\u015femeyece\u011fi fikridir. Ba\u015fka bir ifadeyle, bir b\u00fct\u00fcn olarak sistemin evrilebilirli\u011fi par\u00e7alar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak evrilebilir olmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Bu varsay\u0131mla ilgili problemin iki y\u00f6n\u00fc vard\u0131r (Woodward & Cowie, 2004). Birincisi, t\u00fcm biyolojik \u00f6zellikler ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak de\u011fi\u015ftirilebilir de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, iki akci\u011fere sahip olma, bir organizman\u0131n di\u011fer \u00f6zellikleri de\u011fi\u015ftirilmeden de\u011fi\u015ftirilemeyecek bir \u00f6zelliktir, \u00e7\u00fcnk\u00fc akci\u011ferlerin say\u0131sal \u00e7oklu\u011funun alt\u0131nda yatan genetik ve geli\u015fimsel mekanizmalar nedensel olarak iki tarafl\u0131 (bilateral) simetrinin alt\u0131nda yatan genetik ve geli\u015fimsel mekanizmalara ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130kincisi, n\u00f6rojenez \u00fczerindeki geli\u015fimsel k\u0131s\u0131tlar belli bir beyin b\u00f6lgesinin di\u011ferlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak de\u011fi\u015ftirilmesine olanak vermiyor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. O halde, bir bili\u015fsel \u00f6zellikle ilgili n\u00f6ral devrelerin evrilmesinin di\u011fer \u00f6zelliklerle ilgili n\u00f6ral devrelerin de de\u011fi\u015fmesine yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, bu durum do\u011fal se\u00e7ilimin bili\u015fsel \u00f6zellikleri birbirlerinden izole olarak de\u011fi\u015ftiremeyece\u011fini g\u00f6stermektedir,<\/p>\n\n\n\n

    Tasar\u0131m Arg\u00fcman\u0131yla ilgili di\u011fer bir endi\u015fe ise, onun vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7 (zihnin organizasyonel<\/em> olarak masif mod\u00fcler oldu\u011fu iddias\u0131) ile ilgili hipotez (zihnin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle<\/em> masif mod\u00fcler oldu\u011fu iddias\u0131) aras\u0131ndaki bo\u015flukla ilgilidir. Buradaki temel endi\u015fe \u015fudur; Carruthers\u2019e g\u00f6re bir sistemin mod\u00fcleritesi, onun sadece iki \u00f6zelli\u011fe sahip oldu\u011funu ima eder; i\u015flevsel ayr\u0131\u015fabilirlik ve d\u0131\u015fsal g\u00f6zetim taraf\u0131ndan veri i\u015flemelerine eri\u015filemezlik. \u015eimdi bir sistemin organizasyonel a\u00e7\u0131dan masif mod\u00fcler oldu\u011funu varsayal\u0131m. Bu durumda, mod\u00fcler organizasyonun tan\u0131m\u0131ndan kaynakl\u0131 olarak, bu sistemin bile\u015fenleri i\u015flevsel olarak otonom ve ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011fi\u015ftirilebilir olmal\u0131d\u0131r. Her ne kadar i\u015flevsel otonomi ayr\u0131\u015fabilirli\u011fi garanti etse de, ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011fi\u015ftirilebilirli\u011fin neden d\u0131\u015fsal g\u00f6zetim taraf\u0131ndan eri\u015filemezli\u011fi garanti etti\u011fi a\u00e7\u0131k de\u011fildir. Carruthers\u2019e g\u00f6re, bu durumun gerek\u00e7esi \u015fudur: \u201ce\u011fer bir sistemin i\u00e7sel i\u015flemleri (\u00f6rn. kullan\u0131lan algoritmalar\u0131n detaylar\u0131) ba\u015fka bir yer taraf\u0131ndan eri\u015filebilir olsayd\u0131, o zaman o faaliyetlerin de\u011fi\u015ftirilebilmesi, sistemde ona eri\u015febilen yerlerde ona denk baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131\u201d (Carruthers, 2006, s. 61). Fakat bu tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k bir varsay\u0131md\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n tam z\u0131tt\u0131 \u015fekilde, bir sistemin i\u00e7sel i\u015flemlerinin, g\u00f6zlenen veri i\u015flemenin detaylar\u0131na bakmaks\u0131z\u0131n ayn\u0131 \u015fekilde i\u015flev g\u00f6ren bir g\u00f6zetim mekanizmas\u0131 vas\u0131tas\u0131yla ikinci bir sistem taraf\u0131ndan eri\u015filebilir olmas\u0131 durumu makul g\u00f6r\u00fcnmektedir. En az\u0131ndan, ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011fi\u015ftirilebilirli\u011fin d\u0131\u015fsal g\u00f6zetim taraf\u0131ndan eri\u015filemezli\u011fi zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131, Carruthers\u2019in sa\u011flad\u0131\u011f\u0131ndan daha fazla gerek\u00e7elendirmeye ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    K\u0131sacas\u0131, Tasar\u0131m Arg\u00fcman\u0131 pek \u00e7ok farkl\u0131 itiraza konudur. Neyse ki, Cosmides ve Tooby\u2019e (1992) g\u00f6re, bu arg\u00fcmana yak\u0131n ve biraz daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u015fka bir arg\u00fcman mevcuttur. Bu arg\u00fcman \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n

    1. \u0130nsan zihni do\u011fal se\u00e7ilimin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

    2. Hayatta kalmak ve \u00fcremek i\u00e7in, atalar\u0131m\u0131z, s\u00fcrekli tekrarlayan pek \u00e7ok adaptif problemi (yiyecek bulma, bar\u0131nak, \u00e7iftle\u015fme vb.) \u00e7\u00f6zmek zorundayd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

    3. Adaptif problemler mod\u00fcler sistemler taraf\u0131ndan, mod\u00fcler olmayan sistemlere k\u0131yasla daha h\u0131zl\u0131, daha etkin ve daha g\u00fcvenilir bir \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fclebildi\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc, do\u011fal se\u00e7ilim masif mod\u00fcler bir yap\u0131n\u0131n evrimine yard\u0131m etmi\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    4. Dolay\u0131s\u0131yla, insan zihni (muhtemelen) masif mod\u00fclerdir.<\/p>\n\n\n\n

    Bu arg\u00fcman\u0131n g\u00fcc\u00fc en \u00e7ok \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nc\u00fcl\u00fcn g\u00fcc\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r. Fakat en kibar tabirle, bu \u00f6nc\u00fcl\u00fcn g\u00fcc\u00fc konusunda herkes ikna olmu\u015f de\u011fildir (Fodor, 2000; Samuels, 2000; Woodward & Cowie, 2004). Birincisi, bu \u00f6nc\u00fcl adaptasyoncu ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeye \u00f6rnek olu\u015fturmaktad\u0131r ve biyoloji felsefesinde adaptasyonculu\u011fa y\u00f6nelik ele\u015ftirilerin say\u0131s\u0131, bu \u00f6nc\u00fcl\u00fc ele\u015ftirenlerin getirmi\u015f oldu\u011fu ele\u015ftirilerden daha fazlad\u0131r. \u0130kincisi, genel olarak adaptif problem \u00e7\u00f6zmenin, \u00e7ok fazla say\u0131daki \u00f6zelle\u015fmi\u015f problem \u00e7\u00f6zme ara\u00e7lar\u0131yla ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131n, \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f programlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 bir \u201ck\u00fct\u00fcphaneye\u201d eri\u015fimi olan daha az say\u0131daki genel problem \u00e7\u00f6zme ara\u00e7lar\u0131yla ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131ndan daha kolay olaca\u011f\u0131 da \u015f\u00fcphelidir (Samuels, 2000). Bu y\u00fczden, masif mod\u00fclerite hipotezi ilk t\u00fcrdeki \u2014 evrimsel psikologlar\u0131n zihin i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 \u201c\u0130svi\u00e7re \u00c7ak\u0131s\u0131\u201d metaforunun ima etti\u011fi (Cosmides & Tooby, 1992)- yap\u0131y\u0131 var sayd\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, bu \u00f6nc\u00fcl zay\u0131ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Bununla ili\u015fkili di\u011fer bir arg\u00fcman ise Hayvan Arg\u00fcman\u0131d\u0131r. Tasar\u0131m Arg\u00fcman\u0131n\u0131n aksine, bu arg\u00fcman hi\u00e7bir zaman Carruthers\u2019in (2006) eserinde a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmemi\u015ftir. Fakat Wilson\u2019a (2008) g\u00f6re, bu arg\u00fcman\u0131n makul bir rekonstr\u00fcksiyonu \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n\n\n\n

    1. Hayvan zihinleri masif mod\u00fclerdir.<\/p>\n\n\n\n

    2. \u0130nsan zihinleri hayvan zihinlerinin tedrici (incremental) uzant\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    3. Dolay\u0131s\u0131yla, insan zihni (muhtemelen) masif mod\u00fclerdir.<\/p>\n\n\n\n

    Maalesef ki, masif mod\u00fclerite destek\u00e7ileri i\u00e7in, bu arg\u00fcman da t\u0131pk\u0131 Tasar\u0131m Arg\u00fcman\u0131 gibi pek \u00e7ok arg\u00fcmana kar\u015f\u0131 zay\u0131ft\u0131r (Wilson 2008). Burada bunlardan iki tanesine de\u011finece\u011fiz. Birincisi, hayvan zihinlerinin i\u015flemsel anlamda masif mod\u00fcler oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 savunmak kolay de\u011fildir. Her ne kadar Carruthers (2006) bunu yapmak i\u00e7in cesurca her t\u00fcrl\u00fc yola ba\u015fvurmu\u015f olsa da, bahsetti\u011fi deliller \u2014 \u00f6rn. hayvan \u00f6\u011frenme mekanizmalar\u0131n\u0131n alana \u00f6zg\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin olanlar, Gallistel, 1990- ihtiya\u00e7 duyulan delilden daha az\u0131na tekab\u00fcl etmektedir. Buradaki problem \u015fudur; alana \u00f6zg\u00fcl\u00fck Carruthers tarz\u0131 mod\u00fclerite i\u00e7in yeterli de\u011fildir; hatta Carruthers\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131nda alana \u00f6zg\u00fcl\u00fck mod\u00fcleritenin ana \u00f6zelliklerinden biri bile de\u011fildir. Yani arg\u00fcman daha ilk ad\u0131mda bocalamaktad\u0131r. \u0130kincisi, hayvan zihinleri masif mod\u00fcler olsa ve hatta hayvan zihinlerinin tedrici uzant\u0131lar\u0131 bu \u00f6zelli\u011fi muhafaza ediyor olsa bile, hayvan zihinlerinin bu t\u00fcrdeki bir dizi uzant\u0131s\u0131n\u0131n bu \u00f6zelli\u011fin ortadan kalkmas\u0131na sebep olmas\u0131 da son derece olas\u0131d\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, Wilson\u2019\u0131n da (2008) belirtti\u011fi gibi masif mod\u00fcleritenin korunumunun ge\u00e7i\u015fken oldu\u011fu varsay\u0131lamaz ve bu varsay\u0131m olmadan da, Hayvan Arg\u00fcman\u0131 kabul edilemez.<\/p>\n\n\n\n

    Son arg\u00fcman \u0130\u015flemlemesel \u00c7\u00f6z\u00fclebilirlik Arg\u00fcman\u0131d\u0131r (Carruthers, 2006, s. 44\u201359). Bu arg\u00fcman\u0131n amac\u0131 do\u011frultusunda, bir zihinsel s\u00fcrecin; algoritmik d\u00fczeyde, verili zaman, enerji ve insan bili\u015fi \u00fczerindeki di\u011fer kaynak k\u0131s\u0131tlar\u0131 alt\u0131nda ilgili s\u00fcrecin yerine getirilmesini sa\u011flayacak \u015fekilde belirtilebiliyorsa \u201ci\u015flemlemesel olarak \u00e7\u00f6z\u00fclebilir\u201d oldu\u011funu varsayal\u0131m (Samuels, 2005). Ayr\u0131ca bir sistemin, i\u015flemleri esnas\u0131nda d\u0131\u015f kaynakl\u0131 olan en az\u0131ndan baz\u0131<\/em> enformasyonlara eri\u015fiminin bulunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde \u201ckapal\u0131\u201d olarak nitelendirilebilece\u011fi varsay\u0131m\u0131nda da bulunal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

    1. Zihin i\u015flemlemesel olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilir.<\/p>\n\n\n\n

    2. T\u00fcm i\u015flemlemesel zihinsel s\u00fcre\u00e7ler \u00e7\u00f6z\u00fclebilir olmak zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    3. \u00c7\u00f6z\u00fclebilir veri i\u015fleme sadece kapal\u0131 sistemlerde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

    4. Bu y\u00fczden, zihnin t\u00fcm\u00fc kapal\u0131 olan sistemlerden meydana gelmek zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    5. Dolay\u0131s\u0131yla, zihin (muhtemelen) masif mod\u00fclerdir.<\/p>\n\n\n\n

    Fakat bu arg\u00fcmanla ilgili iki problem vard\u0131r. \u0130lk problem, \u00e7\u00f6z\u00fclebilirli\u011fin kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131- yani veri i\u015fleme s\u0131ras\u0131nda en az\u0131ndan baz\u0131 d\u0131\u015f kaynakl\u0131 enformasyona eri\u015filememesi durumunu- gerektirdi\u011fini ifade eden \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nc\u00fclle ilgilidir. Ger\u00e7ekte ise \u00e7\u00f6z\u00fclebilirlik \u201cilgili mekanizman\u0131n i\u015flemleri s\u0131ras\u0131nda t\u00fcm enformasyona eri\u015fememesi \u015feklinde\u201d daha zay\u0131f bir gereksinime sahiptir (Samuels, 2005). Di\u011fer bir deyi\u015fle, bir sistemin bir veritaban\u0131na s\u0131n\u0131rs\u0131z bir eri\u015fimi olmas\u0131na ra\u011fmen, fiilen o veritaban\u0131n\u0131n t\u00fcm i\u00e7eriklerine eri\u015fim sa\u011flam\u0131yor olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Her ne kadar \u00e7\u00f6z\u00fclebilir i\u015flemleme tam kapsaml\u0131 aramaya (exhaustive search) imkan vermese bile, \u00f6rne\u011fin, kapal\u0131 olmayan mekanizmalar\u0131n tam kapsaml\u0131 arama ile me\u015fgul olmalar\u0131 gerekmemektedir, dolay\u0131s\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclebilirlik kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerektirmemektedir. Bu arg\u00fcmanla ilgili ikinci problem ise arg\u00fcman\u0131n son ad\u0131m\u0131yla ilgilidir. Her ne kadar birisinin mod\u00fcler sistemlerin kapal\u0131 olmak zorunda oldu\u011funu akla uygun bi\u00e7imde varsaymas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olsa da, bunun tam z\u0131tt\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 durum ge\u00e7erli de\u011fildir. Ger\u00e7ekten de, Carruthers (2006) kendi mod\u00fclerite karakterizayonunda kapal\u0131l\u0131k konusuna hi\u00e7 de\u011finmemi\u015ftir, dolay\u0131s\u0131yla bir ki\u015finin yayg\u0131n (pervasive) kapal\u0131l\u0131kla ilgili bir iddiadan yayg\u0131n mod\u00fclerite ile ilgili bir iddiaya nas\u0131l ula\u015fabilece\u011fi net de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

    Sonu\u00e7 olarak, masif mod\u00fclerite lehinde ikna edici genel arg\u00fcmanlar bulmak son derece zordur. Y\u00fcksek seviye bili\u015fin mod\u00fcleritesinin olanakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 hen\u00fcz t\u00fcm\u00fcyle bir kenara b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olmasa da, bu durum, \u00f6zellikle hipotezi direkt olarak destekleyen ampirik kan\u0131tlar\u0131n yetersizli\u011fi de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda \u015f\u00fcpheye sebep olmaktad\u0131r (Robbins, 2013). \u00d6rne\u011fin, sosyal de\u011fi\u015f toku\u015f hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnme becerisine, alana \u00f6zg\u00fc, i\u015flevsel olarak ayr\u0131\u015fabilir ve do\u011fu\u015ftan gelen bir mekanizman\u0131n hizmet etti\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (Stone ve di\u011ferleri, 2002; Sugiyama ve di\u011ferleri, 2002). Fakat sosyal de\u011fi\u015f toku\u015fa ili\u015fkin ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme eksikliklerinin izole \u015fekilde de\u011fil, di\u011fer sosyal-bili\u015fsel bozulmalarla birlikte ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Prinz, 2006). Y\u00fcksek seviye d\u00fc\u015f\u00fcnce okuma (high-level mind reading) gibi, merkezi bili\u015fin di\u011fer alanlar\u0131n\u0131n mod\u00fcleritesi hakk\u0131ndaki \u015f\u00fcphe de g\u00fcndemde olan bir konudur (Currie & Sterelny, 2000). \u00d6rne\u011fin, Asperger sendromu ve y\u00fcksek i\u015flevli otizme \u00f6zg\u00fc olan t\u00fcrdeki d\u00fc\u015f\u00fcnce okuma bozukluklar\u0131, duyusal veri i\u015fleme ve y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc i\u015flev (executive function) bozukluklar\u0131yla birlikte ger\u00e7ekle\u015fmektedir (Frith, 2003). Genel olarak, elimizde bulunan ve y\u00fcksek seviye mod\u00fclerite fikrini destekleyecek n\u00f6ropsikolojik kan\u0131tlar\u0131n say\u0131s\u0131 son derece azd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    3.2. Masif Mod\u00fclerite hakk\u0131ndaki \u015f\u00fcpheler<\/h2>\n\n\n\n

    Masif mod\u00fclerite lehinde genel kuramsal arg\u00fcmanlar oldu\u011fu gibi, ona kar\u015f\u0131t genel kuramsal arg\u00fcmanlar da mevcuttur. Bu arg\u00fcmanlardan biri Fodor\u2019un (2000) \u201cGirdi Problemi (Input Problem)\u201ddir. Problem \u015fudur; zihnin yap\u0131s\u0131n\u0131n tepeden t\u0131rna\u011fa mod\u00fcler oldu\u011funu ve t\u00fcm zihnin alana \u00f6zg\u00fc mekanizmalardan olu\u015ftu\u011funu varsayal\u0131m. Bu durumda, t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fck seviye (girdi) sistemlerin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131n gere\u011fine uygun \u015fekilde \u00f6zelle\u015fmi\u015f y\u00fcksek seviye (merkezi) sisteme i\u015flenmesi i\u00e7in g\u00f6nderilmesi gerekmektedir. Fakat bu g\u00f6nderim, ilk varsay\u0131m\u0131m\u0131zla \u00e7eli\u015fecek \u015fekilde, sadece alandan ba\u011f\u0131ms\u0131z ve mod\u00fcler olmayan bir mekanizma taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. Bu probleme yan\u0131t olarak, Barrett (2005) masif mod\u00fcler bir mimarinin Fodor\u2019un \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tarzda alandan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00f6nderim arac\u0131n\u0131 gerektirmedi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yine Barrett\u2019\u0131n \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc alternatif bir di\u011fer \u00e7\u00f6z\u00fcm ise, Barrett\u2019\u0131n isimlendirmesiyle \u201cenzimatik i\u015flemleme\u201ddir. Bu modelde, d\u00fc\u015f\u00fck seviye sistemler \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131, her merkezi sistemin, kendi alan\u0131yla e\u015fle\u015fen \u00e7\u0131kt\u0131lar taraf\u0131ndan m\u00fcstakil olarak aktive edildi\u011fi merkezce eri\u015filebilir bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131nda bir araya getirirler. Bu enzimlerin m\u00fcstakil olarak kendi spesifik \u015fablonlar\u0131yla e\u015fle\u015fen altyap\u0131larla (substrate) ba\u011flanmalar\u0131yla hemen hemen ayn\u0131 \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fir. Enzimler gibi, yap\u0131n\u0131n merkezi seviyesinde \u00f6zelle\u015fmi\u015f i\u015flemlemesel ara\u00e7lar da s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7e\u015fitlilikteki girdileri kabul ederler (biyokimyasal altyap\u0131lara benzer \u015fekilde), bu girdi \u00fczerinde \u00f6zelle\u015fmi\u015f i\u015flemler ger\u00e7ekle\u015ftirirler (biyokimyasal reaksiyonlara benzer \u015fekilde) ve di\u011fer i\u015flemlemesel ara\u00e7lar taraf\u0131ndan kullan\u0131labilecek formatta \u00e7\u0131kt\u0131lar \u00fcretirler (biyokimyasal \u00fcr\u00fcnlere benzer \u015fekilde). Bu durum, d\u00fc\u015f\u00fck seviye ve y\u00fcksek seviye sistemler aras\u0131nda arac\u0131l\u0131k edecek alandan ba\u011f\u0131ms\u0131z (dolay\u0131s\u0131yla da mod\u00fcler olmayan) bir mekanizmaya olan ihtiyac\u0131 ortadan kald\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Masif mod\u00fcleriteyle ilgili ikinci problem ise \u201cAlan Entegrasyonu Problemidir\u201d (Carruthers, 2006). Buradaki problem \u015fudur: ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme, planlama, karar verme ve di\u011fer t\u00fcrdeki y\u00fcksek seviye bili\u015f, rutin olarak, i\u00e7eri\u011fi tek bir alan\u0131 a\u015facak \u015fekilde kavramsal olarak yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f temsillerin \u00fcretimini i\u00e7erir. Bu da, \u00e7e\u015fitli alanlardaki temsilleri entegre edecek baz\u0131 mekanizmalar\u0131n olmas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. Fakat bu t\u00fcr bir mekanizma alana \u00f6zg\u00fc de\u011fil, alandan ba\u011f\u0131ms\u0131z olacakt\u0131r ve bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de mod\u00fcler olmayacakt\u0131r. Fakat, t\u0131pk\u0131 Girdi Problemindeki gibi, Alan Entegrasyonu Problemi de a\u015f\u0131lmaz de\u011fildir. Olas\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden biri, dil sisteminin dilsel olarak kodlanm\u0131\u015f kavramsal temsilleri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme becerisine sahip olmas\u0131ndan dolay\u0131, i\u00e7erik entegre edici rol\u00fc yerine getirecek kapasiteye de sahip oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektir (Hermer & Spelke, 1996; Carruthers, 2002, 2006). Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, dil alandan ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcncenin ta\u015f\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Masif mod\u00fcleriteye y\u00f6nelik ampirik itirazlar\u0131n pek \u00e7ok farkl\u0131 bi\u00e7imi vard\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce, beyin yap\u0131s\u0131n\u0131n do\u011fu\u015ftan belirlendi\u011fi fikrine kar\u015f\u0131t bir olgu olan geli\u015fimsel plastisitenin varl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin n\u00f6robiyolojik delil mevcuttur (Buller, 2005; Buller ve Hardcastle, 2000). Fakat, masif mod\u00fcleritenin t\u00fcm savunucular\u0131 mod\u00fcllerin do\u011fu\u015ftan belirlenmi\u015f oldu\u011funu iddia etmemektedir (Carruthers, 2006; Kurzban, Tooby, ve Cosmides, 2001). Dahas\u0131, spesifik genlerin hem insanlar hem de hayvanlarda kortikal yap\u0131n\u0131n normal geli\u015fimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funa y\u00f6nelik deliller g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, n\u00f6robiyolojik kay\u0131tlar\u0131n do\u011fu\u015ftanc\u0131l\u0131k ile ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011fda\u015fmazl\u0131k i\u00e7erisinde oldu\u011fu da belirsizdir (Machery & Barrett, 2008; Ramus, 2006).<\/p>\n\n\n\n

    Masif mod\u00fclerite aleyhindeki delillerin di\u011fer bir kayna\u011f\u0131, y\u00fcksek seviye bili\u015fteki bireysel farkl\u0131l\u0131klar \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalard\u0131r (Rabaglia, Marcus, & Lane, 2011). Bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n alanlar \u00fcst\u00fc \u015fekilde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir pozitif ili\u015fki g\u00f6stermeye meyilli olmas\u0131, \u2014 bu olguya \u201cpozitif \u00e7okluluk (manifold)\u201d denir \u2014 y\u00fcksek seviye bili\u015fsel becerilere, bir grup \u00f6zelle\u015fmi\u015f mod\u00fcl taraf\u0131ndan de\u011fil, alandan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir mekanizman\u0131n hizmet etti\u011fi izlenimini uyand\u0131rmaktad\u0131r. Fakat, pozitif \u00e7oklulu\u011fun alternatif bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 daha vard\u0131r. Post-Fodorcu mod\u00fcllerin baz\u0131 par\u00e7alar\u0131 payla\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu i\u00e7in(Carruthers, 2006), g\u00f6zlemlenen ili\u015fkiler pek \u00e7ok alana \u00f6zg\u00fc mekanizmay\u0131 kapsayan bile\u015fenlerin i\u015fleyi\u015findeki bireysel farkl\u0131l\u0131klardan da kaynaklan\u0131yor olabilir.<\/p>\n\n\n\n

    4. Mod\u00fclerite ve felsefe<\/h2>\n\n\n\n

    Mod\u00fcleriteye olan ilgi bili\u015fsel bilim ve zihin felsefesi alanlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir: ona olan ilgi birbiriyle ili\u015fkili pek \u00e7ok farkl\u0131 alana uzanmaktad\u0131r. Epistemoloji alan\u0131nda, n\u00f6tr-teori t\u00fcr\u00fc bir g\u00f6zlemin ge\u00e7erlili\u011fini ve bunun sonucu olarak da farkl\u0131 kuramsal ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 olan bilim insanlar\u0131 aras\u0131nda bir dereceye kadar konsensusa var\u0131lmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in mod\u00fcleriteye ba\u015fvurulmu\u015ftur (Fodor, 1984). Bu konu \u00fczerine sonradan ortaya \u00e7\u0131kan tart\u0131\u015fmalar\u0131n (Churchland, 1988; Fodor, 1988; McCauley & Henrich, 2006), bilim felsefesinin geneli i\u00e7in, \u00f6zellikle de bilimsel realizmin stat\u00fcs\u00fc konusundaki ihtilaflar konusunda halen \u00f6nemlidir. Bununla ili\u015fkili olarak, alg\u0131n\u0131n bili\u015fsel n\u00fcfuz edilebilirli\u011fine ili\u015fkin deliller alg\u0131sal inan\u00e7lar\u0131n me\u015fruiyeti konusunda endi\u015felerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olmu\u015ftur (Siegel, 2012; Stokes, 2012). Etik alan\u0131nda, bu t\u00fcrden deliller, ahlaki epistemolojinin bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 olarak ahlaki sezgiselcili\u011fin \u00fczerine g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Cowan, 2014). Dil felsefesi alan\u0131nda, mod\u00fclerite dilsel ileti\u015fimin kuramla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda, \u00f6rne\u011fin, ba\u011f\u0131nt\u0131 kuramc\u0131lar\u0131n\u0131n (relevance theory) konu\u015fma yorumlaman\u0131n, t\u00fcm pragmatik y\u00f6nleriyle mod\u00fcler bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011fu fikrini ileri s\u00fcrmelerinde rol oynam\u0131\u015ft\u0131r (Sperber & Wilson, 2002). Mod\u00fclerite ayr\u0131ca semantik ve pragmatik alanlar\u0131 aras\u0131na bir s\u0131n\u0131r \u00e7ekmek ve semantik minimalizmin son derece yal\u0131n bir versiyonunu savunmak i\u00e7in de kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Borg, 2004). Mod\u00fclerite kuram\u0131n\u0131n bu yay\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 tart\u0131\u015fma konusu olsa da (\u00f6rn. semanti\u011fin mod\u00fcleritesi konusundaki \u015f\u00fcpheler i\u00e7in bkz. Robbins, 2007), onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, mod\u00fclerite kavram\u0131n\u0131n felsefi soru\u015fturmalarla pek \u00e7ok farkl\u0131 alan \u00fczerinden ili\u015fkili oldu\u011funu kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Kaynak\u00e7a<\/h2>\n\n\n\n

    \u00b7 Anderson, M. L., 2010. Neural reuse: A fundamental organizational principle of the brain. Behavioral and Brain Sciences<\/em>, 33: 245\u2013313.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 2014. After phrenology: Neural reuse and the interactive brain<\/em>, Cambridge, MA: MIT Press.
    \u00b7 Antony, L. M., 2003. Rabbit-pots and supernovas: On the relevance of psychological data to linguistic theory. In A. Barber (ed.), Epistemology of Language<\/em>, Oxford: Oxford University Press, pp. 47\u201368.
    \u00b7 Arbib, M., 1987. Modularity and interaction of brain regions underlying visuomotor coordination. In J. L. Garfield (ed.), Modularity in Knowledge Representation and Natural-Language Understanding<\/em>, Cambridge, MA: MIT Press, pp. 333\u2013363.
    \u00b7 Ariew, A., 1999. Innateness is canalization: In defense of a developmental account of innateness. In V. G. Hardcastle (ed.), Where Biology Meets Psychology<\/em>, Cambridge, MA: MIT Press, pp. 117\u2013138.
    \u00b7 Balcetis, E. and Dunning, D., 2006. See what you want to see: Motivational influences on visual perception. Journal of Personality and Social Psychology<\/em>, 91: 612\u2013625.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 2010. Wishful seeing: More desired objects are seen as closer. Psychological Science<\/em>, 21: 147\u2013152.
    \u00b7 Bargh, J. A. and Chartrand, T. L., 1999. The unbearable automaticity of being. American Psychologist<\/em>, 54: 462\u2013479.
    \u00b7 Barrett, H. C., 2005. Enzymatic computation and cognitive modularity. Mind & Language<\/em>, 20: 259\u2013287.
    \u00b7 Barrett, H. C. and Kurzban, R., 2006. Modularity in cognition: Framing the debate. Psychological Review<\/em>, 113: 628\u2013647.
    \u00b7 Borg, E., 2004. Minimal Semantics<\/em>, Oxford: Oxford University Press.
    \u00b7 Bruner, J. and Goodman, C. C., 1947. Value and need as organizing factors in perception. Journal of Abnormal and Social Psychology<\/em>, 42: 33\u201344.
    \u00b7 Barrett, H. C. and Kurzban, R., 2006. Modularity in cognition: Framing the debate. Psychological Review<\/em>, 113: 628\u2013647.
    \u00b7 Buller, D., 2005. Adapting Minds<\/em>, Cambridge, MA: MIT Press.
    \u00b7 Buller, D. and Hardcastle, V. G., 2000. Evolutionary psychology, meet developmental neurobiology: Against promiscuous modularity. Brain and Mind<\/em>, 1: 302\u2013325.
    \u00b7 Carruthers, P., 2002. The cognitive functions of language. Behavioral and Brain Sciences<\/em>, 25: 657\u2013725.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 2006. The Architecture of the Mind<\/em>, Oxford: Oxford University Press.
    \u00b7 Churchland, P., 1988. Perceptual plasticity and theoretical neutrality: A reply to Jerry Fodor. Philosophy of Science<\/em>, 55: 167\u2013187.
    \u00b7 Coltheart, M., 1999. Modularity and cognition. Trends in Cognitive Sciences<\/em>, 3: 115\u2013120.
    \u00b7 Cosmides, L. and Tooby, J., 1992. Cognitive adaptations for social exchange. In J. Barkow, L. Cosmides, and J. Tooby, eds., The Adapted Mind<\/em>, Oxford: Oxford University Press, pp. 163\u2013228.
    \u00b7 Cowan, R., 2014. Cognitive penetrability and ethical perception. Review of Philosophy and Psychology<\/em>, 6: 665\u2013682.
    \u00b7 Cowie, F., 1999. What\u2019s Within? Nativism Reconsidered<\/em>, Oxford: Oxford University Press.
    \u00b7 Currie, G. and Sterelny, K., 2000. How to think about the modularity of mind-reading. Philosophical Quarterly<\/em>, 50: 145\u2013160.
    \u00b7 Firestone, C. and Scholl, B. J., 2016. Cognition does not affect perception: Evaluating the evidence for \u201ctop-down\u201d effects. Behavioral and Brain Sciences<\/em>, 39.
    \u00b7 Fodor, J. A., 1983. The Modularity of Mind<\/em>, Cambridge, MA: MIT Press.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 1984. Observation reconsidered. Philosophy of Science<\/em>, 51: 23\u201343.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 1988. A reply to Churchland\u2019s \u201cPerceptual plasticity and theoretical neutrality.\u201d Philosophy of Science<\/em>, 55: 188\u2013198.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 2000. The Mind Doesn\u2019t Work That Way<\/em>, Cambridge, MA: MIT Press.
    \u00b7 Frith, U., 2003. Autism: Explaining the enigma<\/em>, 2nd edition, Malden, MA: Wiley-Blackwell.
    \u00b7 Gauthier, I., Skudlarski, P., Gore, J.C., and Anderson, A. W., 2000. Expertise for cars and birds recruits brain areas involved in face recognition. Nature Neuroscience<\/em>, 3: 191\u2013197.
    \u00b7 Hansen, T., Olkkonen, M., Walter, S., and Gegenfurtner, K. R., 2006. Memory modulates color appearance. Nature Neuroscience<\/em>, 9: 1367\u20131368.
    \u00b7 Hermer, L. and Spelke, E. S., 1996. Modularity and development: The case of spatial reorientation. Cognition<\/em>, 61: 195\u2013232.
    \u00b7 Kurzban, R., Tooby, J., and Cosmides, L., 2001. Can race be erased? Coalitional computation and social categorization. Proceedings of the National Academy of Sciences<\/em>, 98: 15387\u201315392.
    \u00b7 Levin, D. and Banaji, M., 2006. Distortions in the perceived lightness of faces: The role of race categories. Journal of Experimental Psychology: General<\/em>, 135: 501\u2013512.
    \u00b7 Machery, E., 2015. Cognitive penetrability: A no-progress report. In J. Zeimbekis and A. Raftopoulos (eds.), The Cognitive Penetrability of Perception: New Philosophical Perspectives<\/em>, Oxford: Oxford University Press.
    \u00b7 Machery, E. and Barrett, H. C., 2006. Debunking Adapting Minds<\/em>. Philosophy of Science<\/em>, 73: 232\u2013246.
    \u00b7 Marslen-Wilson, W. and Tyler, L. K., 1987. Against modularity. In J. L. Garfield (ed.), Modularity in Knowledge Representation and Natural-Language Understanding<\/em>, Cambridge, MA: MIT Press.
    \u00b7 McCauley, R. N. and Henrich, J., 2006. Susceptibility to the M\u00fcller-Lyer illusion, theory-neutral observation, and the diachronic penetrability of the visual input system. Philosophical Psychology<\/em>, 19: 79\u2013101.
    \u00b7 McGurk, H. and Macdonald, J., 1976. Hearing lips and seeing voices. Nature<\/em>, 391: 756.
    \u00b7 Pinker, S., 1997. How the Mind Works<\/em>, New York: W. W. Norton & Company.
    \u00b7 Prinz, J. J., 2006. Is the mind really modular? In R. Stainton (ed.), Contemporary Debates in Cognitive Science<\/em>, Oxford: Blackwell, pp. 22\u201336.
    \u00b7 Pylyshyn, Z., 1984. Computation and Cognition<\/em>, Cambridge, MA: MIT Press.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 1999. Is vision continuous with cognition? The case for cognitive penetrability of vision. Behavioral and Brain Sciences<\/em>, 22: 341\u2013423.
    \u00b7 Rabaglia, C. D., Marcus, G. F., and Lane, S. P., 2011. What can individual differences tell us about the specialization of function? Cognitive Neuropsychology<\/em>, 28: 288\u2013303.
    \u00b7 Ramus, F., 2006. Genes, brain, and cognition: A roadmap for the cognitive scientist. Cognition<\/em>, 101: 247\u2013269.
    \u00b7 Robbins, P., 2007. Minimalism and modularity. In G. Preyer and G. Peter, eds., Context-Sensitivity and Semantic Minimalism<\/em>, Oxford: Oxford University Press, pp. 303\u2013319.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 2013. Modularity and mental architecture. WIREs Cognitive Science<\/em>, 4: 641\u2013649.
    \u00b7 Rosch, E., Mervis, C., Gray, W., Johnson, D., and Boyes-Braem, P. (1976). Basic objects in natural categories. Cognitive Psychology<\/em>, 8: 382\u2013439.
    \u00b7 Samuels, R., 2000. Massively modular minds: Evolutionary psychology and cognitive architecture. In P. Carruthers and A. Chamberlain, eds., Evolution and the Human Mind<\/em>, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 13\u201346.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 2005. The complexity of cognition: Tractability arguments for massive modularity. In P. Carruthers, S. Laurence, and S. Stich, eds., The Innate Mind: Structure and Contents<\/em>, Oxford: Oxford University Press, pp. 107\u2013121.
    \u00b7 Scholl, B. J. and Leslie, A. M., 1999. Modularity, development and \u2018theory of mind\u2019. Mind & Language<\/em>, 14: 131\u2013153.
    \u00b7 Segal, G., 1996. The modularity of theory of mind. In P. Carruthers and P. K. Smith, eds., Theories of Theories of Mind<\/em>, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 141\u2013157.
    \u00b7 Segall, M., Campbell, D. and Herskovits, M. J., 1966. The Influence of Culture on Visual Perception<\/em>, New York: Bobbs-Merrill.
    \u00b7 Shams, L., Kamitani, Y., and Shimojo, S., 2000. Illusions: What you see is what you hear. Nature<\/em>, 408: 788.
    \u00b7 Siegel, S., 2011. Cognitive penetrability and perceptual justification. Nous<\/em>, 46: 201\u2013222.
    \u00b7 Spelke, E., 1994. Initial knowledge: Six suggestions. Cognition<\/em>, 50: 435\u2013445.
    \u00b7 Sperber, D., 1994. The modularity of thought and the epidemiology of representations. In L. A. Hirschfeld and S. A. Gelman (eds.), Mapping the Mind<\/em>, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 39\u201367.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 2002. In defense of massive modularity. In I. Dupoux (ed.), Language, Brain, and Cognitive Development<\/em>, Cambridge, MA: MIT Press, pp. 47\u201357.
    \u00b7 Sperber, D. and Wilson, D., 2002. Pragmatics, modularity and mind-reading. Mind & Language<\/em>, 17: 3\u201323.
    \u00b7 Stokes, D., 2012. Perceiving and desiring: A new look at the cognitive penetrability of experience. Philosophical Studies<\/em>, 158: 479\u2013492.
    \u00b7 \u2014 \u2013, 2013. Cognitive penetrability of perception. Philosophy Compass<\/em>, 8: 646\u2013663.
    \u00b7 Stokes, D. and Bergeron, V., 2015. Modular architectures and informational encapsulation: A dilemma. European Journal for the Philosophy of Science<\/em>, 5: 315\u2013338.
    \u00b7 Stone, V. E., Cosmides, L., Tooby, J., Kroll, N., and Knight, R. T., 2002. Selective impairment of reasoning about social exchange in a patient with bilateral limbic system damage. Proceedings of the National Academy of Sciences<\/em>, 99: 11531\u201311536.
    \u00b7 Stromswold, K., 1999. Cognitive and neural aspects of language acquisition. In E. Lepore and Z. Pylyshyn, eds., What Is Cognitive Science?<\/em>, Oxford: Blackwell, pp. 356\u2013400.
    \u00b7 Sugiyama, L. S., Tooby, J., and Cosmides, L., 2002. Cross-cultural evidence of cognitive adaptations for social exchange among the Shiwiar of Ecuadorian Amazonia. Proceedings of the National Academy of Sciences<\/em>, 99: 11537\u201311542.
    \u00b7 Tettamanti, M. and Weniger, D., 2006. Broca\u2019s area: A supramodal hierarchical processor? Cortex<\/em>, 42: 491\u2013494.
    \u00b7 Warren, R. M., 1970. Perceptual restoration of missing speech sounds. Science<\/em>, 167: 392\u2013393.
    \u00b7 Warren, R. M. and Warren, R. P., 1970. Auditory illusions and confusions. Scientific American<\/em>, 223: 30\u201336.
    \u00b7 Wilson, R. A., 2008. The drink you\u2019re having when you\u2019re not having a drink. Mind & Language<\/em>, 23: 273\u2013283.
    \u00b7 Witt, J. K., Linkenauger, S. A., Bakdash, J. Z. and Proffitt, D. R., 2008. Putting to a bigger hole: Golf performance relates to perceived size. Psychonomic Bulletin and Review<\/em>, 15: 581\u2013585.
    \u00b7 Witt, J. K., Proffitt, D. R. and Epstein, W., 2004. Perceiving distances: A role of effort and intent. Perception<\/em>, 33: 577\u2013590.
    \u00b7 Woods, A. J., Philbeck, J. W., and Danoff, J. V., 2009. The various perceptions of distance: An alternative view of how effort affects distance judgments. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance<\/em>, 35: 1104\u20131117.
    \u00b7 Woodward, J. F. and Cowie, F., 2004. The mind is not (just) a system of modules shaped (just) by natural selection. In C. Hitchcock, ed., Contemporary Debates in Philosophy of Science<\/em>, Malden, MA: Blackwell, pp. 312\u2013334.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":1779,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[83,94,766,93,262,82,64,92,76,853,850,852,66,65,482,765,261,177,471,854,855,96,176,851],"kategori":[304],"class_list":["post-1778","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-beyin","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilis-felsefesi","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-bilim-felsefesi","event_publishing_tags-brain","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-mind","event_publishing_tags-modular","event_publishing_tags-modularity-of-mind","event_publishing_tags-moduler","event_publishing_tags-neuroscience","event_publishing_tags-norobilim","event_publishing_tags-philmind","event_publishing_tags-philosophy-of-cognition","event_publishing_tags-philosophy-of-cognitive-science","event_publishing_tags-philosophy-of-mind","event_publishing_tags-sinirbilim","event_publishing_tags-stanford-felsefe-ansiklopedisi","event_publishing_tags-stanford-philosophy-encyclopedia","event_publishing_tags-zihin","event_publishing_tags-zihin-felsefesi","event_publishing_tags-zihnin-modularitesi","kategori-stanford"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1778","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1778\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1778"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1778"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1778"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}