{"id":1776,"date":"2020-08-05T15:00:57","date_gmt":"2020-08-05T15:00:57","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1776"},"modified":"2025-08-13T19:51:47","modified_gmt":"2025-08-13T19:51:47","slug":"bilissel-bilim-stanford-felsefe-ansiklopedisi-paul-thagard","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/bilissel-bilim-stanford-felsefe-ansiklopedisi-paul-thagard\/","title":{"rendered":"Bili\u015fsel Bilim (Stanford Felsefe Ansiklopedisi) \u2014 Paul Thagard"},"content":{"rendered":"

\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131 ve At\u0131f:\u00a0Thagard, P., \u201cCognitive Science\u201d,\u00a0The Stanford Encyclopedia of Philosophy<\/em>\u00a0(Spring 2019 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https:\/\/plato.stanford.edu\/archives\/spr2019\/entries\/cognitive-science\/><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Son Okuma ve Referans: Dr. Tufan K\u0131ymaz <\/p>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131daki metin, Profes\u00f6r Paul Thagard\u2019\u0131n <\/em>https:\/\/plato.stanford.edu\/<\/em><\/a> i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 Cognitive Science entrysinin \u00e7evrilmi\u015f halidir. \u00c7eviri metni, orijinal metnin <\/em>https:\/\/plato.stanford.edu\/archives\/spr2019\/entries\/cognitive-science\/<\/em><\/a> adresinde ar\u015fivlenmi\u015f olan halini takip etmektedir. \u015eu anki \u00e7evrilmi\u015f metin, \u00e7eviri zaman\u0131ndan sonra g\u00fcncellenmi\u015f olmas\u0131 sebebiyle, orijinal metinden farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilir. Metnin g\u00fcncel hali <\/em>https:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/cognitive-science\/<\/em><\/a> adresinde bulunabilir. Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) edit\u00f6rlerine bize metni \u00e7evirmek ve internette yay\u0131nlamak i\u00e7in izin verdiklerinden dolay\u0131 te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, bize referans oldu\u011fu ve metnin d\u00fczenlenmesinde yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in Dr. Tufan K\u0131ymaz\u2019a te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0130lk bas\u0131m Pazartesi 23 Eyl\u00fcl 1996. \u00d6nemli tashih Pazartesi 24 Eyl\u00fcl 2018.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bili\u015fsel bilim, felsefe, psikoloji, yapay zek\u00e2, n\u00f6robilim, dilbilim ve antropolojiyi kucaklayan zihin ve zek\u00e2n\u0131n (intelligence) disiplinler aras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Entelekt\u00fcel k\u00f6kenleri, \u00e7e\u015fitli alanlarda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n karma\u015f\u0131k temsillere (representation) ve i\u015flemlemesel (computational) y\u00f6ntemlerine dayanan zihin teorileri geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1950’lerin ortalar\u0131na dayan\u0131r. \u00d6rg\u00fctsel k\u00f6kenleri, Bili\u015fsel Bilim Toplulu\u011fu\u2019nun (Cognitive Science Society) kuruldu\u011fu ve Bili\u015fsel Bilim<\/em> dergisinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1970’lerin ortalar\u0131na dayan\u0131r. O zamandan beri; Kuzey Amerika, Avrupa, Asya ve Avustralya\u2019da y\u00fczden fazla \u00fcniversite bili\u015fsel bilim programlar\u0131 olu\u015fturdu ve di\u011ferleri de bili\u015fsel bilim dersleri verdi.<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Tarih\u00e7e<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  2. Y\u00f6ntemler<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  3. Temsil ve \u0130\u015flemleme<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  4. Kuramsal Yakla\u015f\u0131mlar
    4.1 Bi\u00e7imsel Mant\u0131k
    4.2 Kurallar
    4.3 Kavramlar
    4.4 Analojiler
    4.5 \u0130mgeler
    4.6 Ba\u011flant\u0131c\u0131l\u0131k
    4.7 Kuramsal N\u00f6robilim
    4.8 Bayes\u00e7i
    4.9 Derin \u00d6\u011frenme<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  5. 5. Felsefi \u0130li\u015fki
    5.1 Felsefi Uygulamalar
    5.2 Bili\u015fsel Bilimin Ele\u015ftirisi
    5.3 Bili\u015fsel Bilim Felsefesi<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    6. Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    1. Tarih\u00e7e<\/h2>\n\n\n\n

    Zihni ve onun i\u015fleyi\u015fini anlama giri\u015fimleri en erken, Platon ve Aristoteles gibi filozoflar\u0131n insan bilgilerinin do\u011fas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Eski Yunanl\u0131lara kadar uzan\u0131r. Zihin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, deneysel psikolojinin geli\u015fti\u011fi on dokuzuncu y\u00fczy\u0131la kadar felsefenin \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olarak kald\u0131. Wilhelm Wundt ve \u00f6\u011frencileri zihinsel eylemleri daha sistematik olarak incelemek i\u00e7in laboratuvar y\u00f6ntemleri ba\u015flatt\u0131lar. Bununla birlikte, birka\u00e7 on y\u0131l i\u00e7inde, deneysel psikolojiye, zihnin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 neredeyse ink\u00e2r eden bir g\u00f6r\u00fc\u015f olan davran\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k (behaviorism) h\u00e2kim oldu. J.B. Watson gibi davran\u0131\u015f\u00e7\u0131lara g\u00f6re, psikoloji kendisini g\u00f6zlemlenebilir uyaranlar ve g\u00f6zlemlenebilir davran\u0131\u015fsal tepkiler aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi incelemeyle s\u0131n\u0131rlamal\u0131d\u0131r. Bilin\u00e7 ve zihinsel temsillerden bahsetmek sayg\u0131n bilimsel tart\u0131\u015fmalardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. \u00d6zellikle Kuzey Amerika\u2019da, davran\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k 1950’ler boyunca psikoloji alan\u0131nda egemen oldu.<\/p>\n\n\n\n

    1956 civar\u0131nda, entelekt\u00fcel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 dramatik bir \u015fekilde de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. George Miller, \u00f6rne\u011fin k\u0131sa s\u00fcreli haf\u0131zan\u0131n yakla\u015f\u0131k yedi maddeyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 gibi insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme kapasitesinin s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6zetledi. Haf\u0131za s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n\u0131n, bilgiyi par\u00e7alar halinde kodlayarak, bilgiyi kodlamak ve kodunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in zihinsel y\u00f6ntemler gerektiren zihinsel temsillerle a\u015f\u0131labilece\u011fini \u00f6nerdi. Bu s\u0131rada, ilkel bilgisayarlar sadece birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r vard\u0131 ancak John McCarthy, Marvin Minsky, Allen Newell ve Herbert Simon gibi \u00f6nc\u00fcler yapay zek\u00e2 alan\u0131n\u0131 kuruyorlard\u0131. Buna ek olarak, Noam Chomsky dil hakk\u0131ndaki davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 varsay\u0131mlar\u0131 \u00f6\u011frenilmi\u015f bir al\u0131\u015fkanl\u0131k olarak reddetti ve bunun yerine dilin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 kurallardan olu\u015fan zihinsel gramerler (mental grammar) a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u00e7\u0131klamay\u0131 \u00f6nerdi. Bu paragrafta ad\u0131 ge\u00e7en alt\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, bili\u015fsel bilimin kurucular\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

    2. Y\u00f6ntemler<\/h2>\n\n\n\n

    Bili\u015fsel bilimde, birle\u015ftirici kuramsal fikirler vard\u0131r, ancak farkl\u0131 alanlardaki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n zihin ve zeka \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na getirdi\u011fi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n ve y\u00f6ntemlerin \u00e7e\u015fitlili\u011fini takdir etmeliyiz. Bili\u015fsel psikologlar bug\u00fcn genellikle kuramsalla\u015ft\u0131rma ve i\u015flemlemesel modellemesiyle u\u011fra\u015f\u0131yor olsalar da, birincil y\u00f6ntemleri insan kat\u0131l\u0131mc\u0131larla deney yapmakt\u0131r. Genellikle ders gereksinimlerini kar\u015f\u0131layan lisans \u00f6\u011frencileri, farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme t\u00fcrlerinin kontroll\u00fc ko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015fabilmeleri i\u00e7in laboratuvara getirilirler. \u00d6rne\u011fin, psikologlar, insanlar\u0131n t\u00fcmdengelimli ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmede yapt\u0131klar\u0131 hata t\u00fcrlerini, insanlar\u0131n kavramlar\u0131 olu\u015fturma ve uygulama bi\u00e7imlerini, zihinsel imgelerle d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlar\u0131n h\u0131zlar\u0131n\u0131 ve analojileri kullanarak problem \u00e7\u00f6zen insanlar\u0131n performans\u0131n\u0131 deneysel olarak incelemi\u015flerdir. Zihnin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131m\u0131z, \u201csa\u011fduyu (common sense)\u201d ve i\u00e7g\u00f6zlemden (introspection) daha fazlas\u0131na dayanmal\u0131d\u0131r, zira bunlar bilin\u00e7li olarak eri\u015filebilir olmayan zihinsel i\u015flemlerin yan\u0131lt\u0131c\u0131 bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc verebilir. Psikologlar deneysel kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131, gittik\u00e7e artan bir oranda Amazon\u2019un Mekanik T\u00fcrk\u2019\u00fcnden (Amazon\u2019s Mechanical Turk) ve k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan \u00e7e\u015fitli kaynaklardan almaktad\u0131rlar. Zihinsel i\u015flemlere farkl\u0131 y\u00f6nlerden dikkatle yakla\u015fan psikolojik deneyler bu nedenle bili\u015fsel bilimin bilimsel olmas\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Deney, ayn\u0131 zamanda deneysel felsefe (experimental philosophy) taraf\u0131ndan kullan\u0131lan bir metodolojidir.<\/p>\n\n\n\n

    Deneysiz teori bo\u015f olsa da, teori olmadan da deney k\u00f6rd\u00fcr. Zihnin do\u011fas\u0131 ile ilgili \u00f6nemli sorular\u0131 ele almak i\u00e7in, psikolojik deneylerin zihinsel temsiller ve i\u015flemleri \u00f6ne s\u00fcren kuramsal bir \u00e7er\u00e7evede yorumlanabiliyor olmas\u0131 gerekir. Kuramsal \u00e7er\u00e7eveler geli\u015ftirmenin en iyi yollar\u0131ndan biri, zihinsel i\u015flemlerle k\u0131yaslan\u0131labilir olmas\u0131 ama\u00e7lanan i\u015flemlemesel modelleri olu\u015fturmak ve onlar\u0131 test etmektir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, t\u00fcmdengelimli ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme, kavram olu\u015fumu, zihinsel imgeler ve analojik problem \u00e7\u00f6zme \u00fczerine olan psikolojik deneyleri tamamlamak i\u00e7in insan performans\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini sim\u00fcle eden i\u015flemlemesel modeller geli\u015ftirdiler. \u0130\u015flemlemesel modellerle tasar\u0131m yapmak, in\u015fa etmek ve denemek, ak\u0131ll\u0131 sistemlerle ilgili bilgisayar biliminin dal\u0131 olan yapay zekan\u0131n (AI) merkezi y\u00f6ntemidir. \u0130deal olarak bili\u015fsel bilimde, i\u015flemleme modelleri ve psikolojik deneyler yak\u0131n bir ili\u015fki i\u00e7indedir, ancak AI\u2019daki pek \u00e7ok \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fma, deneysel psikolojiden g\u00f6receli izolasyonda bilgi temsiline farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc incelemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

    Baz\u0131 dilbilimciler psikolojik deneyler yaparken veya i\u015flemlemesel modelleri geli\u015ftirirken, \u00e7o\u011funlu\u011fu \u015fu anda farkl\u0131 y\u00f6ntemler kullanmaktad\u0131r. Chomski gelene\u011finden gelen dilbilimciler i\u00e7in temel kuramsal g\u00f6rev, insan dillerinin temel yap\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flayan gramer ilkelerini tan\u0131mlamakt\u0131r. Tan\u0131mlama, gramatik ve gramatik olmayan s\u00f6yleyi\u015fler aras\u0131ndaki ince farklar\u0131 fark ederek ger\u00e7ekle\u015fir. \u00d6rne\u011fin \u0130ngilizce\u2019de, \u201cShe hit the ball\u201d ve \u201cWhat do you like?\u201d c\u00fcmleleri gramatik iken, \u201cShe the hit ball\u201d ve \u201cWhat does you like?\u201d c\u00fcmleleri gramatik de\u011fildirler. \u0130ngilizce grameri, birincisinin neden kabul edilebilir oldu\u011funu a\u00e7\u0131klayabilir, ancak ikincisinin neden kabul edilemez oldu\u011funu a\u00e7\u0131klayamayacakt\u0131r. Alternatif bir yakla\u015f\u0131m olan bili\u015fsel dilbilim s\u00f6zdizimine (syntax) daha az, anlambilim (semantic) ve kavramlara daha fazla \u00f6nem verir.<\/p>\n\n\n\n

    Bili\u015fsel psikologlar gibi, n\u00f6robilimciler de s\u0131kl\u0131kla kontroll\u00fc deneyler yaparlar, ancak n\u00f6robilimciler do\u011frudan beynin do\u011fas\u0131yla ilgilendiklerinden g\u00f6zlemleri \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. \u0130nsan olmayan deneklerle, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar elektrot yerle\u015ftirebilir ve tek bir n\u00f6ronun ate\u015flenmesini kaydedebilirler. Bu tekni\u011fin \u00e7ok invaziv olaca\u011f\u0131 insanlarda, \u00e7e\u015fitli zihinsel g\u00f6revler yaparken beynin farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde neler oldu\u011funu g\u00f6zlemlemek i\u00e7in manyetik ve pozitron tarama cihazlar\u0131n\u0131 kullanmak yayg\u0131nd\u0131r. \u00d6rne\u011fin, beyin taramalar\u0131 beynin zihinsel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler ve kelime yorumuyla ilgili b\u00f6lgelerini tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Beynin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin ek deliller, beyinleri tan\u0131mlanabilir \u015fekillerde hasar g\u00f6ren insanlar\u0131n performanslar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyerek toplan\u0131r. \u00d6rne\u011fin, beynin dile adanm\u0131\u015f bir k\u0131sm\u0131ndaki inme, c\u00fcmleleri dile getirmekte yetersizli\u011fe yol a\u00e7abilir. Bili\u015fsel psikoloji gibi, n\u00f6robilim de genellikle kuramsal oldu\u011fu kadar deneyseldir ve teori geli\u015fimine, n\u00f6ron gruplar\u0131n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n i\u015flemlemesel modellerini geli\u015ftirerek yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

    Bili\u015fsel antropoloji, d\u00fc\u015f\u00fcncenin farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel ortamlarda nas\u0131l i\u015fledi\u011fini de\u011ferlendirmek i\u00e7in insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin incelenmesini geni\u015fletir. Zihin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 tabii ki \u0130ngilizce konu\u015fanlar\u0131n nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamal\u0131, ayn\u0131 zamanda k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerindeki olas\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131d\u0131r. Bili\u015fsel bilim, zihinsel i\u015flemlerin belirli fiziksel ve sosyal ortamlarda g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesi ihtiyac\u0131n\u0131n giderek daha fazla fark\u0131na varmaktad\u0131r. K\u00fclt\u00fcrel antropologlar i\u00e7in ana y\u00f6ntem, bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00fcyeleriyle sosyal ve bili\u015fsel sistemlerinin belirginle\u015fmesi i\u00e7in yeterli s\u00fcre ya\u015famay\u0131 ve etkile\u015fim kurmay\u0131 gerektiren etnografidir. Bili\u015fsel antropologlar, \u00f6rne\u011fin, renk kelimelerinin k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 benzerlik ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Geleneksel olarak, filozoflar sistematik deneysel g\u00f6zlemler yapm\u0131yor veya i\u015flemlemesel modelleri olu\u015fturmuyor olsalar da deneysel felsefedeki i\u015flerde son zamanlarda bir art\u0131\u015f olmu\u015ftur. Ancak felsefe bili\u015fsel bilim i\u00e7in \u00f6nemli olmaya devam etmektedir, zira zihinsel deneysel ve i\u015flemlemesel yakla\u015f\u0131m\u0131n temelini olu\u015fturan temel konularla ilgilenmektedir. Temsille\u015ftirmenin ve i\u015flemlemenin do\u011fas\u0131 gibi soyut sorular\u0131n g\u00fcnl\u00fck psikoloji veya yapay zeka prati\u011finde ele al\u0131nmas\u0131na gerek yoktur, ancak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar yapt\u0131klar\u0131n\u0131 derinlemesine d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinde bu sorular ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ortaya \u00e7\u0131karlar. Felsefe ayr\u0131ca zihin ve beden ili\u015fkisi gibi genel sorular ve bili\u015fsel bilimde bulunan a\u00e7\u0131klamalar\u0131n do\u011fas\u0131 gibi metodolojik sorularla da ilgilenir. Buna ek olarak, felsefe, insanlar\u0131n nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gerekti\u011fi konusunda d\u00fczg\u00fcsel (normative) sorular ve nas\u0131l yapt\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 sorularla ilgilenir. Bili\u015fsel bilim, insan d\u00fc\u015f\u00fcncesini anlaman\u0131n kuramsal amac\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, onu geli\u015ftirmek istedi\u011fimiz \u015fey \u00fczerinde normatif bir d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi gerektiren pratik bir hedefe de sahip olabilir. Zihin felsefesinin belirgin bir y\u00f6ntemi yoktur, ama di\u011fer alanlardaki en iyi kuramsal \u00e7al\u0131\u015fmalar deneysel sonu\u00e7lar\u0131 ile ortak bir endi\u015feyi payla\u015fmas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n

    En zay\u0131f haliyle, bili\u015fsel bilim sadece bahsedilen alanlar\u0131n toplam\u0131d\u0131r: psikoloji, yapay zeka, dilbilim, n\u00f6robilim, antropoloji ve felsefe. Disiplinleraras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, zihnin do\u011fas\u0131yla ilgili kuramsal ve deneysel \u00e7\u0131kar\u0131mlar aras\u0131nda bir yak\u0131nsama oldu\u011funda \u00e7ok daha ilgin\u00e7 hale gelir. \u00d6rne\u011fin, psikoloji ve yapay zeka, insanlar\u0131n deneylerde nas\u0131l davrand\u0131klar\u0131na ili\u015fkin i\u015flemlemesel modelleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla birle\u015ftirilebilir. \u0130nsan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavraman\u0131n en iyi yolu, ba\u015fta psikolojik ve n\u00f6rolojik deneyler ve i\u015flemlemesel modelleri olmak \u00fczere birden fazla y\u00f6ntem kullanmakt\u0131r. Teorik olarak, en verimli yakla\u015f\u0131m temsil ve i\u015flemleme a\u00e7\u0131s\u0131ndan zihni anlamak olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

    3. Temsil ve \u0130\u015flemleme<\/h2>\n\n\n\n

    Bili\u015fsel bilimin merkezi hipotezi, d\u00fc\u015f\u00fcnmenin zihindeki temsili yap\u0131lar ve bu yap\u0131lar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan i\u015flemlemesel y\u00f6ntemleri ile en iyi \u015fekilde anla\u015f\u0131labilece\u011fidir. D\u00fc\u015f\u00fcnmeyi olu\u015fturan temsillerin ve i\u015flemlemelerin do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda \u00e7ok fazla anla\u015fmazl\u0131k olsa da merkezi hipotez, yapay sinir a\u011flar\u0131n\u0131 kullanarak d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi modelleyen ba\u011flant\u0131c\u0131 teoriler de dahil olmak \u00fczere bili\u015fsel bilimdeki mevcut d\u00fc\u015f\u00fcnce aral\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapsayacak kadar geneldir.<\/p>\n\n\n\n

    Bili\u015fsel bilimdeki \u00e7o\u011fu \u00e7al\u0131\u015fma, zihnin bilgisayar veri yap\u0131lar\u0131na benzer zihinsel temsillere ve i\u015flemlemesel algoritmalar\u0131na benzer i\u015flemlemesel y\u00f6ntemlerine sahip oldu\u011funu varsayar. Bili\u015fsel kuramc\u0131lar zihnin mant\u0131kl\u0131 \u00f6nermeler, kurallar, kavramlar, imgeler ve benzetmeler gibi zihinsel temsiller i\u00e7erdi\u011fini ve \u00e7\u0131karsama (deduction), tarama, e\u015fle\u015ftirme, d\u00f6nd\u00fcrme ve hat\u0131rlama gibi zihinsel y\u00f6ntemleri kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Bili\u015fsel bilimdeki bask\u0131n zihin-bilgisayar analojisi, ba\u015fka bir analog olan beynin kullan\u0131m\u0131yla yeni bir d\u00f6nemece girdi.<\/p>\n\n\n\n

    Ba\u011flant\u0131c\u0131lar, veri yap\u0131lar\u0131 i\u00e7in ilham kayna\u011f\u0131 olarak n\u00f6ronlar\u0131 ve ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 kullanan temsil ve i\u015flemleme ile algoritmalar i\u00e7in ilham kayna\u011f\u0131 olarak n\u00f6ron ate\u015fleme ve yayma aktivasyonu hakk\u0131nda yeni fikirler \u00f6nermi\u015flerdir. Bili\u015fsel bilim daha sonra zihin, beyin ve bilgisayarlar aras\u0131nda 3 y\u00f6nl\u00fc karma\u015f\u0131k bir benzetme ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Zihin, beyin ve i\u015flemlemenin her biri, di\u011ferleri hakk\u0131nda yeni fikirler \u00f6nermek i\u00e7in kullan\u0131labilir. Farkl\u0131 bilgisayar ve programlama yakla\u015f\u0131mlar\u0131 zihnin \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011fi farkl\u0131 yollar \u00f6nerdi\u011finden tek bir i\u015flemlemesel zihin modeli yoktur. Bug\u00fcn \u00e7o\u011fumuzun kulland\u0131\u011f\u0131 bilgisayarlar bir seferde bir komut veren seri i\u015flemcilerdir ancak beyin ve son zamanlarda geli\u015ftirilen baz\u0131 bilgisayarlar ayn\u0131 anda bir\u00e7ok i\u015flem yapabilme yetene\u011fine sahip paralel i\u015flemcilerdir.<\/p>\n\n\n\n

    Mevcut bili\u015fsel bilimde ana e\u011filim n\u00f6robilimin; bili\u015fsel, sosyal, geli\u015fimsel ve klinik dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok psikoloji alan\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fmesidir. Bu b\u00fct\u00fcnle\u015fme, i\u015flevsel manyetik rezonans g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme, transkraniyal manyetik stim\u00fclasyon ve optogenetik gibi beyni incelemek i\u00e7in kullan\u0131lan yeni ara\u00e7lar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcdeki art\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklan\u0131r ve k\u0131smen deneyseldir. B\u00fcy\u00fck n\u00f6ron pop\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n genellikle kurallar ve kavramlar\u0131n bili\u015fsel teorileriyle a\u00e7\u0131klanan g\u00f6revleri nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fini anlamada katedilen ilerlemeler nedeniyle b\u00fct\u00fcnle\u015fme ayn\u0131 zamanda kuramsald\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    4. Kuramsal Yakla\u015f\u0131mlar<\/h2>\n\n\n\n

    \u0130\u015fte zihnin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan temsillerin ve i\u015flemlemelerin do\u011fas\u0131 hakk\u0131ndaki mevcut teorilerin \u015fematik bir \u00f6zeti.<\/p>\n\n\n\n

    4.1 Bi\u00e7imsel mant\u0131k (Formal logic)<\/h2>\n\n\n\n

    Bi\u00e7imsel mant\u0131k, temsil ve i\u015flemlemenin do\u011fas\u0131na bakmak i\u00e7in baz\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lar sa\u011flar. \u00d6nerme ve y\u00fcklem hesab\u0131 (predicate calculus) bir\u00e7ok karma\u015f\u0131k bilgi t\u00fcr\u00fcn\u00fc ifade etmeye yarar ve bir\u00e7ok \u00e7\u0131karsama modus ponens gibi \u00e7\u0131karsama kurallar\u0131 ile mant\u0131ksal \u00e7\u0131karsama a\u00e7\u0131s\u0131ndan anla\u015f\u0131labilir. Mant\u0131ksal yakla\u015f\u0131m i\u00e7in a\u00e7\u0131klama \u015femas\u0131:<\/p>\n\n\n\n

    A\u00e7\u0131klama hedefi:<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \u00b7 \u0130nsanlar neden \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunurlar?<\/p>\n\n\n\n

    A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 model:<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \u00b7 \u0130nsanlar y\u00fcklem mant\u0131\u011f\u0131ndaki c\u00fcmlelere benzer zihinsel temsillere sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

    \u00b7 \u0130nsanlar\u0131n bu c\u00fcmleler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan t\u00fcmdengelimci ve t\u00fcmevar\u0131msal y\u00f6ntemleri vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    \u00b7 C\u00fcmlelere uygulanan t\u00fcmdengelim ve t\u00fcmevar\u0131m y\u00f6ntemleri \u00e7\u0131kar\u0131mlar \u00fcretir.<\/p>\n\n\n\n

    Bununla birlikte, mant\u0131\u011f\u0131n bili\u015fsel bilim i\u00e7in gerekli temsil ve i\u015flemleme ile ilgili temel fikirleri sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 kesin de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc insan d\u00fc\u015f\u00fcncesini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in daha verimli ve psikolojik olarak do\u011fal i\u015flemleme y\u00f6ntemlerine ihtiya\u00e7 duyulabilir.<\/p>\n\n\n\n

    4.2 Kurallar<\/h2>\n\n\n\n

    \u0130nsan bilgisinin \u00e7o\u011fu do\u011fal olarak E\u011eER\u2026 \u00d6YLEYSE\u2026 bi\u00e7iminde kurallar ile tan\u0131mlan\u0131r ve planlama gibi bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnce kurala dayal\u0131 sistemler taraf\u0131ndan modellenebilir. Kullan\u0131lan a\u00e7\u0131klama \u015femas\u0131:<\/p>\n\n\n\n

    A\u00e7\u0131klama hedefi:<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \u00b7 \u0130nsanlar ni\u00e7in belirli bir t\u00fcr ak\u0131ll\u0131 davran\u0131\u015fa sahip?<\/p>\n\n\n\n

    A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 model:<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \u00b7 \u0130nsanlar\u0131n zihinsel kurallar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    \u00b7 \u0130nsanlar bu kurallar\u0131 olas\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri aramak i\u00e7in kullanma ve yeni kurallar olu\u015fturma y\u00f6ntemlerine sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

    \u00b7 Kurallar\u0131 kullanma ve olu\u015fturma y\u00f6ntemleri davran\u0131\u015f\u0131 do\u011furur.<\/p>\n\n\n\n

    Kurallara dayal\u0131 i\u015flemlemesel modeller, kriptaritmetik (cryptarithmetic) problem \u00e7\u00f6zmeden beceri edinmeye ve dil kullan\u0131m\u0131na kadar \u00e7ok \u00e7e\u015fitli psikolojik deneylerin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 sim\u00fclasyonlar\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Kural tabanl\u0131 sistemler, \u00f6\u011frenmenin nas\u0131l geli\u015ftirilece\u011fini ve ak\u0131ll\u0131 makine sistemlerinin nas\u0131l geli\u015ftirilece\u011fini \u00f6nermek i\u00e7in de pratik \u00f6neme sahiptir.<\/mark><\/p>\n\n\n\n

    4.3 Kavramlar<\/h2>\n\n\n\n

    K\u0131smen konu\u015fma ve yaz\u0131 dilindeki kelimelere kar\u015f\u0131l\u0131k gelen kavramlar, \u00f6nemli bir zihinsel temsil t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Kavramlar\u0131n kat\u0131 tan\u0131mlara sahip oldu\u011fu klasik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden vazge\u00e7menin i\u015flemlemesel ve psikolojik nedenleri vard\u0131r. Bunun yerine, kavramlar tipik \u00f6zellikler k\u00fcmesi olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Kavram uygulamas\u0131, kavramlar ve d\u00fcnya aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k bir e\u015fle\u015fme elde etme meselesidir. \u015eemalar ve diyaloglar kelimelere kar\u015f\u0131l\u0131k gelen kavramlardan daha karma\u015f\u0131kt\u0131r ancak yeni durumlarla e\u015fle\u015ftirilebilen ve uygulanabilen \u00f6zellik y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131ndan olu\u015fmalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan benzerdirler. Kavram tabanl\u0131 sistemlerde kullan\u0131lan a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 \u015fema:<\/p>\n\n\n\n

    A\u00e7\u0131klama hedefi:<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \u2022 \u0130nsanlar ni\u00e7in belirli bir t\u00fcr ak\u0131ll\u0131 davran\u0131\u015fa sahiptir?<\/p>\n\n\n\n

    A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 model:<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \u2022 \u0130nsanlar\u0131n, t\u00fcr ve par\u00e7a hiyerar\u015filerini ve di\u011fer ili\u015fkileri kuran bo\u015fluklar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla organize edilmi\u015f bir dizi kavramlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    \u2022 Ki\u015filerin kavram uygulamas\u0131 i\u00e7in etkinle\u015ftirme, e\u015fle\u015ftirme ve devralmay\u0131 da i\u00e7eren bir dizi y\u00f6ntemi vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    \u2022 Kavramlara uygulanan y\u00f6ntemler davran\u0131\u015f\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n

    \u2022 Kavramlar kurallara \u00e7evrilebilir ancak bilgileri kurallar k\u00fcmelerinden farkl\u0131 bir \u015fekilde bir araya getirerek farkl\u0131 i\u015flemlemesel y\u00f6ntemleri sa\u011flar<\/p>\n\n\n\n

    4.4 Analojiler<\/h2>\n\n\n\n

    Analojiler; problem \u00e7\u00f6zme, karar verme, a\u00e7\u0131klama ve dilsel ileti\u015fim gibi \u00e7e\u015fitli alanlardaki insan d\u00fc\u015f\u00fcnmesinde \u00f6nemli bir rol oynar. \u0130\u015flemlemesel modeller, insanlar\u0131n hedef durumlara uygulamak i\u00e7in kaynak analoglar\u0131 nas\u0131l al\u0131p e\u015flenebildi\u011fini sim\u00fcle eder. Analojiler i\u00e7in a\u00e7\u0131klama \u015femas\u0131:<\/p>\n\n\n\n

    A\u00e7\u0131klama hedefi:<\/em><\/p>\n\n\n\n