{"id":1772,"date":"2023-08-23T15:00:49","date_gmt":"2023-08-23T15:00:49","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1772"},"modified":"2025-09-20T13:55:44","modified_gmt":"2025-09-20T13:55:44","slug":"aylin-kuntay-ile-roportaj-cogist","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/aylin-kuntay-ile-roportaj-cogist\/","title":{"rendered":"Aylin K\u00fcntay ile R\u00f6portaj \u2014 CogIST"},"content":{"rendered":"

T\u00fcrkiye\u2019de bili\u015fsel bilimle ilgilenen gerek amat\u00f6r, gerek \u00f6\u011frenci, gerekse uzmanlar\u0131 kapsayan bir sosyal a\u011f olu\u015fturma hedefi do\u011frultusunda, farkl\u0131 alan ve kurumlardan hocalarla kendi \u00e7al\u0131\u015fma sahalar\u0131 ve profesyonel hayatlar\u0131na ili\u015fkin r\u00f6portajlar ger\u00e7ekle\u015ftiriyor ve yine ayn\u0131 ba\u015fl\u0131kta yay\u0131nl\u0131yoruz. Akademide, sanatta ve fikir camias\u0131n\u0131n belki de her kolunda, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz ki <\/em>fikirler ya\u015famla dolay\u0131ml\u0131d\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prof. Dr. Aylin K\u00fcntay, Ko\u00e7 \u00dcniversitesi Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00f6\u011fretim \u00fcyesidir. Dil ve ileti\u015fim becerileri ile zihinsel geli\u015fim alan\u0131nda \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalara imza atan Aylin K\u00fcntay, 2004 y\u0131l\u0131ndan beri ba\u015f ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 oldu\u011fu Dil ve \u0130leti\u015fim Geli\u015fimi \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Laboratuvar\u0131\u2019nda<\/a> bebeklerde s\u00f6zs\u00fcz ileti\u015fim ile dil aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi, okul \u00f6ncesi \u00e7ocuklarda dil anlama ve anlat\u0131 becerilerini, sosyal ve bili\u015fsel becerilerin dil ile etkile\u015fimini incelemektedir.<\/p>\n\n\n\n

C: CogIST<\/p>\n\n\n\n

A: Aylin K\u00fcntay<\/p>\n\n\n\n

C: Aylin Hocam, ilk olarak biraz eskilerden ba\u015flayarak bizlere kendinizi tan\u0131tman\u0131z\u0131 rica edece\u011fiz. Mesela ilkokul s\u00fcreciniz, lise s\u00fcreciniz, nas\u0131l bir \u00e7evrede b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz, \u00f6n gen\u00e7li\u011finiz\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Doktorada yurt d\u0131\u015f\u0131na gidene kadar \u0130stanbul\u2019da ya\u015fad\u0131m ve \u0130stanbul\u2019u hemen hemen hi\u00e7 terk etmedim. Tek t\u00fck ayr\u0131l\u0131\u015flar\u0131m\u0131n sebebiyse genellikle voleyboldu. Gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131mda aktif bir \u015fekilde voleybol oynad\u0131m. O zaman deplasman derdik, \u015fimdi ba\u015fka \u015feyler diyoruz ama T\u00fcrkiye\u2019nin her yerine turnuvalara kat\u0131lmaya giderdim. Benim i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir heyecand\u0131. Karde\u015fim, annem ve babamla b\u00fcy\u00fcd\u00fcm. Eve gelen giden \u00e7ok olurdu. Arkada\u015flar\u0131m\u0131z, akrabalar\u0131m\u0131z, tan\u0131d\u0131klar\u2026 Her dakika kalabal\u0131k, g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc fazla ama ayn\u0131 zamanda insanlarla etkile\u015fimi de \u00e7ok y\u00fcksek olan bir evin i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcd\u00fcm anlayaca\u011f\u0131n\u0131z. Zaman zaman bunu \u00e7ok sevdim, zaman zaman da k\u00f6\u015feme \u00e7ekilip bir kitap okumak i\u00e7in sessizlikler arad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Annemin ailesinden kalma bir m\u00fc\u015ftemilat vard\u0131, yaz\u0131n oraya giderdik. Ev \u00e7ok b\u00fcy\u00fck de\u011fildi, apartmanlar\u0131n aras\u0131ndayd\u0131 ama kendine ait k\u00fc\u00e7\u00fck bir alan\u0131 vard\u0131. O mahallede b\u00fcy\u00fcd\u00fcm diyebilirim, sabahtan ak\u015fama kadar k\u0131zl\u0131-erkekli oyun oynar, bisikletleri de\u011fi\u015f toku\u015f ederdik. \u00dcniversite y\u0131llar\u0131nda bile oralardayd\u0131m. T\u00fcm gen\u00e7li\u011fim benzer mekanlarda ge\u00e7ti diyebilirim.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lkokulu Ni\u015fanta\u015f\u0131\u2019nda Nil\u00fcfer Hatun \u0130lkokulunda okudum. Ortaokulu ve liseyi de Robert Lisesinde okudum. \u00dcniversiteye haz\u0131rl\u0131k ve \u00fcniversite y\u0131llar\u0131m ger\u00e7ekten farkl\u0131yd\u0131. Edebiyat\u0131 \u00e7ok severdim lise y\u0131llar\u0131mda, \u00e7ok da ilgin\u00e7 bir hocam\u0131z vard\u0131 o zamanlar. Bir g\u00fcn herkese \u201cileride ne okuyacaks\u0131n\u0131z\u201d diye sordu. O zamanlar \u00e7o\u011fu ki\u015fi i\u015fletme, m\u00fchendisli\u011fin belli alanlar\u0131, doktor vs. demi\u015fti, bug\u00fcnk\u00fc gibi de\u011fildi. Bana gelince ben de end\u00fcstri m\u00fchendisli\u011fi dedim. O zamanlar end\u00fcstri m\u00fchendisli\u011fi yeni yeni duyuluyordu. Hocam d\u00f6n\u00fcp bana \u201cSen de mi?\u201d demi\u015fti. Belli ki hocam sosyal bilimlere ilgimi anlam\u0131\u015f o zamanlardan. Sonu\u00e7ta Bo\u011fazi\u00e7i End\u00fcstri M\u00fchendisli\u011fine girdim ve iki sene okudum. Ben Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde okurken -belki \u015fimdi de b\u00f6yledir, bilmiyorum- b\u00f6l\u00fcm fark etmeksizin sosyal bilimlerden ders al\u0131n\u0131rd\u0131. End\u00fcstri m\u00fchendisli\u011fi de bug\u00fcnk\u00fc gibi de\u011fildi tabii, yeni yeni pop\u00fclerle\u015fiyordu, insanlar bu b\u00f6l\u00fcme giriyordu ancak ders verecek hoca \u00e7ok azd\u0131. Muhasebe, teknik \u00e7izim dersleri al\u0131yorduk, bu dersler beni pek memnun etmedi a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Bu derslerin yan\u0131nda sosyal bilimlerden Felsefe, Psikolojiye Giri\u015f gibi dersler de alm\u0131\u015ft\u0131m. \u0130kinci s\u0131n\u0131f\u0131n sonunda Bo\u011fazi\u00e7i Psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ge\u00e7meye karar verdim ve \u00fc\u00e7 sene i\u00e7inde de bitirdim b\u00f6l\u00fcm\u00fcm\u00fc. Bu d\u00f6nemde Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesinden emekli hocam\u0131z Ayhan Ko\u00e7\u2019tan dersler ald\u0131m. Onun dersleri sayesinde dil konusuna ilgi duymaya ba\u015flad\u0131m. Ayhan Hoca da dil \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu, \u00e7ok k\u0131ymetli bir insand\u0131r ve \u00e7ok a\u00e7\u0131k fikirlidir. Bir soru sordu\u011fumuzda e\u011fer bilmiyorsa \u201cbilmiyorum\u201d demeyi bilirdi. S\u0131navda hep en zor sorular\u0131 sorard\u0131, ne kadar \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsan \u00e7al\u0131\u015f yine de s\u0131nav an\u0131nda yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp bilgilerini birle\u015ftirmen gerekirdi. T\u00fcm bunlardan dolay\u0131 da hayran kal\u0131rd\u0131m kendisine. \u00c7ok hevesliydim bu alanda \u00e7al\u0131\u015fmaya, Felsefe b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden Zihin Felsefesi dersleri, Arda Denkel\u2019den Dil Felsefesi dersleri ald\u0131m, Dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Eser Erguvanl\u0131 Taylan hocam\u0131zdan dilbilim dersleri ald\u0131m. Bu dersler kendi b\u00f6l\u00fcm\u00fcmde ald\u0131\u011f\u0131m derslere tamamlay\u0131c\u0131 oldu diyebilirim.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam, gen\u00e7li\u011finizde aktif olarak voleybol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 s\u00f6ylediniz. Ka\u00e7 y\u0131l devam ettiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: 4.5\u20135 y\u0131l aktif \u015fekilde oynad\u0131m. O d\u00f6nem \u0130stanbul\u2019da bug\u00fcn me\u015fhur Kanyon\u2019un oldu\u011fu yerde Eczac\u0131ba\u015f\u0131\u2019n\u0131n ila\u00e7 fabrikas\u0131n\u0131n alt\u0131nda spor salonlar\u0131 vard\u0131. \u00d6zellikle kad\u0131n voleybol tak\u0131mlar\u0131na bu d\u00f6nemde \u00e7ok yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Burada Eczac\u0131ba\u015f\u0131\u2019n\u0131n y\u0131ld\u0131z tak\u0131mlar\u0131nda oynad\u0131m ama gen\u00e7 tak\u0131m\u0131na ge\u00e7emedim. Bununla birlikte Robert Lisesinin okul tak\u0131m\u0131nda da oynad\u0131m. \u015eimdi geriye do\u011fru bak\u0131nca o d\u00f6nemin k\u0131ymeti daha da iyi anla\u015f\u0131l\u0131yor. O d\u00f6nemki arkada\u015flar\u0131mla hala g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyorum. D\u00f6rt-be\u015f y\u0131l bir tak\u0131mda oynamak \u00f6nemliydi o zaman, voleybolu b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131mda bir bo\u015flu\u011fa d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc hat\u0131rl\u0131yorum. \u00c7ok g\u00fczel zamanlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

C: Spor \u00e7ok ba\u015fka bir deneyim, insan\u0131n hem azim ve irade g\u00f6stermesi hem de bedenini din\u00e7 tutmas\u0131 laz\u0131m. Sizin akademik hayat\u0131n\u0131z\u0131 etkilemi\u015f midir uzun y\u0131llar spor yapm\u0131\u015f olmak?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Buradaki kilit nokta bence tak\u0131m oyuncusu olmak. Voleybol bir tak\u0131m oyunudur ve antren\u00f6rlerimiz bize liderlik, takip\u00e7ilik gibi tak\u0131m oyunu i\u00e7in gerekli olan rolleri de \u00f6\u011fretiyordu. Burada voleybolun rekabet i\u00e7eren bir oyun olmaktan \u00e7ok i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde ortak bir hedefe ula\u015fmak oldu\u011funu anlamak laz\u0131m. Bir bilim insan\u0131, bir \u00f6\u011fretmen olarak da bu i\u015f birli\u011fi bana en \u00e7ok keyif veren \u015fey. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda spor yaparken kendi ya\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131zla girdi\u011finiz etkile\u015fim de \u00e7ok \u00f6nemli. Bu etkile\u015fimde ya\u015fanan kim i\u00e7eride, kim d\u0131\u015far\u0131da, kim yedek, kim de\u011fil gibi ufak tefek rekabetlerin insanlar\u0131 hayata ve i\u015f ya\u015fam\u0131na haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. T\u00fcm bunlar elbette ki\u015fili\u011fimi etkilemi\u015ftir ve en nihayetinde bu ki\u015filik de akademik ki\u015fili\u011fimle \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyordur.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam, Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesinde End\u00fcstri M\u00fchendisli\u011fi okurken Psikolojiye ge\u00e7i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan bahsettiniz. Bunu biraz daha detayl\u0131 anlatabilir misiniz? Bu karar\u0131n\u0131zda neler etkili oldu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Hocalardan etkilendim, derslerden etkilendim. Bir de end\u00fcstri m\u00fchendisli\u011finden etkilenmedim. O zamankinden hi\u00e7 etkilenmedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc zaten ilk sene fizik ve kimya dersleri var, onlar biraz tekrar gibiydi, geldi\u011fim lise itibariyle belki. Sonra da muhasebeler ba\u015flad\u0131, teknik \u00e7izimler falan, y\u00f6neylem ara\u015ft\u0131rmas\u0131 t\u00fcr\u00fc\u2026 \u00e7ok a\u00e7mad\u0131 beni a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Bir yaz dersi vard\u0131 orada, birinci s\u0131n\u0131ftan ikinci s\u0131n\u0131fa ge\u00e7erken Pascal dilini \u00f6\u011frendik. Tak\u0131m olarak proje yap\u0131p oyun olu\u015fturduk, o biraz zevkliydi, yaz\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk ama genel olarak bir \u00f6n\u00fcm\u00fc g\u00f6rememezlik ya\u015f\u0131yordum. \u00c7ok da d\u00fc\u015f\u00fcnmedim yani. Tabii d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren insanlar oldu, \u201cya deli misin\u201d diyenler\u2026 Bir de psikoloji bug\u00fcn\u00fcn psikolojisi de\u011fildi, o zaman psikoloji abes bir aland\u0131 insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde. Biliyorsunuz, \u015fu anda \u00f6\u011frenciler \u00e7ift anadal yapmak i\u00e7in s\u0131raya giriyor, m\u00fchendislerde de \u00f6yle. \u0130\u015fte \u015fimdi bak\u0131yordum, Carnegie Mellon\u2019da hoca kendini tan\u0131t\u0131rken hem Professor of Psychology hem Professor of Computer Science diyebiliyor, yani ikisini birden yapm\u0131\u015f. Bunun gibi \u015feyleri g\u00f6rd\u00fck\u00e7e ben de sevdi\u011fim, daha iyi yapmak istedi\u011fim bir alana ge\u00e7ti\u011fimi hissediyorum. Ailem ne k\u00f6stek oldu ne de destek oldu diyebilirim. Ama etraftan gelen b\u00fct\u00fcn \u201ck\u0131z\u0131m ne yap\u0131yorsunuz, kazanm\u0131\u015f i\u015fte oray\u0131, okusun sonra yapar\u201d tepkilerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce destek olmu\u015f say\u0131l\u0131rlar. O zamanki dan\u0131\u015fman\u0131m da -kim oldu\u011funu hi\u00e7 s\u00f6ylemeyece\u011fim \u015fu anda- \u201chobi olarak yap\u201d dedi zaten, ama etkilenmedim \u00e7ok. Belki \u015fu anda okusam ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc etkilenirim, \u00e7\u00fcnk\u00fc end\u00fcstri m\u00fchendisli\u011fi yapacak insan \u015fu an i\u00e7ine istese psikolojiyi de \u00f6yle ya da b\u00f6yle katar. \u00c7\u00fcnk\u00fc sosyal bilimlerle en \u00e7ok \u00f6rt\u00fc\u015fen m\u00fchendisliklerden biri \u015fu anda. Ama bitti o hikaye. End\u00fcstri m\u00fchendisi de\u011filim yani.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam, peki Bo\u011fazi\u00e7i size neler katm\u0131\u015ft\u0131r? Bo\u011fazi\u00e7i\u2019ni se\u00e7mekteki motivasyonunuz neydi? Hani derler ya \u201cbu okula gitmeseydim bunlar olmazd\u0131\u201d, var m\u0131 \u00f6yle bir \u015feyiniz Bo\u011fazi\u00e7i ile ilgili?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Bo\u011fazi\u00e7i Psikoloji\u2019nin o zamanki kadrosu baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan \u00e7ok kuvvetliydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130dari Bilimler Fak\u00fcltesinden birka\u00e7 sene \u00f6nce ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ben fark\u0131nda de\u011fildim bunlar\u0131n, sonradan anl\u0131yorum. Kendi ba\u015f\u0131na bir b\u00f6l\u00fcmd\u00fc ve kadrosu \u00e7ok d\u00fczg\u00fcn insanlardan olu\u015fuyordu. Tabii b\u00f6l\u00fcm k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc, b\u00f6l\u00fcmdeki di\u011fer \u00f6\u011frencilerle yakla\u015f\u0131k 21 ki\u015fiydik. Hocalarla proje yapt\u0131k, psikoloji hocas\u0131 G\u00fcler Fi\u015fek ben \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131ftayken ortalamas\u0131 y\u00fcksek, iyi bir \u00f6\u011frenci oldu\u011fum i\u00e7in beni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p \u201cAileleri g\u00f6zlemleyece\u011fiz, problemleri olan aile ve \u00e7ocuklar\u0131 video kamerayla kayda alaca\u011f\u0131z,\u201d dedi. Bu videolardan transkripsiyon yapt\u0131k. Hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u015feydi T\u00fcrkiye\u2019de. Ben sonradan dil ve etkile\u015fim \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m i\u00e7in bu deneyim \u00e7ok i\u015fime yarad\u0131. Ba\u015fka bir yerde yoktu bu.<\/p>\n\n\n\n

Biz o zaman bilgisayar bile g\u00f6rmezdik tabii. Son senemde bir bilgisayar lab\u0131 vard\u0131, bir \u015firket Bo\u011fazi\u00e7i\u2019ne vermi\u015fti o lab\u0131. Ben bu s\u0131ralarda Amerika\u2019ya doktoraya ba\u015fvururken kom\u015fudan ald\u0131\u011f\u0131m daktiloyla be\u015f-alt\u0131 tane niyet mektubu (statement of purpose) yazm\u0131\u015ft\u0131m. Sonra biri bu bilgisayardan bahsetti, \u0130\u015fletme okuyan bir arkada\u015f\u0131m \u201cbize derste g\u00f6steriyorlar\u201d dedi. Excel de\u011fil de, ondan evvelki programlardan biri vard\u0131 o zaman. Gittim ve orada birka\u00e7 tane daha sonradan yazd\u0131m. D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz, yaz\u0131yorsun ve ayn\u0131 \u015feyi kullan\u0131yorsun, son c\u00fcmleyi de\u011fi\u015ftiriyorsun; ama kayboluyor, dosya gidiyor tam da ba\u015fvuru yaparken.<\/p>\n\n\n\n

Tabii \u00e7ok \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmlerden insan tan\u0131mak Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde\u2026 Eski arkada\u015flar\u0131m\u0131n bir k\u0131sm\u0131 da orada \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmlerdeydi zaten, b\u00f6l\u00fcm arkada\u015flar\u0131mdan da hala s\u0131k s\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm ki\u015filer var, hem Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde hem de ba\u015fka yerlerde hoca olan. Benim i\u00e7in hem hocalardan hem de \u00f6\u011frenci kitlesinden \u00e7ok etkilendi\u011fim bir yer oldu Bo\u011fazi\u00e7i. Akranlar\u0131mdan ve hocalar\u0131mdan \u00e7ok \u00e7ok memnun oldu\u011fum bir ortamd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok kaliteli bir lisede okumu\u015f olmama ra\u011fmen hayat\u0131mdaki ilk sunumumu da Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde yapt\u0131m. Sunum: bir konuya haz\u0131rlan, gel, sun. O zaman Powerpoint de yoktu. O \u015feffaf asetatlar\u0131 falan da ilk Amerika\u2019ya gitti\u011fimde g\u00f6rd\u00fcm, onlar bile yoktu, tamamen kafadan anlat\u0131yorsunuz. Hatta maymun diliyle ilgili bir s\u00fcr\u00fc ara\u015ft\u0131rma yap\u0131p anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. \u015eimdi tabii binlerce sunum yapt\u0131r\u0131yoruz biz \u00f6\u011frencilere. Hem stresli bir \u015fey diye hem de geli\u015ftirmeleri gereken bir beceri; \u015firket ortam\u0131nda da olsalar, akademik ortamda da olsalar, evde de olsalar birine bir sunum yapmalar\u0131 gerekecek.<\/p>\n\n\n\n

\u0130yi bir ortamd\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. \u00c7ok da ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmezdim, bizim o zamanlar hi\u00e7 akl\u0131m\u0131za gelmezdi \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fcniversitelere gitmek, konu\u015fulmazd\u0131 bile. Konu\u015fulsa akl\u0131ma gelen olurdu belki. Mesela Hacettepe T\u0131p\u2019a bile gitmezdi bizimkiler. \u00d6yle \u00e7ok yer de\u011fi\u015ftirme diye bir \u015fey yoktu o zamanlar. \u015eimdi \u00e7ok daha fazla var. Bir kere Bodrum\u2019a falan gittim Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde okurken, bir gezi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. O da ilkmi\u015f, o gezilerin ilkiymi\u015f, otob\u00fcsle gittik. Ama \u0130stanbul i\u00e7inde de \u00e7ok gezilir miydi dersen, o da pek yap\u0131lmazd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

C: \u0130stanbul da \u00e7ok etkili olmu\u015f o zaman. Sadece Bo\u011fazi\u00e7i de\u011fil, \u0130stanbullu olmak da Bo\u011fazi\u00e7ili olmak kadar etkiliymi\u015f hayat\u0131n\u0131zda diyebiliriz. Peki hocam, bir \u015feyi daha merak ediyorum, dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na lisans d\u00f6neminizde ilgi duymaya ba\u015flam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131n\u0131z? Yani \u201c\u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m alan bu\u201d demi\u015f miydiniz? Dediyseniz, nas\u0131l dediniz? Bunun fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131na nas\u0131l vard\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Dedi\u011fim gibi, Ayhan Aksu-Ko\u00e7. Bakarsan\u0131z, g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Asl\u0131nda biz ayn\u0131 programdan da mezunuz doktorada. O tabii 70\u2019lerin sonunda mezun olmu\u015f, benim hocam oldu. O bu konularda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Onun derslerini \u00e7ok ald\u0131m. Sonra da, dedi\u011fim gibi, bu dil konusuyla ilgilenince, dil felsefesi dersleri, Arda Denkel diye bir hoca vard\u0131, baya\u011f\u0131 bilinirdi. Erken ya\u015flarda kaybettik kendisini. Ondan sonra da dilbilim, dilbilime giri\u015f, Eser Erguvanl\u0131-Taylan\u2019\u0131n dersleri, kendisi \u015fu an halen Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde zannediyorum. Sonra Ayhan Aksu-Ko\u00e7\u2019un projeleriyle ilgilenmeye, onunla birebir dersler almaya ba\u015flad\u0131m. Biz \u201cindependent study\u201d diyoruz Ko\u00e7\u2019ta, o zaman ne deniyordu bilmiyorum, bir say\u0131s\u0131 vard\u0131 herhalde, Psikoloji 439 gibi. O t\u00fcr bir derste bir kitap okuduk beraber. Roger Brown ad\u0131nda bir Harvard\u2019l\u0131 sosyal psikologun kitab\u0131yd\u0131, asl\u0131nda \u00e7ok ilgin\u00e7 birisi, onu da kaybettik. Kendisi sosyal psikolog ama \u00e7ok de\u011fi\u015fik, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli konularda ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 olmu\u015ftur. Bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda da Adam, Eve ve Sarah ad\u0131nda \u00fc\u00e7 \u00e7ocuktan ses kayd\u0131 kullanarak ilk defa dil \u00f6rneklemleri alm\u0131\u015f, birka\u00e7 y\u0131l boyunca devam ederek. Bu \u00e7ocuklar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p, morfemlerini sayarak bizim MLU (mean length of utterance) dedi\u011fimiz \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc yaratt\u0131\u011f\u0131; yani dil \u00f6rneklemlerini analiz etme \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 A First Language<\/em> ad\u0131nda bir kitab\u0131 vard\u0131. Biz Ayhan hocayla bu kitab\u0131 okuduk, de\u011ferlendirdik. Yani \u00f6zellikle yakla\u015f\u0131k son bir bu\u00e7uk senemde dil meselesiyle ger\u00e7ekten ilgilenmeye ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Ama \u00f6b\u00fcr taraftan da doktoraya gitti\u011fimde hi\u00e7bir \u015feye \u00e7ok da haz\u0131r de\u011fildim. Haz\u0131rlanmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yordum da zaten, o t\u00fcr bir insan de\u011fildim, sevdi\u011fim i\u00e7in yap\u0131yordum. Gidince biraz neye u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 \u015fa\u015f\u0131r\u0131rd\u0131n\u0131z o zamanlarda, \u00e7\u00fcnk\u00fc nereye gitti\u011finizi bile bilmiyordunuz. Google Maps\u2019ten bak\u0131p \u00fcniversitenin foto\u011fraf\u0131n\u0131 g\u00f6rmek, \u00fcniversitede kimlerin oldu\u011funa bakmak bile m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. \u0130nternet falan hak getire zaten. Bir hoca sizi kabul etmi\u015fse \u00fcniversiteden telefonla ararlard\u0131 o zaman, bulu\u015fma vs. olmazd\u0131. Yaln\u0131zca baz\u0131 okullardan hocalarla telefonda konu\u015fmu\u015flu\u011fumuz var. Gidince tabii \u00e7ok farkl\u0131 oldu; belki biliyorsunuzdur, Amerika\u2019daki doktora programlar\u0131 buran\u0131n doktora programlar\u0131 gibi, baya\u011f\u0131 ders al\u0131yorsunuz, Avrupa\u2019dakilerden farkl\u0131 yani. \u00c7ok da haz\u0131r de\u011fildim asl\u0131nda, evet, ama dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na lisans y\u0131llar\u0131mda kesin olarak girmi\u015ftim, ilgilenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

C: Birle\u015fik doktora m\u0131 yapt\u0131n\u0131z? Yani y\u00fcksek lisans\u0131 atlad\u0131n\u0131z -atlamak denmiyor da, birle\u015ftirdiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: \u015e\u00f6yle oldu: doktora program\u0131na gitti\u011fin zaman illa ki master yapmak zorunda de\u011filsin. Mesela benim gitti\u011fim okulda bana ikinci y\u0131l projesi (second-year project) yapmam\u0131 s\u00f6ylediler, \u00f6nce onu yap\u0131p bitirdim. \u0130kinci y\u0131l ge\u00e7ti, sonra T\u00fcrkiye\u2019den veri toplamaya geldim. Sonra geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde \u201cBen b\u0131rak\u0131yorum doktoray\u0131, master alaca\u011f\u0131m\u201d dedim. Bu bir s\u00fcre\u00e7 tabii b\u00f6yle bir g\u00fcnl\u00fck bir \u015fey de\u011fil. S\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 bir s\u00fcre\u00e7ti asl\u0131nda. Master derecemi ald\u0131m ama sonra yine doktoraya geri d\u00f6nd\u00fcm. \u0130stersen master\u2019\u0131 da almazs\u0131n. Ama iyi de oluyor almak, T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde Y\u00d6K a\u00e7\u0131s\u0131ndan mesela. Direkt doktoraya da gidebiliyorsun tabii, o y\u00fczden de b\u00fct\u00fcnle\u015fik diyoruz \u015fimdi burada. Yaln\u0131z lisansla geliyorsa b\u00fct\u00fcnle\u015fik diyerek bir y\u0131l fazla burs sa\u011fl\u0131yoruz onlara Ko\u00e7 \u00dcniversitesi olarak. Orada buna bakmazlar, istersen bir doktoran daha olsun, di\u011ferleriyle ayn\u0131s\u0131nd\u0131r. Yani programa girebilmek de \u00e7\u0131kabilmek de \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

C: G\u00fczelmi\u015f, zormu\u015f biraz a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 hocam. Benim g\u00f6z\u00fcm korktu \u015fimdi siz b\u00f6yle anlat\u0131rken.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Korkmas\u0131n can\u0131m, korkacak bir \u015fey yok.<\/p>\n\n\n\n

C: Peki hocam, o s\u00fcreci biraz daha a\u00e7ar m\u0131s\u0131n\u0131z? Nas\u0131l gittiniz Berkeley\u2019ye, oray\u0131 nas\u0131l buldunuz, orada nas\u0131l tutundunuz? \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z nas\u0131l gitti?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Ayhan Ko\u00e7, benim mezun oldu\u011fum yerden mezundu: University of California, Berkeley. Onun hocas\u0131 var, Dan Slobin. Ben ilk \u00f6nce buraya ba\u015fvurdum, ama bir\u00e7ok ba\u015fka yere de ba\u015fvurmu\u015ftum. Belki on \u00fcniversiteye ba\u015fvurmu\u015fumdur. Bir tane de Kanada \u00fcniversitesi de dahildi, hat\u0131rl\u0131yorum, McGill \u00dcniversitesi. Ama hep Amerika\u2019ya, Kuzey Amerika\u2019ya ba\u015fvuru yapt\u0131m. Sonu\u00e7 olarak University of California, Berkeley\u2019yi se\u00e7ip oraya gittim, ilk \u00f6nce Dan Slobin\u2019le \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Kendisi sabbatical\u2019de 25 ya\u015f\u0131nda, daha \u00e7ok gen\u00e7 bir akademisyen iken Harvard\u2019dan Berkeley\u2019ye al\u0131n\u0131yor. \u00c7ok gen\u00e7 bir ya\u015fta gidiyor yani, oradan da e\u015finin arkeolojiye ilgisiyle \u2013zaten kendisi de \u00e7e\u015fitli nedenlerle \u00e7ok dilli yeti\u015fmi\u015f birisi, ama o k\u0131sm\u0131n\u0131 k\u0131sa keseyim. O zamanki e\u015finin de Bizans arkeolojisine ilgisi nedeniyle bir y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na T\u00fcrkiye\u2019ye geliyorlar, T\u00fcrk\u00e7e dilinde de \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yor. Zaten Dan Slobin dilleraras\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 edinimin, dil edinimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n babas\u0131 olarak bilinir. Baya\u011f\u0131 veri toplayarak vs. yapanlardan hani, antropologlardan biraz daha farkl\u0131; \u00e7ocuktan ve ebeveynden veri toplayarak yapanlardan. Onun yan\u0131nda ba\u015flad\u0131m, ama sonradan bir yandan da Susan Ervin-Tripp ad\u0131nda yak\u0131n zamanda kaybetti\u011fimiz bir hocayla da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bu hoca daha \u00e7ok dilbilim, sosyolinguistik, pragmatik, \u00e7iftdillilik dersleri veriyordu, onun ders asistanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131m bir ara. Bu iki hoca hem karakter hem yakla\u015f\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok tamamlay\u0131c\u0131yd\u0131. Susan Ervin-Tripp Dan Slobin\u2019den ya\u015f\u00e7a daha b\u00fcy\u00fckt\u00fc. \u0130kisi de birbirinden \u00e7ok etkilenmi\u015f gibiydi; nas\u0131l de\u011fi\u015ftiklerini, perspektiflerinin nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini anlat\u0131rlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Tabii ba\u015fka hocalar da vard\u0131 orada, psikoloji ve dilbilim b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcmler. Bili\u015fsel bilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan da b\u00f6yleydi, Institute of Cognitive Science vard\u0131, John Searle gibi felsefeciler vard\u0131 orada. Hubert Dreyfus vard\u0131, yapay zekayla ilgili o zamanlar \u00e7ok ses getiren What Computers Can\u2019t Do kitabn\u0131 yazan, belki bilirsiniz. Onlar da etrafta olurdu, ben de hep konu\u015fmalar\u0131na giderdim. Dreyfus\u2019un dersinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 dinledim. Yani, tek bir ki\u015fiyle \u00e7al\u0131\u015fma yeri de\u011fil oras\u0131. \u00d6yle de olmamal\u0131 zaten. \u00d6rne\u011fin Ko\u00e7 \u00dcniversitesi, Bilkent \u00dcniversitesi veya Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesinde de bir ki\u015fiyle \u00e7al\u0131\u015fmaya gitmemeli insanlar. Ne kadar \u00e7ok g\u00f6zlerinizi a\u00e7arsan\u0131z o kadar iyi, \u00e7ok aktif olamasan\u0131z bile pasif olarak kat\u0131l\u0131m bile bir iz b\u0131rak\u0131yor sizde. Bin par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnmekten bahsetmiyorum ama. \u00c7ok \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmler ve ki\u015filer oldu\u011fu i\u00e7in, inan\u0131lmaz g\u00fczel konu\u015fmac\u0131lar geldi\u011fi i\u00e7in \u00e7ok zengin bir ortamd\u0131 ama kimse size bir \u015fey yap demezdi. Hi\u00e7 yapmazsan\u0131z, odan\u0131zda yatars\u0131n\u0131z, kimse bir \u015fey sormaz. Belki benim de o a\u00e7\u0131dan zorlu ge\u00e7irdi\u011fim d\u00f6nemler olmu\u015ftur. Birisi sorsa daha sorumlu hissedersiniz tabii ama sonu\u00e7ta bu otonomiyle ilgili bir \u015fey. \u201cBiz iyi \u00f6\u011frenciyi al\u0131r\u0131z, kendisi bulsun yolunu\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Hala da b\u00f6yledir \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00fcniversite, o y\u00fczden opsiyonlar\u0131 ve kombinasyonlar\u0131 \u00f6\u011frencinin olu\u015fturmas\u0131 beklenir.<\/p>\n\n\n\n

Birtak\u0131m zorluklar da \u00e7ektim. Dedi\u011fim gibi T\u00fcrkiye\u2019ye gelip bir y\u0131l veri toplad\u0131m ve gayet de iyi verilerdi. Berkeley\u2019ye geri d\u00f6n\u00fcnce transkripsiyon yapt\u0131m, belki bir y\u0131l falan s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr A\u2019dan Z\u2019ye hepsini yapmam. Sonra kendi kendime \u201cben ne yapaca\u011f\u0131m bunlarla\u201d diye sordum. Asl\u0131nda sorum vard\u0131 benim; zaten o zaman \u015fimdiki gibi b\u00f6yle ara\u015ft\u0131rma sorusu olu\u015fturman i\u00e7in, deneyi \u00f6nceden kaydetmen (preregistration) i\u00e7in vs. zorlamazlard\u0131. Benim hocalar\u0131m benden kurba\u011fa hikayesi ad\u0131nda bir hikaye kitab\u0131yla yedi ya\u015f\u0131nda \u00e7ocuklardan veri toplamam\u0131 istemi\u015flerdi. Bu hikaye Dan Slobin hocan\u0131n iki \u00f6\u011frencisinin buldu\u011fu bir y\u00f6ntemdi, \u201cfrog story\u201d olarak ge\u00e7er ve literat\u00fcre girmi\u015ftir; \u00e7e\u015fitli dillerden, \u00e7e\u015fitli ya\u015flardan kolayca anlat\u0131 verisi toplamak i\u00e7in kullan\u0131lan bir y\u00f6ntemdir. Bu verileri toplad\u0131m, sonra geriye d\u00f6n\u00fcp bu anlat\u0131lar\u0131n asl\u0131nda normal ileti\u015fimde de \u00e7ok fazla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettim. Hepimiz birbirimize bir \u015feyler anlat\u0131yoruz. \u015eu an da bir yandan onu yap\u0131yorum. Tabii bunlar\u0131n birtak\u0131m fonksiyonlar\u0131 var: sosyal fonksiyonlar\u0131 var mesela, yani bana resimli bir kitap verildi\u011finde konusunu anlatmak ba\u015fka, bizim spontan deneyimimizden anlat\u0131lar olu\u015fturman\u0131n fonksiyonu \u00e7ok ba\u015fka, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli. Ben de asl\u0131nda bunu merak ettim, \u00e7ocuklarda bunun nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131. Yani arkada\u015flar\u0131yla bir arada olan d\u00f6rt ya\u015f\u0131ndaki bir \u00e7ocuk, di\u011fer d\u00f6rt ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocu\u011fa kendi ortamlar\u0131nda, spontan bir \u015fekilde ne anlat\u0131yor? Asl\u0131nda yanl\u0131\u015f bir metodolojiydi yani bu. O zaman ben bu veriyi nas\u0131l toplayacakt\u0131m ki? Ama i\u015fte o zaman gen\u00e7lik kafas\u0131, elimde teyp de var o kadar. Ba\u015fard\u0131m da bir anlamda veri toplamay\u0131, y\u00fcz kere giderek. Sonra bunun etnografik bir taraf\u0131 da oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm, hi\u00e7bir zaman o kadar da deneysel de\u011fildi. \u00c7ocuklar bir s\u00fcre sonra benim anlat\u0131larla ilgilendi\u011fimi anlad\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, serbest anlat\u0131lar\u0131n\u0131 da gelip bana anlatmaya ba\u015flad\u0131lar. Arkada\u015flar\u0131n\u0131 m\u0131 \u015fikayet ediyorlar dersiniz, \u00f6\u011fretmen miyim arkada\u015f m\u0131y\u0131m bilmiyorlar m\u0131 dersiniz\u2026 Onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde ilgin\u00e7 bir pozisyonum vard\u0131. Bir de bu anlat\u0131larla ilgili a\u00e7\u0131k u\u00e7lu soru olu\u015fturmu\u015f oldu\u011fum i\u00e7in, evet, transkripsiyon yap\u0131ld\u0131, zaten nas\u0131l yap\u0131lacaklar\u0131 biliniyor, gerekirse morfolojik kodlamay\u0131 da yapard\u0131m ama as\u0131l sorun discourse (s\u00f6ylem) ile u\u011fra\u015fmak durumunda olmamd\u0131. Geri d\u00f6nd\u00fckten sonra bu k\u0131s\u0131mda biraz durdum, zorland\u0131m. Bu i\u015fi yapamayaca\u011f\u0131m\u0131 da ilan ettim. Bir sekiz ay s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr bu durum. Ancak bir yandan da de\u011fi\u015fik derslere girmeye devam ediyordum, herhalde o zamanlar bu terapi gibi bir \u015feydi benim i\u00e7in. Bir s\u00fcre sonra ara\u015ft\u0131rmama geri d\u00f6nd\u00fcm. Bu s\u0131rada hocalardan biri, Susan Ervin-Tripp de o zamanlarda yazd\u0131\u011f\u0131 kitap k\u0131sm\u0131 i\u00e7in toplad\u0131\u011f\u0131m veriyle yard\u0131mc\u0131 olmam\u0131 istedi, kabul ettim. Geriye bak\u0131nca hi\u00e7 de fena olmayan bir tez \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m s\u00f6ylenebilir ama bu yolda zorluklar da oldu.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam, bir \u015fey ilgimi \u00e7ekti. \u00c7ocuklarla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz, \u015fu an bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z da bu \u015fekilde devam ediyor. \u00c7ocuklarla \u00e7al\u0131\u015fmak genel olarak zor mu? Bir \u015fekilde y\u00f6nlendirmek de daha zor, onlar\u0131 o \u00e7al\u0131\u015fmaya ikna etmek de. Farkl\u0131 bir alan, nas\u0131l ba\u015fard\u0131n\u0131z bunu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Biraz daha zor. \u00c7ocuklardan veri toplamak daha zor olarak bilinir, y\u00fcksek lisans program\u0131na gelecek insan bazen \u201cben bili\u015fsel psikolojiciyim, \u00e7ocukla \u00e7al\u0131\u015famam\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Halbuki geli\u015fime bakmak da \u00e7ok \u00f6nemlidir bili\u015fsel a\u00e7\u0131dan, \u00e7\u00fcnk\u00fc oradaki de\u011fi\u015fikli\u011fi yakalad\u0131\u011f\u0131n\u0131z anda mekanizmay\u0131 da yakalam\u0131\u015f olursunuz. Psikolojinin i\u00e7inde hi\u00e7bir zaman \u00f6lmeyecek bir alan oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum geli\u015fimin. Baz\u0131lar\u0131 zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, bu konu tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor daha do\u011frusu. Ama her ya\u015fa geli\u015fimsel olarak bak\u0131labilir, mesela \u015fu anda ya\u015flanma da geli\u015fimsel bir s\u00fcre\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yani biyolojik ve \u00e7evresel de\u011fi\u015fmenin odak oldu\u011fu bir alan oldu\u011fu i\u00e7in bana ara\u015ft\u0131rma sorusu olu\u015fturmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan her zaman \u00e7ok ilgin\u00e7 geliyor. \u0130kna konusunda da \u015f\u00f6yle: \u00e7ocuklar genelde sizin ara\u015ft\u0131rma sorunuzu \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yorlar, bunun arkas\u0131nda ne var diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlar. Velileri d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor, tabii onlar\u0131 ikna etmek gerekiyor \u00e7ocu\u011fu laboratuvara getirme konusunda. Ama tabii biz izin ald\u0131ktan sonra \u00e7ocuklar kat\u0131l\u0131yor ve kendilerini kaybediyorlar. Biz de bunun taktiklerini \u00f6\u011frendik, yani \u00e7ocuklar\u0131 s\u0131kmayacak \u015fekilde veri toplamay\u0131, onlara deneyleri daha \u00e7ekici k\u0131lmay\u0131. B\u00f6yle baz\u0131 zorluklar\u0131 olsa da bence bili\u015fsel-sosyal s\u00fcre\u00e7ler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bir alan.<\/p>\n\n\n\n

Tezim i\u00e7in a\u00e7\u0131k u\u00e7lu, etnografik bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131nca her t\u00fcrl\u00fc \u00e7ocu\u011fa al\u0131\u015fm\u0131\u015f oldum ben asl\u0131nda. \u015eimdi y\u00fcksek lisans d\u00fczeyinde baz\u0131 \u00f6\u011frencilerim buraya gelip bana \u201chocam, ben hayat\u0131mda hi\u00e7bir \u00e7ocukla konu\u015fmad\u0131m\u201d diyorlar. O zaman neden girdin geli\u015fim program\u0131na? T\u00fcrkiye\u2019ye gelip bir sene kalm\u0131\u015f Amerikal\u0131 bir arkada\u015f\u0131m da anlat\u0131yordu, \u201cBizim oradaki lisans \u00f6\u011frencileri \u00e7ocuklara al\u0131\u015f\u0131kt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc en az\u0131ndan para kazanmak i\u00e7in bebek bak\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131r.\u201d Bizim \u00f6\u011frenciler master yap\u0131p geli\u015fim psikologu olacaklar ama \u201cyapamam, edemem\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Ama hepsi de k\u0131r\u0131yor tabii onu. Proje olu\u015fturuyorlar, yap\u0131yorlar, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar; bu s\u00fcre\u00e7te a\u015f\u0131yorlar yani. \u00c7ocuklar d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri kadar korkutucu olmayabiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Tabii benim kendi korkumu k\u0131ran \u015feyler aras\u0131nda mahalle \u00e7ocu\u011fu olmam da var, k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc b\u00fcy\u00fckl\u00fc \u00e7ocuklarla etkile\u015fmeye al\u0131\u015fk\u0131n\u0131m. Bir yandan da hem bir y\u0131l gelip T\u00fcrkiye\u2019den, hem de sonras\u0131nda Amerika\u2019da \u00fc\u00e7 farkl\u0131 kurumda \u00e7ocuklarla veri toplamam da bunu k\u0131rmama yard\u0131mc\u0131 oldu. Sonradan \u00f6\u011frencilerimle de devam ettim. Ama \u00f6zetle, evet, zor. Dedi\u011fim gibi anneyi de ikna edeceksin mesela, kat\u0131lmaya \u00e7ekinmeyecekler, onlara bir fayda sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnecekler. Etik olarak da farkl\u0131 bir taraf\u0131 var yani. Ama daha \u00e7ok soru var, yap\u0131lacak \u00e7ok \u015fey var, \u00f6zellikle bu \u00fclkede \u00e7ocukla ilgili daha pragmatik a\u00e7\u0131dan bakarsan \u00f6yle. O y\u00fczden bu kadar gen\u00e7 n\u00fcfusu olan bir \u00fclkede \u00e7ocuklarla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olmam\u0131zdan memnunum. Yeti\u015fkinlerle de ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131yoruz ama tabii.<\/p>\n\n\n\n

C: Bir\u00e7ok farkl\u0131 fakt\u00f6r var yani. Ebeveyn fakt\u00f6r\u00fc de dedi\u011finiz gibi ciddi bir \u00f6n fakt\u00f6r demek ki. Ben de geli\u015fimin ger\u00e7ekten \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyulan bir alan oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum sizin gibi. Peki, Berkeley\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z bittikten sonra T\u00fcrkiye\u2019ye kesin d\u00f6n\u00fc\u015f yapt\u0131n\u0131z. Ne zaman T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fcn\u00fcz? Biraz da T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fckten sonra neler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Berkeley\u2019de psikolojiyi bitirdikten sonra iki y\u0131l dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden bir hocayla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, Sharon Inkelas. Turkish Electronic Living Lexicon (TELL) ad\u0131nda bir proje yapt\u0131k, buradan iki y\u0131l veri toplad\u0131m. Bu proje s\u00f6zl\u00fckte bulunan kelimelerin kullan\u0131m\u0131yla ilgiliydi, olduk\u00e7a yenilik\u00e7i bir dilbilim projesiydi, Kemal Oflazer ve Sharon Inkelas baya\u011f\u0131 \u00f6nemli \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapt\u0131lar bu projeden. Sonra buraya, Ko\u00e7 \u00dcniversitesi\u2019nin Psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcne geldim, \u0130stinye kamp\u00fcs\u00fcne. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyesiydim herhalde orada. Buraya ilk geldi\u011fimde b\u00f6l\u00fcm \u00e7ok farkl\u0131yd\u0131; dedi\u011fim gibi \u0130stinye kamp\u00fcs\u00fcndeydi, y\u00fcksek lisans ve doktora programlar\u0131 benim gelmemden d\u00f6rt y\u0131l sonra kurulacakt\u0131. Bug\u00fcne g\u00f6re k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcmd\u00fc. \u00d6\u011frenci say\u0131s\u0131 az oldu\u011fu i\u00e7in herkes hocalarla ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fma (independent study) yap\u0131yordu. Bir\u00e7ok \u00f6\u011frenciyle bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck proje yap\u0131yorduk. Bunun yay\u0131n pe\u015finde olmakla ilgisi yoktu, \u00f6\u011frencilerin \u00f6nerdi\u011fi \u015fekilde birtak\u0131m veriler toplamak \u00fczerineydi. \u00c7ok de\u011fi\u015fik projeler yapt\u0131m, bu zamanlardan bir s\u00fcr\u00fc yay\u0131nlanmam\u0131\u015f verim ve \u00e7al\u0131\u015fmam da vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ben Ko\u00e7\u2019a geldikten bir y\u0131l sonra Rumelifeneri\u2019ne, b\u00fcy\u00fck kamp\u00fcse ta\u015f\u0131nd\u0131k. Orada olay \u00e7ok de\u011fi\u015fti, neredeyse her ofis bo\u015ftu mesela. \u015eu an ofisleri g\u00f6rseniz kap\u0131\u015f kap\u0131\u015f gidiyor. 2003 y\u0131l\u0131nda Letitia Naigles ad\u0131nda bir hocayla dilleraras\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapmak i\u00e7in NIH\u2019ten bir fon ald\u0131k. Bunun i\u00e7in g\u00f6z izleme d\u00fczene\u011fi kurmam\u0131z gerekiyordu, o y\u00fczden bize lab laz\u0131md\u0131. Onu da elle kodlamal\u0131 yapt\u0131k, \u00e7ocu\u011fun ekranda nereye bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyerek. Bu \u015fekilde bir lab olu\u015fmu\u015f oldu. Ama bu \u015fu anki laboratuvar\u0131m\u0131z de\u011fildi, ba\u015fka bir yerdeydi. Sonra geli\u015fim \u00e7al\u0131\u015fan ba\u015fka hocalar da geldi, o k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck mekana \u00e7ocuklar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorduk. Duvarlara bir \u015feyler asarak \u00e7ocuklara y\u00f6nelik bir yer yapm\u0131\u015ft\u0131k. \u015eu an Ko\u00e7 \u00dcniversitesi Sevgi G\u00f6n\u00fcl K\u00fclt\u00fcr Merkezinin iki alt\u0131nda laboratuvar\u0131m\u0131z var. Sonra Tilbe G\u00f6ksun kat\u0131ld\u0131, kendisi bizim y\u00fcksek lisans \u00f6\u011frencimizdi, tan\u0131rs\u0131n\u0131z zaten. O da dille ilgileniyor, hem \u00e7ocuklarla hem yeti\u015fkinlerle \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131zda farkl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z da ortak y\u00f6nlerimiz de var.<\/p>\n\n\n\n

Yani lab gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcd\u00fc, bir\u00e7ok \u00f6\u011frenci yeti\u015ftirdik. Tamamen planl\u0131 bir \u015fekilde olmasa da bir sosyal grup olu\u015fturmaya da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Mesela buradan giden \u00f6\u011frencileri Food For Thought ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz etkinliklere konu\u015fma yapmalar\u0131 i\u00e7in \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yoruz. Food For Thought topluca yemek yedi\u011fimiz ve birinin sunum yapt\u0131\u011f\u0131 bir etkinlik; t\u00fcm psikoloji \u00f6\u011frencileri ve hocalar\u0131n\u0131 da \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yoruz, dille ilgileri olsun olmas\u0131n. \u015eu aralar biraz durdurduk ama yine ba\u015fka \u015feyler de yap\u0131yoruz. Bu \u015fekilde aralar\u0131nda bir grup, bir topluluk olu\u015ftu. \u00c7ok planl\u0131 ya da stratejik olmadan da insanlar\u0131 sosyal olarak bir araya getirebildik diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

\u015e\u00f6yle bir \u015fey de var, ben Bo\u011fazi\u00e7i\u2019ndeyken \u201cdil \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u201d dedi\u011fimde de insanlar \u015fa\u015f\u0131r\u0131rd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc dil \u00e7al\u0131\u015fanlar ger\u00e7ekten \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir gruptu. Geli\u015fim kongrelerinde dil konusu yok gibiydi, dilbilimsel kongreler de \u00f6yle. Ama dil insan\u0131n merkezinde olan bir \u015fey, \u201cinsana \u00f6zg\u00fc bir ara\u00e7\u201d. Bir hocam\u0131n bana \u201cNe yapacaks\u0131n? \u00c7ok kar\u0131\u015f\u0131k, \u00e7ok arada kalm\u0131\u015f bir alana m\u0131 gidiyorsun?\u201d dedi\u011fini hat\u0131rl\u0131yorum. Ben doktoraya gidip geldikten sonra da hala b\u00f6yle g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu hatta. Ama \u00e7ok \u00e7abuk bir \u015fekilde toparland\u0131 bu; dil gitgide pop\u00fcler olmaya ba\u015flad\u0131 \u015fimdi. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda daha iyi anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de de \u015fu anda sesi duyulur belli bir toplulu\u011fumuz oldu diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, evet.<\/p>\n\n\n\n

C: Evet hocam, yani sizlerin de sayesinde ger\u00e7ekten ciddi bir kom\u00fcnite de olu\u015ftu. Dil muazzam bir seviyede \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan alanlardan bir tanesi \u015fu an, olduk\u00e7a artt\u0131. ODT\u00dc Bili\u015fsel Bilimler\u2019de de \u00f6yle. Ben de siz anlat\u0131nca fark ettim bir \u00f6nceki nesilde pek de \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u015fimdi ne kadar pop\u00fclerle\u015fti\u011fini.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: \u00d6yle mi? Bilmiyordum ama tabii ilk yapay zek\u00e2 projelerinde bile dilden tabii ki bahsediliyor. Bu aralar da tabii sosyolinguistik, psikolinguistik, etkile\u015fim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 vs. de baya\u011f\u0131 artm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in i\u015fbirli\u011fi halinde yap\u0131l\u0131yor art\u0131k. Bili\u015fsel bilimin bu kadar \u00f6nemli olmas\u0131 da bu y\u00fczden. Bu alanlar\u0131n hepsini, hatta belki ekonomiyi de katabiliriz. Bazen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz ya bili\u015fsel bilimin i\u00e7inde neler var, ne yazal\u0131m websitemize\u2026 Felsefe, antropoloji\u2026 Bunun sonu yok bence a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Bazen teorik de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ne oldu\u011funun belli olmamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ama kapsam\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck asl\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n

C: Evet, ger\u00e7ekten inan\u0131lmaz bir h\u0131zla ve bir\u00e7ok alan\u0131n birbiriyle etkile\u015fimiyle yay\u0131ld\u0131. Hocam, T\u00fcrkiye\u2019de bunca y\u0131ld\u0131r akademinin i\u00e7indesiniz. Burada bili\u015fsel bilimlerin durumu hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Sizce ne kadar ilerleyebildik, bir de\u011ferlendirme yapacak olsan\u0131z nas\u0131l bir de\u011ferlendirme yapars\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Benim bildi\u011fim kadar\u0131yla akademik ortamlarda, birka\u00e7 \u00fcniversitede baya\u011f\u0131 iyi gruplar olu\u015fmu\u015f durumda. Akademik olarak b\u00f6yle, ama toplumdaki \u00f6nemi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fil belki de. \u015eimdi bir \u00e7ocuk hukuk ile bili\u015fsel bilim aras\u0131nda kalsa yine hukuk okumay\u0131 se\u00e7ecek. \u0130kisinin birle\u015fimini okumaya karar verse, insanlar \u015fa\u015f\u0131racak. Halbuki ikisinin birle\u015fiminde de \u00e7ok i\u015f var belli ki; bir s\u00fcr\u00fc ba\u015fka alan da geliyor akl\u0131ma b\u00f6yle, mesela t\u0131p. Ama dedi\u011fim gibi akademik ortamlarda bence \u00e7ok sa\u011flam ki\u015filerin gitti\u011fi bir alan; felsefeciler olsun, bilgisayar m\u00fchendisleri olsun, psikoloji mezunlar\u0131 olsun, medyayla ilgilenenler olsun\u2026 Mesela bir\u00e7ok \u00fcniversitede, her zaman \u00e7ok iyi insanlar\u0131n gitti\u011fi bir bili\u015fsel bilim konferans\u0131na, konu\u015fmas\u0131na gitti\u011finiz zaman pek safsata duymazs\u0131n\u0131z. Psikolojiye gitti\u011finizde duyabilirsiniz a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, kusura bakmayal\u0131m kendimiz\u2026<\/p>\n\n\n\n

Yani, sonu\u00e7ta \u015f\u00f6yle bir denge var arada: Alan \u00e7ok akademik diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, bu da akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve bilimsel olarak sa\u011flam temellere oturmu\u015f demek; ama sonu\u00e7ta d\u0131\u015far\u0131ya, kendi grubumuzun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7ok anlatam\u0131yorsak bundan da \u00e7e\u015fitli problemler do\u011fabilir. Belki o a\u00e7\u0131dan biraz daha geli\u015febilir bili\u015fsel bilim. Sizin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z da bu i\u015fte asl\u0131nda biraz. Ama di\u011fer yandan da akademik elit meselesi var, bunun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7ok \u00e7\u0131k\u0131p y\u0131pran\u0131yor baz\u0131 alanlar. Akademik ortam\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda psikolojinin y\u0131prand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ben a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Yani bili\u015fsel bilimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00e7ok pop\u00fcler olmak de\u011fil de, bir anlatma, a\u00e7\u0131klama gerekir\u2026 O y\u00fczden sizin CogIST olarak yapt\u0131klar\u0131n\u0131z; daha basitle\u015ftirilmi\u015f yay\u0131nlar, g\u00fcnl\u00fck dilde olan etkile\u015fimler i\u015fe yarayacak diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

C: Evet hocam ama sizin de dedi\u011finiz gibi \u00e7ok riskli. Basitle\u015ftirelim derken bir\u00e7ok alan i\u00e7in anlam\u0131n\u0131 da kaybetmemesini sa\u011flamak gerekiyor, \u00f6z\u00fcn\u00fc koruyabilmek gerekiyor. Hocam, bir de \u00f6zel bir soru soray\u0131m. \u00c7ok ba\u015far\u0131l\u0131 bir akademisyensiniz; bir s\u00fcr\u00fc yere gitmi\u015fsiniz, bir s\u00fcr\u00fc yay\u0131n yapm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, bir s\u00fcr\u00fc \u00f6\u011frenci yeti\u015ftirmi\u015fsiniz. Bizim merak etti\u011fimiz, bir sorunla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda nas\u0131l m\u00fccadele ettiniz? \u201cAkademik olarak hayat\u0131m boyunca kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m en zor sorunlardan biri buydu, \u00e7ok zorland\u0131m\u201d dedi\u011finiz bir \u015fey oldu mu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Akademik sorundan bahsediyorsan\u0131z, doktoram\u0131 yapmama karar\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m zamand\u0131. Bu karar\u0131 vermek ve iletmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zorland\u0131m. Etraftan k\u00f6t\u00fc bir geribildirim ald\u0131\u011f\u0131mdan da de\u011fildi. Dedi\u011fim gibi serbest etkile\u015fim verisi toplam\u0131\u015ft\u0131m, bunlardan nas\u0131l i\u015f \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131m\u0131 bilemedim, sonra da \u201cbo\u015fver, zaten ilgilenmiyorum, benim ba\u015fka ilgi alanlar\u0131m var\u201d gibi bir \u00e7er\u00e7eveleme yapt\u0131m kendime. \u00c7ok da nettim o konuda, bir s\u00fcr\u00fc \u00f6rne\u011fim de vard\u0131. Ama o anda zorlanmam, ileriki a\u015famalarda benim i\u015fimi kolayla\u015ft\u0131rd\u0131 diyebilirim. Bu zorlanmalar insan\u0131n hayat\u0131nda 26 ya\u015f\u0131ndayken olursa, 36 ya\u015f\u0131ndaki ba\u015fka bir zorlanma o kadar da \u00f6nemli olmuyor mesela. At\u0131yorum do\u00e7entli\u011fe y\u00fckselirken bu sene i\u015fler yolunda gitmemi\u015f; \u201colmad\u0131ysa olmad\u0131, ben \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ma devam edece\u011fim\u201d diyebiliyorsunuz.<\/p>\n\n\n\n

Bu t\u00fcr ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar sizi daha donan\u0131ml\u0131 k\u0131l\u0131yor zaten. Yani bu minik travmalar \u2013travma \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir kelime asl\u0131nda, o y\u00fczden yoldan \u00e7\u0131karma diyelim: hayat\u0131n bu k\u00fc\u00e7\u00fck yoldan \u00e7\u0131karmalar\u0131 akademik anlamda hi\u00e7 problem de\u011fil. Yoldan \u00e7\u0131kars\u0131n\u0131z, yola tekrar girersiniz, hatta isterseniz ayr\u0131l\u0131r gidersiniz de. O da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck sorun de\u011fil. Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k her insan\u0131n hayat\u0131nda mutlaka vard\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n en iyi bilimcisinden tutun da en iyi sporcusuna kadar konu\u015fun, mutlaka size anlat\u0131rlar. Tabii i\u00e7inde oldu\u011funuz zaman kolay bir \u015fey olmuyor. O ba\u015far\u0131l\u0131 buldu\u011funuz insanlar istedikleri kadar size \u201cbenim de ba\u015f\u0131mdan b\u00f6yle bir \u015fey ge\u00e7ti\u201d desin, o anlarda sizin i\u015finize yaramayabilir. O s\u00fcrece kendinizi b\u0131rakman\u0131z laz\u0131m, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k s\u00fcrecine. Depresyonla birlikte gelen semptomlar olur ya, klinik alanda g\u00f6rece \u201chafif depresyon\u201d olarak ge\u00e7se de uykunuz ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131 zaman, \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz zaman size hi\u00e7 de hafif gelmez. O s\u00fcrecin elbette bitecek oldu\u011funu bilmeniz laz\u0131m belki. Onu da size birileri s\u00f6yler, ama sizin inanman\u0131z laz\u0131m. \u00d6zellikle bir yola koyulup da kendi engelinizi kendiniz olu\u015fturuyorsan\u0131z, ki bilim insan\u0131 olarak kendi engelinizi kendiniz olu\u015fturman\u0131z laz\u0131m her zaman.<\/p>\n\n\n\n

Yani bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k epizodlar\u0131 insan hayat\u0131nda hep var. \u00c7ok erken ya\u015fta da var mesela. Mesela ba\u015far\u0131l\u0131 olacak \u00e7ocuklara erken ya\u015fta bunlar\u0131 anlatman\u0131n, at\u0131yorum \u201cbirka\u00e7 y\u0131l sonra \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n bu spor de\u011fi\u015fecek \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok daha rekabet\u00e7i olacak\u201d demenin i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum, kendi \u00e7ocuklar\u0131ma da s\u0131k s\u0131k s\u00f6yledim bunlar\u0131. \u00c7ok fazla \u00f6vg\u00fcyle \u00e7ocuk yeti\u015ftirmenin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen biriyim. Benim alan\u0131m de\u011fil, ama bu s\u0131ralar \u00e7ok duydu\u011fumuz pozitif psikolojiden pek de emin de\u011filim a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Tabii \u201csen k\u00f6t\u00fcs\u00fcn, yapamazs\u0131n\u201d demekten bahsetmiyorum. Mesela matemati\u011fi \u00e7ok iyi olan ve s\u00fcrekli \u00f6vg\u00fc alan bir ilkokul \u00e7ocu\u011fu gidip gidip en sonunda kendi gibilerle bir araya gelecek, buna haz\u0131r olmas\u0131 laz\u0131m. Asl\u0131nda geli\u015fim psikolojisinin topluma verebilece\u011fi \u015feylerden biri bu. \u00c7ok kolay de\u011fil anne babaya bunu anlatmak; \u00e7ocu\u011funuzu a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6vmeyin, biraz ger\u00e7eklikleri s\u00f6yleyin, ileride olabileceklere haz\u0131rlay\u0131n demek. Kayg\u0131l\u0131 yeti\u015ftirin anlam\u0131nda de\u011fil de, bu kayg\u0131lar\u0131n var olabilece\u011fini ufak ufak anlat\u0131larla verdi\u011finiz noktada belki de ileride daha d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yorsunuz. \u201cBen bunu yapamam\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor hemen \u00e7ocuk, \u201cbelki\u201d diyor, ya da \u201cyapamazsam da yapamam\u201d diyor. Yani yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z noktada, o yapamama s\u00fcrecine kendinizi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bir zaman sonra \u00e7ok ba\u015fka bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015febiliyor bu durum diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. O y\u00fczden ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k \u00e7ok da korkulacak bir \u015fey de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam \u00e7ok g\u00fczel anlatt\u0131n\u0131z ger\u00e7ekten. Ben kendim de ders \u00e7\u0131kard\u0131m buradan, \u00e7\u00fcnk\u00fc takdir edersiniz ki en \u00e7ok cebelle\u015fti\u011fimiz problemler bunlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc hayat\u0131m\u0131z bu zorluklar\u0131n i\u00e7inde ge\u00e7iyor, hayat\u0131m\u0131z\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Aynen \u00f6yle.<\/p>\n\n\n\n

C: Peki hocam, son soruma ge\u00e7eyim o zaman. Biz \u00f6\u011frencilere ne \u00f6nerirsiniz? Biz ne yapal\u0131m? Ne okuyal\u0131m? Ne yapal\u0131m biz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Okuma konusunda \u015f\u00f6yle, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde alanlar o kadar net de\u011fil. O y\u00fczden de bence o \u201cyar\u0131m yamalak\u201d \u00f6\u011frendi\u011finiz alanlar\u0131 da biraz daha \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. Mesela ben bir dil felsefesine girdim, hoca bana ilk \u00f6nce \u201cgelme bu derse, yapamazs\u0131n\u201d demi\u015fti. Ama sonra ald\u0131 beni, derste alt\u0131 ki\u015fiydik, ben hari\u00e7 herkes felsefe okuyordu. Girdim derse, \u00e7ok da zordu, olduk\u00e7a zor paperlar yaz\u0131yorduk. Yani biraz y\u0131prand\u0131m o s\u00fcre\u00e7te ama hala o zamandan yar\u0131m yamalak bir dil felsefesi bilgim var. \u015eu an alana uzak olsam da o bilgim buraya gelmemde \u00e7ok i\u015fe yarad\u0131, biliyorum. Dille ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi, multimodal dille ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi olu\u015fturmamda i\u015fe yarad\u0131. O y\u00fczden bilgi dedi\u011fin \u015fey, bir program\u0131 tamamlamak de\u011fildir. O program\u0131 tamamlarken birinden yar\u0131m ders bile alsan \u00e7ok \u015fey de\u011fi\u015febilir. Asl\u0131nda her etkile\u015fimde \u00f6\u011frenme pay\u0131 var, sadece okul i\u00e7inde de\u011fil bence, her etkile\u015fimde var. Bir\u00e7ok insandan bir\u00e7ok \u015fey \u00f6\u011freniyorsunuz. Biraz o t\u00fcr informal etkile\u015fimlere de dikkat etmek gerek bir de, kendi e\u011fitiminiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan.<\/p>\n\n\n\n

Bir de yolunu \u00e7ok net g\u00f6rmemek\u2026 \u00e7\u00fcnk\u00fc net olarak g\u00f6rseniz bile o yol de\u011fi\u015fiyor, alanlar de\u011fi\u015fiyor. Birka\u00e7 alandan ayn\u0131 anda bir \u015feyler yapabilirsiniz. Zaten bili\u015fsel bilimci olarak \u00f6yle yap\u0131yorsunuz, 6\u20137 alan var de\u011fil mi bili\u015fsel bilimi besleyen? \u00c7ok de\u011fi\u015fik programlar, kombinasyonlar g\u00f6r\u00fcyorum. Ama \u00f6nemli olan tabii en de\u011fi\u015fik ve en benzersiz kombinasyonu bulmaktansa size en iyi uyan\u0131 bulmak; yar\u0131m bildi\u011finiz \u015feyi, bu konuda \u00e7ok iyi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 kabul etmek. O pek de iyi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z konu belki sizi farkl\u0131la\u015ft\u0131racak, birka\u00e7 y\u0131l sonra kar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131kacak. Anlatabiliyor muyum? Bizim \u00f6\u011frenciler bazen az\u0131c\u0131k Python dersi ald\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar, belki devam\u0131n\u0131 be\u015f y\u0131l sonra yapacak, bir yerde kar\u015f\u0131s\u0131na gelecek. Neden olmas\u0131n? \u00d6\u011frenecek belki bir \u015fekilde, iyi. Yani, biraz esnek olmak, akademik esneklik iyi bir \u015fey bence.<\/p>\n\n\n\n

C: Dedi\u011finize ben de kat\u0131l\u0131yorum hocam, kendi tecr\u00fcbelerimden de yola \u00e7\u0131karak. Hakikaten \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir etkile\u015fim ya da anl\u0131k gelen bir \u015fey bile belirli bir \u00e7izgiyi \u00e7izebilecek duruma getirebiliyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: En k\u00fc\u00e7\u00fck etkile\u015fime bile dikkat etmek laz\u0131m. Birisinin size s\u00f6yledi\u011fi, akl\u0131n\u0131zda kalan bir s\u00f6z, bir deyim bile sizin ileride bir problemi \u00e7\u00f6zmenize yard\u0131mc\u0131 olabilir. Sadece hocalar\u0131n s\u00f6yledi\u011fi, sizin i\u00e7in \u00f6nemli ki\u015filerin s\u00f6yledi\u011fi \u015feyler de\u011fil. Onun d\u0131\u015f\u0131nda, normal etkile\u015fimlerde de, inan\u0131n, sokakta rastlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z herhangi bir insan\u0131n s\u00f6yledi\u011fi bir s\u00f6z bile size sonradan yapaca\u011f\u0131n\u0131z kariyerle ilgili bir i\u00e7g\u00f6r\u00fc sa\u011flayabiliyor. O y\u00fczden o \u00e7ok \u00f6nemli. Hi\u00e7 tahmin etmeyece\u011finiz \u015feyler olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n

C: Kesinlikle, aynen \u00f6yle.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Hepimiz bazen \u201choca bana s\u0131k\u0131c\u0131 bir \u015fey yapmam\u0131 s\u00f6yledi, ne yapaca\u011f\u0131m \u015fimdi\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00dc\u00e7 g\u00fcn kapan\u0131p program\u0131 vs. \u00f6\u011freniyoruz, bana da \u00f6yle oldu dilbilim \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken. Database management (veritaban\u0131 y\u00f6netimi) dersine gittim, onlar\u0131n hepsini \u00f6\u011frendim mesela end\u00fcstri m\u00fchendisli\u011findeyken. \u015eimdi hala veriliyor anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla burada falan. Bana \u00e7ok da iyi gelmemi\u015fti, zaten ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131m end\u00fcstri m\u00fchendisli\u011finden. Ama \u00f6\u011frendim, hala da kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131k\u0131yor bir \u015fekilde.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok pragmatik oldu \u015fimdi gen\u00e7ler. Yani \u201cbu benim ileride i\u015fime yaramayacak, \u00e7\u00fcnk\u00fc CV\u2019me koyamayaca\u011f\u0131m\u201d diyorlar. Daha lise ikiye giden \u00f6\u011frenciden b\u00f6yle \u015feyler duyuyorsun. CV olay\u0131 \u00e7ok farkl\u0131 hayat deneyiminden. CV\u2019ye yans\u0131yan k\u0131s\u0131m her \u015fey de\u011fil. Tabii iyi bir CV \u00f6nemli, ona bir \u015fey diyemeyece\u011fim de.<\/p>\n\n\n\n

C: Tabii ki ikisi de \u00f6nemli hocam ama di\u011feri \u00e7ok daha \u00f6nemli. \u0130nsan\u0131 mutlu eden \u015feylerden biri ger\u00e7ekten. Ben \u00e7ok seviyorum, farkl\u0131 alanlara girmekten ve ders almaktan. Sizi b\u00f6yle dinlemek, sohbet etmek bizim i\u00e7in \u00e7ok ho\u015ftu. Te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A: Mutlaka sizlerle y\u00fcz y\u00fcze tan\u0131\u015fmak da isterim f\u0131rsat olursa. \u00c7ok sevinirim, buraya da bekleriz. Gelin bir g\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f6portaj\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren ekip arkada\u015f\u0131m\u0131z Zeynep Kabadere\u2019ye te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/em><\/p>","protected":false},"featured_media":1773,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[748,141,1095,97,94,93,691,64,92,323,461,452,750,922,580,1094,1093,808,100,778,779,749],"kategori":[303],"class_list":["post-1772","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-academia","event_publishing_tags-akademi","event_publishing_tags-akademisyen","event_publishing_tags-bilim","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-education","event_publishing_tags-egitim","event_publishing_tags-hayat","event_publishing_tags-interview","event_publishing_tags-life","event_publishing_tags-profesor","event_publishing_tags-professors","event_publishing_tags-roportaj","event_publishing_tags-science","event_publishing_tags-universite","event_publishing_tags-university","event_publishing_tags-yasam","kategori-roportaj"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1772\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1772"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}