{"id":1768,"date":"2022-12-07T15:00:12","date_gmt":"2022-12-07T15:00:12","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1768"},"modified":"2025-09-08T20:28:15","modified_gmt":"2025-09-08T20:28:15","slug":"metehan-irak-ile-roportaj-cogist","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/metehan-irak-ile-roportaj-cogist\/","title":{"rendered":"Metehan Irak ile R\u00f6portaj \u2014 CogIST"},"content":{"rendered":"

T\u00fcrkiye\u2019de bili\u015fsel bilimle ilgilenen gerek amat\u00f6r, gerek \u00f6\u011frenci, gerekse uzmanlar\u0131 kapsayan bir sosyal a\u011f olu\u015fturma hedefi do\u011frultusunda, farkl\u0131 alan ve kurumlardan hocalarla kendi \u00e7al\u0131\u015fma sahalar\u0131 ve profesyonel hayatlar\u0131na ili\u015fkin r\u00f6portajlar ger\u00e7ekle\u015ftiriyor ve yine ayn\u0131 ba\u015fl\u0131kta yay\u0131nl\u0131yoruz. Akademide, sanatta ve fikir camias\u0131n\u0131n belki de her kolunda, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz ki <\/em>fikirler ya\u015famla dolay\u0131ml\u0131d\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prof. Dr. Metehan Irak, Bah\u00e7e\u015fehir \u00dcniversitesi Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde akademisyen ve ayn\u0131 \u00fcniversitede yer alan Beyin ve Bili\u015f Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Laboratuvar\u0131n\u0131n kurucusu. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n oda\u011f\u0131nda bellek ve \u00fcstbili\u015fin bili\u015fsel ve n\u00f6robiyolojik y\u00f6nleri yer al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

C: CogIST<\/p>\n\n\n\n

M: Metehan Irak<\/p>\n\n\n\n

C:<\/strong> Hocam ilk olarak sizden biraz kendinizi tan\u0131tman\u0131z\u0131 rica edece\u011fim. Bize biraz \u00e7ocuklu\u011funuzdan, nas\u0131l b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczden, ilk gen\u00e7li\u011finizden bahsedebilir misiniz? \u00c7ocuklu\u011funuza d\u00f6nelim yani.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Eyvah eyvah\u2026 Peki, Van\u2019da do\u011fdum ve b\u00fcy\u00fcd\u00fcm. \u0130lkokulu, ortaokulu ve liseyi Van\u2019da tamamlad\u0131m. O d\u00f6nem \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fehirdi. Kasabadan biraz hallice bir ortamd\u0131. Tabii \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fehir oldu\u011fu i\u00e7in okul say\u0131s\u0131 da olduk\u00e7a azd\u0131. Ben de eve en yak\u0131n mesafedeki ilkokula gidiyordum zaten. \u0130lkokulda \u00e7ok farkl\u0131 sosyoekonomik d\u00fczeyden gelen arkada\u015flarla beraberdim. Babam esnaf, annem ev han\u0131m\u0131yd\u0131, yani orta gelirli bir aile gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Okul benim i\u00e7in olduk\u00e7a sorunluydu, iyi bir \u00f6\u011frenci olamad\u0131m hi\u00e7bir zaman. Tabii bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131 yapabilmek i\u00e7in benim Ankara\u2019ya gelmem gerekti. Ankara\u2019daki ya\u015fant\u0131ma ba\u015flay\u0131nca ilkokul, ortaokul ve lise hayat\u0131m\u0131n ne kadar yoksunluk i\u00e7inde ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6rd\u00fcm. Burada yoksunluktan kast\u0131m maddi yoksunluk de\u011fil, o zaten \u00e7evremdeki bir\u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in vard\u0131 zaten. Ancak yoksunluktan kast\u0131m \u00e7evrenin yeterince geli\u015fime a\u00e7\u0131k olmamas\u0131d\u0131r. \u0130mkan\u0131n\u0131z olsa da bir\u00e7ok \u015feye ula\u015famaman\u0131zd\u0131r. \u00d6rne\u011fin sinema yoktu, tiyatro yoktu, m\u00fczik market yoktu, kitabevi yoktu. Di\u011fer yokluklar da var \u00f6rne\u011fin, bendeki etkisi b\u00fcy\u00fck olan. \u0130lkokuldayken k\u0131\u015flar \u00e7ok sert ge\u00e7iyordu. Hepimiz s\u0131rayla okula k\u00f6m\u00fcr ya da odun getiriyorduk. \u00c7\u00fcnk\u00fc okullar sobal\u0131yd\u0131 ve bir s\u00fcre sonra odun ve k\u00f6m\u00fcr bitiyordu. \u0130lkokul \u00f6\u011fretmenimi hat\u0131rl\u0131yorum. Biz \u00f6\u011frenciler y\u00fcr\u00fcyerek gelirdik. Bir tek ordu mensuplar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 servisle gelirdi. Biz okula geldi\u011fimizde lastik \u00e7izmelerimizin i\u00e7i kar dolard\u0131, bu y\u00fczden \u00f6\u011fretmenimiz yedek \u00e7orap getirmemizi isterdi. Soban\u0131n borusuna, yani atmaca denilen elbise kurutmak i\u00e7in kullan\u0131lan aparatlara, herkesin \u00e7orab\u0131n\u0131 s\u0131rayla yani 40\u201345 ki\u015finin \u00e7orab\u0131n\u0131 al\u0131r asard\u0131. Hepimiz iki ders boyunca teneff\u00fcse \u00e7\u0131kmadan yedek \u00e7oraplar\u0131m\u0131z\u0131 giyip, ayakkab\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 da soban\u0131n etraf\u0131na dizerek kurumalar\u0131n\u0131 beklerdik. Ortaokulda ve lisede bir\u00e7ok dersimin bo\u015f ge\u00e7ti\u011fini hat\u0131rl\u0131yorum ayr\u0131ca. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6\u011fretmen say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a azd\u0131. Pek \u00e7ok de\u011fi\u015fik \u00f6\u011fretmenle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m bu d\u00f6nemlerde. Tecr\u00fcbeli \u00f6\u011fretmenler genellikle politik sebeplerle s\u00fcrg\u00fcn olarak gelirlerdi. Ne yaz\u0131k ki o d\u00f6nem de i\u00e7inde bulundu\u011fumuz bu d\u00f6nemden \u00e7ok da farkl\u0131 de\u011fildi. \u00c7ok gen\u00e7 \u00f6\u011fretmenlerle de pek \u00e7ok kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m, onlar da zorunlu Do\u011fu hizmetlerini tamamlamak i\u00e7in bu b\u00f6lgeye atan\u0131rlard\u0131. Bununla beraber pek \u00e7ok \u00f6\u011fretmenimin gizli gizli ikinci bir i\u015fte de \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum. Ancak t\u00fcm bu etkenler d\u0131\u015f\u0131nda benim de okulla \u00e7ok bir alakam yoktu. Bu y\u00fczden ne kadar sa\u011flam bir e\u011fitim ald\u0131m inan\u0131n bilemiyorum.<\/p>\n\n\n\n

Lise d\u00f6nemim kendimi biraz daha anlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m bir s\u00fcre\u00e7ti. Lise d\u00f6neminin belki de en e\u011flenceli k\u0131sm\u0131 okulun futbol tak\u0131m\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131m zamanlard\u0131. Futbola olan ilgim artt\u0131k\u00e7a okula olan ilgim de azald\u0131. Antrenmanlarda, deplasmanlarda ge\u00e7en bir lise hayat\u0131m oldu. Hatta s\u0131navlara bile daha sonradan \u00f6\u011fretmenler odas\u0131nda girerdim. Resim, beden e\u011fitimi ve m\u00fczik derslerimi iyi puanla, geri kalan t\u00fcm derslerimi ise 10 \u00fczerinden 5\/5.5 bir ortalamayla verdim. Yani \u00e7ok da parlak olmayan bir sicille bu d\u00f6nemi tamamlad\u0131m. Ancak ger\u00e7ekten \u00e7ok e\u011flendi\u011fimi biliyorum. Arkada\u015fl\u0131klar\u0131m bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 devam ediyor. \u0130lkokul arkada\u015flar\u0131m ve bir grup lise arkada\u015f\u0131mla halen g\u00f6r\u00fc\u015fmeye devam ediyoruz. Ancak \u015funu da eklemeliyim, Ankara\u2019ya gelip Van\u2019daki hayat\u0131m\u0131 Ankara\u2019daki hayat\u0131mla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma f\u0131rsat\u0131 buldu\u011fumda ciddi bir eksiklik ve \u00fcz\u00fcnt\u00fc duygusu ya\u015fad\u0131m. Belki de ben ve pek \u00e7ok arkada\u015f\u0131m\u0131n Ankara\u2019daki gibi \u00e7evresel imkanlarla b\u00fcy\u00fcme \u015fans\u0131 olmu\u015f olsayd\u0131 \u2014 \u015fu an \u015fik\u00e2yet ediyor de\u011filim- e\u011fitim a\u00e7\u0131s\u0131nda her \u015fey daha farkl\u0131 olabilirdi. \u0130lkokul, ortaokul ve lise hayat\u0131m ileride akademik pozisyonda \u00e7al\u0131\u015f\u0131p, ara\u015ft\u0131rma yapacak bir insan\u0131n \u00f6zge\u00e7mi\u015fine sahip de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

C: Ancak sizi ba\u015far\u0131l\u0131 bir akademisyen yapan pek \u00e7ok niteli\u011fi de Van\u2019da kazanm\u0131\u015f olmal\u0131s\u0131n\u0131z \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn \u00e7ocuklu\u011funuz ve ilk gen\u00e7li\u011finizin burada ge\u00e7mi\u015f. Sizin \u00fczerinizde olumlu olarak etkisi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Muhakkak. Mesela d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m, insanlarla olan ileti\u015fim becerilerim orada bi\u00e7imlendi. Babam\u0131n d\u00fckk\u00e2n\u0131 kapal\u0131 bir h\u00e2lin i\u00e7indeydi, bu h\u00e2l eskilerin deyimiyle bir t\u00fcr lonca te\u015fkilat\u0131 gibi yaz\u0131l\u0131 olmayan anla\u015fmalar ile y\u00f6netilirdi. Esnaflar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar, esnaf m\u00fc\u015fteri ili\u015fkileri problemler hukukla de\u011fil de yaz\u0131l\u0131 olmayan bu kurallarla ve oran\u0131n ileri gelenleriyle \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrd\u00fc. \u0130nsanlar bankayla \u00e7al\u0131\u015fmazlard\u0131 \u00f6rne\u011fin. T\u00fcm i\u015flerini birbirlerinin s\u00f6zlerine g\u00fcvenerek hallederlerdi. H\u00e2ldeki fiyatlar her sabah ortadaki b\u00fcy\u00fck bir tahtaya yaz\u0131l\u0131rd\u0131, dolay\u0131s\u0131yla bu yaz\u0131lan fiyatlar\u0131n \u00fczerinde veya alt\u0131nda bir sat\u0131\u015f yapmak m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131. B\u00fcy\u00fc\u011fe ve k\u00fc\u00e7\u00fc\u011fe olan sayg\u0131y\u0131, ili\u015fkilerin \u00e7o\u011fu bi\u00e7imini orada \u00f6\u011frendi\u011fimi s\u00f6yleyebilirim. \u00c7ocuklu\u011fumun ge\u00e7ti\u011fi yerdeki mahalle ili\u015fkileri, aile ili\u015fkileri olduk\u00e7a samimiydi. Hepimiz birbirimizin evine rahatl\u0131kla girip \u00e7\u0131kard\u0131k. T\u00fcm bunlar bug\u00fcn sahip oldu\u011fum bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 belirlememde olumlu y\u00f6nde etkili oldu. Bu sebeple elde etti\u011fim bu de\u011ferler y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ok \u015fansl\u0131 oldu\u011fumu s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam konu\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n aras\u0131nda akademik anlamda \u00e7ok da ba\u015far\u0131l\u0131 de\u011fildim dediniz ama daha sonra \u00fcniversiteyi kazan\u0131p Ankara\u2019ya geliyorsunuz ve psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc tercih ediyorsunuz. Akademik olarak ba\u015far\u0131s\u0131z olarak nitelendirdi\u011finiz o d\u00f6nemden \u00fcniversite d\u00f6neminize ge\u00e7i\u015finiz nas\u0131l oldu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Bu d\u00f6nem, okul tak\u0131m\u0131nda oynarken sakatlan\u0131p futbola ara vermek zorunda kalmam ile ba\u015flad\u0131. Ge\u00e7irdi\u011fim sakatl\u0131\u011f\u0131n ard\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir bo\u015flu\u011fa d\u00fc\u015ft\u00fcm. \u00dcniversiteye de zaten \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc denememde girebildim, bu size bir fikir versin. (G\u00fcl\u00fcyor.) Liseden sonra i\u00e7inde bulundu\u011fum \u00e7evreden s\u0131k\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc en ba\u015f\u0131ndan beri kendi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131 gelece\u011fi parlak bir futbolcu olaca\u011f\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle bi\u00e7imlendirmi\u015ftim. Ancak art\u0131k bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131m. Bu y\u00fczden de bulundu\u011fum \u00e7evreden ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n bir yolunu bulmam gerekiyordu. \u015eans\u0131ma ben bu karar\u0131 vermeden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce anneannem ve dedem Ankara\u2019ya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Ben de \u00fcniversite s\u0131navlar\u0131na haz\u0131rlanmaya karar verip Ankara\u2019ya gittim ve \u00fcniversiteye haz\u0131rl\u0131k kurslar\u0131na ba\u015flad\u0131m. Asl\u0131nda bu kurslar benim i\u00e7in \u00fcniversiteye haz\u0131rl\u0131ktan ziyade liseyi tekrar okumak anlam\u0131na geliyordu. \u0130lk hafta dershane yakla\u015f\u0131k 420 \u00f6\u011frencinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir seviye tespit s\u0131nav\u0131 d\u00fczenledi. Bu s\u0131nav sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re \u00f6\u011frenciler seviyelerine g\u00f6re s\u0131n\u0131flara yerle\u015fecekti. Ben bu s\u0131navda 403. ya da 405. olmu\u015ftum, net bir \u015fekilde hat\u0131rl\u0131yorum. Seviyeme g\u00f6re olan s\u0131n\u0131fa yerle\u015fti\u011fimde g\u00f6rd\u00fcm ki s\u0131n\u0131ftaki herkes benim gibi lise ya\u015fam\u0131nda \u00e7ok da ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015f ve ailelerinin zoruyla dershaneye g\u00f6nderilen \u00f6\u011frenciler. S\u0131n\u0131fta inan\u0131lmaz e\u011fleniyorduk lakin derslerle hi\u00e7bir ilgimiz yoktu. Bir s\u00fcre sonra fark ettim ki e\u011fer ben bu s\u0131n\u0131fta kal\u0131rsam sene sonunda gene ayn\u0131 sonu\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131m ve gerisin geri Van\u2019a d\u00f6nece\u011fim. E\u011fer yine kazanamaz ve Van\u2019a geri d\u00f6nersem de askere gitmek zorunda kalacakt\u0131m, sonu\u00e7ta yap\u0131lmas\u0131 gereken mecburi bir hizmet var. Bu y\u00fczden sonunda dayanamad\u0131m, m\u00fcd\u00fcr yard\u0131mc\u0131s\u0131na gittim ve durumumu anlatt\u0131m. Ona s\u0131n\u0131f de\u011fi\u015ftirmek istedi\u011fimi, \u00e7al\u0131\u015fmaya niyetli oldu\u011fumu ancak nas\u0131l yapaca\u011f\u0131m\u0131 bilmedi\u011fimi s\u00f6yledim. M\u00fcd\u00fcr yard\u0131mc\u0131s\u0131 da bana \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 1 ay\u0131n sonunda bir seviye tespit s\u0131nav\u0131 daha oldu\u011funu ve ona girip performans\u0131m\u0131 artt\u0131r\u0131rsam daha iyi bir s\u0131n\u0131fa yerle\u015febilece\u011fimi s\u00f6yledi. Hat\u0131rl\u0131yorum da hayat\u0131mda ilk defa o zaman o kadar \u00e7ok ders \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Hakikaten \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m ama\u2026 Hatta babam bir g\u00fcn dedemi aray\u0131p benim ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 sordu\u011funda dedem: \u201cVallahi dershaneye gidiyor, eve geliyor, sonra da uyuyuncaya kadar ders \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Sabah erken kalk\u0131p yine dershaneye gidiyor.\u201d dedi\u011fini duymu\u015ftum. Tabii karde\u015fim daha sonradan annemle babam\u0131n \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla \u201cAllah Allah nas\u0131l olur?\u201d dediklerini de aktarm\u0131\u015ft\u0131 bana. Bu esnada da Ankara\u2019da dedemin hep pe\u015fimde oldu\u011funu fark ediyordum. Van\u2019dan gelmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir \u00e7ocuk, kaybolur, buralarda ba\u015f\u0131na bir \u015fey gelir diye hep korkard\u0131. Bir yandan da dershaneye gidip gitmedi\u011fimi kontrol etmek ister, ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 merak ederdi. Bu sebeple de eli hep \u00fczerimdeydi. Ben de onun gizli gizli hep beni takip etti\u011fini bilirdim ancak \u00e7akt\u0131rmazd\u0131m. O \u00e7al\u0131\u015fma ile ge\u00e7en bir ay\u0131n ard\u0131ndan hakikaten bir \u015feyler de\u011fi\u015fti. Beni daha iyi bir s\u0131n\u0131fa koydular, puan\u0131m y\u00fckselmi\u015fti \u00e7\u00fcnk\u00fc. Ama tabii o d\u00f6nem \u00fcniversiteye giri\u015fte lise ortalamas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemliydi, ancak benim lise ortalamam olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc. \u00dcniversite giri\u015f s\u0131nav\u0131nda \u00e7ok iyi bir derece yapt\u0131m, \u00f6zellikle sosyal ve T\u00fcrk\u00e7ede \u00e7ok iyi netler \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131m ama tabii matematikte bir noktaya kadar gelebildim \u00e7\u00fcnk\u00fc konular \u00e7ok a\u011f\u0131rd\u0131. O kadar yapabilmi\u015ftim, belki biraz daha iyi bir okul puan\u0131m olsayd\u0131 daha iyi bir yerlere girme \u015fans\u0131m olabilirdi ama ancak bu kadar olabildi. Psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fc benim i\u00e7in bilin\u00e7li yap\u0131lm\u0131\u015f bir tercihti, bu d\u00f6nemde kendimi anlama \u00e7abam\u0131n bir sonucuydu. O d\u00f6nem on be\u015f olan tercih hakk\u0131n\u0131 herkes hukuk, kamu y\u00f6netimi, uluslararas\u0131 ili\u015fkiler gibi b\u00f6l\u00fcmlerle doldururken ben sadece 5\u20136 tane tercih yapt\u0131m. Bu tercihlerin \u00e7o\u011fu da psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcyd\u00fc. \u00dcniversite s\u00fcrecim bu \u015fekilde ba\u015flam\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam \u00e7ok keskin bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Sakatlanman\u0131zla beraber bir domino etkisi olmu\u015f ve hayat\u0131n\u0131z bamba\u015fka bir y\u00f6ne gitmi\u015f. \u0130nsan hayat\u0131nda ya\u015fanan bu k\u0131r\u0131lma anlar\u0131 beni \u00e7ok etkiliyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Evet, \u00fcniversiteyi kazanmasayd\u0131m hayat\u0131m\u0131n gidece\u011fi y\u00f6n belliydi. E\u011fer \u00fcniversiteyi kazan\u0131rsam neler ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131 bilmiyordum. Neler olabilece\u011fine dair duydu\u011fum merak ve iyi \u015feyler olabilece\u011fine dair \u00f6ng\u00f6r\u00fcm, hissim sayesinde kazand\u0131m \u00fcniversiteyi. Bu noktada \u00e7al\u0131\u015farak ve \u00fcst\u00fcne koyarak ilerleyince ba\u015far\u0131n\u0131n geldi\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015f oldum. \u00dcniversiteyi \u00e7ok merak ediyordum, Ankara\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m s\u00fcre i\u00e7inde \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerini, onlar\u0131n ortamlar\u0131n\u0131, hayatlar\u0131n\u0131 uzaktan g\u00f6zlemliyordum. Bunlar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 motivasyon beni harekete ge\u00e7irdi.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam, kitap okuma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ge\u00e7 kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 s\u00f6ylediniz, bu al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n genellikle \u00e7ocukluktan kazan\u0131lan bir al\u0131\u015fkanl\u0131k oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr ancak sizin i\u00e7in durum pek b\u00f6yle olmam\u0131\u015f, ilk f\u0131rsat buldu\u011funuz anda okumaya ba\u015flam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Neler okurdunuz gen\u00e7lik d\u00f6nemlerinizde? Neler ilginizi \u00e7ekerdi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Montaigne ilk okudu\u011fum yazarlardan biriydi. Tesad\u00fcfen Erich Fromm okumu\u015ftum o d\u00f6nemde. Daha sonraki y\u0131llarda, biraz felsefe a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 okumalar yapt\u0131m. Antik Yunan felsefesine \u00e7ok ilgi duydu\u011fumu hat\u0131rl\u0131yorum. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bilim tarihi kitaplar\u0131 \u00e7ok ilgimi \u00e7ekiyordu, insanlar\u0131n kendi hayatlar\u0131n\u0131n i\u00e7indeki bir\u00e7ok tesad\u00fcfi durumla ili\u015fkili bulu\u015flar\u0131, 20\u201325 y\u0131llar\u0131n\u0131 bir soruya adamak gibi motivasyonlar\u0131 benim i\u00e7in olduk\u00e7a ilgi \u00e7ekiciydi. Biyografi t\u00fcr\u00fcnde yaz\u0131lm\u0131\u015f kitaplar\u0131 okumak da \u00e7ok ho\u015fuma giderdi. Edebi olarak Ya\u015far Kemal, Edip Cansever ve Aziz Nesin\u2019in eserleri beni \u00e7ok etkilemi\u015ftir. Benim i\u00e7in en belirgin ve k\u0131r\u0131lma noktas\u0131 ise O\u011fuz Atay\u2019la tan\u0131\u015fmamd\u0131r. Korkuyu Beklerken\u2019i okurken \u00e7ok korktu\u011fumu hat\u0131rl\u0131yorum. Hatta i\u00e7im \u00fcrpermi\u015fti. Kitap okurken akl\u0131mda daha \u00e7ok \u201cNas\u0131l b\u00f6yle yazabiliyor?\u201d sorusu vard\u0131. Ama Tutunamayanlar\u2019\u0131 ilk okudu\u011fumda, lisede \u00e7ok iyi bir T\u00fcrk\u00e7e dersi almad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in olacak herhalde, kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131m c\u00fcmleleri anlamama yetmiyor diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. Sonra birka\u00e7 ki\u015fiden \u201cO kitab\u0131 anlamak i\u00e7in birka\u00e7 kez okumak gerekir.\u201d telkinini al\u0131nca rahatlam\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

C: Peki hocam, bir di\u011fer \u00f6nemli konu da \u00fcniversiteyi kazan\u0131p Ankara\u2019ya gelmeniz. Ankara \u00dcniversitesi\u2019nde psikoloji okuyorsunuz, yepyeni bir ortam, \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit insanlar\u2026 Size nas\u0131l hissettirdi t\u00fcm bu de\u011fi\u015fim? \u00dcniversite hayat\u0131n\u0131z\u0131 nas\u0131l anlat\u0131rs\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Psikolojiyi Dil ve Tarih Co\u011frafya Fak\u00fcltesi\u2019nde (DTCF) okudum. \u00c7ok k\u00fc\u00e7\u00fck gruplard\u0131k, 30 ki\u015fiydik psikolojide, \u015fimdiki gibi 120\u2013150 ki\u015fi de\u011fildik. O d\u00f6nem \u00e7ok y\u00fcksek puan alm\u0131\u015f \u00f6\u011frenciler kabul ediliyordu bu b\u00f6l\u00fcmlere, dolay\u0131s\u0131yla pek \u00e7ok iyi \u00f6\u011frenci vard\u0131 ve b\u00f6l\u00fcm de akademik olarak hakikaten \u00e7ok iyiydi. DTCF\u2019yi bitirdikten sonra oradaki e\u011fitimin kalitesini anlama ve ba\u015fka \u00fcniversitelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma \u015fans\u0131m oldu, o zaman \u00e7ok iyi bir e\u011fitim ald\u0131\u011f\u0131m\u0131 fark ettim. \u00dcniversite hayat\u0131m boyunca bir\u00e7ok farkl\u0131 ders alma \u015fans\u0131m oldu. Bunlardan bir\u00e7o\u011fu uygulamal\u0131 derslerdi. Bu ders \u00e7e\u015fitlili\u011fi \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019de ve lisans seviyesindeki programlarda \u00e7ok yayg\u0131n olan bir durum de\u011fildi ge\u00e7mi\u015fte, halen de de\u011fil. Bununla birlikte pek \u00e7ok de\u011ferli hocam\u0131z vard\u0131. DTCF\u2019nin de\u011fi\u015fik bir havas\u0131 ve heterojen bir yap\u0131s\u0131 vard\u0131, politik olarak \u00e7ok aktifti. Tabii, DTCF\u2019ye gelmeden, DTCF\u2019nin tarihini okurken, Muzaffer \u015eerif\u2019in, Niyazi Berkes\u2019in, Boratavlar\u0131n bu koridorlarda, \u00e7ok de\u011fil 30\u201340 sene \u00f6nce dersler verdi\u011fini biliyordum. Bu tabii ayr\u0131 bir motivasyondu benim i\u00e7in, ancak \u00e7ok da b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fad\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc ben Muzaffer \u015eerif\u2019in, Niyazi Berkes\u2019in, Boratavlar\u0131n isimlerini e\u011fitim hayat\u0131m boyunca duymad\u0131m. Amfilerde isimlerini g\u00f6rmedim. Ama k\u00fct\u00fcphanede onlar\u0131n kitaplar\u0131n\u0131 bulup okurdum. DTCF\u2019nin kaz\u0131d\u0131k\u00e7a alt\u0131ndan yepyeni \u015feyler \u00e7\u0131kan bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc vard\u0131. Bu beni \u00e7ok etkiledi.<\/p>\n\n\n\n

Bununla beraber pek \u00e7ok alan d\u0131\u015f\u0131 ders de ald\u0131m. \u00d6zellikle antropoloji ve felsefeden pek \u00e7ok derse kat\u0131ld\u0131m. K\u00fclt\u00fcrel antropolojideki dersler psikolojiye bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131 etkiledi ve de\u011fi\u015ftirdi. Dil-Tarih\u2019in bu heterojen yap\u0131s\u0131, \u00f6zellikle psikolojinin antropolojiyle, sosyolojiye, felsefeyle olan ili\u015fkisinin bize sunulmas\u0131 ve bizim bu alanlardan ders alabilme \u015fans\u0131m\u0131z\u0131n olmas\u0131 benim e\u011fitim ve meslek hayat\u0131m i\u00e7in \u00e7ok belirleyici oldu. Bu dersler genellikle \u00e7ok ate\u015fli tart\u0131\u015fmalarla ge\u00e7erdi ve bizleri zenginle\u015ftirirdi. Bilgiye kar\u015f\u0131 bir a\u00e7l\u0131\u011f\u0131m vard\u0131 ve DTCF bunu tatmin edebiliyordu bir yere kadar. \u00dcniversite lisans y\u0131llar\u0131m benim i\u00e7in \u00e7ok besleyici oldu, psikoloji okurken di\u011fer alanlardan da beslendim ve \u00fcniversiteden ayr\u0131l\u0131ncaya kadar da bu kaynaklar\u0131 sonuna kadar kulland\u0131m. T\u00fcm bu g\u00fczelliklerin yan\u0131nda DTCF\u2019nin bir dezavantaj\u0131 vard\u0131: e\u011fitim dili T\u00fcrk\u00e7eydi ve ne yaz\u0131k ki \u00f6zellikle psikolojideki T\u00fcrk\u00e7e kaynak say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a azd\u0131, bug\u00fcnk\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamayacak kadar azd\u0131. Bunun ac\u0131s\u0131n\u0131 da \u00e7ok \u00e7ektim.<\/p>\n\n\n\n

C: Ankara \u00dcniversitesi\u2019nin siyasi ortam\u0131 sizin okul y\u0131llar\u0131n\u0131zda olduk\u00e7a kar\u0131\u015f\u0131kt\u0131. Bu durum sizi etkiledi mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Elbette, o d\u00f6nemin politik ortam\u0131 dersler i\u00e7in olduk\u00e7a zenginle\u015ftirici olabiliyordu ancak avluya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda da \u00e7ok rahats\u0131z edici g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerle kar\u015f\u0131la\u015fabiliyordunuz, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck gerginliklerin oldu\u011fu bir d\u00f6nemdi. Ben de birka\u00e7 kez soru\u015fturmadan ge\u00e7tim. Asl\u0131nda ge\u00e7mi\u015fin bug\u00fcnden \u00e7ok da farkl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Belli ya\u015f grubundaki insanlar\u0131n konu\u015farak ve tart\u0131\u015farak \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131rabilece\u011fi meseleler, ortam\u0131n bozulmaya ba\u015flamas\u0131, bu bozulmay\u0131 f\u0131rsat bilen insanlar\u0131n kaosu k\u00f6r\u00fcklemesiyle birlikte \u00e7\u00f6z\u00fclemez bir hal al\u0131yordu. Benim o y\u0131llarda en \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcm \u015fey insanlar\u0131n birbirinden uzak durmas\u0131yd\u0131. O ya\u015f gruplar\u0131nda, \u00fclkenin farkl\u0131 yerlerinden farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip insanlar birbirinden uzak dururdu, asl\u0131nda beraber oturup bir \u015feyleri konu\u015fabilmemiz i\u00e7in hi\u00e7bir engelimiz yokken, gereksiz ayr\u0131mlar yap\u0131l\u0131rd\u0131 ve birbirimizden ayr\u0131 d\u00fc\u015ferdik. Ben bu \u00e7er\u00e7evenin biraz d\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131m, \u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerden arkada\u015flar\u0131m vard\u0131. Ama, bir\u00e7ok noktada, \u00f6zellikle son s\u0131n\u0131fa geldi\u011fimde e\u011fitimi aksatacak kadar b\u00fcy\u00fck olaylar da ya\u015fand\u0131. Okulun resmen ya\u011fmaland\u0131\u011f\u0131, ta\u015f \u00fcst\u00fcnde ta\u015f\u0131n kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde a\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Hatta filolojideki bir hocam\u0131z\u0131n sekiz y\u0131ll\u0131k emek verdi\u011fi bir t\u00fcr s\u00f6zl\u00fck \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, o olaylarda ofisindeki bilgisayar\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 nedeniyle yitip gitmi\u015fti. Onun g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 ve kahr\u0131n\u0131 da unutamam. \u00d6rne\u011fin, okulda olmad\u0131\u011f\u0131m bir g\u00fcn, ya\u015fanm\u0131\u015f bir \u00e7at\u0131\u015fmadan dolay\u0131 hakk\u0131mda soru\u015fturma a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Olaylar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn Adana\u2019ya gitmi\u015ftim ve elimde otob\u00fcs biletim vard\u0131 neyse ki. Daha sonra biletimi g\u00f6sterince, \u201cO zaman sen git, sorun yok\u201d demi\u015flerdi. Bu t\u00fcr traji-komik durumlar vard\u0131 yani. Fiziki kavgalara da tan\u0131kl\u0131k ettim. \u00c7ok \u00e7irkin taraflar\u0131na da maruz kald\u0131m maalesef.. Ama bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm b\u00f6l\u00fcmlere a\u00e7\u0131k olan derslerde buna imk\u00e2n veren hocalar e\u015fli\u011finde politik temelli tart\u0131\u015fmalar\u0131n da \u00e7ok geli\u015ftirici oldu\u011funu da s\u00f6ylemeliyim. Bu tart\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda psikoloji bilgisini kullanmak bir avantaj olabiliyordu bazen. Ama genelde psikolojiyi biraz burjuva bilimi g\u00f6ren gereksiz bir anlay\u0131\u015f da vard\u0131, alan d\u0131\u015f\u0131 olanlarda. Bizi birey \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmakla onu y\u00fcceltmekle itham ederlerdi. Biz de sosyal psikoloji de var gibi komik savunmalar yapard\u0131k. Evet, geli\u015ftirmeye ve geli\u015fmeye a\u00e7\u0131k bir ortam\u0131 vard\u0131 DTCF\u2019nin ancak ama bu bahsettiklerim aras\u0131nda da \u00e7ok olumlu hat\u0131ralar b\u0131rakmayan durumlar\u0131 da ya\u015fad\u0131m maalesef.<\/p>\n\n\n\n

C: \u201cAnkara \u00dcniversitesi\u2019nde okumasayd\u0131m \u015fu dostluklar\u0131m olmazd\u0131, \u015funu asla yapamazd\u0131m.\u201d dedi\u011finiz \u015feyler var m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kazand\u0131rmas\u0131, Ankara \u00dcniversitesi\u2019nin bana katt\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli \u015feylerden biri, ba\u015fka bir yerde okusayd\u0131m, bunu kazanabilir miydim? Emin de\u011filim. \u0130ngilizce \u00f6\u011frenebilir miydim? Emin de\u011filim. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130ngilizce \u00f6\u011frenmek zorunda kald\u0131m. Ben giri\u015f dersini al\u0131rken, George Miller\u2019\u0131n me\u015fhur makalesi vard\u0131r, k\u0131sa s\u00fcreli belle\u011fin kapasitesi \u00fczerine, ben sa\u00e7ma buldum bunu en ba\u015fta. Biraz daha fenomenolojist bir yakla\u015f\u0131m\u0131m vard\u0131 o zaman. Ama bakt\u0131m, bir s\u00fcr\u00fc de \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015f \u00fczerinde. Ukalal\u0131k da yapmak istemiyorum daha birinci s\u0131n\u0131f\u0131m. \u0130kinci s\u0131n\u0131fa geldi\u011fimde, Belgin hocam vard\u0131, Amerika\u2019dan yeni gelmi\u015fti, Duyum ve Alg\u0131 isimli dersi veriyordu, ona gittim. \u201cHocam ben bu konulara ilgi duyuyorum, bana \u00f6nerebilece\u011finiz bir kaynak var m\u0131?\u201d dedim. Her zamanki gibi \u00e7ok sakin bir bi\u00e7imde k\u00fct\u00fcphanesinden iki kitap ald\u0131, \u00f6n\u00fcme b\u0131rakt\u0131. Kitaplar \u0130ngilizceydi, \u201cBunlar \u0130ngilizce.\u201d dedim, \u201cSen \u0130ngilizce bilmiyor musun?\u201d dedi. \u201cBen \u0130ngilizce okuyam\u0131yorum.\u201d dedim. Ayn\u0131 h\u0131zla kitaplar\u0131 geri \u00e7ekti elimden. O zaman git \u0130ngilizce \u00f6\u011fren dedi. \u201cPeki.\u201d dedim, a\u015fa\u011f\u0131ya indim, \u0130ngilizce nas\u0131l \u00f6\u011frenece\u011fim diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131m. Oradan Amerikan K\u00fclt\u00fcr\u2019e do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fcm, Cinnah Caddesi\u2019ne. \u0130\u00e7eri girip \u201cben h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde \u0130ngilizce \u00f6\u011frenmek istiyorum\u201d dedim. Oradaki g\u00f6revli de \u201cH\u0131zl\u0131 programlar\u0131m\u0131z var.\u201d dedi. \u201cKa\u00e7 g\u00fcn gelebilirsin?\u201d dedi, \u201c2\u20133 g\u00fcn ak\u015famlar\u0131 gelebilirim.\u201d dedim. \u201c\u0130ki g\u00fcn \u00fc\u00e7 gelmekle olmaz.\u201d dedi. Beni bir \u00f6\u011fretmenle tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131, o da DTCF mezunuymu\u015f, durumumu anlad\u0131, \u201cHaftada iki \u00fc\u00e7 ak\u015fam gelmekle senin bekledi\u011fin ilerlemeyi kat edemezsin.\u201d dedi bana. \u201cSeni \u00f6nce bir seviye tespit s\u0131nav\u0131na alal\u0131m.\u201d dedi, girdim s\u0131nava, sonu\u00e7 belli zaten, temel-ba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00fczeyindeyim. \u201cBiraz daha vakit ay\u0131rabilirsen olur.\u201d dedi bana. Ancak ben bir yandan da \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum o d\u00f6nemde. \u00dc\u00e7 ay kadar, haftada iki-\u00fc\u00e7 ak\u015fam kurslara gitmeye ba\u015flad\u0131m ama istedi\u011fim kadar h\u0131zl\u0131 \u00f6\u011frenemiyorum. Devaml\u0131 ek dersler al\u0131yorum, \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum ama bir noktaya kadar gelebiliyorum. Kursa devam ederken, Skinner\u2019\u0131n bir kitab\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisini buldum sahafta. Onunla ilgili tan\u0131t\u0131m\u0131 okurken, ya\u015fam\u0131 boyunca kendi kendine bir\u00e7ok dil \u00f6\u011frendi\u011fini \u00f6\u011frendim. Nas\u0131l bir y\u00f6ntemle bunu ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak ettim, Skinner da psikolog, ben de psikolog aday\u0131y\u0131m, birbirimizin dilinden anlar\u0131z diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. O yapm\u0131\u015fsa ben de yapar\u0131m dedim. Uzun bir s\u00fcre Skinner\u2019\u0131n bunu nas\u0131l ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131m. Skinner, \u00f6nce kelimelerin frekans\u0131n\u0131 sonra da c\u00fcmle frekanslar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131yor, o frekanslar \u00fczerinden \u00f6\u011freniyormu\u015f dilleri. Ben de bu y\u00f6ntemi denemeye ba\u015flad\u0131m, odam\u0131n her yerine post-itler yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131m. Hocam bana, \u201cCin Ali t\u00fcr\u00fc \u0130ngilizce kitaplar al, onlarla yava\u015f yava\u015f okuma egzersizleri yap.\u201d diye tavsiye verdi. Ayn\u0131 d\u00f6nemlerde eve kablolu TV gelmi\u015fti ve BBC kanal\u0131 da vard\u0131. Ben masan\u0131n ba\u015f\u0131nda BBC dinleyip anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum, Beatles, Deep Purple dinleyip \u015fark\u0131 s\u00f6zlerini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Frank Sinatra dinlerdim. Onun \u015fark\u0131 s\u00f6zleri daha yava\u015f, daha anla\u015f\u0131l\u0131r olurdu. B\u00f6yle yo\u011fun bir \u0130ngilizce \u00f6\u011frenme d\u00f6nemim oldu, 8\u20139 ay kadar. Bir s\u00fcre sonra Introduction to Psychology (Psikolojiye Giri\u015f) kitab\u0131n\u0131 okuyabildi\u011fimi g\u00f6rd\u00fcm. Okul kapanmadan Belgin hocan\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ald\u0131m, \u201cBu kadar \u00e7abuk mu?\u201d dedi. \u201cEvet.\u201d dedim. \u0130ndirdi kitaplar\u0131, hi\u00e7 unutmuyorum biri Roberta Klatzky\u2019nin Human Memory (\u0130nsan Belle\u011fi) adl\u0131 kitab\u0131yd\u0131, di\u011feri de Anderson\u2019un Human Memory kitab\u0131. Bir sayfa a\u00e7t\u0131, \u201cOku bakay\u0131m ne anlat\u0131yor burada?\u201d dedi. Kitaplar\u0131 almaya geldim ama hoca s\u00f6zl\u00fc yap\u0131yor, sanki kitaplar\u0131 almay\u0131 hak edeceksin der gibi. Ama kitaplarda onda, almam laz\u0131m bir \u015fekilde. Neyse okudum, \u2018priming\u2019 b\u00f6l\u00fcm\u00fcyd\u00fc. \u201cB\u00f6yle b\u00f6yle diyor.\u201d Dedim. \u201cTamam.\u201d dedi, \u201cKitaplar sende kalabilir.\u201d Gittim hemen fotokopilerini \u00e7ektirdim, h\u00e2l\u00e2 durur o fotokopiler. Muhtemelen, ba\u015fka bir yerde olsayd\u0131m \u0130ngilizceyi \u00f6\u011frenemeyecektim.<\/p>\n\n\n\n

Bunun haricinde, psikolojinin uygulamal\u0131 taraf\u0131n\u0131n lisans e\u011fitiminde ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu anlad\u0131m bu y\u0131llarda. \u015eimdi lisans \u00f6\u011frencilerine Bili\u015fsel N\u00f6ropsikoloji dersi veriyorum, d\u00f6nemin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 uygulamal\u0131 k\u0131s\u0131mlara ay\u0131r\u0131yorum. \u00d6\u011frencilerin de \u00e7ok ho\u015funa gidiyor, \u00e7ok keyif al\u0131yorlar. Ankara \u00dcniversitesi\u2019nin bana en \u00e7ok kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelliklerin bunlar olduklar\u0131na inan\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

C: Metehan hocam, daha sonra y\u00fcksek lisans ve doktora derecelerini alm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Y\u00fcksek lisans e\u011fitiminize Hacettepe \u00dcniversitesi\u2019nde devam ediyorsunuz, bu tercihinizde ne etkili oldu, neden Ankara \u00dcniversitesi\u2019nde kalmad\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Y\u00fcksek lisans program\u0131 yoktu \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u015fka \u00fcniversitede! Deneysel psikoloji \u00e7al\u0131\u015fmaya karar vermi\u015ftim, \u00f6zellikle bellek \u00e7ok ilgimi \u00e7ekiyordu. T\u00fcrkiye\u2019de d\u00fczenli olarak a\u00e7an bir tek Hacettepe \u00dcniversitesi vard\u0131. ODT\u00dc\u2019de yoktu, Bo\u011fazi\u00e7i a\u00e7\u0131yorduysa da \u00e7ok d\u00fczensiz a\u00e7\u0131yordu. Ben y\u00fcksek lisansa ba\u015fvuru yapt\u0131\u011f\u0131m s\u0131ralar ayn\u0131 anda da MEB s\u0131navlar\u0131na girmi\u015ftim, yurtd\u0131\u015f\u0131na y\u00fcksek lisans, doktora yapmak \u00fczere g\u00f6nderilen \u00f6\u011frencilerden olmak istemi\u015ftim. Ancak s\u00fcre\u00e7te m\u00fclakat olmamas\u0131na ra\u011fmen, m\u00fclakatta elendim. \u00dcstelik bilim s\u0131nav\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131m puan da olduk\u00e7a y\u00fcksekti. Sonra s\u00fcre\u00e7 mahkemelik oldu, y\u00fcr\u00fctmeyi durdurma karar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 ama o s\u00fcre\u00e7 bitene kadar ben zaten y\u00fcksek lisans derslerimi bitirmi\u015ftim. Hacettepe\u2019nin olmas\u0131n\u0131n nedeni bu. T\u00fcrkiye\u2019de tekti, ben de ona ba\u015fvurdum.<\/p>\n\n\n\n

C: Peki y\u00fcksek lisansta hangi konular \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131n\u0131z? Lisans y\u0131llar\u0131n\u0131zda ilginizi \u00e7eken konular de\u011fi\u015fmi\u015f miydi? Yoksa lisansta ilgi duydu\u011funuz konulara olan ilginiz artarak devam m\u0131 etti?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Y\u00fcksek lisansta \u00e7ok yo\u011fun bir \u015fekilde deneysel psikoloji tarihi okumaya ba\u015flad\u0131m, \u00e7ok keyif al\u0131yordum. Bilim tarihine ilgi duydu\u011fum i\u00e7in de derslerde \u00e7ok farkl\u0131 tart\u0131\u015fmalara girebiliyordum, bu da bana keyif veriyordu. Hacettepe\u2019ye gelince elektrofizyolojiyle tan\u0131\u015ft\u0131m, o anda asl\u0131nda davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 yakla\u015f\u0131ma ek olarak n\u00f6ral s\u00fcre\u00e7lerin incelenmesinin de alana pek \u00e7ok katk\u0131s\u0131n\u0131n olaca\u011f\u0131n\u0131 fark ettim. O nedenle de daha en ba\u015f\u0131ndan, belki de birinci d\u00f6nemin sonundan itibaren, bir tez yapacaksam EEG ile yapmak istedim. Hocam da buna s\u0131cak bakt\u0131 ve ben laboratuvara d\u00fczenli olarak gelmeye ba\u015flad\u0131m. O d\u00f6nemki yaz\u0131l\u0131mlar ve altyap\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde EEG ile \u00e7al\u0131\u015fmak, yaz\u0131l\u0131m, kay\u0131t k\u0131sm\u0131, olduk\u00e7a \u00e7etrefilliydi. Ama bunlar\u0131 \u00f6\u011frenmeden bir \u015fey yapmak da \u00e7ok olas\u0131 de\u011fildi. Ben \u00f6zellikle dikkat ve bellek \u00e7al\u0131\u015fmak istedim, kullanabilece\u011fim paradigmalar da daha \u00e7ok dikkat a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131yd\u0131. Dikkati d\u00f6rt farkl\u0131 \u015fekilde manip\u00fcle ederek test etti\u011fim bir y\u00fcksek lisans tezi yazd\u0131m. Benim i\u00e7in \u00e7ok keyifliydi ancak \u00e7ok uzun ve zor bir s\u00fcre\u00e7ti. Bir y\u0131l uzatt\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc EEG analiz k\u0131sm\u0131n\u0131 tam olarak \u00f6\u011frenmem gerekiyordu. O anlamda zahmetli ama \u00e7ok keyifliydi.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, y\u00fcksek lisans\u0131n\u0131zda yeni bir metot edinip, bir \u015fekilde bunu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z\u0131n ana unsuru haline getirmi\u015fsiniz. De\u011fi\u015fen ve d\u00f6n\u00fc\u015fen bilimsel metotlar\u0131 yak\u0131ndan takip etti\u011finizi ve bundan etkilendi\u011finizi s\u00f6yleyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Evet s\u00f6yleyebiliriz. Bir di\u011fer nokta da -belki \u015fimdi bili\u015fsel psikologlar bana k\u0131zacakt\u0131r ama- psikolojinin kendi i\u00e7inde bir kavram enflasyonu var. Biz asl\u0131nda ayn\u0131 olan s\u00fcre\u00e7leri farkl\u0131 kavramlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. A, B, C olarak ayr\u0131 ayr\u0131 isim verdi\u011fimiz kavramlar\u0131n belki de sadece bir tek A olabilece\u011fini g\u00f6rmezden geliyoruz. Yakla\u015f\u0131m farkl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z bizi yeni kavramlar \u00fcretmeye zorluyor, bu durum da i\u015fi daha karma\u015f\u0131k hale getirebiliyor. Ne yaz\u0131k ki psikolojinin farkl\u0131 alt dallar\u0131 aras\u0131nda da bu problem var. Bili\u015fsel psikolojide A olarak adland\u0131r\u0131lan kavram klinik psikolojide B\u2019ye, geli\u015fimsel psikolojide C\u2019ye kar\u015f\u0131l\u0131k gelebiliyor. Farkl\u0131 isimler verdi\u011fimiz bu kavramlar \u00e7o\u011fu zaman ayn\u0131 olguya referans ediyor. Davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 psikoloji bir noktada dar bo\u011faza girdi, daha \u00f6nceden \u00e7ok pop\u00fcler olan modellerin bir\u00e7o\u011fu \u015fu an yok. Psikiyatri bunu \u00e7ok daha \u00f6nce kavrad\u0131 ve i\u015fin n\u00f6ral ve biyolojik temellerini incelemeye ba\u015flad\u0131, dolay\u0131s\u0131yla da bir paradigma de\u011fi\u015fimi ge\u00e7irdi. Ne yaz\u0131k ki psikolojide bu kavray\u0131\u015f biraz daha ge\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fti. Yeni teknolojik geli\u015fmelerle beraber, \u00f6zellikle de beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemede MR\u2019\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, psikolojide kullan\u0131lan pek \u00e7ok modelin ortadan kalkmas\u0131na ya da revizyona girmesine sebep oldu. Psikolojide, davran\u0131\u015fsal ve biyolojik verileri birbirleriyle desteklemenin, entegre etmenin gere\u011fine inan\u0131yorum. Ancak o zaman, ilgilendi\u011fimiz kavram\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in elimize daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yakla\u015f\u0131m olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Di\u011fer t\u00fcrl\u00fc, a\u015firet kavgalar\u0131 gibi, n\u00f6robilimciler davran\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131, davran\u0131\u015f\u00e7\u0131lar n\u00f6robilimcileri g\u00f6rmezden gelip gereksiz zaman harcan\u0131r. Asl\u0131nda bu, y\u00f6ntemimizi ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131 da revize etmemiz anlam\u0131na da geliyor. Nihayetinde, davran\u0131\u015f\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, onu anlamland\u0131rmam\u0131z da gerekiyor. Bu iki bile\u015feni, davran\u0131\u015fsal ve biyolojik bile\u015fenleri yani, ili\u015fkilendiremedi\u011fimiz m\u00fcddet\u00e7e, maalesef pek \u00e7ok \u015fey havada kalabilir. Benimki na\u00e7izane b\u00f6yle bir \u00e7aba, h\u00e2l\u00e2 bunun pe\u015findeyim.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam daha sonra doktora s\u00fcreciniz ba\u015fl\u0131yor, yine benzer konularda \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ediyorsunuz. Doktoran\u0131n ard\u0131ndan doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in yurtd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yorsunuz. Bu s\u00fcre\u00e7ten biraz bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Doktorada asl\u0131nda yurt d\u0131\u015f\u0131na gitmek gibi bir plan\u0131m vard\u0131. Bu plan da ailevi nedenlerle ertelenmek durumunda kald\u0131. Bir t\u00fcrl\u00fc k\u0131smet olmad\u0131. Doktorada y\u00f6netici i\u015flevler ve dikkat \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken fark ettim ki beyne yay\u0131lm\u0131\u015f sistemler muhakkak var ama t\u00fcm bu sistemleri y\u00f6neten bir \u00fcst sistem de var ve ki\u015finin bu sisteme do\u011frudan eri\u015fimi s\u00f6z konusu olabilir. \u0130nsan\u0131n bir fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 var ve bu fark\u0131ndal\u0131k i\u00e7inde biz beyinde i\u015fleyen sistemlerin \u00fczerinde bir kontrole sahip olmal\u0131y\u0131z. Bu s\u00fcre\u00e7te yapt\u0131\u011f\u0131m okumalar beni bu \u00fcst kavram\u0131n varl\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131: \u201cmetacognition\u201d (\u00fcstbili\u015f) kavram\u0131. Bu kavram asl\u0131nda 75\u2019lerde James H. Flavell\u2019le psikolojiye girmi\u015f ama daha da eskiye bakacak olursan\u0131z, asl\u0131nda bir sisteme \u00fcstten bak\u0131\u015f\u0131 anlatan, alg\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131na kadar kavram\u0131n daha ge\u00e7mi\u015fle olan ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. Hatta tart\u0131\u015fma Aristoteles\u2019in metafizik kavram\u0131na kadar gidebilir. Ama ben bu konuyla ilgilenmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda, \u00fcstbili\u015f kavram\u0131 daha \u00e7ok e\u011fitim bilimleri alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6rd\u00fcm. Doktoram\u0131n ikinci senesinde, daha derslerim devam ederken, bir y\u0131l kadar bu konuda okuma yapt\u0131m. Hemen hemen b\u00fct\u00fcn \u00f6devlerimi farkl\u0131 derslerde bu konu \u00fczerine yazd\u0131m. Yani, X \u00f6\u011frenme konusu dersini al\u0131yorsam, \u00fcstbili\u015f konusunu o derse entegre ettim. Sonunda yapt\u0131\u011f\u0131m okumalarda, alt sistemlerin \u00fcst sistemlerle ili\u015fkisinin \u00e7ok net olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hen\u00fcz \u00e7ok iyi anla\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Tabii, s\u00fcre\u00e7 benim i\u00e7in biraz sanc\u0131l\u0131 oldu. Ben bu kavram\u0131 ilk ortaya att\u0131\u011f\u0131mda, yani \u201cBen bunu \u00e7al\u0131\u015fmak istiyorum.\u201d dedi\u011fimde, \u201cO ne ya? B\u0131rak bu i\u015fleri.\u201d gibi kar\u015f\u0131l\u0131klar ald\u0131m. Tabii biraz bozuldum yani, bu kadar \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131m sonu\u00e7ta. \u201cHay\u0131r.\u201d dedim, kabul etmedim bu cevab\u0131. \u201cBu \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilir bir konu.\u201d, ama ikna edemedim ba\u015flang\u0131\u00e7ta. En sonunda dan\u0131\u015fman\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yle bir \u015fartla ikna edebildim: \u201cB\u00fct\u00fcn risk sana ait, en sonunda bir \u015fey \u00e7\u0131kmazsa, ba\u015ftan yeni bir konu yazacaks\u0131n.\u201d dedi. Tam bana g\u00f6re! Kabul ettim hemen. Ali Tekcan, hocam\u0131z, o da o zaman bu konular\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131, onunla yaz\u0131\u015ft\u0131m, o bana paradigmalar\u0131 geli\u015ftirmem konusunda \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 oldu. Tez s\u00fcrecine girdim, \u00e7\u00fcnk\u00fc o d\u00f6nemde EEG ile \u00e7al\u0131\u015famad\u0131m, EEG sistemi bozulmu\u015ftu, bir 6 ay kadar bekledim EEG ile \u00e7al\u0131\u015fabilmek i\u00e7in, ama olmay\u0131nca bir an \u00f6nce ba\u015flamak i\u00e7in n\u00f6ropsikolojik testler ve g\u00f6revler kullanaca\u011f\u0131m bir \u00e7al\u0131\u015fma planlad\u0131m. Ak\u015famlar\u0131 Hacettepe\u2019nin Beytepe \u00f6\u011frenci yurtlar\u0131ndan \u00f6\u011frenci kat\u0131l\u0131mc\u0131lar bularak \u00fc\u00e7-\u00fc\u00e7 bu\u00e7uk saat s\u00fcren uygulamalar yap\u0131yordum. Uygulamalar\u0131 yapt\u0131m, verilerin giri\u015fini bitirdim, bir regression (regresyon) analiz yapt\u0131m, sonucun anlaml\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm ve bilgisayar\u0131 kapatt\u0131m. O zaman herkesin arad\u0131\u011f\u0131 \u015fey ne de olsa significant<\/em>, \u201cTamam.\u201d dedim \u201cOldu bu i\u015f.\u201d. Hi\u00e7bir \u015fey olmasa bile sadece bu sonu\u00e7la bile tez yaz\u0131l\u0131r. \u00d6yle de oldu, yazd\u0131m tezimi. Doktoray\u0131 bitirmeden, doktora tezimin makalesini bile yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131m mesela. Doktoradan sonra bir y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na bir yurt d\u0131\u015f\u0131na, Kanada\u2019ya gitme imk\u00e2n\u0131m oldu, bir y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na diye gittim ama 6 y\u0131l kald\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam, takdir etti\u011finiz bir hocadan \u201cBu konu ne? Bunu \u00e7al\u0131\u015famazs\u0131n.\u201d cevab\u0131n\u0131 almak size ne hissettirdi, bununla nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Yani \u015feyi anlayabiliyordum, T\u00fcrkiye\u2019de psikoloji biraz muhafazakard\u0131r, tabii ki herkes, bir dan\u0131\u015fman hoca da, kendi bildi\u011fi kulvarda y\u00fczmeyi daha \u00e7ok tercih eder. O anda hocam\u0131n tepkisinin as\u0131l nedeni, bence bu konunun hi\u00e7 \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131. Bunun riskini ta\u015f\u0131mamak ad\u0131na \u00e7ok sorumluluk almak istememesini anlayabiliyorum. Beni motive eden, hocam\u0131n beni \u00e7ok fazla dinlememesiydi, biraz beni dinleseydi, asl\u0131nda ben \u00e7ok g\u00fczel anlat\u0131yordum! Bilmiyorum belki de daha ba\u015fka \u015fekilde anlatmak gerekirdi. Daha sonra anlat\u0131nca, belki de \u201cne hali varsa \u00f6yle g\u00f6rs\u00fcn\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnerek kabul etti. Bir de, iki y\u0131l \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131m, bir s\u00fcr\u00fc yazm\u0131\u015f\u0131m \u00e7izmi\u015fim, onlar\u0131n \u00fczerinden ge\u00e7erek d\u00fczeltmeler yapm\u0131\u015f\u0131m, bu konuda kendimi geli\u015ftirmi\u015fim. Bir emek var, cuma ak\u015fam\u0131 ba\u015flay\u0131p pazartesi \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir tez \u00f6nerisi de\u011fil. Biliyordum ne kadar zor olaca\u011f\u0131n\u0131, nereden bir \u015feyler \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 da tahmin ediyordum, nereden \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131n\u0131 da. Ancak benden sonra bir\u00e7ok ki\u015finin metacognition \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmak istedi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm, demek ki oluyormu\u015f!<\/p>\n\n\n\n

C: Doktoran\u0131n sonunda Kanada\u2019ya gittiniz, \u00e7ok uzak bir \u00fclke, \u00fclkenizden tamamen ayr\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fcn\u00fcz. K\u00fclt\u00fcrel olarak, mevsimsel olarak her \u015fey \u00e7ok farkl\u0131. Nas\u0131l adapte oldunuz, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131n\u0131z? Alan\u0131n\u0131zda da de\u011fi\u015fiklik yaparak kayg\u0131 bozuklu\u011fu ve obsesyon \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Biraz bu konudan bahseder misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Asl\u0131nda ben bir y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na gitmi\u015ftim, projeler uzad\u0131, yeni projeler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve ben 6 y\u0131l kalmak durumunda kald\u0131m. Ben bir Mental Health Research (Zihin Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Ara\u015ft\u0131rma) enstit\u00fcs\u00fcnde post-doc (doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131l\u0131k) yapt\u0131m. Doktora tezi i\u00e7in de benim \u00e7al\u0131\u015fma projem asl\u0131nda obsesif kompulsif bozuklukta \u00fcstbili\u015f \u00fczerineydi. Ancak EEG kullanarak hastalarla \u00e7al\u0131\u015fmak psikiyatri b\u00f6l\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan \u00e7ok s\u0131cak kar\u015f\u0131lanmad\u0131. Bu nedenle tamamen de\u011fi\u015ftirerek sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00f6rneklerle \u00e7al\u0131\u015fmak durumunda kald\u0131m tezimde. Ama bu fikrimden vazge\u00e7medim, \u00e7\u00fcnk\u00fc metacognition\u2019da bir problem olursa kar\u015f\u0131m\u0131za ne \u00e7\u0131kar sorusunu sordu\u011fumda, b\u00fct\u00fcn ara\u015ft\u0131rmalar bana obsesif-kompulsif bozukluklar\u0131 i\u015faret etti. Kanada benim i\u00e7in iyi bir f\u0131rsatt\u0131. Hem bir psikiyatri enstit\u00fcs\u00fcndeydim hem de bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m destekleniyordu. Dolay\u0131s\u0131yla benim i\u00e7in birka\u00e7 farkl\u0131 avantaj\u0131 vard\u0131 bu kurumda \u00e7al\u0131\u015facak olmam\u0131n. Ancak orada, adaptasyon konusunda, herkesin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131 ben de ya\u015fad\u0131m. Ben T\u00fcrkiye\u2019den ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131mda evliydim, e\u015fim doktora yap\u0131yordu, evimiz vard\u0131, arabam\u0131z vard\u0131, doktoray\u0131 bitirdi\u011fim i\u00e7in i\u015f teklifi de alm\u0131\u015ft\u0131m asl\u0131nda, i\u015fim de haz\u0131rd\u0131. Hatta bir arkada\u015f\u0131m bana \u201cSen yine ka\u015f\u0131n\u0131yorsun, ne i\u015fin var orada?\u201d demi\u015fti. Bir denemek istedim. Bir de o d\u00f6nemde de akademik hayat\u0131n dinamikleri beni \u00e7ok fazla hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratm\u0131\u015ft\u0131. Bir an\u0131m\u0131 anlatay\u0131m, doktoram\u0131 yaparken Hacettepe\u2019de, odam bodrum kat\u0131ndayd\u0131, cep telefonu \u00e7ekmiyordu ama benim de deney i\u00e7in kat\u0131l\u0131mc\u0131larla irtibat kurmam gerekiyordu. O zamanlar Whatsapp yok tabii. Telefona yeti\u015fmek i\u00e7in s\u00fcrekli \u00fcst kata 100\u2013200 metre ko\u015fmam gerekiyordu. O zaman da asistanlara sabit telefon verilmiyordu. Hocalar da odalar\u0131ndaki telefondan \u015fehir i\u00e7i ya da \u015fehirleraras\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fme yapt\u0131klar\u0131nda kullan\u0131m \u00fccreti maa\u015flar\u0131ndan kesiliyordu. Paras\u0131yla de\u011fil mi? S\u0131rf doktora tezimde kat\u0131l\u0131mc\u0131lara ula\u015fabilmek i\u00e7in bir telefon hatt\u0131 istedim \u00fcniversiteden.. Verilmedi bana telefon, asistanlar\u0131n telefon alma hakk\u0131 yokmu\u015f. O zaman \u00e7ok oturdu i\u00e7ime. Ama bir \u015fekilde ko\u015fa ko\u015fa yeti\u015ftim hep telefona tez s\u00fcresince. Neyse, Kanada\u2019ya gitti\u011fim ilk g\u00fcn oryantasyon vard\u0131, ertesi g\u00fcn gitti\u011fimde b\u00f6l\u00fcm sekreteri beni ofisime getirdi. Dijital bir kart verdi, \u00fczerinde foto\u011fraf\u0131m ve ismim var, ofisime girdim, d\u00fczg\u00fcn bir masam var. Hacettepe\u2019den al\u0131\u015fk\u0131n\u0131z tabii, masalar, mobilyalar eskidir hep, g\u00f6\u00e7\u00fckt\u00fcr, kitapl\u0131klar\u0131m\u0131z b\u00f6yle bakkal raf\u0131 gibi al\u00fcminyumdand\u0131r. Burada her \u015fey \u00e7ok temiz ve yeniydi. Bana bir bilgisayar verdiler, Hacettepe\u2019de bize bilgisayar verilmezdi \u00f6rne\u011fin, kendi bilgisayarlar\u0131m\u0131z\u0131 kullan\u0131rd\u0131k. En sonunda, bu telefonunuz, bu da kodunuz dedi sekreter masay\u0131 i\u015faret ederek. Bu ne kodudur dedim, uluslararas\u0131 arama yapmak isterseniz, bu kodu kullanacaks\u0131n\u0131z, \u00fccretsiz, dedi. O an \u00e7ok i\u00e7erledi\u011fimi hat\u0131rlar\u0131m. \u00c7ok basit bir ihtiyaca, T\u00fcrkiye\u2019de ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131m, \u00e7ok gereksiz bir uygulama nedeniyle, bunu elde edememi\u015ftim. Ama buraya geldim ve \u00e7ok basit bir \u015fey bir telefon alt taraf\u0131, ama onun bana verilmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6rmek, beni hakikaten \u00fczd\u00fc, \u00e7\u00fcnk\u00fc bize kolay verilmezdi hi\u00e7bir \u015fey. Bu fikrim hala ge\u00e7erli, \u00fclkedeki kaynaklar\u0131n insanlar\u0131n kolay kullan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131lmamas\u0131, bunlara eri\u015fimin kolay hale getirilememesinin bir sorun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

O s\u00fcre\u00e7te yurt d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fanan zorluklar\u0131n hepsini ben de ya\u015fad\u0131m. Dil zorlu\u011funu da k\u00fclt\u00fcr \u015fokunu da ya\u015fad\u0131m. Ama orada iyi bir \u00e7evre olu\u015fturdum, yak\u0131n ya\u015f grubundan T\u00fcrkiye\u2019den insanlarla tan\u0131\u015ft\u0131m. Sonra i\u015f yerinden \u00e7ok iyi arkada\u015fl\u0131klar\u0131m oldu. \u00c7ok da yo\u011fun bir s\u00fcrecim vard\u0131, \u00e7ok fazla ders de ald\u0131m doktora d\u00fczeyinde, tamamen g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak tabi. Orada \u00e7ok iyi ki\u015filerden bu dersleri alma \u015fans\u0131m oldu. Benim i\u00e7in bulunmaz bir f\u0131rsatt\u0131. Bazen bir derse gelirdik, seminer gibi, 13.30\u201316.30 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor s\u00fcresi, ancak saat ak\u015fam 19 olmu\u015f ama h\u00e2l\u00e2 salon dolu, konu\u015fmac\u0131 anlat\u0131yor herkes dinliyor. Bundan daha iyi f\u0131rsat m\u0131 olur? Mesela Brenda Miller geliyordu, n\u00f6ropsikolojinin ya\u015fayan efsanesi, bize deneyimlerini de anlat\u0131yordu. Endel Tulving\u2019in seminerlerini alma \u015fans\u0131m oldu. Psikiyatri enstit\u00fcs\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde oldu\u011fum i\u00e7in b\u00fct\u00fcn psikiyatri toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131ld\u0131m, hi\u00e7 aksatmad\u0131m. N\u00f6ropsikolojinin sadece n\u00f6rolojik bozukluklarda kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, psikiyatride nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Daha o y\u0131llarda bile b\u00fct\u00fcn hastalara klinik de\u011ferlendirmelere ek olarak n\u00f6ropsikolojik de\u011ferlendirmelerin de yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Psikologlarla ileti\u015fim kurdum, bu de\u011ferlendirmelerin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendim. Bunlar\u0131 uygulayabilmek i\u00e7in zorunlu yasal e\u011fitimler ald\u0131m ve s\u0131navlar\u0131na girdim. Enstit\u00fcde yeme bozukluklar\u0131, kayg\u0131 bozukluklar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar vard\u0131, haftal\u0131k toplant\u0131larda \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frendim. Ben de onlara, deneysel y\u00f6ntem, bili\u015fsel psikoloji ve istatistik alan\u0131nda katk\u0131 verdim. Harika bir s\u00fcre\u00e7ti benim i\u00e7in. Son iki y\u0131l\u0131mda da ders verme teklifi gelmi\u015fti. Bir d\u00f6nem ders vermeyi kabul ettim. Sonra ho\u015fuma gitti, birka\u00e7 d\u00f6nem daha verdim. Herkes bana ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 sordu\u011funda 6 y\u0131l post-doc yapt\u0131m dedim. Herkese \u00f6neriyorum, 6 y\u0131l olmasa bile, bence 1\u20132 y\u0131l \u00f6nemli bir tecr\u00fcbe olabilir.<\/p>\n\n\n\n

C: Peki neden d\u00f6nd\u00fcn\u00fcz hocam?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Ge\u00e7en g\u00fcn doktora \u00f6\u011frencimin tez savunmas\u0131n\u0131 yapt\u0131k, ertesi g\u00fcn yemek yerken o da sordu \u201cNeden d\u00f6nd\u00fcn\u00fcz?\u201d diye. D\u00f6nmek \u00fczere gitmi\u015ftim zaten, az \u00e7ok bir \u015feyler bilirsem buradaki insanlara faydam olur diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Tek motivasyonum buydu a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131.<\/p>\n\n\n\n

C: \u0130dealist bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla d\u00f6nd\u00fcn\u00fcz diyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Bilmiyorum ad\u0131na ne derseniz. \u00c7ok yak\u0131n arkada\u015flar\u0131ma kal\u0131rsa enayilik. \u00d6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyle geldim. \u00d6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyle burada bir d\u00fczen kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Temel motivasyonum buydu. \u015eu anda mesela benim laboratuvar\u0131mda \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011frencilerimin laboratuvara s\u0131n\u0131rs\u0131z girip \u00e7\u0131kma hakk\u0131 var. Ben Kanada\u2019ya gitti\u011fimde bana verdikleri kimlik kart\u0131, b\u00fct\u00fcn laboratuvarlara giri\u015f i\u00e7in tan\u0131ml\u0131yd\u0131, b\u00f6yle bir hak verilmi\u015fti. Yeter ki katk\u0131 verin, \u00e7al\u0131\u015fmak isteyin, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. T\u00fcrkiye\u2019de biraz zordur bu. Kimse kimseye bu anlamda pek bir \u015fey vermez, kap\u0131lar kilitlidir. T\u00fcrkiye\u2019de i\u00e7indeki aletlerin kullan\u0131lmadan \u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc laboratuvarlar g\u00f6rd\u00fcm \u00e7\u00fcnk\u00fc. Ama yine de insanlar\u0131n kullan\u0131m\u0131na verilmez. Dokunabilmek i\u00e7in bile izne tabi olman\u0131z gerekir. Bunlar\u0131n biraz\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilirim gibi iddial\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyle d\u00f6nmeye karar verdim.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam g\u00f6r\u00fcyorum ki T\u00fcrkiye\u2019de de pek \u00e7ok g\u00fczel \u00e7al\u0131\u015fma yapm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, her y\u0131l yeni bir projenin i\u00e7inde bulunmu\u015fsunuz. T\u00dcB\u0130TAK\u2019la ve Bah\u00e7e\u015fehir \u00dcniversitesi\u2019yle y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz projeler, kurdu\u011funuz laboratuvar, oradaki \u00f6\u011frencileriniz\u2026 \u00d6zellikle laboratuvar \u00f6\u011frenciler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat, sizinle birlikte yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmak, sizin mentorlu\u011funuz, laboratuvar imkanlar\u0131na sahip olmak\u2026 Amac\u0131n\u0131z\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebildi\u011finizi s\u00f6yleyebilir misiniz? Kendinizi ba\u015far\u0131l\u0131 bir akademisyen olarak tarif eder misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: \u00d6yle bir tan\u0131mlamam hi\u00e7bir zaman olmad\u0131 tabii. Ama bir \u015feyleri de\u011fi\u015ftirdi\u011fimin de fark\u0131nday\u0131m. \u00c7ok zor, bir laboratuvar\u0131 d\u00fczenlemek, kurmak\u2026 \u0130ki y\u0131l boyunca yaln\u0131zca kurmakla u\u011fra\u015ft\u0131m, teknisyenim yoktu o zaman, lisans \u00f6\u011frencim vard\u0131 bir iki tane. Bir g\u00fcn gittim bakt\u0131m, la\u011f\u0131m sular\u0131 basm\u0131\u015f, idari i\u015fler gelene kadar pa\u00e7alar\u0131 s\u0131vad\u0131m, s\u00fcngerlerle falan temizledim. \u0130nternet ba\u011flant\u0131s\u0131 gecikmi\u015fti, bilgisayarlar\u0131 s\u0131rt\u0131ma al\u0131p \u00fcst kata \u00e7\u0131kart\u0131p kendim yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. \u00d6v\u00fcnmek i\u00e7in s\u00f6ylemiyorum, ama bunlar zor i\u015fler. Kurduktan sonra i\u015fler hale getirmek, s\u00fcrd\u00fcrmek, s\u00fcreklilik sa\u011flamak var. S\u00fcrd\u00fcrebilmek asl\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli. Benim 12. y\u0131l\u0131m Bah\u00e7e\u015fehir\u2019de ve benimki kadar uzun soluklu bir ba\u015fka ara\u015ft\u0131rma laboratuvar\u0131 yok \u00f6rne\u011fin. T\u00fcrkiye ko\u015fullar\u0131 i\u00e7in farkl\u0131 bir \u015fey yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131n fark\u0131nday\u0131m, ama benim i\u00e7in \u00e7ok yorucuydu. \u015eu anda bu y\u0131l, 16\u201317 \u00f6\u011frenci var laboratuvarda \u00e7al\u0131\u015fan. Mesela d\u00fcn onlarla haftal\u0131k bulu\u015fmam\u0131z vard\u0131. Laboratuvarda projeler yapmak, y\u00fcr\u00fctmek, veri toplamak, \u00f6\u011frencilere dan\u0131\u015fmanl\u0131k vermek, onlarla ekip \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in ili\u015fki kurmak, gerekti\u011finde sorunlar\u0131yla u\u011fra\u015fmak, idari problemleri \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fmak.. Bir\u00e7ok farkl\u0131 unsuru var yani. Ba\u015fka birine anlatsan\u0131z, \u201cSenin i\u015fin g\u00fcc\u00fcn yok mu, kap\u0131lar\u0131 kapat, kahveni i\u00e7, y\u0131lda bir iki tane de tez \u00f6\u011frencisi bul makale i\u00e7in, mutlaka bir \u015feyler yap\u0131l\u0131r.\u201d der. Ki \u00e7ok\u00e7a da denmi\u015ftir bana! Evet, ben farkl\u0131 bir \u015fey yap\u0131yorum ama \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u015fey yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemiyorum. Bence bunlar zaten yap\u0131lmas\u0131 gerekenler, olmas\u0131 gerekenler. Ben \u00f6\u011frencilerime de bunu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Zorluklar\u0131 yok mu? Var tabii, ama zorluklar\u0131 a\u015fmak i\u00e7in de stratejik planlar geli\u015ftirmelisiniz, insan g\u00fcc\u00fcn\u00fc do\u011fru se\u00e7mek \u00e7ok \u00f6nemli. Bu, \u00f6\u011frenciler i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck f\u0131rsat ama \u00fcz\u00fclerek g\u00f6r\u00fcyorum ki herkes bu f\u0131rsat\u0131n fark\u0131nda de\u011fil. Bu konuda kavga ediyorum, \u00f6\u011frenciyle \u00e7ok didi\u015fiyorum bunu g\u00f6stermek i\u00e7in, bu imkanlar\u0131n \u00e7ok s\u0131k kar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in. \u00d6n g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimde \u015funu s\u00f6yl\u00fcyorum hep, \u201cBuradaki her t\u00fcrl\u00fc imkana ula\u015fabilirsin, ancak \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak, buradaki s\u00fcrece zarar vermemek, korumak kayd\u0131yla. Ama bunu kullanmayacaksan, kusura bakma bunu senden al\u0131r\u0131z.\u201d \u00c7\u00fcnk\u00fc buran\u0131n bir kapasitesi var, bunu \u00e7ok isteyen ba\u015fka insanlar da var, onlara yer a\u00e7mak zorunday\u0131m. Benim g\u00f6revim, bu alanda \u00e7al\u0131\u015fmak isteyen ki\u015filere hakkaniyetli bir \u015fekilde davranmak, hak edene orada bir masa verebilmek, ona bu f\u0131rsat\u0131 sunabilmek. Ama \u015fansl\u0131y\u0131m, bir\u00e7ok iyi \u00f6\u011frenciyle bu anlamda yollar\u0131m\u0131z kesi\u015fti, \u00e7ok keyifli i\u015fler yapt\u0131k ve yapmaya devam edece\u011fiz. Zor mu? \u00c7ok zor, her a\u015famas\u0131yla \u00e7ok zor, ama benim tarz\u0131m bu. Her bir proje b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131yla sonu\u00e7lanmad\u0131 ama \u00e7ok g\u00fczel i\u015fler yapt\u0131k. \u00c7ok iyi \u00f6\u011frenciler yeti\u015fti, \u00e7ok iyi yerlere gittiler. Sadece bunu g\u00f6rmek bile, niye geri d\u00f6nd\u00fcn\u00fcz sorusunun cevab\u0131n\u0131 vermeye yetiyor.<\/p>\n\n\n\n

C: Peki hocam, T\u00fcrkiye\u2019deki psikoloji camias\u0131n\u0131 ve bili\u015fsel bilimleri nas\u0131l de\u011ferlendirirsiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Ge\u00e7mi\u015fe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00e7ok yol kat etti\u011fimizi g\u00f6r\u00fcyorum. Deneysel-Bili\u015fsel psikoloji sempozyumlar\u0131m\u0131z var, \u00e7ok keyifli ge\u00e7iyor, \u00f6nce bir g\u00fcnle ba\u015flad\u0131k, \u015fimdi iki g\u00fcn yetmiyor. \u00c7ok iyi \u00f6\u011frenciler geliyor, doktora, y\u00fcksek lisans \u00f6\u011frencileri. Meslekta\u015flar\u0131m \u00e7ok iyi i\u015fler yap\u0131yor, asl\u0131nda bir avu\u00e7 insan ama giderek b\u00fcy\u00fcyen bir grup, bir\u00e7ok insan bir\u00e7ok yerde di\u015fiyle t\u0131rna\u011f\u0131 ile ger\u00e7ekten \u00f6nemli i\u015flere imza at\u0131yor. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck \u00e7aba i\u00e7indeler, o \u00e7aban\u0131n kendisi bence \u00e7ok de\u011ferli, \u00fclke iklimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda psikolojiyi \u00e7ok tehlikeli bir noktada, bir dar bo\u011fazda g\u00f6r\u00fcyorum. Psikolojinin sadece uygulamal\u0131 klinik psikolojiye indirgeniyor olmas\u0131 bence b\u00fcy\u00fck bir tehlike. Bu tehlikeli anlay\u0131\u015f maalesef lisans d\u00fczeyindeki \u00f6\u011frencilere de sirayet etmeye ba\u015flam\u0131\u015f durumda. Baz\u0131 \u00f6\u011frenciler ve baz\u0131 kurumlar i\u00e7in klinik psikolojinin tek alan olarak g\u00f6r\u00fclmesi, ba\u015fka ihtimallerin olmad\u0131\u011f\u0131na dair bir alg\u0131ya sebep oluyor. Bu \u00e7ok tehlikeli bir durum. \u0130kincisi, psikolojinin bilimsel ve \u00f6zellikle de deneysel taraf\u0131n\u0131n giderek ihmal edildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyorum. Psikolojinin deneysel taraf\u0131n\u0131 ihmal etti\u011finiz zaman, \u00fcretilen bilginin kalitesi konusunda endi\u015fe duymaya ba\u015fl\u0131yorum. Di\u011fer bir nokta da, psikoloji tarihi \u00e7ok az b\u00f6l\u00fcmde okutuluyor. Bu \u00e7ok \u00f6nemli. Lisansla ilgili temel s\u0131k\u0131nt\u0131lardan biri de kontenjanlar, ben 30 ki\u015filik s\u0131n\u0131fta okumu\u015ftum, Bah\u00e7e\u015fehir\u2019e geldi\u011fimde de s\u0131n\u0131flar 30\u201335 ki\u015fiydi. \u015eu an 100\u2013120, yan dal \u00f6\u011frencileri, yurtd\u0131\u015f\u0131ndan gelen \u00f6\u011frenciler derken s\u0131n\u0131flar 160 ki\u015fi oluyor. \u00d6\u011frenciyi g\u00f6remeden, tan\u0131yamadan, de\u011ferlendiremeden, ona temas edemeden, onu anlay\u0131p ona destek olamadan d\u00f6nem bitiyor neredeyse. Bu da mentorluk ili\u015fkisini, uygulamal\u0131 dersleri \u00e7ok azaltan bir durum. Genel olarak da kaliteyi d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor. Ne yaz\u0131k ki bu durum lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitime de sirayet etmi\u015f durumda. Bu durumun ya\u015fanmas\u0131nda \u00e7\u0131kart\u0131lan yasan\u0131n da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck etkisi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kapsay\u0131c\u0131 bir yasa olamad\u0131. Sadece belli alanlar\u0131n (klinik psikoloji gibi) avantaj\u0131na oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir yasayd\u0131 ama \u015fu anda ne kadar dezavantajl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok fazla \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmedi, \u00e7ok fazla tart\u0131\u015f\u0131lmad\u0131, insanlar elini ta\u015f\u0131n alt\u0131na koymad\u0131. Psikoloji, psikoloji d\u0131\u015f\u0131ndan insanlarla doldu, bu yanl\u0131\u015f uygulaman\u0131n yanl\u0131\u015f sonucu olarak, ki bu da bir tehlike.<\/p>\n\n\n\n

Lisans mezunlar\u0131n\u0131n yetkinli\u011fi de bence \u00e7ok \u00f6nemli bir konu. Benim lisans d\u00f6neminden mezun olan arkada\u015flar\u0131m\u0131n \u00e7o\u011fu, y\u00fcksek lisans yapmadan psikolog olarak \u00e7al\u0131\u015fabildiler. Y\u00fcksek lisans mezunu psikologlar\u0131n yapabileceklerinin de \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, ama y\u00fcksek lisans yapmadan kimsenin bir \u015fey yapamayaca\u011f\u0131na dair bir kan\u0131 olu\u015fmu\u015f durumda, bu da ayr\u0131 bir enflasyon yarat\u0131yor ve lisans e\u011fitiminin \u00f6nemini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor. Kalite konusunda \u00e7ok ciddi problemlerimiz var, bunun \u00fczerine gitmiyoruz, bunun \u00fczerine konu\u015fmuyoruz, yeterli direnci g\u00f6stermiyoruz ve sorun giderek b\u00fcy\u00fcyor. Bu anlamda, \u00e7ok ciddi bir zihinsel ve yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n\n\n\n

C: Metehan hocam bize ne \u00f6nerirsiniz? Neler yapal\u0131m? Nerelere y\u00f6nelelim?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Ne yapal\u0131m? Sizin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00e7ok de\u011ferli i\u015fler var, bunlar\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Arkada\u015flar sizden bir fikir als\u0131n bence, siz neden bu i\u015flerle u\u011fra\u015f\u0131yorsunuz? Neden bu i\u015fleri yap\u0131yorsunuz? Bunlar\u0131 yap\u0131yor olmay\u0131 istemenin alt\u0131nda bir rahats\u0131zl\u0131k duygusu var. Rahats\u0131zl\u0131k duygusu harekete ge\u00e7irir. Evet, bir \u015feyleri ba\u015farmak zor olacak, hele bizim \u00fclkemizde bir \u015feyleri kolay yapmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama bir grup insan var, kendilerince bir \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan, bence o insanlara baks\u0131nlar, neler yap\u0131yorlar, nas\u0131l yap\u0131yorlar, bunlara nas\u0131l katk\u0131 sunabilirler.<\/p>\n\n\n\n

Y\u00fcksek lisans \u00f6\u011frencilerime hep s\u00f6yl\u00fcyorum, derse gelmeniz g\u00fczel, derse devam etmeniz g\u00fczel, tez yazacaks\u0131n\u0131z, bu da g\u00fczel, dersleri ge\u00e7meniz gerekecek, tamam bunlar zaten yapman\u0131z gereken \u015feyler. \u015eimdi bana s\u00f6yleyin, \u201cSiz bunun \u00fcst\u00fcne ne yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?\u201d. Buradan \u00f6ylece mezun olmak yetmez, mezun olmak zaten buraya geldi\u011finiz i\u00e7in yapman\u0131z gereken \u015fey, peki siz bunun \u00fczerine ne koyacaks\u0131n\u0131z? Arkada\u015flar\u0131m bence sizlere baks\u0131nlar, sizler neden yap\u0131yorsunuz bu i\u015fleri, t\u00fcm bu insanlar\u0131 davet etmenizin, seminerler d\u00fczenlemenizin, bu etkinlikleri yapman\u0131z\u0131n bir anlam\u0131 olmas\u0131 gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu gidi\u015fattan rahats\u0131z\u0131z, ancak rahats\u0131z olmak da yetmiyor. Bunlar\u0131 d\u00fczeltmek i\u00e7in katk\u0131da bulunmak gerek. Bir\u00e7ok \u015fey \u00e7ok zor olacak ama \u00e7ok iyi yerlere gelen \u00f6\u011frencilerimiz var, arkada\u015flar\u0131m\u0131z var, onlar bir \u015feyleri biraz daha farkl\u0131 yapt\u0131klar\u0131 ve ger\u00e7ekten emek verdikleri i\u00e7in oralardalar, \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir \u015fey \u00e7ok kolay de\u011fil, kimseye haz\u0131r olarak sunulmuyor. Evet kabul ediyorum, zor bir co\u011frafya, \u00fclkede ya\u015famak zor, her g\u00fcn yeni ve \u00e7o\u011fu zaman da olumsuz bir \u015feyle uyan\u0131yoruz. Bir rivayet vard\u0131r: Pavlov deney yaparken, asistan\u0131 gelip demi\u015f ki, \u201cProfes\u00f6r \u00e7\u0131km\u0131yor muyuz d\u0131\u015far\u0131?\u201d. Pavlov, \u201cNeden, ne oluyor?\u201d demi\u015f. \u201cG\u00f6rm\u00fcyor musunuz, devrim oluyor.\u201d D\u0131\u015far\u0131da demi\u015fler. Pavlov da, \u201cOnlar devrim yaps\u0131n, biz bilim yapal\u0131m.\u201d demi\u015f. Bunu da demek istemiyorum, elbette devrim varsa devrime kat\u0131lmakta fayda var. \u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gezegenin sorunlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelemeyiz. \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131 sunmak \u00e7ok \u00f6nemli. Ama bu ikisini dengede tutmak \u00e7ok \u00f6nemli. Yani sadece s\u00f6ylenerek, \u015fikayet ederek \u00e7\u00f6zemeyiz demek istiyorum. Akademik s\u00fcre\u00e7te yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her \u015fey bizim kendi par\u00e7am\u0131z, eserimiz, onu iyi yapabilmemiz i\u00e7in kendimizi zenginle\u015ftirmemiz \u00e7ok \u00f6nemli. Tabi ki\u015fisel geli\u015fimin de bunda \u00e7ok katk\u0131s\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. S\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa imkanlar var, bunlar\u0131 iyi kullanmak \u00e7ok \u00f6nemli, biraz sab\u0131rla, yava\u015f yava\u015f yapmak gerek. Bazen \u00f6\u011frencilerim bir yerlere ba\u015fvuruyorlar, ya da bir makalemizi g\u00f6nderiyoruz bir dergiye, olumsuz bir cevap al\u0131yorlar, tokat gibi. Moralleri bozuluyor. Bunlar\u0131n iyi \u015feyler oldu\u011funu, geri d\u00f6n\u00fc\u015f alman\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu, bizim bundan \u00f6\u011frenmemiz gerekenler oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorum kendilerine. Bu geri d\u00f6n\u00fctler \u00fczerinden kendimizi geli\u015ftirme f\u0131rsat\u0131m\u0131z var. Geri bildirim almaya yatk\u0131n olmak, alandan \u00e7al\u0131\u015fanlarla temas kurmak \u00e7ok, s\u00fcrekli ara\u015ft\u0131rman\u0131n i\u00e7inde olmak, geni\u015f okumalar yapmak \u00e7ok \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n insan\u0131 zenginle\u015ftiren, yenili\u011fe iten bir taraf\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n

Akademik dil olarak \u0130ngilizce bilmek \u00f6nemli. Alanda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken de, yenilikleri takip edebilmek i\u00e7in de bu dili \u00f6\u011frenmek \u00e7ok \u00f6nemli. Geli\u015fim yava\u015f bir s\u00fcre\u00e7. Bunun baz\u0131 y\u00f6nleri bazen zor olacakt\u0131r. Ben kendi tecr\u00fcbeme dayanarak \u015funu s\u00f6yleyebiliyorum ki, olur, yani isterseniz olur. Benim s\u00f6ylediklerim, sizin \u015fu ana kadar yapt\u0131klar\u0131n\u0131z asl\u0131nda, dolay\u0131s\u0131yla benim s\u00f6ylediklerim belki havada kal\u0131r ama somut yap\u0131lanlara, onun s\u00fcrecine, \u00f6rne\u011fin sizin yapt\u0131klar\u0131n\u0131z burada d\u00f6n\u00fcp buna bakabilirler.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M: Davetiniz i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim, g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere diyelim.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f6portaj\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren ve metni yay\u0131na haz\u0131rlayan ekip arkada\u015f\u0131m\u0131z Zeynep Kabadere\u2019ye te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/em><\/p>","protected":false},"featured_media":1769,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[748,140,141,97,94,93,691,64,323,483,484,461,452,750,922,580,808,100,778,779,749],"kategori":[303],"class_list":["post-1768","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-academia","event_publishing_tags-academy","event_publishing_tags-akademi","event_publishing_tags-bilim","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-course","event_publishing_tags-ders","event_publishing_tags-education","event_publishing_tags-egitim","event_publishing_tags-hayat","event_publishing_tags-interview","event_publishing_tags-life","event_publishing_tags-roportaj","event_publishing_tags-science","event_publishing_tags-universite","event_publishing_tags-university","event_publishing_tags-yasam","kategori-roportaj"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1768","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1768\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1768"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}