{"id":1764,"date":"2021-09-20T15:00:08","date_gmt":"2021-09-20T15:00:08","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1764"},"modified":"2025-09-07T19:57:33","modified_gmt":"2025-09-07T19:57:33","slug":"didem-gokcay-ile-roportaj-cogist","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/didem-gokcay-ile-roportaj-cogist\/","title":{"rendered":"Didem G\u00f6k\u00e7ay ile R\u00f6portaj \u2014 CogIST"},"content":{"rendered":"

T\u00fcrkiye\u2019de bili\u015fsel bilimle ilgilenen gerek amat\u00f6r, gerek \u00f6\u011frenci, gerekse uzmanlar\u0131 kapsayan bir sosyal a\u011f olu\u015fturma hedefi do\u011frultusunda, farkl\u0131 alan ve kurumlardan hocalarla kendi \u00e7al\u0131\u015fma sahalar\u0131 ve profesyonel hayatlar\u0131na ili\u015fkin r\u00f6portajlar ger\u00e7ekle\u015ftiriyor ve yine ayn\u0131 ba\u015fl\u0131kta yay\u0131nl\u0131yoruz. Akademide, sanatta ve fikir camias\u0131n\u0131n belki de her kolunda, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz ki <\/em>fikirler ya\u015famla dolay\u0131ml\u0131d\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dr. Didem G\u00f6k\u00e7ay McCombs Business School, University of Texas, Austin\u2019de Yapay Zeka ve Makine \u00d6\u011frenmesi Program\u0131nda ara\u015ft\u0131rmac\u0131. Bili\u015fsel n\u00f6robilim, afektif n\u00f6robilim, biyofizyolojik veri analizi bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131ndan baz\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

C: CogIST<\/p>\n\n\n\n

D: Didem G\u00f6k\u00e7ay<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam \u00f6ncelikle \u00fcniversite \u00f6ncesi e\u011fitim hayat\u0131n\u0131zdan, \u00f6ngen\u00e7li\u011finizden bahseder misiniz, sizi tan\u0131mak ad\u0131na?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Ben do\u011fma b\u00fcy\u00fcme Ankara\u2019l\u0131y\u0131m, \u00fcniversiteyi de Ankara\u2019da okudum. Anne taraf\u0131m da Ankara\u2019l\u0131yd\u0131. Bu nedenle Ankara, beni \u015fekillendiren bir \u015fehir oldu. Ankara\u2019n\u0131n \u00f6zelli\u011fi bir memur \u015fehri olmas\u0131d\u0131r. Ankara\u2019n\u0131n s\u0131k\u0131c\u0131 bir \u015fehir oldu\u011funu da s\u00f6yleyebilirim. Ama benim g\u00f6zlemim o s\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir \u00fcretkenli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc \u015feklinde. K\u0131sac\u0131k bir anekdot anlataca\u011f\u0131m. \u0130stanbul\u2019da bizim bir yazl\u0131\u011f\u0131m\u0131z vard\u0131. Oradaki arkada\u015f\u0131m Mehmet benle dalga ge\u00e7mek ama\u00e7l\u0131 Ta\u015fkentli (ba\u015fkent yerine ta\u015fra kenti) derdi. Bir g\u00fcn denize bakarken bana: \u201cBak Didem, sen bunu bilmezsin. Bu su \u00e7\u00f6l\u00fc gibi bir \u015fey, sen sadece \u00e7\u00f6l nedir onu bilirsin\u201d demi\u015fti. Ben oradan bir metafor \u00fcrettim. Ankara i\u00e7in u\u00e7suz bucaks\u0131z bir \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7\u00f6l\u00fc<\/em>\u201d diyebiliriz. Ankara\u2019da olup da bozk\u0131rlara bak\u0131p bir \u015feyler d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen birisi yoktur diyebilirim. O bozk\u0131rlarda d\u00fc\u015f\u00fcnceler b\u00fcy\u00fcr. Ankara\u2019y\u0131 g\u00fczel tasvir etmemin bir yolu budur. Ama \u00e7irkin tasvir etmenin de yollar\u0131 var. Gidecek yer yok, sadece mahallelerde oynard\u0131n\u0131z. Enteresan bir olay da biz kentle\u015fmi\u015f bir il\u00e7ede oturuyorduk fakat yine de mahallemizden inek ge\u00e7ti\u011fi olurdu. Bu y\u00fczden k\u0131rsala dokunan bir taraf\u0131 vard\u0131 Ankara\u2019n\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

O zamanlar bana \u015fekil veren ama o s\u0131ralar \u00f6nemini anlamad\u0131\u011f\u0131m \u015fey, vefat eden dedemin k\u00fct\u00fcphanesiydi. K\u00fct\u00fcphane dedi\u011fim yer adeta sand\u0131k odas\u0131 gibi bir yerdi. Ben tabii s\u0131k\u0131nt\u0131dan buraya u\u011fruyordum. S\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izece\u011fim. Bir \u00e7ocu\u011fun s\u0131k\u0131lmas\u0131 iyi bir \u015feydir \u00e7\u00fcnk\u00fc yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011fa zemin haz\u0131rlar. Siz \u00e7ocu\u011fun ya\u015fam\u0131n\u0131 doldurursan\u0131z yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011fa veya d\u00fc\u015f\u00fcnceye f\u0131rsat vermemi\u015f olursunuz. Bizim \u00e7ok zaman\u0131m\u0131z olurdu. Dedemlere gitti\u011fimde oynayacak arkada\u015f\u0131m olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in k\u00fct\u00fcphaneye tak\u0131l\u0131rd\u0131m. O zamanlar k\u00fct\u00fcphanede Varl\u0131k Yay\u0131nlar\u0131\u2019n\u0131n eski bas\u0131mlar\u0131, ilk \u00e7\u0131kan \u00e7evirileri vard\u0131. Bu arada dedemle anneannemin okuduklar\u0131 kitaplar \u00e7ok farkl\u0131yd\u0131 ama ben hepsini okurdum. Anneannem Pardayanlar serisi, Benli Kad\u0131n\u0131n Maceralar\u0131, Mayk Hammer, Arsen L\u00fcpen okurdu. \u201cBenli Kad\u0131n\u201d \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir casustur ve her t\u00fcrl\u00fc \u015feyi bekleyebilirsiniz ondan. (G\u00fcl\u00fcyor) Dedemin kitaplar\u0131 aras\u0131nda Pearl Buck, Panait \u0130strati ve Dostoyevski vard\u0131 ama beni en \u00e7ok etkileyen \u0130ki \u00c7ocu\u011fun Devri Alemi\u2019ydi. Ben bunlar\u0131 okuyarak vakit ge\u00e7iriyordum. Beni zenginle\u015ftiren o dil oldu; Arap\u00e7a, Fars\u00e7a ve T\u00fcrk\u00e7e kar\u0131\u015f\u0131k \u00e7evirilerdi. \u015eimdikilerde oldu\u011fu gibi sadele\u015fmi\u015f \u00f6z-T\u00fcrk\u00e7e kelimeler kullan\u0131lm\u0131yordu. \u00d6rnek verirsem \u201ci\u00e7erik\u201d yerine \u201cmuhteviyat\u201d, \u201colu\u015fmu\u015ftur\u201d yerine \u201cm\u00fcte\u015fekkil\u201d diyordu. Evdeyken \u00e7ocuk klasiklerini okuyordum, dedemlerde de bunlar\u0131 okuyordum ve bu sayede benim dilim geli\u015fti. Ayr\u0131ca annem de T\u00fcrk dili mezunu ve Arap\u00e7a\u2019ya merakl\u0131yd\u0131. Babam beyin cerrah\u0131yd\u0131 fakat kendisi evde hi\u00e7 olmazd\u0131. \u0130\u015fte bu \u015fekilde \u00e7ocuklu\u011fum ge\u00e7ti. \u00c7al\u0131\u015fkan bir \u00e7ocuktum, sorun \u00e7\u0131karmayan bir \u00e7ocuktum. \u0130lk, orta ve liseyi TED Ankara Koleji\u2019nde okudum. \u00d6\u011fretmenlerimizin baz\u0131lar\u0131 \u00e7ok iyiydi baz\u0131lar\u0131 da iyi de\u011fildi. Bir devlet okulundan farkl\u0131 tek yan\u0131 \u0130ngilizce e\u011fitiminin \u00e7ok s\u0131k\u0131 olmas\u0131yd\u0131. \u015eimdiki \u00f6zel okullar\u0131n aksine, bize ekstra ayr\u0131cal\u0131klar tan\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131. Bir say\u0131salc\u0131 olarak benim g\u00fc\u00e7l\u00fc yan\u0131m hep matematik ve fizik oldu. Ama asl\u0131nda s\u00f6zel yan\u0131m\u0131n da g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu daha sonra tesad\u00fcfen ke\u015ffettim. Demek ki o da g\u00fc\u00e7l\u00fcym\u00fc\u015f ama \u00fczerinde durulmam\u0131\u015f. Zaten hep \u00f6yle olmaz m\u0131? Bir \u00e7ocu\u011fun matematik ve fen taraf\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fcyse di\u011ferleri \u00f6nemsenmez, bo\u015f zamanlarda sosyal konularla u\u011fra\u015fmas\u0131 beklenir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, bizim neslimize \u015fekil veren bence en \u00f6nemli \u015fey, bizim do\u011fdu\u011fumuz y\u0131llarda uzaya gidilmi\u015f olmas\u0131yd\u0131. Bu arada, ben 1966 do\u011fumluyum ve 1969 y\u0131l\u0131nda Ay\u2019a ayak bas\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

C: Hatta o zamanlar arabalar\u0131 falan da bundan etkilenerek hep o roket motif ve desenleriyle tasarlan\u0131yormu\u015f, de\u011fil mi?.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Evet, o kadar b\u00fcy\u00fck bir \u015fey ki Erol B\u00fcy\u00fckbur\u00e7\u2019un uzayl\u0131larla ilgili \u015fark\u0131s\u0131 var. Herkesi etkilemi\u015f, Bat\u0131\u2019da da \u00f6yle. O zamanlar Star Trek var ve benim ilkokulda oldu\u011fum d\u00f6nemde de televizyon \u00e7\u0131k\u0131yor. Asl\u0131nda televizyon \u00e7\u0131km\u0131\u015f \u00f6nceden de evlere yeni geliyor. Evinde televizyon yoksa kom\u015fuya gidip izliyorsun. Bayrakla ve \u0130stiklal Mar\u015f\u0131yla a\u00e7\u0131l\u0131yor. Siyah-beyaz bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc var kapan\u0131\u015fta, onu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde vizyonda hi\u00e7bir kanal\u0131n a\u00e7\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anl\u0131yorsun. O tek kanall\u0131 d\u00f6nemde TRT \u00e7ok se\u00e7iciydi. TRT e\u011fiticilik rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmi\u015fti. O s\u0131rada Leonardo da Vinci\u2019nin hayat\u0131n\u0131 anlatan belgeseller vard\u0131. Beni \u00e7ok etkilemi\u015ftir ama hala Floransa\u2019ya gidemedim, i\u00e7imde bir uktedir. Belgesel Leonardo\u2019nun ba\u015f\u0131na gelenleri, freskleri yap\u0131\u015f\u0131n\u0131, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu. Bu nesil -biraz da mecburen- bunlar\u0131 izleyerek b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in daha merakl\u0131d\u0131r veya daha sanatsald\u0131r diyebilirim. \u201cAstronot olmak istiyorum\u201d gibi c\u00fcmleler bu d\u00f6nemden sonra ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fey. Biz de uzaya gidebiliyoruz, o halde neden gitmeyelim ki gibi bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olu\u015fmu\u015ftu. O zamana kadar Asimov romanlar\u0131n\u0131 yaz\u0131yor ama bunlar hep fantastik kal\u0131yor. Ama birden g\u00f6r\u00fcyorsun ki bunlar\u0131n hepsi ger\u00e7ek olabilecek \u015feylermi\u015f. Bilimkurgu d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ek hayata girmesiydi biraz. Sizin i\u00e7in \u00f6nemsiz olabilir bu ama\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Bizim i\u00e7inde yapay zeka b\u00f6yle biraz hocam. Sizdeki uzay hayali bizim i\u00e7in de yapay zekaya kar\u015f\u0131l\u0131k geliyor diyebilirim.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Evet, bizim zaman\u0131m\u0131zda bilimkurgusu olan yapay zeka sizin ya\u015fam\u0131n\u0131z\u0131n ger\u00e7e\u011fi oldu. Biz lisedeyken evlere daha bilgisayar girmemi\u015fti. Biz \u00fcniversitedeyken ki\u015fisel bilgisayarlar \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam buradan ikinci soruya yumu\u015fak bir ge\u00e7i\u015f yapabiliriz. \u201cSay\u0131sal \u00f6\u011frencisiydiniz\u201d ve m\u00fchendislik konular\u0131na yatk\u0131nd\u0131n\u0131z. Anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar\u0131yla bu sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc tercih yap\u0131yorsunuz. Dolay\u0131s\u0131yla o s\u00fcre\u00e7ten bahsedip \u00fcniversite y\u0131llar\u0131n\u0131z\u0131n nas\u0131l ge\u00e7ti\u011finden bahsetmek isteyebilirsiniz. Neden ODT\u00dc, neden elektrik m\u00fchendisli\u011fi tercih etti\u011finizi de detayland\u0131rabilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Hep bunu bir yerde anlatmak istemi\u015fimdir. B\u00f6yle bir soru gelmesine sevindim. Bana say\u0131salc\u0131 g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131lsa da ben hayat\u0131mdaki kararlar\u0131 hep irrasyonel-duygusal olarak ald\u0131m. Ben elektrik m\u00fchendisi olay\u0131m, iyi para kazan\u0131r\u0131m veya ben say\u0131salc\u0131y\u0131m o halde elektrik m\u00fchendisi olmal\u0131y\u0131m gibi d\u00fc\u015f\u00fcncelerim hi\u00e7 olmad\u0131. Rol modellerim sayesinde elektrik m\u00fchendisli\u011fini \u201cbu ki\u015fi gibi olmak istiyorum\u201d deyip de se\u00e7tim. Bu rol modellerinden birisi cans\u0131z, ikisi canl\u0131yd\u0131. Canl\u0131lardan bir tanesi Kemal Leblebicio\u011flu hocam\u0131zd\u0131r, kendisine \u00e7ok sayg\u0131 duyar\u0131m. Biz onunla ayn\u0131 binada otururduk ama o benim varl\u0131\u011f\u0131mdan habersizdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zamanlar gen\u00e7ti, tam hat\u0131rlamasam da asistan veya son s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencisiydi, biz \u00e7ocuktuk. \u00c7al\u0131\u015fkan, \u015fi\u015fe dibi gibi g\u00f6zl\u00fckl\u00fc ve kahverengi ceketli birisiydi. Biz yakartop oynarken yan\u0131m\u0131zdan sessizce ge\u00e7erdi. Ben ona \u00e7ok sayg\u0131 duyard\u0131m, b\u00f6yle bir insan olmak istiyorum derdim. Sayg\u0131n bir bilim insan\u0131 olmak istiyorum ama bilim insanl\u0131\u011f\u0131ndan ziyade \u201co ki\u015fi\u201d beni etkiliyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kemal Leblebicio\u011flu\u2019nun ne yapt\u0131\u011f\u0131 konusunda bir fikrim yoktu. Daha sonra b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcmde de Dilek abla vard\u0131, dikkat \u00e7ekerim kad\u0131n bir rol model. Dilek ablada elektrik m\u00fchendisli\u011fi 2. s\u0131n\u0131fta okuyordu. Annemin iste\u011fi \u00fczerine fen dersleri i\u00e7in destek olsun diye Dilek abla birka\u00e7 kere bana \u00f6zel ders vermeye gelmi\u015fti. Dilek abla \u00e7ok \u015fik\u00e2yet ederdi, elektrik m\u00fchendisli\u011fi \u00e7ok zor diye. Kendisi asl\u0131nda \u00fcniversiteye dereceyle girmi\u015f biri. O b\u00f6yle bahsedince i\u00e7imdeki kahramanl\u0131k i\u00e7g\u00fcd\u00fcleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve kendime \u201cBen o b\u00f6l\u00fcme girece\u011fim ve Dilek ablan\u0131n intikam\u0131n\u0131 alaca\u011f\u0131m\u201d dedim. Ben o b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7ok kolay ge\u00e7ece\u011fim diyerek girdim ama b\u00f6l\u00fcme girince fark ettim ki arkada\u015flar\u0131m evde devre falan yap\u0131yorlar, motor s\u00f6k\u00fcp tak\u0131yorlar. Peki niye ODT\u00dc diyebilirsiniz. Orada da cans\u0131z rol modeli olarak mavi ODT\u00dc otob\u00fcslerinin etkisi oldu. Ben \u015fehirde y\u00fcr\u00fcyerek her yere giderken mavi otob\u00fcs diye bir \u015fey \u00f6\u011frenmi\u015ftik, o da ODT\u00dc\u2019ye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyordu! Ben kazand\u0131\u011f\u0131mda ODT\u00dc\u2019y\u00fc, okulu daha \u00f6ncesinde g\u00f6rmemi\u015ftim bile ama mavi otob\u00fcs\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. O otob\u00fcs \u00f6zeldi \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u00e7inde Kemal Bey veya Dilek abla gibileri vard\u0131. Bu kadar \u00f6znel bir karar sonucu tercih yapt\u0131m. Girince bu irrasyonel karar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131yla daha ilk s\u0131n\u0131ftan y\u00fczle\u015fmek zorunda kald\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam zaten di\u011fer sorumuz bu konuyla alakal\u0131. Biz e\u011fitim hayat\u0131nda \u00fcniversitenin belirleyici olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsek de \u00f6nemli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde etkili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Hem kariyer geli\u015fimi bak\u0131m\u0131ndan hem de entelekt\u00fcel bak\u0131mdan. ODT\u00dc\u2019de okumak sizi farkl\u0131 bir okulda okumaya k\u0131yasla nas\u0131l etkilemi\u015f olabilir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Y\u0131l vermek gerekirse 1983 y\u0131l\u0131nda liseyi bitirdim. Bu \u00f6nemli bir tarih \u00e7\u00fcnk\u00fc 1980 darbesi oldu\u011funda ben daha lise 1\u2019e yeni ge\u00e7mi\u015ftim. O darbenin bizim ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fi \u00e7ok sonralar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Tabii baz\u0131 kimselerin hayat\u0131n\u0131 direkt de\u011fi\u015ftirdi, hapse girenler gibi. Biz bunlar\u0131 ya\u015famad\u0131k ama diploma t\u00f6renlerimiz falan iptal oldu. Ancak bizim hayat\u0131m\u0131z\u0131 as\u0131l \u00fcniversite y\u0131llar\u0131nda \u00e7ok etkiledi. Bunu da sonradan fark ettik. Biz lay lay lom \u00fcniversiteye girdik ama ODT\u00dc politikle\u015fmi\u015f bir okuldu. ODT\u00dc\u2019n\u00fcn devrimcili\u011fe yatk\u0131n bir alt zemini vard\u0131. Bunun etkisini ben ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc hissettim. ODT\u00dc\u2019ye girdi\u011fimde her yeri TED Ankara Koleji gibi san\u0131yordum. Ancak ODT\u00dc\u2019de T\u00fcrkiye\u2019nin her yerinden gelmi\u015f ya\u015f\u0131tlar\u0131m vard\u0131. Onlar benim evrenimi sarst\u0131. Konu\u015fmak isteyece\u011fim, kendime yak\u0131n buldu\u011fum stereotipleri ba\u015ftan s\u00f6yleyebilirim; mahallemde olan Anadolu liseli insanlard\u0131. Ama burada bize hi\u00e7 benzemeyen gen\u00e7ler vard\u0131 ve bizim sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yetenekleri vard\u0131. Mesela biri \u00e7imenlerin \u00fcst\u00fcnde ba\u011fda\u015f kurmu\u015f saz \u00e7al\u0131yor. Bu arada ben de piyano \u00e7al\u0131yorum ama piyano dersleri alm\u0131\u015f olmam laz\u0131m, evde \u00e7almal\u0131y\u0131m gibi standartlar var. S\u0131n\u0131f fark\u0131 demek istemiyorum ama Ankara d\u0131\u015f\u0131ndan gelmi\u015f insanlar ile aram\u0131zda k\u00fclt\u00fcr fark\u0131 oldu\u011funu anlad\u0131m. Benim evrenimde bir \u015fey yapmak i\u00e7in \u00e7ok a\u011f\u0131r e\u011fitim g\u00f6rmek ve ba\u015far\u0131l\u0131 olmak gerekiyor. Ama bu insanlar\u0131n evreni \u00f6yle de\u011fil. Oturuyor \u00e7imenlere ve saz \u00e7al\u0131yor, i\u015fin ilgin\u00e7 taraf\u0131 ise, \u00e7ok da iyi \u00e7al\u0131yor. Onun beni etkilemesi kolayken benim onu etkilemem zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc benim onu etkilemem i\u00e7in evden piyanoyu getirip \u00e7imene oturup \u00e7almam gerekiyor. Ve bu y\u00fczden \u00fcnversitenin ilk y\u0131l\u0131nda sosyal a\u00e7\u0131dan \u201csilahs\u0131z\u201d kald\u0131m, ne olaca\u011f\u0131m\u0131 \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m. Bir de elektrik b\u00f6l\u00fcm\u00fcne girmi\u015f olman\u0131n a\u011f\u0131r bir m\u00fcfredat y\u00fck\u00fc var. Sonu\u00e7 olarak ilk seneyi da\u011f\u0131larak ge\u00e7irdim. \u00dcniversiteye haz\u0131rl\u0131k senemde kenara att\u0131\u011f\u0131m kitaplar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Di\u011fer gen\u00e7lerin okuduklar\u0131 bana yabanc\u0131 olan bir literat\u00fcrd\u00fc. Varolu\u015f\u00e7ulukla ben orda tan\u0131\u015ft\u0131m. Sartre, Camus beni y\u0131k\u0131p ge\u00e7ti. \u201cBen kimim?\u201d sorusunu sordum kielektrik b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde okurken sorulacak \u00e7ok yanl\u0131\u015f bir soru.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam ben burada bir \u015feyi merak ettim. O ki\u015filerin kendi ortam\u0131n\u0131zdan farkl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylediniz. Benim kafamda ODT\u00dc, tarihi boyunca zaten hep Anadolu liselerinden ve kolejlerden \u00f6\u011frenci alan bir \u00fcniversiteydi. Dolay\u0131s\u0131yla bu k\u00fclt\u00fcr \u015foku ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z insanlar daha farkl\u0131 liselerden mi geliyordu yoksa \u015fehirler aras\u0131 k\u00fclt\u00fcr farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u0131yd\u0131 ortada olan?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: \u015eehirler aras\u0131 k\u00fclt\u00fcr farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fan kitleler aras\u0131 k\u00fclt\u00fcr farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Sonunda bunun \u00e7ok g\u00fczel anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir kitap buldum (ODTU: Tarih direniyor, Yal\u00e7\u0131n B\u00fcrkev, 2016, Nota Bene Yay\u0131nlar\u0131). Devrimci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f ODT\u00dc tarihi hakk\u0131nda bir kitapt\u0131, dolay\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015fleri g\u00f6rmek i\u00e7in ba\u015fka yere de bakmak laz\u0131m. Fakat \u015fundan bahsediyor; ODT\u00dc ilk kuruldu\u011funda \u00f6\u011frenci konseyleri de kuruluyor. \u00d6\u011frenci konseyleri i\u00e7inde iki farkl\u0131 kitle var ve tamda benim hissettiklerimi anlat\u0131yor, o y\u00fczden bana \u00e7arp\u0131c\u0131 geldi. Orada ge\u00e7en bir k\u0131s\u0131m var, diyor ki: \u201cBiz \u00e7al\u0131\u015fkan \u00f6\u011frenciler olarak ta\u015fradan bu okula geldik ama \u0130stanbul\u2019un o eski \u00f6zel okullar\u0131ndan gelen ki\u015filer de yani \u201cba\u015fkalar\u0131\u201d vard\u0131. Teneff\u00fcs oluyordu ve biz kendi aram\u0131zda ip atl\u0131yor, top oynuyoruz. Bak\u0131n sanki ortaokul veya lisenin devam\u0131 gibiler. Kolejliler ise \u00e7ay partisi d\u00fczenliyorlar, sunumlar yap\u0131yorlar aralar\u0131nda. Sonunda bunlar diyor ki: \u201cBu b\u00f6yle olmaz, sonuna kadar ip atlayamay\u0131z biz de bir \u015fey yapal\u0131m.\u201d Sonu\u00e7ta bu farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrden insanlar\u0131 kayna\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir \u015fey olarak \u00f6\u011frenci konseyleri olu\u015fuyor. TED Ankara Koleji \u0130stanbul\u2019daki k\u00f6kl\u00fc \u00f6zel okullara nazaran daha ayaklar\u0131 yere basan, bu k\u00fclt\u00fcr fark\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha orta noktadaki bir okul asl\u0131nda, ama biz de \u015fehirliydik \u201cdi\u011ferlerine\u201d g\u00f6re. ODT\u00dc 1956\u2019da kuruluyor ve ben 1983\u2019te giriyorum ama hala bu ayr\u0131m var. \u00c7\u00fcnk\u00fc ben g\u00f6r\u00fcyorum, orada farkl\u0131 bir kitle var, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ileti\u015fim kuruyorlar ve daha do\u011fallar. Biraz sokak ve salon k\u00fclt\u00fcr ayr\u0131m\u0131 gibi. Ve orada beni sokak k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00e7ekti, sizin \u201cdolay\u0131ms\u0131z\u201d dedi\u011finiz t\u00fcrden bir \u015feydi \u00e7\u00fcnk\u00fc. O tip etkile\u015fimler de kurmaya ba\u015flad\u0131m 1. s\u0131n\u0131f\u0131n sonunda.<\/p>\n\n\n\n

Burada ayr\u0131ca farkl\u0131 bir konu var, ondan da bahsedeyim ufak bir parantez a\u00e7\u0131p, sonra ODT\u00dc\u2019deki k\u00fclt\u00fcr konusuna geri d\u00f6nelim. Elektrikte okuyan kad\u0131n bir \u00f6\u011frenciyim. 250 \u00f6\u011frenci aras\u0131nda 7\u20138 kad\u0131n\u0131z. \u00c7ok \u015f\u00fck\u00fcr kad\u0131n hocalar\u0131m\u0131z vard\u0131. Yani, biz ezilmi\u015f gibi hissetmiyoruz ama elektrik y\u00fck\u00fc farkl\u0131 da\u011f\u0131lm\u0131\u015f durumda, az k\u0131z \u00e7ok erkek var. Biz o y\u00fczden orada erkekle\u015ftik. Buna asimile olduk demeyeyim de, g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak erkekle\u015ftik \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6ylesi daha kolayd\u0131. Ben mesela hi\u00e7 etek giymezdim, hatta d\u00f6k\u00fcnt\u00fc pantolon giyerdim dikkat \u00e7ekmemek i\u00e7in. Kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131m \u00f6n planda olmas\u0131n, sadece \u00f6\u011frencili\u011fim belli olsun diye. Bir de k\u0131zlar aras\u0131nda dayan\u0131\u015fma da yoktu. Belki o y\u00fczden, k\u0131z\/erkek tam bir ayr\u0131m yoktu. Hepimiz ayn\u0131y\u0131z ve erkek gibiyiz \u015feklindeydi. Bu durum, ben tarih dersinden kald\u0131\u011f\u0131m zaman \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 oldu. Tarih dersini tekrar almam gerekti ama saatler uymad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in alttan gelen tarih dersini \u0130\u015fletme B\u00f6l\u00fcm\u00fc ile birlikte almak d\u0131\u015f\u0131nda se\u00e7enek yoktu. Orada da ayr\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr y\u0131k\u0131m\u0131na u\u011frad\u0131m. Ben i\u015fletmeyle tarih dersi ald\u0131\u011f\u0131mda \u015fok ge\u00e7irdim. T\u0131rnaklara oje s\u00fcr\u00fcyorlar, tuvalette sa\u00e7 tar\u0131yorlar, uyumlu etekler giyiyorlar\u2026 Ben onlar aras\u0131nda da\u011f adam\u0131 gibi bir \u015feyim. Sa\u00e7\u0131m\u0131z at kuyru\u011fu, labday\u0131z, tuvalet molas\u0131 2dk, gir-\u00e7\u0131k. Ama onlar \u00f6yle de\u011fildi. Orada bende bir y\u0131k\u0131m oldu, onlar da hemcinsim ama ben \u00f6yle de\u011filim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Ama yine de ben \u00f6yle olmay\u0131 tercih edemedim. Belki de etmek istemedim. \u00d6yle bir ortam\u0131m\u0131z da yoktu. Yani o tarih dersinden sonra elektrik s\u0131n\u0131f\u0131na etekli ojeli halde gidemezdim. Acayip bir \u015fey olurdu, \u00f6yle bir duruma da gerek yoktu. Hatta ilgin\u00e7 bir \u015fey ya\u015fad\u0131m yak\u0131n zamanda. Kendimi deneme amac\u0131yla ALES s\u0131nav\u0131na girdim. Me\u011fer s\u0131nav giri\u015finde erkek ve kad\u0131nlar olmak \u00fczere 2 ayr\u0131 s\u0131ra varm\u0131\u015f. Ben bunu, yani ilk bak\u0131\u015fta herkesin g\u00f6rebilece\u011fi bir \u015feyi, g\u00f6rmemekle kalmay\u0131p i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel olarak erkeklerin s\u0131ras\u0131nda bekliyormu\u015fum. S\u0131ra bana yakla\u015f\u0131nca arkamdaki birisi omzuma dokunarak beni uyard\u0131. Bana \u201cKad\u0131nlar \u00f6b\u00fcr taraftan giriyorlar.\u201d dedi. Halbuki erkeklerden farks\u0131z\u0131z gibi bir his vard\u0131 bende. Erkek arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n bize kar\u015f\u0131 tutumu da \u00f6yleydi. Biz bilgi konu\u015furduk, ders konu\u015furduk, fl\u00f6rtle\u015fme yok denecek kadar azd\u0131 hatta.<\/p>\n\n\n\n

Sordu\u011funuz k\u00fclt\u00fcr sorusuna hocalar ile devam edecek olursak, mesela ODT\u00dc\u2019de \u015fu da etkiledi beni: Baz\u0131 hocalar\u0131m\u0131z vard\u0131, ilk y\u0131llarda olmay\u0131p da daha sonra ben y\u00fcksek lisanstayken g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm. G\u00fcney G\u00f6nen\u00e7 bunlardan biriydi, sonradan gelmi\u015fti okula (K\u00fc\u00e7\u00fck bir not olarak \u201cAutomata\u201d dersini ondan daha iyi anlatan yoktu). Muhte\u015fem bir adamd\u0131, bilgeli\u011fi a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7ar a\u00e7maz hissedilirdi. Bu hocay\u0131 merak ediyorduk, \u201cneden daha \u00f6nce yoktu da \u015fimdi gelebildi\u201d gibisinden. Me\u011fer Bar\u0131\u015f Derne\u011fi davas\u0131ndan dolay\u0131 uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Daha sonra davay\u0131 kazanarak geri d\u00f6nm\u00fc\u015f. ODT\u00dc\u2019de \u00e7ok politik bir ortam vard\u0131. Bizim nesle apolitik derler ama \u015fimdiki nesle g\u00f6re \u00e7ok daha politik oldu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir y\u0131k\u0131m\u0131n sonras\u0131ndan geldik, bu y\u0131k\u0131lan \u015feyin yoklu\u011funu hissedip \u201cBu niye b\u00f6yle\u201d diyorduk ister istemez. O y\u00fczden hocalar\u0131m\u0131zda o apolitik d\u00f6nemde politik anlamda gayet giri\u015fimci insanlard\u0131. \u201cGiri\u015fimci\u201d derken, ayaklar\u0131 sa\u011flam basan, kendi duru\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 gelen bask\u0131ya ayak direyebilen insanlard\u0131. Bir duru\u015flar\u0131 vard\u0131 ve bundan \u00e7ok etkilendim. \u00d6\u011frenciler bu duru\u015fu \u00f6rnek alacak faaliyetlerde bulunur, imzalar toplard\u0131. Mesela biri okuldan at\u0131lman\u0131n yasaklanmas\u0131 konusundayd\u0131. Benim sayg\u0131m hep ger\u00e7e\u011feydi, kimsenin taraf\u0131nda olmad\u0131m \u00f6\u011frenciyken de \u00f6\u011fretmenken de. Di\u011fer \u00f6\u011frencilerle bir tart\u0131\u015fmaya girdi\u011fimi hat\u0131rl\u0131yorum. \u00d6\u011frenci taraf\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k ben! Bana at\u0131lman\u0131n kalkmas\u0131 i\u00e7in imza verir misin diyorlar, normalde bir \u00f6\u011frenci olarak benim de imza vermem gerekirdi. Fakat ben onlarla tart\u0131\u015ft\u0131m ve dedim ki; \u00f6nce at\u0131lman\u0131n ko\u015fullar\u0131na bakal\u0131m (O s\u0131ralarda at\u0131lmak i\u00e7in 4 d\u00f6nem boyunca 2\u2019nin alt\u0131nda not getirmi\u015f olman\u0131z gerekiyordu). E\u011fer 4 d\u00f6nem boyunca 2\u2019nin alt\u0131nda not alm\u0131\u015fsan\u0131z o zaman at\u0131lmay\u0131 hak etmi\u015fsiniz demektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu okula girmek \u00e7ok zor ve siz bu okula girecek kapasitedesiniz ama bitirecek kapasitede olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6stermi\u015fsiniz demektir. \u00c7ok hararetli bir tart\u0131\u015fmaya girdi\u011fimi hat\u0131rl\u0131yorum. Sonu\u00e7 olarak tak\u0131m tutar gibi, \u201c\u00f6\u011frenciyim o halde \u00f6\u011frencileri desteklemeliyim\u201d demedim, benim aidiyetim hep ger\u00e7ekten yana oldu ve bunun s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 da \u00e7ok \u00e7ekti\u011fimi s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n\n\n\n

Aidiyeti ger\u00e7ekten yana olan hocalar\u0131m\u0131z vard\u0131 G\u00fcney G\u00f6nen\u00e7, Fatih Canatan, Nevzat Y\u0131ld\u0131r\u0131m bunlardand\u0131. Nevzat hoca bir dersinde hoca tahtaya koskoca bir soru i\u015fareti \u00e7izdi ve \u201cBiz size know-why, yani \u201cniye\u201dyi \u00f6\u011fretece\u011fiz, know-how\u2019\u0131, yani \u201cnas\u0131l yap\u0131l\u0131r\u201d\u0131 \u00f6\u011fretmeyece\u011fiz\u201d dedi. Baz\u0131 fak\u00fclteleri ele\u015ftirmi\u015fti,\u201coralarda niyeyi \u00f6\u011fretmezler, onun yerine uygulama \u00f6\u011fretirler. Bu nedenle di\u011fer fak\u00fcltelerle aran\u0131zda u\u00e7urum olacak \u00e7\u00fcnk\u00fc mezun oldu\u011funuzda onlar her \u015feyi biliyor olacaklar. Ayn\u0131 \u015firkette bir i\u015fe girdi\u011finizde onlar h\u0131zl\u0131ca bir \u00fcr\u00fcn \u00e7\u0131kar\u0131rken siz \u00e7\u0131karamayacaks\u0131n\u0131z\u201d demi\u015fti. \u201cAma siz iki sene sonra o \u00fcr\u00fcn\u00fcn daha iyisini kendi ba\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131karabileceksiniz.\u201d Bu benim \u00e7ok ho\u015fuma gitti. \u00d6zetle, bilge hocalar\u0131m\u0131z vard\u0131 ve bu hepimizin \u00f6\u011frenci k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortak bir par\u00e7as\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

C: K\u0131saca \u00f6nceden de\u011findi\u011finiz konuyu, \u00f6\u011frencili\u011finizde bilgisayarlar\u0131n evlere girmesini de a\u00e7abilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bilgisayar maceras\u0131 \u00e7ok g\u00fczel \u00e7\u00fcnk\u00fc tam bizim gen\u00e7li\u011fimizle \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor. Biz lise sondayken Commodore 64 ad\u0131nda bir konsol \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi onun resmini g\u00f6ren ya\u015f\u0131tlar\u0131m\u0131n g\u00f6z\u00fc dolar. \u00c7\u00fcnk\u00fc onu televizyona tak\u0131yorsunuz ve programlama yap\u0131yorsunuz: bu bizim kendimizi tanr\u0131 gibi hissedebilece\u011fimiz d\u00fczeyde bir duyguydu. Bu kutuyu ben hareket ettirdim duygusu gibi. O zamana kadar hep edilgen konumdayd\u0131k, sadece okuyucuyduk. Bilgisayar bu y\u00fczden bizi \u00e7ok cezbeden bir \u015feydi. Biz \u00fcniversiteye girdi\u011fimizde ki\u015fisel bilgisayarlar yeni \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. ODT\u00dc\u2019de main-frame\u2019ler, punch-card\u2019lar vard\u0131. Benim gibi \u015fansl\u0131 gruptakilerin evine ki\u015fisel bilgisayar girdi. Ama sizin \u015fuanki \u201cbilgisayar\u201d kavram\u0131n\u0131zla hi\u00e7 alakas\u0131 yoktu. Mesela hard disk diye bir \u015fey yoktu. Bilgisayar\u0131 her a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda program\u0131 tekrar y\u00fcklemek zorundayd\u0131n. Mesela benim kulland\u0131\u011f\u0131m FORT adl\u0131 programda 5 disk vard\u0131 ve her seferinde tek tek y\u00fcklerdim. \u00dcniversiteyi bitirdikten sonra hard diskli PCler ancak \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131, ancak onlar da \u00e7ok imtiyazl\u0131 ki\u015filerde vard\u0131. G\u0131pta etti\u011fimiz hard disklerin kapasitesi 1 MB civar\u0131ndayd\u0131. Bizim aram\u0131zda dedikodu oluyordu: \u201c Falanca yerde 1 MB hard disk varm\u0131\u015f. Vay, nas\u0131l alabildiler acaba!\u201d \u015feklinde. O g\u00fcnleri de ya\u015fam\u0131\u015f olmak benim ho\u015fuma gidiyor. Bunlar bize \u015fekil veren \u015feylerdi. Sonra ben doktoram\u0131 bilgisayar alan\u0131nda yapt\u0131m, elektrikten uzakla\u015fmam o sayede oldu.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam bir di\u011fer sorumuz tam da b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z yerden sonras\u0131yla alakal\u0131. Y\u00fcksek lisans\u0131 ne \u00fczerine yapt\u0131n\u0131z, neden o konuda yapt\u0131n\u0131z ve neden ODT\u00dc\u2019de yapt\u0131n\u0131z? Daha sonra y\u00fcksek lisanstan doktoraya ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinden bahsedebilirsiniz. Yanl\u0131\u015f bilmiyorsam University of Florida\u2019ya gidiyorsunuz. O s\u00fcre\u00e7ten ve ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131n\u0131zdan biraz bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Ben okulu bitirmeden \u00f6nce da\u011f\u0131lma sonras\u0131 toparlanma s\u00fcrecindeydim. Arkada\u015flar\u0131m\u0131n bir k\u0131sm\u0131 bilgisayar m\u00fchendisli\u011finde okuyordu. Onlarla olan arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131m sayesinde bilgisayar b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden de dersler almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Rahmetli Ne\u015fe Yalab\u0131k hocayla o d\u00f6nemlerde tan\u0131\u015ft\u0131m. Yine kad\u0131n m\u00fchendisler beni etkilemi\u015f oldu. O d\u00f6nem beni etkileyen isimler: Ne\u015fe Yalab\u0131k, Asuman Do\u011fa\u00e7 ve U\u011fur Hal\u0131c\u0131. Asuman hoca hari\u00e7 \u00e7ocuklar\u0131 var, aile sorumluluklar\u0131 var. Asuman hoca da \u00e7ok \u00f6zg\u00fcr ruhlu ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kad\u0131n. O, database (veri taban\u0131) dersini veriyordu. Yine bir hocay\u0131 sevdi\u011fimden \u00f6t\u00fcr\u00fc o konuya ilgi duymaya ba\u015flad\u0131m. Yoksa database hayalim falan yoktu. Ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kad\u0131n, nas\u0131l bu kadar proje yapabilir \u015feklinde d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahiptim. Bu arada bitirme tezim de database \u00fczerineydi. Ben Asuman hoca yoluyla U\u011fur hocayla tan\u0131\u015ft\u0131m ve onunla beraber y\u00fcksek lisans yapt\u0131m, U\u011fur hoca Asuman hocan\u0131n \u00f6\u011frencisiydi. ODT\u00dc Elektrikte y\u00fcksek lisans yapmak de\u011fil de U\u011fur hocayla y\u00fcksek lisans yapmak \u00fczere, yani hoca temelli bir tercih yapt\u0131m. \u201cU\u011fur hocayla biz hangi konuyu \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m\u201d vs diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, Bur\u00e7ak (okuldan arkada\u015f\u0131m) ile beraber n\u00f6ral a\u011f konusunu bulduk. Bizi etkileyen isim Terry Sejnowski olmu\u015ftu. Yarasalar\u0131n ses tan\u0131ma sistemiyle \u00e7al\u0131\u015fan bir n\u00f6ral a\u011f yapm\u0131\u015ft\u0131. Biz direkt bu konuya merak sald\u0131k. \u201cBiz bu nas\u0131l olur\u201d derken U\u011fur hoca da \u201cBen de n\u00f6ral a\u011f \u00e7al\u0131\u015fmak istiyorum\u201d dedi. O s\u0131ralarda ODT\u00dc\u2019de n\u00f6ral a\u011f \u00e7al\u0131\u015fan kimsede yoktu asl\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n

Burada k\u0131saca \u015funu belirteyim kestirmeden bilgi olarak: bilgisayarda binary sistem vard\u0131r 1\u2019lerden ve 0\u2019lardan olu\u015fur. Bilgisayar m\u00fchendisleri buradan ba\u015flar. Ama biz elektrikte bundan ziyade transist\u00f6r\u00fcn fiziksel yap\u0131s\u0131ndan bilgisayar\u0131n temel entegrelerinin ne oldu\u011funa kadar ad\u0131m ad\u0131m g\u00f6rd\u00fck. Bunun bana ayr\u0131 bir katk\u0131s\u0131 oldu. Bunun n\u00f6robilimi anlamama \u00e7ok faydas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. \u00c7\u00fcnk\u00fc n\u00f6robilimin temelinin ne oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde \u00e7ok geni\u015f bir yelpaze oldu\u011funu fark ediyorsunuz. N\u00f6ronlar\u0131n tek tek birle\u015fmesiyle hipokampus olu\u015fuyor, onun di\u011fer sistemlerle etkile\u015fmesi ile daha geni\u015f bir sistem, limbik sistem olu\u015fuyor, sonunda bu ba\u011flant\u0131dan kocaman bir davran\u0131\u015f-zihin olu\u015fuyor. Bu asl\u0131nda bizim elektrik m\u00fchendisli\u011finin 2 ve 3. s\u0131n\u0131flar\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015femaya \u00e7ok oturan bir \u015fey. Bak\u0131n bu tesad\u00fcfi bir \u015fey, ben bunu \u00f6\u011frenmek i\u00e7in elektrikte lisansa girmemi\u015ftim. Ama sonradan n\u00f6ral a\u011flara ve n\u00f6robilime kolayca ge\u00e7ebilmemi bu alt-yap\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Neyse, kald\u0131\u011f\u0131m yere d\u00f6neyim, benim bir yandan da database hevesim var Asuman hoca dolay\u0131s\u0131yla. Dolay\u0131s\u0131yla ben database \u015firketinde i\u015fe girdim ve bir yandan da n\u00f6ral a\u011f konusunda y\u00fcksek lisans yapmaya ba\u015flad\u0131m. Bur\u00e7ak ise Ersin Tulunay\u2019\u0131n \u00f6\u011frencisi ve matematik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir alandayd\u0131. \u0130kimiz de Sejnowski\u2019nin basit bir uygulama yapt\u0131\u011f\u0131 backpropogation (geri yay\u0131l\u0131m)\u2019dan yola \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131k. Benim y\u00fcksek lisans tezim Turbo Pascal ile yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; bu i\u015f i\u00e7in hi\u00e7 uygun olmasa da elimizde o zamanlar o vard\u0131. G\u00fczel yan\u0131, biz haz\u0131r yeme\u011fi \u0131s\u0131t\u0131p yapmaktan ziyade \u201cun koy, su koy, \u015feker koy, \u00f6yle helva yap\u201d \u015feklinde \u00f6\u011frendi\u011fimiz i\u00e7in ikimiz ayr\u0131 ayr\u0131 n\u00f6ral a\u011f\u0131 s\u0131f\u0131rdan programlad\u0131k. \u00c7ok enterasan bir \u015fey vard\u0131, o da bilgisayarlar\u0131n kapasitesi buna yetmiyordu. Biz bir \u015feyi yaz\u0131yoruz ama \u00e7ok az node koyabiliyoruz. \u0130ki katmanl\u0131 bir a\u011f yap\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, her katmanda a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 10 node falan var. Sabah \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bitmesi ak\u015fama kadar s\u00fcr\u00fcyor. Arada bizim ekledi\u011fimiz komutlar sayesinde \u201c\u015fu a\u015famadas\u0131n\u0131z\u201d \u015feklinde yaz\u0131lar \u00e7\u0131k\u0131yordu. Hani filmlerde bilgisayar ekran\u0131nda say\u0131lar ak\u0131p gidiyordur ama siz bir \u015fey anlamazken bilim insan\u0131n\u0131n \u201cBak \u015fu i\u015fte!\u201d falan demesi gibi biz de ekrandaki say\u0131lardan bir \u015feyler \u00e7\u0131karsamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. Bur\u00e7ak sonunda \u201cDikkat ediyor musun, hep ayn\u0131 \u015feyler tekrar ediyor.\u201d dedi. Baz\u0131 algoritmalarda \u201cconverge\u201d denen bir \u015fey vard\u0131r, algoritma bir \u015feyi \u00f6\u011frendi\u011fi zaman bir sonuca yakla\u015fmas\u0131 ve art\u0131k sonucun de\u011fi\u015fmemesi gerekir. Her girdiyi verdi\u011finizde ayn\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekir, i\u015fte bu \u2018\u00f6\u011frenmek\u2019 demektir. Bur\u00e7ak program\u0131m\u0131z\u0131n bir \u00f6\u011frenme de\u011fil de \u201cosilayson\u201d (bir ileri bir geri sal\u0131nma ve her seferinde farkl\u0131 sonu\u00e7 bulma) yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Yani \u00f6\u011freniyor gibi ama hemen geri ad\u0131m at\u0131yor gibi. Sonra detayl\u0131 bak\u0131nca da \u00f6yle oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. \u201cBunu \u00e7\u00f6zmenin bir yolu olmal\u0131\u201d diye baya\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fck o s\u0131ra. Halbuki bug\u00fcn \u00e7ok bilinen \u201cbias\u201d denen bir \u015fey var. Bir bias ba\u011fl\u0131yorsun ve o hep 1 veriyor sisteme. Onun bir bilgi katk\u0131s\u0131 yok, tek yapt\u0131\u011f\u0131 a\u011fa 1 vermek- \u00e7\u0131pa gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. O sayede sistemin ileri geri osilasyonu ge\u00e7iyormu\u015f. Biz bunu baya\u011f\u0131 okuduktan sonra bulabildik. Nitekim bias\u0131 ba\u011flay\u0131nca algoritmalar\u0131m\u0131z sonuca erdi ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bur\u00e7ak\u2019\u0131n ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlayam\u0131yorum ama ben klavyeyi kullanma tarz\u0131ndan insanlar\u0131 tan\u0131yan bir \u015fey yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum (a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bu konuyu da Bur\u00e7ak bulmu\u015ftu). Fakat benim uygulamam dinamik olarak \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yordu. Siz c\u00fcmleyi yaz\u0131yorsunuz, ben siz yazarken klavye paternlerinin s\u00fcrelerini belle\u011fe veri olarak giriyorum, hard diske kopyal\u0131yorum, daha sonra e\u011fitilmi\u015f algoritmama veriyorum ve bu kimdir diye soruyorum. Sistemimde klavye kullanm\u0131\u015f 10 ki\u015fi vard\u0131. O zaman\u0131n n\u00f6ral algoritmalar\u0131 %70 civar\u0131nda s\u0131n\u0131fland\u0131rma ba\u015far\u0131s\u0131 g\u00f6steriyordu, ama bu bile bize \u00f6d\u00fcl getirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc o s\u0131ralar(1991 y\u0131l\u0131) bunu bile yapan yoktu. Mesela y\u00fcz tan\u0131ma o zamanlar en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan konuydu. 5 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuk annesinin y\u00fcz\u00fcn\u00fc tan\u0131rken neden algoritma tan\u0131yam\u0131yor, insan zihninin bir modeli \u00e7\u0131kar\u0131labilir mi gibi sorular \u00e7ok g\u00fcndeme gelmi\u015fti, \u00e7\u00fcnk\u00fc az da olsa n\u00f6ral a\u011flarla bir ba\u015far\u0131 elde edilebiliyordu.; %70 oranla da olsa bu sistem bir \u015feyi biliyor. Burada bahsetti\u011fim \u201dbilmek\u201d felsefi anlamdaki bilin\u00e7li \u015fekilde bilmek de\u011fil, do\u011fru sonuca ula\u015f\u0131yor diyelim. Speaking Minds kitab\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131,Sejnowski\u2019nin oradaki bir b\u00f6l\u00fcmde \u201cHardware matters\u201d demesi, insan beyninin yap\u0131s\u0131n\u0131n da \u00f6nemli oldu\u011funa i\u015faretti. Yani keyfi ya da matematiksel bir sistem kurmakla olmuyor bu i\u015f, insan beyninin nas\u0131l oldu\u011funun \u00f6nemi var. Bu yakla\u015f\u0131m benim ufkumu de\u011fi\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n

Database\u2019den geri ad\u0131m at\u0131p insan beyninin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaya y\u00f6neldim. Burada uzay benzetmesi kullanaca\u011f\u0131m. Bizim nesilde uzaya gitmek gibi en olmayacak \u015fey ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi i\u00e7in, \u201cbo\u015f\u201d demeyeyim ama a\u015f\u0131r\u0131 bir \u00f6zg\u00fcven vard\u0131r. Benim neslimin \u00e7al\u0131\u015fan \u00fcreten k\u0131sm\u0131nda, biz her \u015feyi yapabiliriz anlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131r. Bana \u00f6zg\u00fc bir \u015fey de\u011fil bu. Ben de o s\u0131ralarda saf bir \u015fekilde doktoramda insan beyni \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131p, ona \u00f6zg\u00fc bir model geli\u015ftirerek eldeki n\u00f6ral a\u011flardan daha iyisini yapaca\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. B\u00f6ylelikle ekranda 0 1\u2019leri izlemek yerine insan beynindeki networkleri anlayaca\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. B\u00f6yle bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, o s\u0131ralar Fulbright bursuna ba\u015fvurdum ve kabul ald\u0131m. Bu sayede Florida\u2019ya gittim. Nitekim Fulbright komisyonundaki m\u00fclakatta hayalperest \u015feyler s\u00f6ylesem de dayanaks\u0131z de\u011fildi. Benden daha iyi notlara sahip ki\u015filer vard\u0131 ama ben hocalara kendi hayalimi sundum. Asimov\u2019un bilimkurgusunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek istedi\u011fimi ve bunun yolunun da n\u00f6ral a\u011f oldu\u011funu ve bunun i\u00e7inde as\u0131l insan beyninin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmem gerekti\u011fini anlatt\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc elimdeki matematiksel n\u00f6ral a\u011f ile ancak %70 ba\u015far\u0131da kal\u0131yorum dedim. Sonra Florida\u2019da bilgisayar b\u00f6l\u00fcm\u00fcne gittim. Orada bilgisayar k\u00f6kenli olmad\u0131\u011f\u0131mdan ek bir s\u00fcr\u00fc ders ald\u0131m. Fulbright bursum bir senelikti. Bu nedenle para kazanmam gerekiyordu. Benim her zaman can simidim database olmu\u015ftur. Bu y\u00fczden de Asuman hocaya ne kadar te\u015fekk\u00fcr etsem azd\u0131r. Sonu\u00e7 olarak database asistan\u0131 oldum. Ama akl\u0131m insan beynindeydi.<\/p>\n\n\n\n

C: Bu soruyu daha ileride sormay\u0131 planl\u0131yordum ama \u015fu an yeri gelmi\u015fken sormak istiyorum. \u00d6zel sekt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorken y\u00fcksek lisans yap\u0131yor olmak sizi \u00e7ok zorlad\u0131 m\u0131? Yoksa o zamanlar bu \u00e7ok s\u0131radan bir \u015fey miydi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Sizin zorluk dedikleriniz \u015fey bizim i\u00e7in hikayeydi. Biz her t\u00fcrl\u00fc zorlu\u011fa haz\u0131rl\u0131kl\u0131 insanlard\u0131k. Bu benim i\u00e7in de\u011fil t\u00fcm ya\u015f\u0131tlar\u0131m i\u00e7in \u00f6yleydi. Ben o zamanlardan beri hep \u00e7ok az uyurum. ODT\u00dc\u2019de hep b\u00f6yleydik. Bu sadece kendi b\u00f6l\u00fcm\u00fcm i\u00e7in de\u011fil genel olarak ODT\u00dc i\u00e7in ge\u00e7erliydi. Uykusuzluktan kimse \u015fik\u00e2yet edemez, herkes i\u015fini yapmak zorunda. Yapmazsan berbat bir not al\u0131rs\u0131n. Son seneye girildi\u011finde ertesi g\u00fcne teslim edilmesi gereken 2 lab \u00f6devi, bir s\u0131nav gibi yo\u011fun bir tempo var. Hatta \u00f6yle ki gece kalk\u0131p hangisini yeti\u015ftiremeyece\u011fime \u00f6nceden karar verip onu yapmaktan vazge\u00e7ip di\u011ferlerine odaklan\u0131yordum. B\u00f6yle olunca, hem \u00f6zel sekt\u00f6rde full-time \u00e7al\u0131\u015fmak hem de y\u00fcksek lisans yapmak o temponun devam\u0131yd\u0131. Sonu\u00e7ta y\u00fcksek lisans\u0131m\u0131 da geceleri yap\u0131yordum. \u0130yi kazan\u0131yordum ve ailemle ya\u015faman\u0131n faydas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyordum. \u00c7\u00fcnk\u00fc elektri\u011fim, suyum kesilmiyor, fatura \u00f6demek gibi \u015feyler vaktimi alm\u0131yordu. O y\u00fczden bir yandan y\u00fcksek lisans\u0131m\u0131 yaparken \u00e7al\u0131\u015fabiliyordum. \u015eimdiki gen\u00e7lere bakt\u0131\u011f\u0131mda \u00e7ok kolay \u015fik\u00e2yet ettiklerini g\u00f6r\u00fcyorum. Mesela full-time yerine part-time \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorken y\u00fcksek lisans yap\u0131yorlar ama bahane uydurup tezi yeti\u015ftiremediklerini s\u00f6yl\u00fcyorlar. Aileleriyle ayn\u0131 evde oturma konforuna sahip olsa da olmasa da farketmiyor. Biz itiraz edince ay\u0131p oluyor, i\u00e7erliyorlar. Sizin neslin dokunulmazl\u0131klar\u0131 var, bizde ise \u00f6yle \u015feyler yoktu. Bize hocam\u0131z neden yeti\u015ftiremedi\u011fimizi sordu\u011funda utan\u0131rd\u0131k. Ke\u015fke daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fsayd\u0131m da bitirseydim diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fck. \u015eimdi \u00f6yle olmuyor. Siz \u00f6\u011frenciye sordu\u011funuzda \u00f6zel hayat\u0131na girmi\u015f oluyorsunuz. Y\u00fcksek lisans ve i\u015fe girdiysem ikisini de beraber g\u00f6t\u00fcrmek zorunday\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tez ilerledik\u00e7e \u015f\u00f6yle bir s\u0131k\u0131nt\u0131 oldu: ben ba\u015f\u0131ndan beri programlar\u0131 hep Turbo Pascal ile yaz\u0131yordum ve datalar\u0131m\u0131 da \u00f6yle toplad\u0131m. Ama bu program yamal\u0131 bir boh\u00e7a gibi b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve kontrolden \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Sonlara geldi\u011fimde hoca bu grafik neden \u00e7\u0131kmad\u0131 diye sordu\u011funda h\u0131zl\u0131ca algoritmam\u0131 de\u011fi\u015ftirip bunu yapacak halde de\u011fildim. Algoritmam zaman i\u00e7erisinde \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Onun i\u00e7in i\u015fyerine gittim ve patronumdan 2 haftada program\u0131m\u0131 toparlamak i\u00e7in izin istedim. O da verdi. E\u011fer izin vermeseydi istifa edecektim \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u015fka \u00e7\u0131kar yolu yoktu. Ben iki hafta i\u015fe hi\u00e7 gitmedim ve gece g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Burada Do\u011fan Canku\u2019ya te\u015fekk\u00fcr etmek isterim \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131 sa\u011flayan \u015fey onun \u201cSonsuza Dek Ayr\u0131l\u0131k\u201d adl\u0131 m\u00fczik kasetiydi. Sabahlara onun m\u00fczi\u011fiyle ba\u015flard\u0131m. Sonu\u00e7 olarak o iki hafta sayesinde mezun olabildim. Ne\u015fe hoca da vard\u0131 j\u00fcrimde. Hatta Ne\u015fe hoca \u201cg\u00fczel olmu\u015f ama baz\u0131 grafikler eksik\u201d dedi\u011finde titredi\u011fimi hat\u0131rl\u0131yorum. Tekrardan de\u011fi\u015ftirmem gerekiyor diye korktum. 3 ay uzatma ald\u0131m bu y\u00fczden. Sonu\u00e7 olarak cevab\u0131m; evet yorucu tempo gerekiyordu ama bizim i\u00e7in yorucu tempo normal bir \u015feydi. Madem y\u00fcksek lisans yapacaks\u0131n buna raz\u0131 olacaks\u0131n mant\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Ancak, son kertede o yorucu tempo dahi yetmemeye ba\u015flad\u0131, izin kulland\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

C: Cevab\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrler hocam. Benim bir sorum daha var. Tam da doktoraya ge\u00e7i\u015f faz\u0131n\u0131zla alakal\u0131. University of Florida\u2019y\u0131 nas\u0131l ke\u015ffettiniz \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fu an olan bilgiye eri\u015fim imkanlar\u0131 pek yoktu. Daha \u00f6znel ilerleyen bir s\u00fcre\u00e7 sonu\u00e7 olarak. Bu konuyu biraz a\u00e7abilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Evet g\u00fczel bir soru ve bu sayede bir hocaya daha te\u015fekk\u00fcr etme f\u0131rsat\u0131m oldu. O zamanlar bilgisayar \u00e7\u0131km\u0131\u015f ama her \u015fey dijital hale gelmi\u015f de\u011fil. \u00dcniversitelerin listesini bulmak i\u00e7in Fulbright ofisine gidip birka\u00e7 cilt olan rehberlere bak\u0131yordum. Biz parma\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yalayarak t\u00fcm sayfalara tek tek bak\u0131yorduk. Ve tabi kulaktan dolma \u00f6\u011frenci ileti\u015fim a\u011f\u0131m\u0131z vard\u0131. Zorunlu stajlar\u0131m\u0131n birisinde Bo\u011fazi\u00e7i grubundan insanlarla tan\u0131\u015fm\u0131\u015f oldum. Onlar\u0131n elinde bir liste vard\u0131. Bir de mezun olur olmaz Amerika\u2019ya giden arkada\u015flar\u0131m\u0131z vard\u0131. Bunlar sayesinde elimde 3 sayfal\u0131k bir liste olu\u015ftu. Ama o liste kan, ter g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6kerek olu\u015fturuldu. O s\u0131rada o listenin i\u00e7inde University of Florida en altlardayd\u0131, dikkat \u00e7ekmiyordu. En \u00fcstlerde \u00e7ok belirgin isimler vard\u0131; MIT, Stanford, Caltech, Carnegie Mellon \u2026 Bu arada ba\u015fvuru s\u00fcreci \u00e7ok zordu. Ka\u011f\u0131tlarla ba\u015fvuruyordun ve o k\u00e2\u011f\u0131d\u0131n Amerika\u2019ya gitmesi zaten 1\u20131.5 ay s\u00fcr\u00fcyordu. Fulbright bursunu kazan\u0131nca bana dediler ki, \u201cBiz sana \u00f6neriler getirebiliyoruz. Sen yine de listeni yap ama 3 yer se\u00e7ebilirsin\u201d. Daha sonra Nazif Tepedelenlio\u011flu hocayla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Nazif hoca ODT\u00dc\u2019n\u00fcn eski hocalar\u0131ndand\u0131, ben ondan hi\u00e7 ders almam\u0131\u015ft\u0131m. Me\u011fer Nazif hoca da G\u00fcney hoca gibi uzakla\u015ft\u0131r\u0131lanlardanm\u0131\u015f. Uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca gitti\u011fi yer de Florida\u2019ym\u0131\u015f. T\u00fcrkiye\u2019ye yaz\u0131n geldi\u011finde ben kendisinden bir randevu alm\u0131\u015ft\u0131m. Kendisiyle oturduk ve o listeme bakt\u0131. Sonra bana dedi ki: \u201cBen Florida Instituteof Technology\u2019deyim ve sana University of Florida\u2019y\u0131 \u00f6neririm. Geli\u015fmeye a\u00e7\u0131k ve senin de hedeflerine uygun bir yer. Hem de di\u011fer yerlere g\u00f6re girmen daha kolay olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Oray\u0131 yazmamazl\u0131k etme.\u201d Ben 3 tercih aras\u0131nda 3. s\u0131raya yazd\u0131m; a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 di\u011fer yerleri hat\u0131rlam\u0131yorum. B\u00f6ylece oraya girmi\u015f oldum.<\/p>\n\n\n\n

Bilgisayar b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ba\u015flamam biraz olayl\u0131yd\u0131. \u201cBilgisayar m\u00fchendisli\u011fi istiyorum o halde Florida bilgisayar m\u00fchendisli\u011fi yazay\u0131m\u201d \u015feklinde bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyle olmad\u0131. Bize verilen tembih ve ba\u015far\u0131 mekanizmas\u0131, ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n b\u00f6l\u00fcmde bitirmek, yani t\u0131pta ba\u015flad\u0131ysan ihtisas\u0131n\u0131 t\u0131pta alman gerekir \u015feklindeydi. Size art\u0131k disiplinler aras\u0131 kap\u0131lar a\u00e7\u0131k, o nedenle kolay g\u00f6r\u00fcnebilir ama bizim zaman\u0131m\u0131zda yoktu. Elbette doktoram\u0131 elektrik m\u00fchendisli\u011finde yapacakt\u0131m(!). Bunu yapmal\u0131 m\u0131y\u0131m diye \u00e7ok sorgulad\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc doktora a\u015famas\u0131na gelene kadar bana elektrik b\u00f6l\u00fcm\u00fc a\u011f\u0131r geliyordu. Bir yandan zaten database alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, tad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f\u0131m. Kontrol b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde okuyorum ki matemati\u011fi \u00e7ok a\u011f\u0131rd\u0131 ve saire. Nihayetinde, tiyatrocular\u0131n \u201csahne tozu yutmak\u201d dedi\u011fi gibi bir durum vard\u0131, bilgisayar\u0131n bir kez tad\u0131n\u0131 da alm\u0131\u015f olmama ra\u011fmen bulundu\u011fum b\u00f6l\u00fcmde devam ettim. Daha sonra Fulbright bursunu kazan\u0131nca, yine elektri\u011fe girmi\u015f oldum. Ama art\u0131k ben de\u011fi\u015fmi\u015f bir insand\u0131m. \u0130nsan beynini, n\u00f6ral a\u011flar\u0131n ger\u00e7ek yap\u0131s\u0131n\u0131 merak ediyordum. Neyse, t\u00fcm bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve karars\u0131zl\u0131klarla beraber benim cebimde bursum vard\u0131 ve University of Florida elektrik b\u00f6l\u00fcm\u00fcne kaydolmaya gittim. Beni Bosman ad\u0131nda bir doktora koordinat\u00f6r\u00fcne y\u00f6nlendirdiler, derslerimi o se\u00e7ecekti. Bana \u201cdigital image processing\u201d dersini vermek istedi ama ben kendisine bu dersi almayaca\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim \u00e7\u00fcnk\u00fc onu yeni alm\u0131\u015ft\u0131m ODT\u00dc\u2019den ve AA ile ge\u00e7mi\u015ftim. Adam bana rest \u00e7ekti ve \u201cT\u00fcrkiye\u2019de ald\u0131\u011f\u0131n dersle bu ayn\u0131 ders de\u011fil\u201d diyerek k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi. Ben ayn\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum ve daha yeni ald\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in almam\u0131n gerekli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. O da bana, \u201cS\u0131ra doktora yeterlilik s\u0131nav\u0131na geldi\u011fi zaman ge\u00e7emezsin.\u201d dedi. Ben ise \u201cGe\u00e7erim!\u201d dedim. \u0130\u015f hafiften inatla\u015fmaya d\u00f6nd\u00fc: ge\u00e7ersin- ge\u00e7emezsin\u2026Halbuki niye inatla\u015f\u0131yorsam, dersi al\u0131p AA ile ge\u00e7sem hem benim i\u015fime gelirdi hem de adam memnun olurdu. Ama ben inatla\u015fmaya devam ettim ve adam sonunda \u00e7ok sinirlendi.<\/p>\n\n\n\n

Koordinat\u00f6rle ileti\u015fimimi \u00e7ok etkiledi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir kad\u0131n olarak ve \u00f6\u011frenci olarak geri ad\u0131m at\u0131p onun dedi\u011fini yapmam gerekirmi\u015f gibi oldu. Ama ben \u00f6yle yapmad\u0131m. O iti\u015fme sonras\u0131nda ben \u201cHay\u0131r, dersi almayaca\u011f\u0131m.\u201d dedim. Asl\u0131nda Bosman normalde \u00e7ok iyi ve \u0131l\u0131ml\u0131 bir insanm\u0131\u015f, daha sonra ba\u015fka insanlar s\u00f6yledi bunu. B\u00f6yle rest \u00e7eken ve \u00f6\u011frenci \u00fczen birisi de\u011filmi\u015f. Ancak ben diretince o da bana; \u201cbu odadan d\u0131\u015far\u0131ya ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131nda tekrar bu programa geri d\u00f6nemezsin\u201d dedi. Ben de \u201cEyvallah!\u201d dedim ve odas\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131m. B\u00f6l\u00fcm\u00fcn binas\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda v\u00fccudumdaki t\u00fcm hormonlar zirve yapt\u0131. \u015eunu hi\u00e7 unutmuyorum; kap\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131, d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131m b\u00f6l\u00fcmden, ancak Florida havas\u0131 sauna gibi s\u0131cakt\u0131. Kendimi bir anda sorgulamaya ba\u015flad\u0131m, \u201cBen \u015fimdi ne yapt\u0131m? Burs kazanm\u0131\u015ft\u0131m halbuki\u2026\u201d Geri d\u00f6nmem de imkans\u0131zd\u0131, kap\u0131y\u0131 kapatm\u0131\u015ft\u0131m neticede. \u015e\u00f6yle bir \u0130ngiliz atas\u00f6z\u00fc vard\u0131r: \u201cBir yerden \u00e7\u0131karken kap\u0131y\u0131 aral\u0131k b\u0131rak\u0131n, \u015femsiyenizi i\u00e7erde unutmu\u015f olabilirsiniz.\u201d \u2018\u015eemsiyem\u2019 i\u00e7erde kalm\u0131\u015ft\u0131 ve ben de kap\u0131y\u0131 kapam\u0131\u015ft\u0131m. Tamam dedim ben yapaca\u011f\u0131m\u0131 biliyorum. Bahsetmi\u015ftim, \u201cBiz her \u015feyi yapar\u0131z diye bir \u00f6zg\u00fcven\u201d vard\u0131, biraz yan\u0131lt\u0131c\u0131 bir \u00f6zg\u00fcven olsa da. Ama o yan\u0131lt\u0131c\u0131 \u00f6zg\u00fcven i\u015fime yarad\u0131. \u201cBuraya gitmezsem bilgisayar b\u00f6l\u00fcm\u00fcne giderim\u201d dedim. San\u0131yorum ki oran\u0131n kap\u0131lar\u0131 bana a\u00e7\u0131k, \u201cBuyurun Fulbright bursu kazand\u0131n\u0131z, tebrikler. Sizi b\u00f6l\u00fcm\u00fcm\u00fcze al\u0131yoruz.\u201d tarz\u0131nda bir kar\u015f\u0131lama umuyorum. Ama \u00f6yle bir \u015fey olmad\u0131 tabii ki. B\u00f6l\u00fcme gittim, b\u00f6l\u00fcm ba\u015fkan\u0131 yok. Sekreterine gidip randevu alay\u0131m dedim bir hafta sonras\u0131na vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bari Fulbright\u2019a ne diyece\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken bana yard\u0131m edecek birisini bulay\u0131m dedim, topunu kaybetmi\u015f \u00e7ocuk misali.<\/p>\n\n\n\n

Tek tek hocalar\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7almaya ba\u015flad\u0131m. Bermudez ad\u0131nda bir \u0130spanyol hoca vard\u0131 ve bana yard\u0131m edecek vakti de vard\u0131. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bu arada, bir hocan\u0131n bo\u015f vakitleri olabilmelidir. B\u00f6yle acil durumlarda bir ki\u015fiye can simidi olur hoca. Ona ODT\u00dc\u2019den geldi\u011fimi, bursumun oldu\u011funu anlatt\u0131m. Elektri\u011fi kazand\u0131\u011f\u0131m\u0131 ama bana zorla ders ald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. Oraya gitmem imk\u00e2ns\u0131z, bilgisayar b\u00f6l\u00fcm\u00fcne gelebilir miyim diye sordum. O da bana dosyalar\u0131m\u0131 oradan buraya getirmemi s\u00f6yledi. \u201cCuma g\u00fcn\u00fc dosyan\u0131 akademik kurula sunal\u0131m ve bakal\u0131m.\u201d dedi. O g\u00fcn de \u00c7ar\u015famba\u2019yd\u0131, iki g\u00fcn beklemem gerekiyordu. Dosyam i\u00e7in tekrar Elektrik B\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kap\u0131s\u0131ndan girdim ama adam\u0131n odas\u0131na de\u011fil de sekretere gittim. Dosyam\u0131 ald\u0131m, g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. \u0130ki g\u00fcn beklerken her t\u00fcrl\u00fc dualar edildi. Ve cuma g\u00fcn\u00fc bilgisayar b\u00f6l\u00fcm\u00fcne girebildim. Ama bunda transkriptimde bir s\u00fcr\u00fc bilgisayar dersimin olmas\u0131n\u0131n faydas\u0131 \u00e7ok olmu\u015ftu. Bursum bitince bir d\u00f6nem database asistanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131m. Bursun zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 derslerimi de alm\u0131\u015ft\u0131m. Daha sonra t\u0131p fak\u00fcltesinde bir asistanl\u0131k bulmak istedim \u00e7\u00fcnk\u00fc o s\u0131rada beyin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapan gruplar\u0131 duyuyordum. O konuda \u00e7al\u0131\u015fan bir grupta asistanl\u0131k buldum. Daha sonra bu gruplar birle\u015fti, dolgun bir ba\u011f\u0131\u015f alarak \u201cMcKnight Brain Institute\u201d oldu. Ben de orada bili\u015fsel n\u00f6ropsikoloji lab\u0131na girdim. Ekmek param\u0131 lab i\u00e7in database i\u015fleri yaparakve programc\u0131 olarak kazan\u0131yordum. Ben bili\u015fsel n\u00f6ropsikolojiyi, uygulamal\u0131 olarak o beyin enstit\u00fcs\u00fcnde ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlisiyken \u00f6\u011frendim. Bir taraftan da bo\u015f zamanlar\u0131mda tezimi yazmaya devam ediyordum.<\/p>\n\n\n\n

Tezim beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin standartla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczerineydi. Orada yine n\u00f6ral a\u011f kullan\u0131yordum ama bili\u015fsel n\u00f6ropsikoloji tezi de\u011fildi. Sonra \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fey oldu, bilgisayar b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki hocam\u0131n standartla\u015ft\u0131rma konusundaki bilgisi benim yapmak istediklerime yetmedi. Hayat zaten bir \u00e7ember \u015feklindedir. Bir \u00e7embere ba\u015flars\u0131n\u0131z, hop o \u00e7ember kapan\u0131r. Bazen yeniden ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00e7ember \u00f6ncekinin ayn\u0131d\u0131r. Ben bir \u00f6nceki \u00e7embere tekrar d\u00f6nm\u00fc\u015f oldum b\u00f6ylece \u00e7\u00fcnk\u00fc tezim i\u00e7in g\u00f6r\u00fcnt\u00fc i\u015fleme (imageprocessing) gerekiyordu ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc i\u015flemeyi en iyi yapan hoca elektrik m\u00fchendisli\u011findeydi! Tezim bilgisayar m\u00fchendisli\u011fi \u00fczerindeydi ama hocam de\u011fi\u015fti, yeni hocam (John Harris) elektriktendi. Bu s\u0131rada da ara\u015ft\u0131rmama beyin enstit\u00fcs\u00fcnde devam ediyordum. G\u00fczel yan\u0131 fMRI yeni ba\u015fl\u0131yordu o zamanlar; y\u0131l 1995. fMRI ba\u015flang\u0131c\u0131 1992 y\u0131l\u0131ndaki Ogawa\u2019n\u0131n makalesidir. Florida\u2019daki t\u0131p fak\u00fcltesindeki grup da fMRI teknolojisini kurmak istiyordu. Hep birlikte fMRI teknolojisini s\u0131f\u0131rdan haz\u0131rlad\u0131k. Alette sunulacak programlar\u0131, uyaranlar\u0131, deneyleri ben haz\u0131rl\u0131yordum. Cihaz\u0131n i\u00e7inde bir projekt\u00f6rden g\u00f6steriliyordu uyaranlar, denekten gelen datalar\u0131 ben topluyordum, analiz ediyordum. Daha sonra lab\u0131m\u0131z b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Ba\u015fka arkada\u015flar\u0131m da oldu, kimisi m\u00fchendislik fak\u00fcltesinden kimisi n\u00f6ropsikolojidendi. \u0130lk yay\u0131n\u0131m\u0131z da 1999\u2019da \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bruce Crosson\u2019a buradan te\u015fekk\u00fcrler ileteyim, bize etik konusunda \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011fretti. \u0130lk yay\u0131n Bruce\u2019\u0131n projesinden \u00e7\u0131kt\u0131 ve hatta Bruce bu sayede bir \u00f6d\u00fcl kazand\u0131. Bir lab toplant\u0131s\u0131nda bizim \u00f6n\u00fcm\u00fcze ufak da olsa bir \u00e7ek geldi. B\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck fark etmeden t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fanlara \u00f6d\u00fcl\u00fc b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00dc\u00e7 hocam\u0131z vard\u0131; Bruce Crosson, Richard Briggs ve benim tez hocam olan John Harris. Richard b\u00fct\u00fcn \u00e7ekimleri yapan ve radyolojik bilgileri sa\u011flayan ki\u015fiydi. Labda her \u015fey e\u015fit olarak konu\u015fulurdu, erkek-kad\u0131n ayr\u0131m\u0131 yoktu. Ben bir fikir s\u00f6yledi\u011fimde Bruce onu unutmazd\u0131 ve \u00f6nerim do\u011fru \u00e7\u0131karsa her seferinde \u201cBak\u0131n, Didem\u2019in \u00f6nerdi\u011fi bu y\u00f6ntem sayesinde yapt\u0131k.\u201d derdi. Minnac\u0131k da olsa bu bize bir aidiyet sunard\u0131. Mesela bunu T\u00fcrkiye\u2019de hi\u00e7 bulamad\u0131m, buna hi\u00e7 al\u0131\u015famad\u0131m. Bir fikir ortaya at\u0131l\u0131r, sonra herkes o fikri kendi fikri san\u0131r ve kendi fikriymi\u015f gibi anlat\u0131r. Ben bunun b\u00f6yle olmayabilece\u011fini Amerika\u2019da \u00f6\u011frendim. Fikir \u00f6nemli bir \u015feydir, fikrin sahibi de \u00f6nemlidir. Bir \u00f6\u011frenci de olsa yeni bir fikir ortaya atabilir. T\u00fcrkiye\u2019de ise yeni bir fikir ortaya atan ki\u015fi profes\u00f6r de\u011filse hep sorun \u00e7\u0131kar. Sorunuzun biraz d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131p University of Florida\u2019ya giri\u015fimden sonras\u0131n\u0131 da anlatm\u0131\u015f oldum\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Biraz \u00f6zel olacak ama bu s\u00fcre\u00e7te e\u015finizle tan\u0131\u015fm\u0131\u015f m\u0131yd\u0131n\u0131z? E\u011fer tan\u0131\u015ft\u0131ysan\u0131z e\u015finizin sizin hayat\u0131n\u0131zda etkisi ve yeri nas\u0131ld\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Bu konuda biraz b\u00f6l\u00fcmle alakal\u0131. Biz Elektrik-Elektronik b\u00f6l\u00fcmde okuyorduk ve ya\u015f\u0131yorduk. Bizim d\u00fcnyam\u0131z bundan ibaretti. Doktorlar i\u00e7in de b\u00f6yle, doktorlar genelde kendi aralar\u0131nda, bir ba\u015fka doktorla evlenir. Ba\u015fka bir evrenimiz yoktu. En az\u0131ndan bizim ya\u015f grubumuz i\u00e7in \u00f6yleydi, sizin nesil i\u00e7in art\u0131k \u00f6yle olmuyor. Bizim i\u00e7in bir doktorun bir avukatla evlenmesi \u00e7ok az bulunan bir \u015feydi. E\u015fimle ben ilk olarak ODT\u00dc\u2019deki teknik olmayan bir se\u00e7meli derste (non-technicalelective) tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Bu arada \u015funu s\u00f6yleyebilirim, bir \u00f6\u011frencinin hangi se\u00e7meli dersi se\u00e7ti\u011fi, onun kuma\u015f\u0131 hakk\u0131nda bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor bence. Benim 2 tane se\u00e7meli dersim vard\u0131: biyoloji ve \u0130ngiliz edebiyat\u0131. Biz e\u015fimle biyoloji dersinde tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k, ama e\u015fim de Elektriktendi. Daha sonra ortak derslerimiz olmad\u0131. Y\u00fcksek lisans s\u0131ras\u0131nda \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131k. Bu arada \u015funu s\u00f6yleyeyim, mezun olur olmaz database\u2019ci olmad\u0131m. ASELSAN\u2019daki staj\u0131m\u0131n devam\u0131 olarak, mezun olmadan \u00f6nce ASELSAN\u2019da teknik eleman olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. E\u015fim ise orda m\u00fchendis olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131, o benden b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Bilgi i\u015flemde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk ve o s\u0131ralar \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131k. Ondan sonra o y\u00fcksek lisans yapt\u0131, ben de yapt\u0131m ve y\u00fcksek lisans sonras\u0131nda evlendik. Ben Florida\u2019dan kabul ald\u0131\u011f\u0131mda o kabul almam\u0131\u015ft\u0131 hen\u00fcz. Ama University of Florida\u2019ya ba\u015fvuru yapm\u0131\u015ft\u0131, hen\u00fcz ret de almam\u0131\u015f vaziyette bekletiliyordu. Niye beklettikleri belli de\u011fildi. O zamanlar tabii her \u015fey mektupla oldu\u011fu i\u00e7in uzaktan o haber gelmiyordu. Biz \u201cTamam ya nas\u0131l olsa gidece\u011fiz, o halde gidelim.\u201d dedik. O i\u015finden ayr\u0131ld\u0131 ve tek bursla gittik. \u0130\u015fte Bosman\u2019a k\u0131z\u0131p o kap\u0131dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda e\u015fimin ba\u015fvurusu da beklemedeydi ve daha onun ak\u0131betini ara\u015ft\u0131racak f\u0131rsat\u0131m\u0131z olmam\u0131\u015ft\u0131. O, \u00f6\u011frenci i\u015flerine, ben de bilgisayar m\u00fchendisli\u011fine gittik. O, \u00f6\u011frenci i\u015flerinden ba\u015fvurusunun TOEFL puan\u0131 eski diye bekletildi\u011fini \u00f6\u011frenmi\u015f. Bana yard\u0131mc\u0131 olan Bermudez ona da yard\u0131mc\u0131 oldu, \u201cSen de dosyan\u0131 getir \u00f6\u011frenci i\u015flerinden.\u201d dedi. Onun da dosyas\u0131 geldi ve ikimizin ba\u015fvurusu da birlikte bilgisayar m\u00fchendisli\u011fi kuruluna girdi.<\/p>\n\n\n\n

Bu arada evlilik konusuna gireyim. Biz hem evliydik hem doktora yap\u0131yorduk. En \u00e7arp\u0131c\u0131 zaman doktora yeterlilik s\u0131nav\u0131yd\u0131, onu s\u00f6yleyebilirim. Yani herkesin k\u00e2busu olan o s\u0131nav bizim i\u00e7in de bir kabusa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7\u00fcnk\u00fc ikimiz de ayn\u0131 anda yeterlili\u011fe \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz, evin i\u00e7indeki stres o kadar fazla ki o gerginlik havada hissediliyor. Son bir ay kala her \u015feyi \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz, kitaplar y\u0131\u011f\u0131n halinde. Sonunda \u015f\u00f6yle yapt\u0131k, yemek masas\u0131 gibi b\u00fcy\u00fck bir \u00e7al\u0131\u015fma masas\u0131 vard\u0131. Onu bizim yata\u011f\u0131n ayak ucuna \u00e7ektik. Bu olay y\u0131k\u0131c\u0131 m\u0131 yoksa g\u00fczel bir \u015fey mi emin olam\u0131yorum. \u00d6yle bir an geldi ki art\u0131k, uykusu gelen oturdu\u011fu yerden arkaya do\u011fru yaslan\u0131p yat\u0131yordu, ayaklar\u0131m\u0131z yerde kal\u0131yordu, yerimizden kalkm\u0131yorduk. Ondan sonra uyan\u0131yor ve \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ediyorduk. S\u0131navdan ikimiz de ge\u00e7tik ama \u00e7ok zor oldu. Hatta ben b\u0131rakacak a\u015famaya gelmi\u015ftim. \u201cYapamayaca\u011f\u0131m yapamayaca\u011f\u0131m!\u201d diye \u00fcst\u00fcme karabasanlar geliyordu, kabuslar g\u00f6r\u00fcyordum. Zaten kabus g\u00f6rd\u00fcyseniz asl\u0131nda yapaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131n i\u015faretidir, sonradan \u00f6\u011frencilerime bunu s\u00f6yledim. \u00c7\u00fcnk\u00fc o \u015fu demektir; beyniniz durmadan bilgi i\u015fliyordur, o sizin evreninizin merkezi haline gelmi\u015ftir. Bu nedenle muhtemelen ba\u015faracaks\u0131n\u0131zd\u0131r. \u201cBrain Institute\u201dtaki hocalar\u0131m da ge\u00e7memi bekliyordu. Yani herkes benim ge\u00e7memi bekliyordu asl\u0131nda, ge\u00e7mekten ba\u015fka \u015fans\u0131m yoktu. S\u0131nava girmemem demek herkesi h\u00fcsrana u\u011fratmak demekti. S\u0131nava sonunda girdim, e\u015fim tamamen ge\u00e7ti ama benden hardware dersini yeniden almam\u0131 istediler. Yeniden almaya kar\u015f\u0131 alerjim olmas\u0131na ra\u011fmen o dersi ald\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k kurul zorunlu k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Sonradan \u201cAsl\u0131nda senin hardware s\u0131nav\u0131n da ge\u00e7erdi, ama transkriptine bakt\u0131k, sen bu dersi Florida\u2019da almam\u0131\u015fs\u0131n, o y\u00fczden burada da alman\u0131 istedik.\u201d dedilerse de art\u0131k bu noktada itiraz edemedim.<\/p>\n\n\n\n

Daha sonra doktora tezi a\u015famas\u0131na geldi\u011fimizde, ben art\u0131k otuzuma gelmi\u015ftim. \u201cOtuzuma geldim, hala \u00f6\u011frenciyim ve bir \u00e7ocu\u011fum bile yok.\u201d havas\u0131na girdim. K\u0131sa s\u00fcre sonra, tam da doktoram\u0131z\u0131n tez a\u015famas\u0131nda o\u011flumuz oldu. Sonra da kendi arkada\u015flar\u0131m aras\u0131nda, yani University of Florida\u2019da, evli \u00e7iftler aras\u0131nda \u201c\u00c7ocuk yapma karar\u0131n\u0131 doktoray\u0131 bitirmeye mi erteleyelim yoksa doktora ortas\u0131nda m\u0131 yapal\u0131m, ne diyorsun?\u201d dediklerinde ben hep ayn\u0131 cevab\u0131 verirdim \u201cBu soruyu soruyorsan\u0131z, yap\u0131n.\u201d \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 \u00e7ok geciktirdi ama d\u00fcnyam\u0131 \u00e7ok zenginle\u015ftirdi. Yar\u0131 zamanl\u0131 bir T\u00fcrk teyzemiz vard\u0131 (bak\u0131c\u0131m\u0131z Esin teyze) g\u00fcnde 4 saat gelirdi, bize yeterdi. Evde \u00e7ocuk b\u00fcy\u00fct\u00fcyordum ve gelece\u011fe \u00fcmitle bakabilece\u011fimi hissetmi\u015ftim bu sayede. Bitirdikten sonra da postdoc i\u00e7in University of California\u2019ya geldim, San Diego\u2019ya. O s\u0131rada o\u011flumuz 4 ya\u015f\u0131nda faland\u0131. Burs T\u00fcrkiye\u2019ye geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc zorunlu k\u0131l\u0131yordu, \u201c\u0130kinci \u00e7ocu\u011fumuz da olsun, o da Amerika\u2019da do\u011fsun\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fck.<\/p>\n\n\n\n

Ama ikinci \u00e7ocukla postdoc \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00e7ok verimsiz ge\u00e7ti. Iyi \u00e7al\u0131\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyebilirim. \u0130kinci \u00e7ocuk do\u011funca bir s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fad\u0131k. Bunu kimse bize s\u00f6ylememi\u015fti, \u015fimdiden herkesi uyaray\u0131m: \u0130ki \u00e7ocuk iki kat emek olmuyor, \u00fc\u00e7 d\u00f6rt kat emek oluyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ocuklar birbirini etkiliyorlar. Ortadaki dinamizm dolay\u0131s\u0131yla oluyor bu. Birini besleyince di\u011feri ac\u0131k\u0131yor, biri tatl\u0131 seviyor di\u011feri tuzlu seviyor vs\u2026 Bunu de\u011fi\u015ftiremiyorsun, \u201cAyn\u0131 yeme\u011fi yapay\u0131m ikisi de yesin.\u201d diyorsun ama yemiyorlar. \u0130ki tane de\u011fi\u015fik yemek yap\u0131yorsun. Ondan sonra birinin uykusu geliyor uyuyor, di\u011feri uyumuyor. Tam uyumayan\u0131 uyutuyorsunuz di\u011feri uyan\u0131yor. Bunlar kontrol edilemez bir \u015fey haline geliyor. O y\u00fczden \u00f6nerim doktoran\u0131zla postdoc bitmeden bir \u00e7ocuk yapman\u0131z g\u00fczeldir, ancak iki \u00e7ocuk yapman\u0131z ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n garantisidir. O y\u00fczden ideali bir \u00e7ocuk, ikinciyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z sonra yap\u0131n. Doktoram\u0131 2001 y\u0131l\u0131nda bitirdim, asl\u0131nda gecikmese 99’da falan bitmesi gerekirdi. 2004’te postdoc\u2019\u0131m bitti. T\u00fcrkiye\u2019ye 2004 yaz\u0131nda d\u00f6nd\u00fcm.<\/p>\n\n\n\n

E\u015f durumuna gelirsek, T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde \u00e7ok farkl\u0131 bir ortamla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Eski b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z T\u00fcrkiye olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6tesinde ilk \u00e7ocu\u011fumun T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye uyum s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131k. Ben ilk sene \u00e7al\u0131\u015famad\u0131m, ikinci o\u011flumun mama alerjisi vard\u0131. E\u015fim akademik hayata devam etse bir maa\u015fla ev ge\u00e7inemeyecekti. Burada \u015funu s\u00f6yleyebilirim, e\u011fer aile kuracaks\u0131n\u0131z eve giren tek maa\u015f bir akademisyenin maa\u015f\u0131 ise, bunu unutun \u00e7\u00fcnk\u00fc bir akademisyenin tek maa\u015f\u0131yla bir aile \u00e7evrilemez. O y\u00fczden ben e\u015fime dedim ki, sen akademisyen olarak devam etme, sen \u00f6zel bir \u015firkete gir. O \u00f6zel bir \u015firkete girip akademisyenli\u011fin 2.5 kat\u0131 para kazan\u0131r hale gelince ancak \u00e7ocuklar\u0131 yoluna koyabildik. Ben ise ev han\u0131m\u0131 oldum, d\u00f6n\u00fc\u015fte bir bu\u00e7uk y\u0131l \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131m. Bir kopu\u015f oldu o zamanlar aram\u0131zda ve daha sonra da bo\u015fand\u0131k zaten. Tabii ba\u015fka \u00f6nemli fakt\u00f6rler de vard\u0131, belli ki ba\u015fka uyumsuzluklar vard\u0131. Sandalye zaten sallan\u0131yordu ama o sandalyenin bacaklar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiremedik. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz hep \u00f6\u011frenciydik. Asl\u0131nda biraz ev arkada\u015f\u0131 gibiydik. \u00d6\u011frencilik birden bitmi\u015f, birisi ev han\u0131m\u0131 olmu\u015f di\u011feri i\u015f adam\u0131 olmu\u015ftu. Birden bir u\u00e7urum oldu ve ikimiz o u\u00e7urumdan d\u00f6nemedik.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, T\u00fcrkiye\u2019deki ya\u015fam \u00e7ok zordu. Daha sonralar\u0131 \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmde \u015f\u00f6yle \u015feyler saptad\u0131m. Dedi\u011fim gibi doktorlar doktorla evlenir, avukatlar avukatlarla\u2026 \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u00e7inde bulundu\u011fumuz ortamda ba\u015fkalar\u0131yla tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa elveri\u015fli durum pek yoktu. Ayn\u0131 evin i\u00e7inde oldu\u011fun ve evde de hala m\u00fchendis olmaya devam etti\u011fim i\u00e7in sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yordun. Mesela farkettim ki, e\u015fimle bizim aram\u0131zda b\u00fcy\u00fck bir farkl\u0131l\u0131k vard\u0131. O \u00e7ok daha teknik bir insand\u0131, kendi devre kurar, kendi program yapar. Tam bir say\u0131salc\u0131yd\u0131 anlayaca\u011f\u0131n\u0131z. Dedemin k\u00fct\u00fcphanesindeki maceram sayesinde benim farkl\u0131 bir damar\u0131m vard\u0131. Ve o damar\u0131m beslenmiyordu. Ben o damar\u0131n beslenmedi\u011fini anlamad\u0131\u011f\u0131mdan kendim besleyemiyordum. Mesela depresif hissediyordum, \u00e7ok h\u00fcz\u00fcnl\u00fc hissediyordum, eve verece\u011fim enerjide eksiklik hissediyordum. Bunlar\u0131 sonradan anlad\u0131m. Bu y\u00fczden de \u015funa gelece\u011fim, asl\u0131nda f\u0131rsat olsa ve insanlar ev hayat\u0131n\u0131 kendi i\u00e7lerindeki niteliklere g\u00f6re kurabilirseler, bir doktorun bir avukatla evlenmesi daha g\u00fczel bir \u015fey. O mesleklere sahip olduklar\u0131 i\u00e7in demiyorum. Belki aralar\u0131ndaki altyap\u0131da ba\u015fka ortak noktalar vard\u0131r ve bir doktor bir avukatla evlendi\u011finde eve i\u015fini getiremiyordur de\u011fil mi? \u00c7\u00fcnk\u00fc doktor i\u015finden \u00e7ok bahsederse avukat s\u0131k\u0131l\u0131r, avukat bahsederse doktor s\u0131k\u0131l\u0131r ama iki m\u00fchendis evlendi\u011finde yemek sofras\u0131nda m\u00fchendislik konu\u015fuluyorsa o evlilik beslenmemeye ba\u015fl\u0131yor. Demek ki, sonu\u00e7ta ikimizin de beslenmesi gereken bu di\u011fer yanlar beslenmiyormu\u015f. Bence altta yatanlar buydu. Ayr\u0131ca gen\u00e7ken bizim vaktimiz de pek yoktu. \u201cSinemac\u0131l\u0131k kul\u00fcb\u00fcnde \u015fu ki\u015fiyle tan\u0131\u015ft\u0131m haydi biraz da onunla \u00e7\u0131kay\u0131m.\u201d gibi bir motivasyonumuz, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z olmam\u0131\u015ft\u0131 gen\u00e7ken. Misal, sineman\u0131n ortak zemin olu\u015fturdu\u011fu bir evlilik olsa, belki \u00e7ok g\u00fczel y\u00fcr\u00fcyebilir, belki enerjisini oradan al\u0131r. Bence evlilikte enerji gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc iki ki\u015finin birbirini beslemesi gerekiyor. O besin olmad\u0131\u011f\u0131 zaman rutinle\u015fen hayat yetmiyor.<\/p>\n\n\n\n

C: Te\u015fekk\u00fcrler hocam. Biraz da T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fckten sonra mesleki hayat\u0131n\u0131zda neler oldu\u011fundan bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: 2004\u2019te d\u00f6nd\u00fck ama ben ancak 2006’da yard\u0131mc\u0131 do\u00e7entli\u011fe ba\u015flad\u0131m. Ondan \u00f6nce 2005\u2019in birazc\u0131k sonuna do\u011fru bir \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olarak girmi\u015ftim ODT\u00dc\u2019ye. Yurtd\u0131\u015f\u0131nda olan insanlar\u0131n, gurbet\u00e7i kesim diyelim, hep bir memleket \u00f6zlemi vard\u0131r. Tekrardan Ankara\u2019ya d\u00f6nd\u00fcm, farkl\u0131 bir \u015fehre d\u00f6nm\u00fc\u015f de\u011fildim. Ama d\u00f6n\u00fcnce kendi insan\u0131m hakk\u0131nda \u00e7ok y\u0131k\u0131c\u0131 \u015feyler g\u00f6zlemledim. Bu aradaki s\u00fcre boyunca, 93’ten 2004’e kadarki s\u00fcre yani, 11 sene yurt d\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131k. O 11 sene i\u00e7inde b\u00fct\u00fcn tatillerde T\u00fcrkiye\u2019ye geliyorduk. \u00d6zellikle de \u00e7ocu\u011fumuz olduktan sonra her tatilde \u00fclkemize gidiyoruz ki o da T\u00fcrkiye\u2019yi tan\u0131yabilsin. Ancak T\u00fcrkiye gittik\u00e7e tan\u0131nmaz hale gelmi\u015fti, bir de \u00fcst\u00fcne mali kriz olmu\u015ftu. T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6n\u00fcnce beni en \u00e7ok y\u0131kan \u015fey ise \u015fu oldu: Amerika\u2019daki T\u00fcrkler aras\u0131ndaki m\u00fcthi\u015f bir dayan\u0131\u015fma burada yoktu. Biz mesela doktoraya gitti\u011fimizde elimizi kolumuzu sallayarak u\u00e7aktan inmedik. Bizi T\u00fcrk kul\u00fcb\u00fcndekiler kar\u015f\u0131lad\u0131. Bize usul de \u00f6\u011frettiler. Ondan sonra her \u015feyde birbirimizin yan\u0131ndayd\u0131k. Ta\u015f\u0131n\u0131yor muyuz, herkes gelir bir sandalye ta\u015f\u0131r, yemek mi yenecek, herkes masaya bir kap koyar. B\u00f6yle bir dayan\u0131\u015fmaya al\u0131\u015fm\u0131\u015f olarak geldik. Yani ben memleketimdeki T\u00fcrkleri de genel olarak \u00f6yle san\u0131yordum.<\/p>\n\n\n\n

Annemlerle ayn\u0131 binaya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131k, o bina da benim \u00fcniversiteyi bitirdi\u011fim binayd\u0131. O s\u0131rada iki \u00e7ocuk var\u2026 Mesela birini acile g\u00f6t\u00fcrmem gerekiyor, di\u011feri ise bebek daha, kendi ba\u015f\u0131na duramaz. Evde bak\u0131c\u0131m yok, bir kom\u015fuya b\u0131rakay\u0131m da 1 saat gidip geleyim diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz, bu yard\u0131mla\u015fmay\u0131 ar\u0131yorsunuz ve bulam\u0131yorsunuz. \u00dcst-kentli dedi\u011fim grupta oluyor bunlar, varo\u015flar de\u011fil. Yoksa varo\u015flarda o dayan\u0131\u015fmay\u0131 g\u00f6rebildi\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Hi\u00e7 i\u00e7inde ya\u015famamama ra\u011fmen filmlerden vs. bu izlenime kap\u0131l\u0131yorum. Bizde b\u00f6yle bir yard\u0131mla\u015fma yok. Sen kap\u0131y\u0131 \u00e7al\u0131p, \u201cNe olursun yar\u0131m saat \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131m, \u00e7ocu\u011fuma bakar m\u0131s\u0131n?\u201d diyemiyorsun. \u201cBurada daha \u00e7ok T\u00fcrk var, nas\u0131l oluyor da biz bu kadar yard\u0131ms\u0131z kal\u0131yoruz\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. \u00c7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131ktan sonra, bu durum \u00e7ok daha zorlay\u0131c\u0131 oldu. Ders haz\u0131rlamak, s\u0131nav vermek, ama bu esnada evdeki acil i\u015flere yeti\u015fememek \u00e7ok zordu.<\/p>\n\n\n\n

Bir de d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn kenti \u00e7ok farkl\u0131 bulmak ve ona al\u0131\u015famamak\u2026Bu da \u00e7ok y\u0131k\u0131c\u0131 bir \u015feydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcm. Ankara\u2019n\u0131n ne kadar bozuldu\u011funu g\u00f6rmek\u2026 Modernle\u015fme ad\u0131 alt\u0131nda o bizim tekd\u00fcze memur kentimizin yok olu\u015fu\u2026 O memur kenti g\u00fczeldi. Ama d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde aynal\u0131 parlak kuleler yap\u0131lm\u0131\u015f, yak\u0131\u015fm\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu kentin dokusu b\u00f6yle de\u011fil. Kente ait hissetmemeye ba\u015flad\u0131m. O zaman ait hissetti\u011fim tek \u015fey vard\u0131, o da mavi otob\u00fcst\u00fc. Mavi otob\u00fcs hala bu kentin sokaklar\u0131nda dola\u015f\u0131yor. Benim \u015fehrim, o mavi otob\u00fcst\u00fc, onun gitti\u011fi yerdi. Ben e\u015fime sen git \u00f6zel \u015firkette \u00e7al\u0131\u015f dedim ama kendim i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma yeri olarak ODT\u00dc d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir yer g\u00f6remedim. Zaten bu sebeple 1.5 sene sonra d\u00fczenimiz oturunca \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in ODT\u00dc haricinde bir yere ba\u015fvurmad\u0131m. Yine hasbelkader irrasyonel bir karar verdim. \u201cAcaba \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flasam m\u0131?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda bir gece, \u201cYa ne olur,\u201d dedim, \u201cbir i\u015faret gelsin\u2026\u201d \u0130\u00e7ten i\u00e7e, metafiziksel bir \u015fey bekliyorum. Bir \u0131\u015f\u0131k gelsin de bana bir yol g\u00f6stersin, \u015furaya git desin, ben de oraya ba\u015fvuray\u0131m falan gibi\u2026 (G\u00fcl\u00fcyor.) Ertesi sabah Nazife Baykal ODT\u00dc Enformatik Enstit\u00fcs\u00fcnden arad\u0131, oran\u0131n m\u00fcd\u00fcr\u00fc olmu\u015ftu. \u201cDidem seninle bir konu\u015fsak\u2026\u201d diyerek beni \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u00d6\u011frencilik y\u0131llar\u0131ndan tan\u0131\u015f\u0131yorduk. Giderken mavi otob\u00fcse bindim. Nazife\u2019nin yan\u0131na gidince bana \u201c\u0130\u015fte bizim sa\u011fl\u0131k bili\u015fimi b\u00f6l\u00fcm\u00fcm\u00fcz var, orada \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olarak ba\u015flasan, nas\u0131l olur?\u201d dedi. Ben o zaman Ne\u015fe ve U\u011fur hocaya dan\u0131\u015ft\u0131m. Bu arada 2005\u2019te benim uzmanl\u0131k alan\u0131mda uzman hi\u00e7 yoktu etrafta bunu s\u00f6ylemek isterim. fMRI \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve dersini veren kimse yoktu. Ankara\u2019da de\u011fil, T\u00fcrkiye\u2019de de yoktu, onu da net olarak s\u00f6yleyebilirim. Ama bir aray\u0131\u015f ufaktan ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyada \u00e7ok pop\u00fclerle\u015fmi\u015fti. Ben \u00f6zge\u00e7mi\u015fimde bundan bahsetmi\u015ftim. Ayr\u0131ca yine, \u201cDatabase dersi verebilirim.\u201d dedim, zaten her zaman benim yedek plan\u0131m olmu\u015ftur bu konudaki tecr\u00fcbem. Ne\u015fe hoca da U\u011fur hoca da bildiklerimin elektrikte de\u011fil de enformatikte daha rahat anlat\u0131labilece\u011fini s\u00f6ylediler. Ben de karar\u0131m\u0131 verdim.<\/p>\n\n\n\n

Sa\u011fl\u0131k bili\u015fimi b\u00f6l\u00fcm\u00fc iyi geldi bana \u00e7\u00fcnk\u00fc hep t\u0131p fak\u00fcltesinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. T\u0131p terminolojisine hakimdim. Hocalarla, doktorlarla konu\u015fmada yabanc\u0131 hissetmiyordum. Oysa m\u00fchendisler ve doktorlar aras\u0131nda hep hafif bir gerilim olur. Birbirleriyle tam nas\u0131l konu\u015facaklar\u0131n\u0131 bilemezler. Bende \u00f6yle bir yabanc\u0131l\u0131k hi\u00e7 olmad\u0131. Birazc\u0131k babam\u0131n doktor olmas\u0131 da fayda sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r herhalde, hatta doktor olmas\u0131ndan ziyade o k\u00fclt\u00fcre a\u015fina olmam yararl\u0131 olmu\u015ftur. Mesela nas\u0131l \u015fakala\u015ft\u0131klar\u0131, nas\u0131l konu\u015ftuklar\u0131, hocalar\u0131na abla abi demeleri\u2026 \u00d6rne\u011fin enteresan bir anekdot anlatay\u0131m. Amerikan filmlerinde g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz hani misafir gelir, sonra giderken \u201cHadi g\u00fcle g\u00fcle kap\u0131y\u0131 biliyorsun de\u011fil mi\u201d der ev sahibi. Misafir kendi ba\u015f\u0131na kap\u0131dan \u00e7\u0131kar gider;bu bize genelde garip gelen davran\u0131\u015ft\u0131r. T\u0131p fak\u00fclteleriyle ortak toplant\u0131lar\u0131m\u0131zda benzer bir \u015fey dikkatimi \u00e7ekti. Biz T\u0131p fak\u00fcltesine gitti\u011fimizde hocalar bizi kap\u0131ya kadar ge\u00e7irirlerdi. Biz ise toplant\u0131 bitince ho\u015f\u00e7akal\u0131n der, onlara kap\u0131ya kadar e\u015flik etmezdik. Mesela bu ODT\u00dc\u2019de kimsenin dikkatini \u00e7ekmedi\u011fi halde benim dikkatimi \u00e7ekti. \u00c7\u00fcnk\u00fc ben o k\u00fclt\u00fcr\u00fcn i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcm, doktorlar\u0131n nas\u0131l birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenebildi\u011fim bir k\u00fclt\u00fcrde yani. \u00c7\u00fcnk\u00fc adetler ileti\u015fim i\u00e7in \u00f6nemlidir. Asl\u0131nda benim yapt\u0131\u011f\u0131m i\u015f birliklerinde g\u00f6zlemledi\u011fime g\u00f6re, partnerinin \u00e7al\u0131\u015fma konusunu bilmekten ziyade onun k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle bar\u0131\u015f\u0131k olmak \u00f6nemli bir yer te\u015fkil ediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc o ki\u015fi bir robot de\u011fil, insan. Toplant\u0131da nas\u0131l etkile\u015fim kurulaca\u011f\u0131, ne kadar verimli olaca\u011f\u0131 onun k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ortakla\u015f\u0131p ortakla\u015fmaman\u0131zdan \u00e7ok etkileniyor.<\/p>\n\n\n\n

T\u0131p bili\u015fimi, interdisipliner bir aland\u0131. Bu t\u00fcr etkile\u015fimler \u00e7ok oluyordu. Ben de orada kendimi rahat hissediyordum. Sonra t\u0131p mensubu olup da biyoinformatik konusunda \u00e7al\u0131\u015fan Ye\u015fim Ayd\u0131n Son hocan\u0131n aram\u0131za kat\u0131lmas\u0131 da \u00e7ok iyi oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendi i\u00e7imizde de t\u0131p mensubu biri vard\u0131 art\u0131k. Dolay\u0131s\u0131yla ben o b\u00f6l\u00fcme girer girmez hemen oran\u0131n do\u011fal bir \u00fcyesi haline d\u00f6n\u00fc\u015febildim.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk fMRI dersini a\u00e7t\u0131\u011f\u0131mda 2005 g\u00fcz d\u00f6nemiydi. Ba\u015fka hi\u00e7bir yerde yoktu ve \u00e7ok aceleyle a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir ders oldu\u011funu \u015fimdi anl\u0131yorum. \u0130lk verdi\u011fim ders oldu\u011fu i\u00e7in, ayr\u0131ca benim de okuldaki ilk d\u00f6nemim oldu\u011fu i\u00e7in eksikler vard\u0131. O dersin her zaman uygulamal\u0131 bir taraf\u0131 oldu, ama ilk d\u00f6nem bunu yapamam\u0131\u015ft\u0131k. 2\u20133 sene i\u00e7inde T\u00fcrkiye\u2019de fMRI konusunda \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flayan ki\u015filerle tan\u0131\u015ft\u0131k. \u0130lk i\u015f orta\u011f\u0131m, \u00e7ok de\u011fer verdi\u011fim hoca Ali Saffet G\u00f6n\u00fcl bunlardan biriydi. Ege \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi psikiyatri b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeydi. Onunla beraber anatomik \u00e7izimler yapt\u0131k. Benim anatomi bilgim, onun psikiyatri bilgisiyle \u00e7ok g\u00fczel \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc. Hala \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ediyoruz. Ayr\u0131ca m\u00fchendislerin biyofizik\u00e7iler ile de \u00e7ok uyumlu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim. S\u00fcha Ya\u011fc\u0131o\u011flu\u2019nu burada anal\u0131m, nur i\u00e7inde yats\u0131n. Onun sonradan EEG ve i\u015fitsel deneylere katk\u0131lar\u0131 oldu. Ve tabii C\u00fcneyt G\u00f6ksoy, GATA G\u00fclhane Askeri T\u0131p Akademisi biyofizikten\u2026 Derslerin uygulama k\u0131sm\u0131nda GATA\u2019da C\u00fcneyt hocan\u0131n laboratuvar\u0131n\u0131 ziyaret ederdik. Orada san\u0131r\u0131m \u015eakir isminde bir hastabak\u0131c\u0131 ya da bir \u00e7al\u0131\u015fan vard\u0131. \u0130smini tam hat\u0131rlam\u0131yorum. Sa\u011f olsun o hep denek olurdu; onun EEG \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u00fc al\u0131rd\u0131k. Biz her zaman \u00f6nce \u00f6l\u00e7\u00fcmleri kendimiz al\u0131p sonra veriyi kulland\u0131k. Ba\u015fkas\u0131n\u0131n verisini hi\u00e7 kullanmad\u0131k. D\u0131\u015far\u0131dan katk\u0131 olmasa veri toplayamazd\u0131k \u00e7\u00fcnk\u00fc hen\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019de fMRI prati\u011fi yoktu. Hep t\u0131p fak\u00fclteleri ile koordineli \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

Burada Ergin Atalar hocaya da \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr etmeliyim. O bize UMRAM\u2019\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131, derslerimde orada fMRI verisi toplay\u0131p pek \u00e7ok uygulama yapt\u0131k. Sonras\u0131nda n\u00f6ro g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemenin yan\u0131nda ODT\u00dc\u2019de ba\u015fka derslerde a\u00e7t\u0131m: fonksiyonel anatomi, bili\u015fsel n\u00f6robilim, sistemsel n\u00f6robilim bunlardand\u0131r. Sistemsel n\u00f6robilim dersi T\u00fcrkiye\u2019de ba\u015fka hi\u00e7bir yerde hala a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f olabilir, emin de\u011filim. Sadece iki d\u00f6nem verebildi\u011fimiz bir dersti. Y\u0131ld\u0131r\u0131m Sara\u2019n\u0131n lab\u0131na ziyaret\u00e7i olduk. Mesela s\u0131\u00e7andan EEG kayd\u0131n\u0131 Y\u0131ld\u0131r\u0131m\u2019\u0131n lab\u0131nda alm\u0131\u015ft\u0131k. Her zaman uygulamalar\u0131m\u0131z\u0131 t\u0131p fak\u00fcltelerinde yapt\u0131k. Zaman zaman konular\u0131 esnetmeye, biraz genetik, biraz farmakolojik alanlar\u0131 i\u015fin i\u00e7ine katmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Ba\u015fkent \u00fcniversitesinden Belgin Ata\u00e7, Remzi Erdem bu derslerin kapsam\u0131nda misafir olarak bizde ders verdiler. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak seminerlerimiz oluyordu. Bu seminerlerde Hayr\u00fcnnisa Bolay Belen, Murat \u00d6zg\u00f6ren, Adile \u00d6niz\u2019le yak\u0131n dost olduk. 3 \u00fcniversiteyle ayr\u0131 ayr\u0131 ara\u015ft\u0131rma protokolleri yapt\u0131k. Bu alanda bu kadar \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bana bir faydas\u0131 oldu. Bu sayede do\u00e7entli\u011fimi \u00d6\u011frenme-Bili\u015fsel-Biyo-Deneysel Psikoloji alan\u0131nda ald\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Ancak \u015funu s\u00f6ylemem gerek, ben sinirbilim alan\u0131nda t\u0131p fak\u00fclteleri kadar m\u00fchendisli\u011fin de \u015fart oldu\u011funu her zaman a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getirdim. \u0130leri n\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme dersini bu y\u00fczden a\u00e7t\u0131m. Bu dersi alan insanlar\u0131n y\u00fczde yetmi\u015fi bu alan\u0131 terk etme karar\u0131 al\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc teknik olarak her \u015feyin yanl\u0131\u015f yap\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6steriyorum (fMRI veri toplama prati\u011fi \u00e7ok kirlidir, \u00e7ok sorun \u00e7\u0131kar). Bu kadar ders a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n do\u011fal sonucu, bunun bir master ya da doktora program\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesiydi. Ancak bu kadar derse ra\u011fmen n\u00f6robilimi enformatik enstit\u00fcs\u00fcnde sadece bir alt-dal olarak a\u00e7abildik, \u00e7ok u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m halde programa d\u00f6n\u00fc\u015femedi.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam sizin me\u015fhur bir anatomi dersiniz vard\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do\u011fru hat\u0131rl\u0131yorsun. Yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m her dersin ilk 3 haftas\u0131 (dikkat \u00e7ekerim ders saati de\u011fil, ilk 3 haftas\u0131) anatomidir. Anatomi, MR g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri \u00fczerinde uygulamal\u0131 olarak anlat\u0131l\u0131r ve s\u0131navda ekrana gelen o anki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcden soru sorulur. Bunu ben bizzat yapar\u0131m, ba\u015fkas\u0131na anlatt\u0131rmam. B\u00fct\u00fcn anatomik yap\u0131lardan soru sorar\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc ben her zaman beyin anatomisini bilmenin \u00f6nemli ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ben de bunu Florida\u2019dayken Tiana Leonard\u2019\u0131n anatomi dersine bizzat laboratuvar\u0131nda kat\u0131larak, kesitler \u00fczerinde \u00f6\u011frendim. Vakumlanm\u0131\u015f torbalarda ger\u00e7ek beyinler vard\u0131 ve s\u0131navda o kesitlerin \u00fczerine bir i\u011fne saplad\u0131ktan sonra, oran\u0131n neresi oldu\u011funu soruyorlard\u0131. Ben bunu yapamayaca\u011f\u0131m i\u00e7in s\u0131navlarda MR g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri \u00fczerinden soruyordum. Nitekim bu derslerden herkes BA falan alabilir ama AA getirebilmeniz i\u00e7in anatomi de bilmeniz gerek; \u00e7\u00fcnk\u00fc her zaman ilk s\u0131nav\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 sorular\u0131 anatomiden gelirdi. Zaten o bir turnusol gibidir. \u00d6zellikle de \u00f6yle yap\u0131yordum. \u201cAnatomi sevmeyen gitsin, bu ders ona g\u00f6re de\u011fil!\u201d gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcncem vard\u0131. Oraya \u00e7\u0131k\u0131p \u201cBak\u0131n amigdalan\u0131n bu b\u00f6lgesi aktif olmu\u015f ayn\u0131 zamanda biz oksipital kortekste de b\u00f6yle bir aktivite g\u00f6r\u00fcyoruz, bunlar\u0131n ilintisi \u015fudur\u2026\u201d diyebilmek i\u00e7in do\u011fru yeri parmakla g\u00f6stermeniz laz\u0131m. Daha do\u011frusu onu tespit edebilmeniz laz\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc data \u00e7ok kirli. Bir bak\u0131yorsun bazen her yerde aktivasyon oluyor ve sen istatistiksel e\u015fi\u011fi de\u011fi\u015ftirerek aktivasyonlar\u0131 s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7iriyorsun. O noktada insan\u0131n i\u00e7inde i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel olarak, \u201cher g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde bu iki b\u00f6lge birlikte aktif g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, o halde burada \u00f6nemli bir \u015fey olabilir.\u201d diyebilmesi \u00e7ok \u00f6nemli. Anatomi bilgisi olmadan bunu yapamayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Efsanele\u015fmi\u015f k\u0131sm\u0131 odur. Bir seferinde bilgisayar b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden n\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme dersini almaya 15 ki\u015fi falan gelmi\u015fti. Ders ba\u015flad\u0131ktan iki hafta sonra 4 ki\u015fi kald\u0131lar. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 buna hi\u00e7 \u00fcz\u00fclmedi\u011fini s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n\n\n\n

Beyne bak\u0131p da \u201cBu ne g\u00fczel bir \u015fey!\u201d dememi\u015f insan yoktur bence. Ayr\u0131ca, s\u00f6ylemeliyim ki ben geli\u015fimsel anatominin eksikli\u011fini hissederim hep. Bende o bilgi yok. Mesela, n\u00f6ral t\u00fcp diye bir \u015fey var. Bebek anne rahmine d\u00fc\u015ft\u00fckten sonra 4\u20136 hafta i\u00e7inde olu\u015fuyor. Bildi\u011finiz b\u00f6yle boru gibi bir \u015feyden n\u00f6ron g\u00f6\u00e7\u00fc denen bir s\u00fcre\u00e7 ba\u015fl\u0131yor. Oradan n\u00f6ronlar, minnac\u0131k minnac\u0131k t\u00fcp\u00fcn \u00e7eperine do\u011fru \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Bunlar\u0131n aras\u0131ndaki ili\u015fkiden C \u015feklinde bir yap\u0131 olu\u015fuyor. Dikkat edin, yan kesitten beyine bak\u0131n her \u015feyi b\u00f6yle C \u015feklinde g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu b\u00fcy\u00fcme \u00e7ok g\u00fczel bir \u015fey! Beyin d\u00f6rt ayr\u0131 b\u00f6lgeye ayr\u0131l\u0131yor. Onlar\u0131n anatomik adlar\u0131 var. S\u0131rf bunun izini s\u00fcrseniz bile hayran kal\u0131rs\u0131n\u0131z. 7. ay\u0131nda bebe\u011fin beyni hemen hemen b\u00fct\u00fcn\u00fcyle olu\u015fmu\u015f oluyor ama do\u011fduktan sonra bu formasyonlar geli\u015fmeye devam ediyor. \u0130nan\u0131lmaz iki s\u00fcre\u00e7 var. N\u00f6ron y\u0131k\u0131m\u0131 oluyor, ama bu faydal\u0131 bir \u015fekilde oluyor. \u015eunu demek istiyorum, anatomi statik bir \u015fey de\u011fil, anatomi dinamik bir \u015fey ve o dinamizmin t\u00fcm\u00fcne ben vak\u0131f de\u011filim. Ben statik yeti\u015fkin beynine hakimim. Diyelim ki \u00e7ocuk yapt\u0131n\u0131z, 8 ayl\u0131kken beyninde n\u00f6ron kayb\u0131 ya\u015fan\u0131yor. Bu inan\u0131lmaz bir olay! N\u00f6ron y\u0131k\u0131m\u0131 asl\u0131nda bebe\u011fin beyninde kalanlar aras\u0131nda ba\u011flant\u0131sall\u0131\u011f\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesini sa\u011fl\u0131yor. Ayn\u0131 n\u00f6ron y\u0131k\u0131m\u0131, ergen beyninde oluyor. 13\u201316 ya\u015f aras\u0131nda ergen beyni ger\u00e7ekten bir uzayl\u0131 beyni gibi, \u00f6zellikle dorsal (yukar\u0131 k\u0131s\u0131mda) n\u00f6ron y\u0131k\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015fiyor. Son olarak ya\u015flanmadaki n\u00f6ron y\u0131k\u0131m\u0131 var ki o iyi bir \u015fey de\u011fil. Bu arada bir parantez a\u00e7\u0131p kapayay\u0131m ya\u015flanmada n\u00f6ron y\u0131k\u0131m\u0131 olmayan tek b\u00f6lge hipokampus. Bana mucizevi bir \u015fey gibi geliyor bu zamanlaman\u0131n hep t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r i\u015fliyor olmas\u0131, beyindeki o dinamik de\u011fi\u015fimin bizim hayattaki i\u015flevselli\u011fimize katk\u0131s\u0131 daha do\u011frusu\u2026 Ke\u015fke T\u00fcrkiye\u2019deki programlarda bir ki\u015fi, mesela benim gibi birisi, anatomiyi dibine kadar yeti\u015fkin beyninde anlatt\u0131ktan sonra bu sefer geli\u015fimsel ve dinamik beyini anlatsa. O zaman kafam\u0131zdaki t\u00fcm resimler tamamlan\u0131r. Ve ben o dersi bu ya\u015f\u0131mda almaya g\u00f6n\u00fcll\u00fcy\u00fcm.<\/p>\n\n\n\n

C: T\u00fcrkiye\u2019de uzun y\u0131llard\u0131r ya\u015f\u0131yorsunuz ve bili\u015fsel bilimin i\u00e7indesiniz. Onunla bir oranda alakal\u0131 bir oranda da onun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kabilen bir alanda akademisyensiniz. T\u00fcrkiye\u2019deki akademi manzaras\u0131na dair kendi pencerenizden nas\u0131l bir de\u011ferlendirme yapars\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Bili\u015fsel bilim g\u00f6z\u00fcnden bakacak olursak yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki geli\u015fmelerin T\u00fcrkiye\u2019yle paralel oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. T\u00fcrkiye\u2019deki bili\u015fsel bilimlerin gidi\u015fat\u0131 yurtd\u0131\u015f\u0131ndakinden pek de farkl\u0131 de\u011fil. Yurtd\u0131\u015f\u0131nda da \u00e7ok az \u00fcniversitede bili\u015fsel bilim dersleri veriliyordu, burada da \u00f6yledir. Ancak yurtd\u0131\u015f\u0131nda interdisipliner olarak bulunmas\u0131 daha kolay diyebilirim. T\u00fcrkiye\u2019de interdisipliner olarak bili\u015fsel bilimlerin var olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bu iddial\u0131 bir ifade, bunu a\u00e7mak isterim. Mesela yurtd\u0131\u015f\u0131nda t\u0131p fak\u00fcltesi, m\u00fchendislik fak\u00fcltesi hatta e\u011fitim ya da temel bilimler fak\u00fclteleri alt\u0131nda \u201cbili\u015fsel bilimler\u201d diye programlar bulabilirsiniz. Ama bu programlar aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc olanlar, interdisipliner \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015far\u0131 ile yapanlard\u0131r. Mesela Carnegie Mellon\u2019un me\u015fhur bir CNBC\u2019si vard\u0131r. Rotasyona tabi dersleri vard\u0131r. Kimi programlar ise \u00f6\u011frenciyi okyanusa atarlar. \u0130lk sene sonunda ara\u015ft\u0131rma \u00f6nerisi sunmay\u0131 zorunlu tutarlar; UCSD \u00f6yledir, suyun \u00fcst\u00fcnde kalan mezun olur. Onlar i\u00e7in asl\u0131nda doktora yeterlik s\u0131nav\u0131na e\u015fde\u011fer bir s\u00fcre\u00e7tir bu ve \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenmeyi gerektirir. Bili\u015fsel bilimler kendi ba\u015f\u0131na ayr\u0131 bir b\u00f6l\u00fcmde, hatta lisans b\u00f6l\u00fcm\u00fc olarak kurulmu\u015fsa bile i\u00e7inde dallanmalar g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Bili\u015fsel bilimler alt\u0131nda n\u00f6robilim, veribilimi gibi ayr\u0131 yollar g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Bu yollar\u0131n ba\u015far\u0131ya ula\u015fabilmesi i\u00e7in o alandaki birinin orada ders veriyor olmas\u0131 ya da \u00f6yle bir hocan\u0131n o b\u00f6l\u00fcmde olmas\u0131 gerekir. Sonu\u00e7 olarak bili\u015fsel bilim manzaras\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ba\u015far\u0131l\u0131 programlar\u0131n interdisipliner \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015far\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerde oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. O da merkezler olabilir. Mesela CNBC\u2019de farkl\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerin katk\u0131da bulundu\u011fu bir merkezle\u015fme var. N\u00f6robilimden ders al\u0131yorsun, psikolojiden ders al\u0131yorsun, m\u00fchendislikten al\u0131yorsun ve bunlar\u0131 birle\u015ftirerek mezun oluyorsun. \u0130nterdisiplinerli\u011fi b\u00f6l\u00fcm i\u00e7inde program kurarak sa\u011flayam\u0131yorsan o zaman bir merkezin etraf\u0131na hocalar\u0131 birle\u015ftirerek sa\u011flars\u0131n. T\u00fcrkiye\u2019de bunun yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. T\u0131p fak\u00fcltesinde n\u00f6robilim a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fsa, onun alt\u0131nda bili\u015fsel n\u00f6robilim \u00e7al\u0131\u015farak mezun olabiliyorsunuz. Ancak o zaman da t\u0131p a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 gidiyor \u00e7al\u0131\u015fma, m\u00fchendislik eksik oluyor. O programdan mezun olan birinin makine \u00f6\u011frenimi ile ilgili bir tez yapmas\u0131n\u0131 ya da ba\u015far\u0131l\u0131 yay\u0131n yapmas\u0131n\u0131 beklemek \u00e7ok zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, interdisiplinerli\u011fi o ki\u015finin kendi g\u00f6vdesinde toplayamamas\u0131ndan olu\u015fan bir s\u0131k\u0131nt\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de bu i\u015f hangi disiplin alt\u0131nda a\u00e7\u0131ld\u0131ysa o disiplinin bask\u0131n oldu\u011fu bir \u015fekilde bili\u015fsel bilimler ilerliyor. Mesela psikolojide a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f\u015fsa a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak bili\u015fsel psikoloji g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, ba\u015fka alanlar yok denecek kadar azd\u0131r. Veya program\u0131 kuranlar dilbilimciyse, hep o a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olur, di\u011fer konular geli\u015ftirilmez vesaire.<\/p>\n\n\n\n

ODT\u00dc y\u0131llar\u0131mda tamamen interdisipliner olacak birbili\u015fsel n\u00f6robilim g\u00fcndemi olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. \u0130lk ba\u015flarda Bili\u015fsel Bilimlerde hoca olan Bilge Say da bu konuda kafa yoruyordu. N\u00f6robilimle ili\u015fkili konularda Ali Saffet G\u00f6n\u00fcl\u2019\u00fcn de etkisi oldu. T\u0131p fak\u00fcltesinde bir hocayd\u0131 o ve benimle sadece t\u0131p konusunda da de\u011fil, interdisipliner olarak \u00e7al\u0131\u015fmak istiyordu. Etraf\u0131mda b\u00f6yle insanlar vard\u0131. B\u00f6yle insanlar\u0131 bir araya getirip kendi ba\u015f\u0131m\u0131za interdisipliner bir olu\u015fum yaratal\u0131m istemi\u015ftim. Bunu ba\u015flatacak ki\u015fi olarak da kendimi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm \u00e7\u00fcnk\u00fc bu altyap\u0131ya sahip biriydim. M\u00fchendislik k\u00f6kenim vard\u0131 ama asistanl\u0131\u011f\u0131m\u0131 t\u0131p fak\u00fcltesinde yapm\u0131\u015ft\u0131m. A\u00e7\u0131k\u00e7a bahsetmedim ama doktora sonras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131 San Diego\u2019da yapt\u0131m. \u00c7ok verimli de\u011fildi ama beyin anatomisi bilgimi orada geli\u015ftirdim. Otizm lab\u0131nda 3 sene \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Oradan yay\u0131n\u0131m \u00e7\u0131kmad\u0131; \u00e7ocu\u011fum oldu, ilgilenemedim. Ama o k\u00fclt\u00fcr ile yo\u011furulmu\u015f bir insand\u0131m. Sonu\u00e7 olarak alayl\u0131 biri olarak deneysel bili\u015fsel psikoloji nas\u0131l yap\u0131l\u0131r \u00e7ok iyi biliyordum. Kontrol gruplar\u0131 nas\u0131l kurulur, deney deseni nas\u0131l yap\u0131l\u0131r falan. Do\u011fal olarak bu i\u015fi ba\u015flatabilecek ki\u015fi olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 kendimi. Ali Saffet Hoca, \u201cDidem biz bunu neden T\u00fcrkiye\u2019de yapam\u0131yoruz?\u201d dedi. Sahi, neden T\u00fcrkiye\u2019de yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki gibi interdisipliner bir program\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131yla yapamayal\u0131m? Zek\u00e2 var, bilgi var, her \u015fey var ama bir \u015fey eksik. O \u015feyi \u00e7ok sonradan \u00f6\u011frendim. O da k\u00fclt\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nterdisipliner bir \u015fey yapabilmeniz i\u00e7in herkesin geri \u00e7ekilebilmesi gerekir. Yani ben baz\u0131 n\u00f6rolog ya da radyologlarla konu\u015facak kadar iyi anatomi biliyorum, onlar da benimle konu\u015facak kadar iyi n\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme \u00f6\u011frenmi\u015f. Programlar\u0131 kullanmay\u0131 \u00f6\u011freniyor ve kullan\u0131yorlar. \u0130ki taraf da \u00f6n plana \u00e7\u0131kmamaya haz\u0131rsa o zaman y\u00fcr\u00fcyor bu i\u015f. Ama herkeste yok bu \u00f6zellik. Bilkent \u00dcniversitesi hari\u00e7 bir ara\u015ft\u0131rma merkezi olup da buyurun can\u0131n\u0131z\u0131n istedi\u011fi gibi fMRI \u00e7al\u0131\u015f\u0131n diyen bir yer yok. Durum b\u00f6yle olunca nas\u0131l yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131k. 2007 y\u0131l\u0131yd\u0131. T\u0131p fak\u00fcltelerinde n\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme radyologlar\u0131n h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda. Radyolog \u201c\u00c7ekimi ben yap\u0131yorum, demek ki bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sahibi benim\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Oysa analizi yapan program\u0131 s\u0131f\u0131rdan biz yazm\u0131\u015f\u0131z. G\u00f6r\u00fcnt\u00fc olmazsa ben zaten hi\u00e7bir \u015fey yapamam ama kar\u015f\u0131 taraf ta bizim algoritmam\u0131z\u0131 kullan\u0131yorsa buradaki eme\u011fi g\u00f6rmeli. Biz kendimiz yerli-milli (hani, \u015fu anda \u00e7ok reva\u00e7ta ya bu s\u00f6ylem\u2026) Dif\u00fczyon Tensor Imaging algoritmas\u0131 yapamaz m\u0131y\u0131z? Cevap belli, tabii ki yapabiliriz. Fakat hemen ard\u0131ndan \u201cNi\u00e7in yapam\u0131yoruz?\u201d diye sormak gerek (Yapamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ortada, \u00e7\u00fcnk\u00fc herkes ba\u015fkas\u0131n\u0131n yurtd\u0131\u015f\u0131ndan gelen haz\u0131r programlar\u0131n\u0131, algoritmalar\u0131n\u0131 vs. kullan\u0131yor). Onun cevab\u0131 da haz\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc beraber \u00e7al\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz eksik, birlikte \u00e7al\u0131\u015fam\u0131yoruz. \u0130\u015fte ben bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturabilece\u011fimizi sanm\u0131\u015ft\u0131m ama olu\u015fturamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 anlay\u0131nca i\u00e7inden \u00e7\u0131kmak zorunda kald\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Tek ki\u015finin veya birka\u00e7 ki\u015finin \u00e7abas\u0131yla koskoca bir k\u00fclt\u00fcr olu\u015fmuyor. Bu ba\u011flamda ge\u00e7mi\u015fimdeki basket\u00e7ilikten \u00f6rnek vereyim. Ben ilkokulda Ankara Koleji mini basket tak\u0131m\u0131n\u0131n iyi bir oyuncusuydum. Lisede tak\u0131mda de\u011fildim ama devam etti basket sevgim. Basket oynarken \u00f6\u011frendim ki, y\u0131ld\u0131z sporcular biraz geri \u00e7ekilmedi\u011fi zaman tak\u0131m bozuluyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc di\u011fer ki\u015filer de ba\u015far\u0131ya ortak olmak istiyor. Onlar hep pas veren ki\u015fi olmak istemiyorlar. Tak\u0131m\u0131m\u0131za Sumru geldi, cin gibi bir k\u0131zd\u0131. O da iyi oynuyor ama ona da pas verilmesi laz\u0131m. Demek ki herkesin kat\u0131l\u0131m\u0131 ve doyumu i\u00e7in i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve payla\u015f\u0131m yapmak laz\u0131m, grup ruhunu hissetmek laz\u0131m. Bu grup ruhu olmadan olmuyor. Belki de tak\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta \u00f6\u011frenmi\u015f olman\u0131n bir faydas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr herhalde, bilemiyorum. Birlikte kazanabiliriz ya da birlikte kaybedebiliriz, iki t\u00fcrl\u00fc de t\u00fcm sorumluluk grubun. \u0130\u015fte bu noktada anla\u015fam\u0131yoruz. Yoksa bilgi eksikli\u011fimiz ya da \u00e7al\u0131\u015fma eksikli\u011fimiz yok ama bilen bilmeyen herkes \u00f6n plana \u00e7\u0131kmak istiyor. Orada bir s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve o s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n kolay giderilemeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir s\u00fcre i\u00e7inde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, siz de ister istemez o k\u00fclt\u00fcre uyum g\u00f6steriyor, bir par\u00e7as\u0131 haline geliyorsunuz.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum bili\u015fsel bilim alan\u0131na \u00f6zel de de\u011fil, daha b\u00fcy\u00fck bir k\u00fclt\u00fcrel eksiklik ne yaz\u0131k ki. \u00d6rnek \u00e7oktur. Tavla dernekleri birbiriyle anla\u015famaz, scuba programlar\u0131 birbirinin sertifikas\u0131n\u0131 tan\u0131maz, herkes kendi derne\u011fini kurmak ister, \u00e7okseslili\u011fe tolerans yoktur, herkes en do\u011frusunu bilendir. Bu bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze \u00f6zg\u00fc bir \u015fey. Bu de\u011fi\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece biz ortak \u00e7al\u0131\u015fmada ilerleyemeyiz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yoksa a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 her \u015feyin yerli yap\u0131lmas\u0131ndan yanay\u0131m. Daha g\u00fczel yapabilece\u011fimize de hi\u00e7 ku\u015fkum yok. Ama k\u00fclt\u00fcrel olarak s\u0131k\u0131nt\u0131m\u0131z var. Bili\u015fsel bilimlerde de ayn\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n yans\u0131mas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Ben \u00f6zel olarak \u201c\u015eu ders eksik, \u015funun olmas\u0131 gerekirdi, herkes Python \u00f6\u011frensin, herkes anatomi \u00f6\u011frensin vs\u2026\u201ddemeyece\u011fim. Herkes \u00f6nce hep birlikte \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6\u011frensin, birbirinin eme\u011fine ve uzmanl\u0131\u011f\u0131na sayg\u0131 duymay\u0131 \u00f6\u011frensin, ondan sonra her \u015fey olur\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Bili\u015fsel bilime ilgi duyan ki\u015filer i\u00e7in \u00f6neriniz var m\u0131? \u0130lgi duyandan kast\u0131m yeni ba\u015flayanlar olmak zorunda de\u011fil, alan d\u0131\u015f\u0131ndan insanlar da olabilir. Herhangi bir \u00f6neri, dikkat \u00e7ekmek istedi\u011finiz herhangi bir \u015fey var m\u0131? Buna cevab\u0131n\u0131z \u201chayat dersi\u201d gibi \u00e7ok kapsaml\u0131 bir \u015fey olabilece\u011fi gibi, bir kitap, bir film \u00f6nerisi de olabilir. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 ucu a\u00e7\u0131k haliyle b\u0131rak\u0131yorum, siz nas\u0131l cevap vermek istersiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Burada \u00e7ok net cevap verebilirim. Birincisi,\u201cBili\u015fsel bilim \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131 m\u0131y\u0131m, \u00e7al\u0131\u015fsam i\u015fime yarar m\u0131, bu konuda uzman olma yolunda do\u011fru ad\u0131m\u0131 atm\u0131\u015f m\u0131y\u0131m?\u201d diyen herkes zaten altyap\u0131sal d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcrecini tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. Yani bili\u015fsel bilimlere yak\u0131n durmas\u0131, zaten senin sordu\u011fun \u201cAcaba film \u00f6neriniz olur mu, kitap \u00f6neriniz olur mu?\u201d k\u0131sm\u0131n\u0131 geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Zaten \u00e7ok ilgin\u00e7 filmler izlemi\u015ftir, kitaplar okumu\u015ftur ki bunu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, bili\u015fsel bilimler konusunda ba\u015far\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in ne yaps\u0131n? Bunun cevab\u0131n\u0131 da s\u00f6yleyebilirim. Gelinen noktada e\u011fer siz bili\u015fsel bilimlere katk\u0131 verecek en ufak bir \u015fey dahi yapmak istiyorsan\u0131z veri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z laz\u0131m. Bu bir fareden toplanan veri olabilir, bir insandan toplanan veri olabilir, anket dahi olabilir ya da fiziksel-biyolojik bir veri olabilir\u2026 B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz zaman ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ki, sizin altyap\u0131sal haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131zda en \u00f6nemlisi bir programlama dilini \u00e7ok h\u00e2kim olarak biliyor ve kullan\u0131yor olman\u0131zd\u0131r. Tamam, haz\u0131r bir s\u00fcr\u00fc paket var. Bizim zaman\u0131m\u0131zdaki gibi art\u0131k insanlar oturup Turbo Pascal ile program yazm\u0131yor. Ancak haz\u0131r bu kadar ara\u00e7 olsa da, bunu ergin bir \u015fekilde kullanabilmeniz i\u00e7in sizin teknik altyap\u0131n\u0131z\u0131n \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 laz\u0131m, yoksa \u00e7ok yan\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131zda. Mesela \u015fu anda tonla n\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme algoritmas\u0131 var ve herkese a\u00e7\u0131k. Ama analizi bitirdikten sonra \u201cAcaba do\u011fru mu yapt\u0131m, en do\u011fru \u015feyi mi kulland\u0131m, yay\u0131n\u0131mda ne yazmal\u0131y\u0131m, hangisi \u00f6nemli\u2026\u201d gibi sorulara cevap verebilmenin tek yolu asl\u0131nda haz\u0131r bir \u015fey kullanmaktansa, haz\u0131r bir \u015fey kullan\u0131nca iki ayda bitecek bir i\u015fi iki sene u\u011fra\u015f\u0131p kendiniz yapman\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yolla yan\u0131lmazs\u0131n\u0131z. Ayr\u0131ca verinizle ilgili i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel bir kavray\u0131\u015f geli\u015ftirirsiniz. \u201cBu deneyi yapt\u0131m ama kontrol ko\u015fulunda \u015fu olsayd\u0131 bu veriyi daha iyi analiz edebilirdim.\u201d diyebilirsiniz. Bu ancak kendi verinizi en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar kendiniz analiz etti\u011finiz zaman ger\u00e7ekle\u015fecektir. Bunu nas\u0131l yapacaks\u0131n\u0131z? Uygun programlama dilini \u00f6\u011frenmekle yapacaks\u0131n\u0131z ama sadece haz\u0131r algoritmay\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 de\u011fil, onun da nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta gerekirse kendin onu s\u0131f\u0131rdan yazabilmeyi \u00f6\u011frenmelisiniz. Bence bu \u00e7ok \u00f6nemli. O zaman yan\u0131lmazs\u0131n\u0131z. Diyebilirsiniz ki, iki ayda yap\u0131lacak \u015fey iki senede mi yap\u0131l\u0131r? Yap\u0131l\u0131r! Nedeni de \u015fu ki; siz bizden 20 sene daha uzun ya\u015fayacaks\u0131n\u0131z. Bizim ya\u015f s\u0131n\u0131r\u0131m\u0131z 90\u2019a dayand\u0131. \u0130nsanlar art\u0131k akademide 75\u201380 ya\u015f\u0131nda emekli oluyor. 90 ya\u015f\u0131na kadar da okuyarak \u00fcretken \u015fekilde ya\u015f\u0131yorlar, kitap yazan dahi var. Yani bizim 90’lar\u0131 ittirdi\u011fimiz, zorlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir d\u00f6nemde siz y\u00fcz\u00fc ge\u00e7en ya\u015flar\u0131 g\u00f6receksiniz. \u0130ki sene nedir yani? \u0130ki senenizi bu u\u011furda kaybedin, hi\u00e7bir \u015fey kaybetmi\u015f olmazs\u0131n\u0131z. Benim \u00f6nerim iyi bir programlama dilini g\u00fczel kullanmay\u0131 \u00f6\u011frenmek\u2026 Bu y\u00f6nde sarf etti\u011finiz \u00e7abay\u0131 \u00e7\u00f6pe at\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fey olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmeyin, kullanmasan\u0131z dahi, bunun haz\u0131r bir program\u0131 do\u011fru kullanmakta size katk\u0131s\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki kongreleri, \u00f6\u011frenci forumlar\u0131n\u0131 takip etmenin de \u00e7ok faydas\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bir s\u00fcr\u00fc \u00f6\u011frenci etkinlikleri var. \u00d6\u011frenci network\u00fc \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fey. Sadece kendi aran\u0131zda de\u011fil, yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki arkada\u015flar\u0131n\u0131z aras\u0131nda da b\u00fcy\u00fck bir ileti\u015fim a\u011f\u0131 kurun. Neden biliyor musunuz? Mesela ben yeni bir \u00e7evreye girdim ama \u015fimdi ileti\u015fim kurdu\u011fum ki\u015filer yine \u00f6\u011frenciyken arkada\u015f\u0131m olan insanlar. Kimi b\u00f6l\u00fcm ba\u015fkan\u0131 oldu, kimi b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde do\u00e7ent\/profes\u00f6r oldu, kiminin kendi lablar\u0131 oldu\u2026 Kimisi bir \u015firket kurdu, kimisi s\u0131radan bir m\u00fchendis kalmaya \u00f6zen g\u00f6sterdi. LinkedIn gibi \u201cbusiness networkler\u201d var ya, asla onlardan bahsetmiyorum. Ba\u015fka bir \u015feyden, \u00e7ok daha canl\u0131, k\u0131p\u0131r k\u0131p\u0131r enerjisi olan bir ileti\u015fimden bahsediyorum. Can\u0131n\u0131z istedi\u011fi an telefonu a\u00e7\u0131p arayabilece\u011finiz ki\u015filerden bahsediyorum. Burada \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek vereyim. Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nden Cem Say benim \u00e7ocukluktan arkada\u015f\u0131md\u0131r. Biz Star Trek\u2019le b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz y\u0131llardan arkada\u015f\u0131zd\u0131r. Birbirimizi g\u00f6rmeyeli 15 sene falan ge\u00e7tikten sonra Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi \u00f6n\u00fcndeki \u00e7imenlerde bulu\u015ftuk. O sene Star Trek\u2019teki Scotty \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Cem\u2019i g\u00f6r\u00fcnce ilk s\u00f6yledi\u011fim \u015fey \u201cAbi ba\u015f\u0131n sa\u011f olsun Scotty\u2019i kaybettik!\u201d oldu. Yani, b\u00f6ylesine g\u00f6n\u00fclden bir ili\u015fkiden bahsediyorum. O ili\u015fkiyi geli\u015ftirdi\u011finiz zaman s\u00fcr\u00fcyor. Sizin ufkunuzu a\u00e7acak olan \u015fey; sizinle ayn\u0131 soruyu soran ki\u015filer. Niye biliyor musunuz? 10 y\u0131l sonra baz\u0131s\u0131 akademisyen olacak, kimisi m\u00fchendis olacak, kimisi t\u0131p doktoru-psikiyatrist olacak. Ondan da 10 y\u0131l sonra b\u00f6l\u00fcm ba\u015fkan\u0131 olacak, kimisi hala \u00e7al\u0131\u015fan bir m\u00fchendis olacak ama siz hala bu sorular\u0131, bu sinerjiyi ayakta tutabilmek i\u00e7in i\u015fte o ki\u015filere ihtiya\u00e7 duyacaks\u0131n\u0131z. \u00d6\u011frenci network\u00fcn\u00fcz\u00fc canl\u0131 tutmak \u00e7ok \u00f6nemli. O y\u00fczden bu kurdu\u011funuz giri\u015fime ben \u00e7ok de\u011fer veriyorum.<\/p>\n\n\n\n

Bir de eninde sonunda ders \u00e7al\u0131\u015fmaktan b\u0131k\u0131p ger\u00e7ek hayata \u00e7\u0131k\u0131p uygulama yapaca\u011f\u0131n\u0131z bir d\u00f6nem gelecek. O uygulamay\u0131 yapaca\u011f\u0131n\u0131z zaman kimin yan\u0131na gidece\u011finizi iyi se\u00e7meniz laz\u0131m. Ben kendi yolculu\u011fumda hep hocalar\u0131 takip ettim. Hayat\u0131mda \u201c\u015fu b\u00f6l\u00fcme gideyim!\u201d diye bir d\u00fc\u015f\u00fcncem, motivasyonum olmad\u0131. Size de bunu \u00f6neririm. \u0130nterdisipliner \u00e7al\u0131\u015fan hoca bellidir. O tip hocalar\u0131n yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsan\u0131z, iki art\u0131 iki d\u00f6rt etmez o zaman. \u0130ki art\u0131 iki sizin i\u00e7in on eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc o ki\u015fi kendi ba\u015f\u0131na tek ki\u015filik bir orkestra gibidir. Bir s\u00fcr\u00fc \u015feyi birle\u015ftirmi\u015ftir zaten, size farkl\u0131 a\u00e7\u0131lar\u0131 g\u00f6sterebilir. Onun yapt\u0131\u011f\u0131 deneylerde yer almak, onun lab\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olmak sizi y\u00f6nlendirir. Peki o hocay\u0131 nas\u0131l bulacaks\u0131n\u0131z? Onu bulman\u0131n da ipucunu vereyim; \u00f6\u011frencilerini takip edin, yay\u0131nlar\u0131na bak\u0131n. Bir kimsenin yay\u0131nlar\u0131 ilginizi \u00e7ekiyorsa ve kendisi bir hocaysa direkt ileti\u015fime ge\u00e7in. E\u011fer \u00f6\u011frenciyse, onun hocas\u0131n\u0131n kim oldu\u011funu \u00f6\u011frenip onunla ileti\u015fime ge\u00e7meniz gerekir. Belki emekli olmu\u015ftur, fark etmez, m\u00fcmk\u00fcnse yine de gidin konu\u015fun. Onun verece\u011fi y\u00f6nlendirme hala sizin i\u00e7in \u00e7ok de\u011ferlidir. \u00d6\u011frencilerini takip ederek hocaya ula\u015fabilirsiniz. E\u011fer hocan\u0131n kendisi hala aktif ise o zaman da \u00e7ok me\u015fgul olup olmad\u0131\u011f\u0131na, size vakit ay\u0131r\u0131p ay\u0131ramayaca\u011f\u0131na bakmak, dikkat etmek gerek. \u00c7ok fazla projesi olan, lab\u0131nda \u00e7ok fazla ki\u015finin bulundu\u011fu hocalar \u00f6\u011frencilerine yeterli vakti ay\u0131ramayabiliyor. Sizi \u00e7\u0131rak gibi \u201cyeti\u015ftirecek\u201d biri laz\u0131m. O ki\u015fi de mezun olmu\u015f, lab\u0131n\u0131 kural\u0131 da en az 4\u20135 sene falan olmu\u015f, proje alabilmi\u015f, 3\u20134 doktora \u00f6\u011frencisi, belki bir de doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 olan bir hocaysa olabilir. Son olarak, bu ki\u015finin yan\u0131nda da alt\u0131 ay \u2014 bir sene \u00e7al\u0131\u015fmak ne yaz\u0131k ki yetmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc siz de uyum sa\u011flayacaks\u0131n\u0131z. O k\u00fclt\u00fcrel uyum \u00e7ok zor bir \u015fey. O ki\u015finin yan\u0131nda 2\u20133 sene \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsan\u0131z o zaman \u00fcretken olabilece\u011finiz kap\u0131lar a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederiz. Her soruya \u00e7ok detayl\u0131 cevaplar verdiniz ayr\u0131ca bu \u00f6zveri i\u00e7in de \u00e7ok te\u015fekk\u00fcrler. Olduk\u00e7a samimi, ho\u015f ve detayl\u0131 bir s\u00f6yle\u015fi oldu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D: Ben te\u015fekk\u00fcr ederim, size ba\u015far\u0131lar dilerim.<\/p>","protected":false},"featured_media":1765,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[748,140,141,83,97,94,93,378,518,82,691,64,377,92,323,461,452,750,922,580,66,65,808,100,471],"kategori":[303],"class_list":["post-1764","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-academia","event_publishing_tags-academy","event_publishing_tags-akademi","event_publishing_tags-beyin","event_publishing_tags-bilim","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-norobilim","event_publishing_tags-bilissel-sinirbilim","event_publishing_tags-brain","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-neuroscience","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-cogsci","event_publishing_tags-education","event_publishing_tags-egitim","event_publishing_tags-hayat","event_publishing_tags-interview","event_publishing_tags-life","event_publishing_tags-neuroscience","event_publishing_tags-norobilim","event_publishing_tags-roportaj","event_publishing_tags-science","event_publishing_tags-sinirbilim","kategori-roportaj"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1764","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1764\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1765"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1764"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1764"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1764"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}