{"id":1760,"date":"2020-09-16T15:00:33","date_gmt":"2020-09-16T15:00:33","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1760"},"modified":"2025-08-13T20:31:36","modified_gmt":"2025-08-13T20:31:36","slug":"serkan-sener-ile-roportaj-cogist","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/serkan-sener-ile-roportaj-cogist\/","title":{"rendered":"Serkan \u015eener ile R\u00f6portaj \u2014 CogIST"},"content":{"rendered":"\n

T\u00fcrkiye\u2019de bili\u015fsel bilimle ilgilenen gerek amat\u00f6r, gerek \u00f6\u011frenci, gerekse uzmanlar\u0131 kapsayan bir sosyal a\u011f olu\u015fturma hedefi do\u011frultusunda, farkl\u0131 alan ve kurumlardan hocalarla kendi \u00e7al\u0131\u015fma sahalar\u0131 ve profesyonel hayatlar\u0131na ili\u015fkin r\u00f6portajlar ger\u00e7ekle\u015ftiriyor ve yine ayn\u0131 ba\u015fl\u0131kta yay\u0131nl\u0131yoruz. Akademide, sanatta ve fikir camias\u0131n\u0131n belki de her kolunda, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz ki <\/em>fikirler ya\u015famla dolay\u0131ml\u0131d\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dr. Serkan \u015eener Yeditepe \u00dcniversitesi T\u00fcrk Dili ve Edebiyat\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde akademisyen. Psikodilbilim, n\u00f6rodilbilim ve c\u00fcmle i\u015fleme alanlar\u0131 ilgi alanlar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n

C: CogIST<\/p>\n\n\n\n

S: Serkan \u015eener<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam \u00f6ncelikle te\u015fekk\u00fcr ederiz, ricam\u0131z\u0131 k\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Esta\u011ffurullah ben te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n\n\n\n

C: \u0130lk sorumuzla ba\u015flayal\u0131m hocam. \u00d6ncelikle \u00fcniversite \u00f6ncesi hayat\u0131n\u0131zdan ve \u00f6ngen\u00e7li\u011finizden bahsedebilir misiniz sizi tan\u0131mak i\u00e7in?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: \u201cBe\u015f ya\u015f\u0131ndan beri dilbilimci olmay\u0131 hayal ediyordum.\u201d gibi s\u00f6zlerle ba\u015flama niyetinde de\u011filim. Ama \u015funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebilirim ki \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan itibaren en az\u0131ndan \u0130ngilizce\u2019ye kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir ilgim oldu\u011funu hat\u0131rl\u0131yorum ve bu ilginin kayna\u011f\u0131nda ne var onu net olarak s\u00f6yleyemem. Babam \u0130ngilizce konu\u015fan birisiydi, onun \u0130ngilizce anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f olmam\u0131n etkili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Di\u011fer yandan k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan itibaren, o g\u00fcnlerde de evde bulunan baz\u0131 \u0130ngilizce kaynaklar\u0131 okuyam\u0131yor olman\u0131n b\u00fcy\u00fck bir ac\u0131 verdi\u011fini de hat\u0131rl\u0131yorum. San\u0131yorum \u0130ngilizce\u2019ye olan ilgim baz\u0131 \u015feyleri y\u00f6nlendirici nitelikte oldu, \u00f6zellikle ilkokuldan sonra. \u0130ngilizce\u2019ye duyulan ilgi uzun vadede genel olarak dile, dil olgusuna ve dillere kar\u015f\u0131 duyulan bir ilgiye d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Sene seksenler bu arada, bahsetti\u011fim y\u0131llar seksenlerin ikinci yar\u0131s\u0131, yani bug\u00fcnk\u00fc gibi bir d\u00fcnya yoktu. Sonu\u00e7ta bizim o zamanlardaki bilgi kaynaklar\u0131m\u0131z s\u0131n\u0131rl\u0131 bir televizyon, k\u00fct\u00fcphaneler dedi\u011fimiz yerler bug\u00fcnk\u00fc gibi de\u011fil \u2013bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de k\u00fct\u00fcphanelerin hala \u00e7ok zay\u0131f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum bu arada- ve ansiklopediler, yani ancak statik kaynaklar \u00fczerinden bir \u015feylere eri\u015fmemiz m\u00fcmk\u00fcn. Kendimi \u00fcniversiteye bir \u015fekilde \u0130ngilizce e\u011fitimi almak \u00fczere haz\u0131rlad\u0131m diyebilirim. Lise bittikten sonra hayalini kurdu\u011fum program\u0131 kazanamad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in birka\u00e7 y\u0131l ba\u015fka i\u015fler yapt\u0131m. Ger\u00e7ek hayat\u0131n i\u00e7inde yer almak ve onun \u00f6\u011frettikleriyle akademiye d\u00f6n\u00fcp ba\u015fka i\u015fler yapmak, bunlar\u0131n ilgin\u00e7 bir \u015fekilde bende bir pozitif etkisi oldu\u011funu s\u00f6ylemeliyim. Belki bir zaman kayb\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir akademik anlamda ama di\u011fer yandan neden daha d\u00fc\u015f\u00fcnmeye, kafa yormaya d\u00f6n\u00fck bir i\u015f yapmak istedi\u011fime dair de ciddi bir deneyim sa\u011flad\u0131 o zaman. Ve 91\u2019de Ankara \u00dcniversitesi Dil Tarih Co\u011frafya Fak\u00fcltesi Dilbilim B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019ne girdim.<\/p>\n\n\n\n

C: Bu arada, b\u00f6lerek belki ama, \u015funu sormak istiyorum. \u201cHayalim olan b\u00f6l\u00fcm\u00fc kazanamad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in ba\u015fka i\u015flerle u\u011fra\u015ft\u0131m.\u201d dediniz, o hayaliniz olan neydi diye sorabilir miyim?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Ben ilk \u00fcniversiteye girdi\u011fim y\u0131l, Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi \u0130ngiliz Dili ve Edebiyat\u0131 (\u015fu anki ad\u0131 Bat\u0131 Dilleri ve Edebiyat\u0131) b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc hedeflemi\u015ftim. Ama ald\u0131\u011f\u0131m \u0130ngilizce e\u011fitim o b\u00f6l\u00fcm\u00fc kazanmak i\u00e7in yeterli de\u011fildi, yani de\u011filmi\u015f. \u00d6zel Marmara Lisesi ben lise 1. s\u0131n\u0131ftayken kapand\u0131 ve bir devlet lisesine ge\u00e7mek zorunda kald\u0131m. Orada bir bak\u0131ma \u0130ngilizceye y\u00f6nelik hedeflerden de geri kalm\u0131\u015f oldu\u011fum s\u00f6ylenebilir. O d\u00f6nemde \u201cger\u00e7ekten de dillere ili\u015fkin ilgim artmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131\u201d derken asl\u0131nda biraz da bunu kastediyorum, hatta dilbilim galiba birinci tercihimdi. Yazd\u0131\u011f\u0131m programlar i\u00e7inde Macarca gibi de\u011fi\u015fik diller de vard\u0131, yani ba\u015fka dillere de sempatiyle bakmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Konu sadece \u0130ngilizce\u2019yle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Sonu\u00e7ta da Ankara \u00dcniversitesi Dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fcne girdim.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam, ben yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam e\u011fer, sizin CV\u2019nize bakt\u0131\u011f\u0131mda \u015fu anda T\u00fcrk Dili ve Edebiyat\u0131 diye ge\u00e7iyor, daha sonras\u0131nda bir isim de\u011fi\u015fme durumu mu oldu yoksa ben mi yanl\u0131\u015f hat\u0131rl\u0131yorum?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: B\u00fcy\u00fck ihtimalle yanl\u0131\u015f hat\u0131rl\u0131yor olmal\u0131s\u0131n, T\u00fcrk Dili ve Edebiyat\u0131\u2019nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum \u015fu an do\u011fru ama e\u011fitim hayat\u0131m\u0131n hi\u00e7bir a\u015famas\u0131nda edebiyat olmad\u0131 asl\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam ben de \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fey eklemek istiyorum, siz Bo\u011fazi\u00e7i \u0130ngiliz Dili ve Edebiyat\u0131 deyince, benim de benzeri bir s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7mi\u015fli\u011fim var. Ben de hakeza dil istiyordum, \u0130ngiliz Dili ve Edebiyat\u0131 istiyordum, ilk tercihim de Bo\u011fazi\u00e7i Bat\u0131 Dilleri ve Edebiyat\u0131\u2019yd\u0131 ve ben de ikinci tercihime Bo\u011fazi\u00e7i Dilbilim\u2019e girmi\u015f oldum, bir benzerlik g\u00f6rd\u00fcm orada.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Evet, ilgin\u00e7 ger\u00e7ekten. Tabii o zaman Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fc yoktu, \u00f6yle bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fildi. Dahas\u0131 dilbilimin ne oldu\u011funu bilen de yoktu. \u00c7ok ilgin\u00e7 hikayeler var bununla ilgili, ben dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc yazm\u0131\u015f\u0131m, kazanm\u0131\u015f\u0131m ve nas\u0131l bir b\u00f6l\u00fcm kazand\u0131\u011f\u0131m konusunda ailem ciddi sorular soruyor, ben de yan\u0131t veremiyorum. Ve bunu ara\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. \u0130\u015fte Ankara\u2019daki baz\u0131 \u00f6\u011fretmen akrabalar\u0131m\u0131z arand\u0131 vesaire ne oldu\u011funu \u00f6\u011frenebilirler mi diye sorguland\u0131. Ayn\u0131 d\u00f6nemde Hacettepe \u00dcniversitesi\u2019nin \u0130ngiliz Dilbilimi program\u0131 vard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla ben biraz da ona bakarak -tabii o zaman \u0130ngiliz dilbiliminin de ne oldu\u011funu bilmek pek imkanl\u0131 de\u011fil- Dil Tarih Co\u011frafya\u2019daki program\u0131n da \u0130ngilizce e\u011fitim veren bir program oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. Sonradan \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f oldum.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam Ankara \u00dcniversitesi\u2019ne gidiyorsunuz, bu soru bizim ikinci sorumuzla da alakal\u0131. Benim s\u00f6ylediklerinizden anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla gerek Ankara\u2019y\u0131 gerekse Ankara \u00dcniversitesi\u2019ni se\u00e7iyorken net parametreleriniz yok gibi, ama o s\u00fcre\u00e7 nas\u0131l oldu diye sorabilirim belki, daha \u015fahsi ba\u011flamda.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: \u00d6ncelikle, \u201cDilbilim\u201d ad\u0131n\u0131n olduk\u00e7a cazip geldi\u011fini s\u00f6ylemeliyim, sonu\u00e7ta dil \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmak isteyen birisi olarak i\u00e7inde \u201cbilim\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc olan bir dil alan\u0131n\u0131n cazip geldi\u011fini hat\u0131rl\u0131yorum. Sonu\u00e7ta temel bilimlerden s\u00f6z etmiyoruz, b\u00fcy\u00fck ihtimalle dilbilimcileri tarihsel olarak huzursuz eden konulardan bir tanesi bu, temel alanlardan bir tanesi de\u011fil. S\u00f6zgelimi, psikoloji belki kendisini 20. y\u00fczy\u0131lda belirginle\u015ftirmi\u015f bir alan olabilir ama psikolojinin asl\u0131nda \u00e7ok daha geri g\u00f6t\u00fcr\u00fclebilir oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, hatta pek \u00e7ok felsefecinin yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n psikolojiyi yak\u0131ndan ilgilendiren, belki bug\u00fcnk\u00fc anlam\u0131yla psikolojiyle ili\u015fkilendirilebilecek \u00e7al\u0131\u015fmalar oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Benzer bir \u015fekilde, dilbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde de olduk\u00e7a eskiye gitmek m\u00fcmk\u00fcn ama dilbilimin ger\u00e7ekten daha pop\u00fcler ve kitleler taraf\u0131ndan ad\u0131 duyulan bir bilim dal\u0131 haline gelmesi 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda oluyor. Ki 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131 derken yine bu T\u00fcrkiye\u2019ye ne kadar eri\u015fmi\u015f bir bilgi ya da T\u00fcrkiye\u2019de insanlar\u0131n alan\u0131 ne kadar bildi\u011fi konusu da tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r. Tabii ki T\u00fcrkiye\u2019de dilbilim ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda de\u011ferlendirilecek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapm\u0131\u015f olan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar var, hatta 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan \u00f6nceki d\u00f6nemde de \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f insanlar var, ama \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131. En az\u0131ndan pop\u00fcler alana \u00e7ok fazla yans\u0131mas\u0131 olmam\u0131\u015f t\u00fcrde \u00e7al\u0131\u015fmalar bunlar. Onun i\u00e7in dilbilim bir bak\u0131ma mistik, gizemli bir alan olarak da benim ilgimi \u00e7ekmi\u015fti diye hat\u0131rl\u0131yorum. Di\u011fer yandan ne yapt\u0131\u011f\u0131 konusu \u0130ngiliz dili ve edebiyat\u0131nda neler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar belirgin de\u011fildi. En az\u0131ndan \u015funu s\u00f6ylemek o zaman da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc, edebiyat k\u0131sm\u0131n\u0131n daha az belirgin oldu\u011fu bir alana girdi\u011fim konusunda net fikirlerim vard\u0131. Edebiyat\u0131n de\u011fil de dilin daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131, dilin esas mesele oldu\u011fu bir alana girdi\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Bu beni mutlu ediyordu, edebiyat\u0131 sevmedi\u011fimden de\u011fil, edebiyat her zaman sevdi\u011fim bir alan oldu ve o zaman da sevdi\u011fim bir aland\u0131, ama temel derdim dildi ve \u0130ngilizce\u2019ydi asl\u0131nda. Bu nedenle sonradan dilbilimin T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitim veren bir alan oldu\u011funu \u00f6\u011frendi\u011fimde biraz hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

C: Zaten ikinci soruya asl\u0131nda bu ba\u011flamda cevap vermi\u015f olduk bir \u00f6l\u00e7\u00fcde. \u0130kinci sorumuz, \u00fcniversitede bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve\/ya \u00fcniversiteyi se\u00e7meniz nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti? Neden dilbilim? Neden Ankara \u00dcniversitesi? Asl\u0131nda bu soruya belli \u00f6l\u00e7\u00fctlerde cevap verdiniz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Sonras\u0131nda ne oldu ile devam edebilirim, belki o k\u0131sm\u0131 daha \u00f6nemli.<\/p>\n\n\n\n

C: Zaten yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam, 3. soru \u201cAnkara \u00dcniversitesi tecr\u00fcbesi nas\u0131ld\u0131, o s\u00fcre\u00e7 nas\u0131ld\u0131?\u201d diye hat\u0131rl\u0131yorum.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: \u015eimdi \u015f\u00f6yle, Ankara \u00dcniversitesi\u2019nde ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f olsam da, ki bu hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 daha Ankara\u2019ya gitmeden \u00f6nce olu\u015fmu\u015ftu \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcn T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitim veriyor oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015ftim. Me\u015fakkatli ara\u015ft\u0131rmalar bunu g\u00f6stermi\u015fti. Bug\u00fcnk\u00fc gibi de\u011fil, internetten girip nedir ne de\u011fildiri, hocalar\u0131 g\u00f6rmek gibi bir \u015fans\u0131n\u0131z yoktu, telefonla bile eri\u015fmek hi\u00e7 kolay de\u011fildi baz\u0131 bilgilere. Ama \u00fcniversiteye gidip ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda birinci-ikinci haftan\u0131n sonunda tamamen do\u011fru yere geldi\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Belki de \u0130ngiliz dili ve edebiyat\u0131na gitmi\u015f olsayd\u0131m bu kadar mutlu olma ihtimalim yoktu, bunu fark ettim. Birinci y\u0131l\u0131n sonunda tamamen b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum \u00e7\u00fcnk\u00fc bir bak\u0131ma zihinde gizli olan ama asl\u0131nda a\u00e7\u0131lmay\u0131 bekleyen fikirler vard\u0131r ya, rasyonalist d\u00fc\u015f\u00fcncede de olan, bir bak\u0131ma o oldu. Benim hayalini kurdu\u011fum baz\u0131 \u015feylerin ya da \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 hayal edebilece\u011fim konular\u0131n dilbilim alan\u0131n\u0131n konular\u0131 oldu\u011funu fark etmi\u015f, \u00f6\u011frenmi\u015f oldum ve bu beni \u00e7ok mutlu etmi\u015fti. Birinci y\u0131l\u0131n sonunda kesin olarak bu i\u015fi akademik olarak yapmak istedi\u011fimi biliyordum. Bunun olmas\u0131 i\u00e7in neler yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda tabii ki \u00e7ok net fikirlerim yoktu. Ama b\u00f6yle bir fikir kafamda olu\u015ftuktan sonra yapmam gereken ilk \u015fey iyi bir \u00f6\u011frenci olmam gerekti\u011fiydi. \u0130yi bir \u00f6\u011frenci olmak ve \u00e7al\u0131\u015fma konusunu sevmek ve bunu g\u00f6stermek \u00f6ncelikli konulardan bir tanesiydi. Bunun i\u00e7in m\u00fccadele etti\u011fimi s\u00f6yleyebilirim. \u00c7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde \u201cneler yapabilirim, acaba bu konuda neler yaparsam akademik bir kariyer edinebilirim?\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi kafam\u0131n i\u00e7inde olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131 ve o y\u00f6nde hareket etmeye ba\u015flad\u0131m. Bunun i\u00e7in \u0130ngilizce konusunun \u00f6nemli oldu\u011fu hemen belirginle\u015fti, \u00e7\u00fcnk\u00fc literat\u00fcr\u00fcn \u00f6zellikle \u0130ngilizce \u00fczerinden olu\u015ftu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. T\u00fcrk\u00e7ede dilbilim \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f metinler yok de\u011fil tabii ki. O d\u00f6nemde Ankara \u00dcniversitesi DTCF Dilbilim B\u00f6l\u00fcm\u00fc kurucusu olan Prof. Dr. Do\u011fan Aksan bizim hocam\u0131zd\u0131 ve Do\u011fan Hocan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cHer Y\u00f6n\u00fcyle Dil: Ana \u00c7izgileriyle Dilbilim\u201d kitab\u0131, 3 ciltlik bir kitap, o g\u00fcn bizim temel kitaplar\u0131m\u0131zdan bir tanesiydi, bir\u00e7ok derste onu okuyorduk. Bu kitab\u0131n g\u00f6ndermede bulundu\u011fu, T\u00fcrkiye\u2019de yaz\u0131lm\u0131\u015f olan, T\u00fcrk\u00e7e literat\u00fcrde bulunan kitaplar\u0131 ve o g\u00fcnk\u00fc \u00f6nemli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 okumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. 1980 \u00f6ncesi TDK\u2019n\u0131n b\u00fcnyesinde olan dilbilimcilerin yazd\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli kitaplar vard\u0131, onlar\u0131 okuma \u015fans\u0131na sahip oluyorduk. Sonu\u00e7ta T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00e7izilmi\u015f olan i\u00e7erikleri derslerde kullan\u0131yorduk. Ben onun d\u0131\u015f\u0131nda birka\u00e7 d\u00f6nem Ankara DTCF \u0130ngiliz Dili ve Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden dersler ald\u0131m. Temel ama\u00e7 \u0130ngilizce\u2019yi geli\u015ftirmekti, ama ayn\u0131 zamanda edebiyat hakk\u0131nda da biraz bilgi sahibi olmu\u015f olmaktan zarar gelmedi. O d\u00f6nemde edindi\u011fim bilgilerin bana b\u00fcy\u00fck faydas\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum entelekt\u00fcel anlamda da.
\u0130ngilizce geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131ktan sonra ve \u00f6zellikle de Chomskyci dilbilime yava\u015f yava\u015f ilgim geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131ktan sonra ODT\u00dc ve Bilkent\u2019in k\u00fct\u00fcphanelerini \u201ctavaf\u201d etmeye ba\u015flad\u0131m o d\u00f6nemde \u00e7ok\u00e7a, \u00f6zellikle Bilkent\u2019in k\u00fct\u00fcphanesini. Bilkent o zamanlarda yeni bir \u00fcniversiteydi, yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam 1985\u2019te kurulmu\u015ftu, ve ger\u00e7ekten nefis bir k\u00fct\u00fcphanesi vard\u0131, hem de yeni bir k\u00fct\u00fcphaneydi, daha \u00f6nce hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fim bir \u015fey. Olduk\u00e7a g\u00fczel bir tasar\u0131m\u0131 vard\u0131, her \u015feyden \u00f6nemlisi o g\u00fcnlerde bize eri\u015filmesi imkans\u0131zm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen Chomsky kitaplar\u0131 vard\u0131. Mesela MIT\u2019nin \u00f6nemli yay\u0131nlar\u0131ndan bir tanesi Linguistic Inquiry\u2019<\/em>ler vard\u0131. Linguistic Inquiry\u2019nin 90\u2019larda bas\u0131lm\u0131\u015f say\u0131lar\u0131 vard\u0131 ve bu deh\u015fet bir \u015feydi o g\u00fcn i\u00e7in. Tabii ki i\u00e7indeki metinleri, derslerle ili\u015fkili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm metinleri anlamak o g\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda olduk\u00e7a zordu, hatta imkans\u0131zd\u0131. Sizin de bildi\u011finiz gibi, Linguistic Inquiry her zaman kuramsal dilbilimin, muhtemelen, en \u00f6nde giden yay\u0131n\u0131 oldu. Amerikal\u0131lar\u0131n deyi\u015fiyle \u201ccutting edge (bir numaral\u0131)\u201d \u00e7al\u0131\u015fmalar orada yay\u0131nlan\u0131yordu. Dolay\u0131s\u0131yla da o g\u00fcnlerde belki de asla anlayamayaca\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm bir metni elinde tutman\u0131n verdi\u011fi heyecanla oraya gidip onlar\u0131 orada tuttu\u011fumu, zaman zaman \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan \u00f6nemli yaz\u0131lar\u0131 okumaya \u00e7al\u0131\u015fma m\u00fccadelesi verdi\u011fimi hat\u0131rl\u0131yorum. Bu, son noktada benim bir \u015fekilde s\u00f6zdizim alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan birisine d\u00f6n\u00fc\u015fmemde de b\u00fcy\u00fck bir etkisi oldu. Bir \u015fekilde bilimin i\u00e7inde olan insanlar birtak\u0131m y\u00f6nelimlerinin derin bilimsel \u00f6ng\u00f6r\u00fclerden, i\u00e7 g\u00f6r\u00fclerden veya i\u00e7g\u00fcd\u00fclerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder, \u015fu bir ger\u00e7ek bazen baz\u0131 tercihler olduk\u00e7a pop\u00fcler gerek\u00e7elerle sizin hayat\u0131n\u0131za girebiliyor. O g\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda Chomsky\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve onun yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu kuramlar ger\u00e7ekten \u00e7ok merkezde duruyordu, \u00e7ok \u00f6nemli bir yerdeydi. Muhtemelen en reva\u00e7ta oldu\u011fu d\u00f6nem de de\u011fildi asl\u0131nda, bug\u00fcn geri d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bunu s\u00f6ylememiz m\u00fcmk\u00fcn. 90\u2019lar bir bak\u0131ma farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin kendini belirginle\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, Chomskyci dilbilgisinin giderek daha \u00e7ok ele\u015ftirilmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem olsa da -tabii buradan onu hissetmek neredeyse imkans\u0131zd\u0131- belki de hala en belirgin, en derin, en pop\u00fcler dil kuram\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeydi. Onun b\u00fcy\u00fck \u00e7apta etkisi oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Tabii ki arkas\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceler de \u00e7ok \u00f6nemliydi. O d\u00f6nemde bizim s\u00f6zdizim derslerimize gelen iki hoca vard\u0131, Ankara Dilbilim\u2019in hocas\u0131 olan Nadir Engin Uzun Hoca ve zaman zaman da Ayhan Sezer. \u0130kisi de \u00e7ok iyi ve de konu hakk\u0131nda \u00e7ok bilgili hocalar. Onlar\u0131n s\u00f6yledi\u011fi her \u015fey bizim i\u00e7in, \u00f6zellikle konu hakk\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak isteyen herkes i\u00e7in, \u00e7ok \u00f6nemliydi ve Chomsky\u2019nin fikirlerinin \u00e7ok etkileyici oldu\u011funu en az\u0131ndan o g\u00fcn i\u00e7in \u00f6yle geldi\u011fini s\u00f6yleyebilirim. Bug\u00fcn farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum ama o g\u00fcn ba\u015fka bir alternatifin fark\u0131nda de\u011filsiniz ya da alternatifler sadece ve sadece sizin ilkokul, ortaokul ve lise y\u0131llar\u0131ndan getirdi\u011finiz bilgilerden dam\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bilgilere benziyor, dolay\u0131s\u0131yla onu zaten cazip bulmuyorsunuz. Chomsky\u2019nin ele\u015ftirdi\u011fi noktalar da \u00e7ok belirgin ve \u00e7ok sa\u011flam duruyor. Ankara \u00dcniversitesi y\u0131llar\u0131 benim bir \u015fekilde dilbilim alan\u0131nda ilerlemem i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli bir zemin olu\u015fturdu diyebilirim.<\/p>\n\n\n\n

C: Ben baz\u0131 hocalardan, farkl\u0131 alanlardaki hocalardan, lisans\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de okuman\u0131n Bat\u0131\u2019da, Avrupa\u2019da ya da Amerika\u2019da okumaktan bir iyi y\u00f6n\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019deki kamplar\u0131n oradaki kadar kutupla\u015fmam\u0131\u015f olmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla daha geni\u015f bir \u00e7er\u00e7eveden alana bakabilmeleri, belki daha derin de\u011fil ama daha fazla, daha \u00e7e\u015fitli konulara bakabiliyor olmalar\u0131 diye duydum. En az\u0131ndan kendi ad\u0131ma ben de buna kat\u0131labilirim, b\u00f6l\u00fcm spesifik bir alanda derinle\u015fmemi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, meraktan gidip fazlas\u0131n\u0131 da \u00f6\u011frenebiliyordum. Sizin durumunuz da b\u00f6yle miydi? Siz de ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yler misiniz? Chomsky\u2019nin o zamanki T\u00fcrkiye\u2019deki pop\u00fclaritesinin yan\u0131 s\u0131ra gibi bir yorum yapman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Asl\u0131nda ayn\u0131 d\u00f6nemde Avrupa\u2019da ve Amerika\u2019da nelerin oldu\u011fu konusuyla T\u00fcrkiye\u2019de ne olup bitti\u011fi konusu birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 gibi geliyor bana, \u00f6zellikle dilbilim s\u00f6z konusu oldu\u011funda. Fark \u015fu, Amerika\u2019da dilbilim b\u00f6l\u00fcmlerinin say\u0131s\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde artm\u0131\u015ft\u0131r, \u00f6zellikle Chomsky\u2019nin g\u00fc\u00e7l\u00fc etkilerinden sonra. Ama ortada bug\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlam\u0131yla bir dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fc yok, Amerika\u2019da bile yok. Mesela Amerika\u2019dakilerin bile \u00e7o\u011fu antropologlar ya da antropoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan insanlar, \u00e7ok \u00f6nemli insanlar\u0131 bile oralarda g\u00f6r\u00fcyorsunuz. \u015eimdi T\u00fcrkiye\u2019deki durum, 90\u2019lardaki durum, bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fil. Bir defa dilbilim genel bir alan olarak anla\u015f\u0131l\u0131yor, burada demin ad\u0131n\u0131 and\u0131\u011f\u0131m ki\u015filerin yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar T\u00fcrkiye\u2019de dilbilimin son noktas\u0131 diyebilece\u011fimiz \u015feyler. 90\u2019larda o alanlarda \u00e7al\u0131\u015fmak da asl\u0131nda bir cesaret bunu kabul etmek laz\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc bir bak\u0131ma \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir dinleyici kitlesi olmayan bir alanda \u00fcretme hedefiyle \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015fl\u0131yorsunuz. Bu b\u00fcy\u00fck bir heves, b\u00fcy\u00fck bir istek, ayn\u0131 zamanda takdir edilmesi gereken bir durum bana kal\u0131rsa. Ama dedi\u011fim gibi, bir al\u0131c\u0131s\u0131 var m\u0131, bir dinleyicisi var m\u0131, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck, varsa bile. Dilbilim Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131\u2019<\/em>n\u0131n ilk \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u0131llar\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum, 90 ya da 91 ilk bask\u0131s\u0131, o g\u00fcn \u00e7\u0131kan yaz\u0131larla bug\u00fcn \u00e7\u0131kan yaz\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olabilir, iyi bir fikir olabilir. \u00c7ok genel bir alan var, dolay\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 fikirler, fikir \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve b\u00fcy\u00fck kontrastlar yok zaten. Biz, mesela, dilbilim tarihi dersleri ald\u0131k, dilbilim tarihi derslerinde daha \u00e7ok vurgulanan y\u00f6n, \u00e7ok az Amerikan Yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019ndan bahsetmek ama ondan sonra Avrupa\u2019da ne olup bitti\u011fine bakmakt\u0131. O da Sausurre\u2019le ba\u015flayan d\u00f6nem \u00fczerinden tan\u0131mlanabilir, sonra Frans\u0131z Yap\u0131salc\u0131lar\u0131 ve \u0130\u015flevselcileri, Kopenhag Okulu vesaire. Yani bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman bunlar\u0131n \u00e7o\u011funun bizim bug\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlam\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fan insanlara bir \u015fey yapabilecek t\u00fcrde bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7izdiklerini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. O a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Amerikan Yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n, \u00e7ok daha iyi bir yerde durdu\u011fu s\u00f6ylenilebilir. Chomsky \u00f6ncesinden bahsediyorum. Yunus\u2019un sorusuna geri d\u00f6nersek e\u011fer, b\u00f6yle bir endoktrinasyondan bahsediyordun de\u011fil mi? T\u00fcrkiye\u2019de bir endoktrine olma durumu, bir yakla\u015f\u0131m\u0131n takip\u00e7isi ve onun cansiperane savunucusu olma gibi bir durum. B\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m zaten yoktu. Yap\u0131salc\u0131 ekolde kal\u0131n\u0131p o \u00e7er\u00e7eveden bir \u015feyler yap\u0131labilirdi, ki bu oldu da zaten; mesela g\u00f6stergebilime kayanlar ve daha b\u00fcy\u00fck dilsel birimler, metinler-s\u00f6ylemler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fanlar. Dolay\u0131s\u0131yla onlar otomatik olarak s\u00f6ylem \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi, metin \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi gibi alanlara kaym\u0131\u015f oldular. O d\u00f6nemde bunlar olduk\u00e7a pop\u00fcler konulard\u0131, e\u011fer daha formalist bir \u00e7izgide devam etmiyorsan\u0131z o taraflara gidiyordunuz. Sonu\u00e7ta onu da olduk\u00e7a nitelikli bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorum ve isteyenler de bunlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Ama burada bir tercih var, hangi y\u00f6nde ilerlemek istedi\u011finiz tercihi var. Bu tercihler bize tepeden inme \u201cherkes bunu \u00e7al\u0131\u015facak\u201d \u015feklinde verilmedi, verilemezdi zaten \u00f6yle bir durum yoktu. T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda bunun \u00e7ok belirgin \u015fekilde oldu\u011fu yerler oldu\u011funu s\u00f6ylemek zorunday\u0131m, Amerika\u2019da da b\u00f6yle oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Bunun daha az olmas\u0131n\u0131n \u00e7ok faydal\u0131 bir \u015fey oldu\u011funu her zaman d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr, bu belki daha sonra konu\u015faca\u011f\u0131m\u0131z konulardan bir tanesidir.<\/p>\n\n\n\n

C: Dedi\u011finiz gibi Amerika b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde onu konu\u015fabiliriz. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc sorunun ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc kald\u0131 hocam, \u201cAnkara \u00dcniversitesi bana di\u011fer \u00fcniversitelerin katamayaca\u011f\u0131 \u015fu \u015feyi katt\u0131.\u201d diyebilece\u011finiz bir \u015fey var m\u0131? Dilbilim ya da dilbilim d\u0131\u015f\u0131 ba\u011flamda, daha genel bir soru olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz bunu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Kolay bir soru de\u011fil bu asl\u0131nda. B\u00f6yle bir soruya yan\u0131t vermek i\u00e7in ba\u015fka b\u00f6l\u00fcmlerin nas\u0131l y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcne, ne oldu\u011funa, ne t\u00fcr ili\u015fkiler kurdu\u011funa bakmak gerekiyor. Ben ki\u015fisel olarak olduk\u00e7a dostane bir ortamda oldu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm her zaman, hem oradaki \u00f6\u011frencilik y\u0131llar\u0131m i\u00e7erisinde hem de orada daha sonra asistan olarak da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m y\u0131llarda. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir durum, tabii \u00e7ok \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcnmeyebilir pek \u00e7ok insana \u201cSonu\u00e7ta bilimden bahsediyoruz neden bu \u00f6nemli bir \u015fey?\u201d diye sorulabilir. Fakat \u00f6yle de\u011fil, olduk\u00e7a dostane bir ortam olmas\u0131 sizi motive eden etkenlerden bir tanesi. Her an, her dakika hocalarla konu\u015fabilirdiniz. Benim i\u00e7in b\u00f6yle bir imkan \u00e7ok \u00f6nemliydi, hocalarla konu\u015fup onlardan \u00f6zel olarak ne y\u00f6nde gidebilece\u011fime dair tavsiyeler, \u00f6neriler alabilmek \u00f6nemliydi kesinlikle. Onun d\u0131\u015f\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de di\u011fer dilbilim b\u00f6l\u00fcmlerinde neler yap\u0131l\u0131yordu ya da bir \u015fekilde insanlar\u0131n \u201cdilbilim yap\u0131yorum\u201d dedi\u011fi ama dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fc alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerde ne olup ne bitiyordu onu \u00e7ok net olarak bilmiyorum. Sonu\u00e7 olarak \u0130stanbul \u00dcniversitesi\u2019nde dilbilim \u00e7al\u0131\u015fan insanlar vard\u0131 o d\u00f6nemde, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Frans\u0131z ekol\u00fcnden olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim, orada ne olup bitiyordu onu tam olarak bilmiyorum. Oraya gitmi\u015f olsayd\u0131m bug\u00fcnk\u00fc gibi hisseder miydim onu da bilmiyorum, bunlar\u0131 tabii ki s\u00f6ylemek kolay de\u011fil. Sonu\u00e7ta bir \u015fekilde bir dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda Chomskyci fikirlere maruz kalm\u0131\u015f olman\u0131n benim a\u00e7\u0131mdan \u00e7ok \u00f6nemli fark yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim. O fikirlere maruz kalman\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f bi\u00e7imime dair \u00f6nemli farklar yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ramasam da, o d\u00f6nemde bahsetti\u011fim derslerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n benim i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu s\u00f6ylemeliyim. Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi\u2019nde dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fc yoktu ama dilbilim bir minor [yandal] olarak vard\u0131, yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam 80\u2019lerin ba\u015f\u0131ndan itibaren, ya da minor olarak de\u011fil ama master [y\u00fcksek lisans] program\u0131 olarak vard\u0131. Minor program\u0131 belki biraz daha sonra ba\u015flam\u0131\u015f olabilir ondan emin de\u011filim. Tabii ki orada da konu\u015fulan konulard\u0131 bunlar, hatta orada daha s\u0131kl\u0131kla bu konularda konu\u015fuldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. E\u011fer Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi \u0130ngiliz Dili ve Edebiyat\u0131\u2019na girmi\u015f olsayd\u0131m, belki ger\u00e7ekten bir \u015fekilde bir kez daha farkl\u0131 bir rota \u00fczerinden dilbilim \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olma ihtimalim olabilirdi diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Dolay\u0131s\u0131yla Ankara \u00dcniversitesi\u2019ndeki deneyimimin benim dilbilim alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan birisine d\u00f6n\u00fc\u015fmemde bir rol\u00fc oldu\u011fu muhakkak. Orada dilbilim alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, spesifik olarak dilbilim alan\u0131n\u0131n alt\u0131ndayd\u0131m, ama di\u011fer yandan alan i\u00e7erisinde, ders program\u0131 i\u00e7erisinde benim sonradan \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m konular\u0131n yer alm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir rol\u00fc oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

C: Nispeten \u015fahsi bir soru sormak istiyorum hocam. Ben Ankara\u2019ya ta\u015f\u0131nmay\u0131 planl\u0131yorum, olursa ODT\u00dc CogSci [Bili\u015fsel Bilim Y\u00fcksek Lisans Program\u0131] olmazsa art\u0131k bilmiyorum. Bende \u015fahsi bir Ankara sevgisi var. Bu hep tart\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015ftir, bir Ankara ve \u0130stanbul\u2019u sevip sevmeme meselesi olarak, sizin de \u0130stanbul\u2019dan Ankara\u2019ya gitmi\u015f birisi olarak \u015fahsi yorumunuzu ve izleniminizi merak ediyorum.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: \u015eunu s\u00f6yleyebilirim, bug\u00fcn Ankara farkl\u0131 bir yer. Ben 90\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Ankara\u2019dayd\u0131m ve \u00fczerinden 30 sene ge\u00e7ti. 90\u2019lar\u0131n Ankara\u2019s\u0131n\u0131n \u00e7ok g\u00fczel bir kent oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum, ki b\u00fct\u00fcn o klasik \u201csusuzluk\u201d kar\u015f\u0131 arg\u00fcman\u0131na ra\u011fmen. Bu benim i\u00e7in de ger\u00e7ekten o belirleyici unsurlardan bir tanesi. Bug\u00fcn art\u0131k Ankara\u2019ya gidebilece\u011fimi, bu ya\u015f\u0131mda Ankara\u2019da olmak isteyece\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Di\u011fer yandan, o g\u00fcn Ankara\u2019n\u0131n g\u00fczel bir yer olmas\u0131nda, bana Ankara\u2019n\u0131n g\u00fczel g\u00f6r\u00fcnmesinde muhtemelen pek \u00e7ok farkl\u0131 fakt\u00f6r\u00fcn rol\u00fc de vard\u0131. Ankara bug\u00fcnk\u00fcnden daha g\u00fczel bir \u015fehir g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu bana, en az\u0131ndan geri d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131mda \u201cAnkara daha g\u00fczel bir \u015fehirdi.\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Tabii Ankara akademik d\u00fcnyaya girdi\u011fim yer olarak da benim i\u00e7in \u00f6zel bir anlam ifade ediyor. Ankara\u2019n\u0131n o akademik kimli\u011fi benim i\u00e7in hep \u00e7ok belirgin olmu\u015ftur, sonu\u00e7ta \u0130stanbul \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u015fehir, n\u00fcfusun daha heterojen oldu\u011fu bir \u015fehir ama Ankara hele o g\u00fcn dedi\u011fim gibi bug\u00fcnk\u00fcnden n\u00fcfus olarak da yap\u0131 olarak da \u00e7ok farkl\u0131 bir yer. Entelekt\u00fcel n\u00fcfusu da memur n\u00fcfusu da \u00e7ok belirgin olan bir yerdi. \u0130stanbul\u2019dan \u00e7ok daha d\u00fczenli bir \u015fehir izlenimi verirdi ve akademik bir profili vard\u0131 \u00e7ok\u00e7a. Bug\u00fcn pek bir \u015fey bilmiyorum, \u00fcst\u00fcnden \u00e7ok zaman ge\u00e7ti ve ben de Ankara\u2019ya son yirmi y\u0131lda bir ya da iki kere ancak gittim, onun i\u00e7in bug\u00fcnk\u00fc durumu ile ilgili pek bir \u015fey s\u00f6yleyemem. Fakat \u015fu bir ger\u00e7ek ki \u00e7ok iyi okullar\u0131n oldu\u011fu bir \u015fehir bir defa, her zaman \u00e7ok iyi okullar\u0131 olan bir \u015fehirdi Ankara. ODT\u00dc, Bilkent, Hacettepe, Ankara \u00dcniversitesi oran\u0131n en yerle\u015fik, eski okullar\u0131. Ba\u015fka okullar da var ama bunlar hemen akla gelen okullar ve bence bunlar tart\u0131\u015fmas\u0131z T\u00fcrkiye\u2019nin en iyi okullar\u0131 listesindeler. Ankara\u2019n\u0131n bu a\u00e7\u0131dan cazip bir \u015fehir oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Demin s\u00f6yledi\u011fim \u015fey hala ge\u00e7erli, Ankara, \u00e7ok \u00fcniversitesi olan bir \u015fehir olarak \u0130stanbul\u2019dan g\u00f6receli daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fehir olsa da \u00f6\u011frenci n\u00fcfusunun genel n\u00fcfus i\u00e7indeki yeri her zaman daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bu Ankara\u2019y\u0131 daha g\u00fczel bir \u015fehre d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr asl\u0131nda. Onun d\u0131\u015f\u0131nda kara iklimine al\u0131\u015fk\u0131n olmak, al\u0131\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmak zorlay\u0131c\u0131 olabiliyor, benim zaman\u0131mda deh\u015fet so\u011fuktu Ankara, hatta birka\u00e7 kere donma tehlikesi ge\u00e7irdi\u011fimi s\u00f6yleyebilirim [g\u00fcl\u00fcyor]. Gece ile g\u00fcnd\u00fcz aras\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131k farklar\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr, adapte olmak \u00e7ok zordur \u0130stanbul\u2019dan sonra. Bilmiyorum bug\u00fcn \u00f6yle mi, \u00e7ok de\u011fi\u015fti biliyorsunuz bu olaylar da, \u0130stanbul\u2019da art\u0131k kar ya\u011fm\u0131yor sonu\u00e7ta.<\/p>\n\n\n\n

C: Devam ediyoruz hocam. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc sorumuz, Ankara \u00dcniversitesi\u2019ni bitirip, y\u00fcksek lisans ve doktora i\u00e7in Connecticut\u2019a gidiyorsunuz, y\u00fcksek lisans ve doktoran\u0131z\u0131 orada yap\u0131yorsunuz. Bize bu s\u00fcre\u00e7 hakk\u0131nda neler s\u00f6yleyebilirsiniz? Bu s\u00fcre\u00e7 nas\u0131ld\u0131? Neler ya\u015fad\u0131n\u0131z? Neden Connecticut?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Asl\u0131nda ben Ankara DTCF Dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde master yapt\u0131m. Master\u0131 bitirdi\u011fim d\u00f6nemlerde Y\u00d6K\u2019ten doktora a\u015famas\u0131ndaki \u00f6\u011frencileri Amerika\u2019ya g\u00f6ndermeye d\u00f6n\u00fck bir f\u0131rsat geldi. Benim aktif olarak Amerika\u2019y\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flamam\u0131n temel sebebi odur. Asl\u0131nda Ankara \u00dcniversitesi\u2019nde doktoraya ba\u015flamak \u00fczereydim. Hatta dersleri d\u0131\u015far\u0131dan almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc o y\u0131llarda asistand\u0131m Ankara \u00dcniversitesi\u2019nde. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6ncelikli plan Ankara \u00dcniversitesi\u2019nde doktoray\u0131 bitirmekti. Fakat Y\u00d6K konusu g\u00fcndeme gelince bu y\u00f6nde bir ba\u015fvuru yapmaya karar verdim. TOEFL s\u0131navlar\u0131na girdim. O d\u00f6nemde aktif olarak iki tane \u00fcniversiteye ba\u015fvuru yapt\u0131m, bir tanesi Kanada\u2019da bir okul, University of British Columbia, di\u011feri de University of Connecticut\u2019t\u0131. Ondan bir y\u0131l \u00f6nce, yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam, \u015f\u00f6yle bir \u015fey oldu. Engin Sezer, o d\u00f6nemde Harvard \u00dcniversitesi\u2019nde dersler veriyordu, T\u00fcrkiye\u2019ye gelmeye karar verdi. Bilkent\u2019e geldi\u011fi d\u00f6nemde biz Engin Hoca\u2019yla birebir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck, bir araya geldik. Dedik ki \u201cHocam sizden bir s\u00f6zdizim dersi dinlemek isteriz biz.\u201d Engin Sezer de galiba tezini Harvard \u00dcniversitesi\u2019ne o d\u00f6nemlerde teslim etmi\u015fti. Kendisiyle herhalde \u00fc\u00e7 ay d\u00f6rt ay Bilkent \u00dcniversitesi\u2019nde bir araya geldik. S\u00f6zdizim anlatt\u0131, sonu\u00e7ta s\u00f6zdizim kuram\u0131n\u0131n merkezinden gelen birisi, MIT\u2019nin yan\u0131nda hemen [g\u00fcl\u00fcyor]. Engin Hoca\u2019n\u0131n dersleri bizim i\u00e7in akademik anlamda \u00e7ok keyifli olmu\u015ftu, hem de kendisini tan\u0131ma \u015fans\u0131n\u0131 elde ettik o \u015fekilde. Arkas\u0131ndan iki okuldan da kabul ald\u0131m, ama Engin Hoca bana University of Connecticut\u2019a gitmem gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Bir de ben University of Connecticut\u2019a gitmeden \u00f6nce ve gittikten sonra da bir s\u00fcre boyunca, bu o programda Howard Lasnik\u2019in olmas\u0131 -kendisi Chomsky\u2019nin beraber yazd\u0131\u011f\u0131 ender dilbilimcilerden bir tanesidir- benim i\u00e7in \u00f6nemli bir motivasyon olu\u015fturuyordu. Ondan iki y\u0131l \u00f6nce EGG School, Eastern School of Generative Grammar\u2019in \u00c7ek Cumhuriyeti\u2019nde ve Macaristan\u2019da yapt\u0131klar\u0131 yaz okullar\u0131na gitmi\u015ftim. Ve orada epey bir \u00fcretici yakla\u015f\u0131m\u0131n meselelere nas\u0131l yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair fikir edinmi\u015ftim ve baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131larla tan\u0131\u015fma \u015fans\u0131m da olmu\u015ftu. Tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m ki\u015filerden bir tanesi de \u017deljko Bo\u0161kovi\u0107\u2019ti ve o da University of Connecticut\u2019tayd\u0131. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda University of Connecticut\u2019\u0131 tercih etmemde \u017deljko Bo\u0161kovi\u0107\u2019in de Howard Lasnik kadar b\u00fcy\u00fck etkisi oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim, hatta onunla yaz\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k epeyce. Engin Sezer\u2019in, \u201c Bu i\u015fin hub\u2019\u0131, merkezi oras\u0131, oraya git.\u201d demesiyle University of Connecticut\u2019\u0131 tercih etmi\u015f oldum.<\/p>\n\n\n\n

C: Ne \u00e7al\u0131\u015ft\u0131n\u0131z? Onun i\u00e7eri\u011finden ve Connecticut \u00e7evresinde bulunmaktan, oradaki \u00e7evreden bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Asl\u0131nda University of Connecticut hakk\u0131nda sahip oldu\u011fum bilgiler b\u00fcy\u00fck oranda 2000 y\u0131l\u0131nda organize edilen bir workshop\u2019tan (\u00e7al\u0131\u015ftay) geliyordu, hatta biz de bir arkada\u015f\u0131mla beraber orada bir sunum yapm\u0131\u015ft\u0131k. San\u0131yorum Shigeru Miyagawa, yine MIT\u2019den, davetli konu\u015fmac\u0131lardan bir tanesiydi. Shigeru Japon dilbiliminin en \u00f6nemli iki \u00fc\u00e7 fig\u00fcr\u00fcnden bir tanesi ve uzun y\u0131llard\u0131r MIT\u2019de ve \u00f6ncesinde de Amerika\u2019da ba\u015fka \u00fcniversitelerde bulunmu\u015f bir isim. Onunla konu\u015fma f\u0131rsat\u0131 olmu\u015ftu Amerika\u2019ya gitmeden \u00f6nce ve bana \u015funu s\u00f6ylemi\u015fti, ilgin\u00e7 bir anekdot olarak anlatm\u0131\u015f olay\u0131m bunu, \u201cB\u00fct\u00fcn Storrs\u2019ta -University of Connecticut\u2019\u0131n kamp\u00fcslerinden birisinin bulundu\u011fu yerin ismi- sadece bir tane trafik lambas\u0131 var biliyor musun?\u201d gibi bir \u015fey s\u00f6yledi. Bu, o zaman ne anlama geldi\u011fini \u00e7ok net anlayamad\u0131\u011f\u0131m bir ifadeydi ama gidince anlayabildi\u011fimi s\u00f6yleyebilirim asl\u0131na bakarsan\u0131z. O g\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda Google Maps olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Google Maps\u2019ten girip ne t\u00fcr bir yere gitti\u011finiz konusunda net bir fikre sahip olma \u015fans\u0131n\u0131z yok. \u015eehirden uzak bir yer oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde bilgiler vard\u0131 ama onun d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7ok fazla bir \u015fey hat\u0131rlam\u0131yorum. Orman\u0131n i\u00e7inde bir kamp\u00fcsten bahsediyoruz, birka\u00e7 tane kasaba var \u00e7evresinde ve bunlar \u00e7ok \u00f6nemli, \u00e7ok ciddi bir sosyal ya\u015fam olana\u011f\u0131 sunmuyor. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in ideal yerlerden birisi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u0130stanbul\u2019dan gitmi\u015f birisi i\u00e7in ne t\u00fcr psikolojik sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilece\u011fi ayr\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk y\u0131ldan itibaren \u00e7ok ciddi, a\u011f\u0131r bir e\u011fitimin i\u00e7ine girdi\u011fim s\u00f6ylenebilir. Howard Lasnik\u2019in giri\u015f dersleri vard\u0131. Amerika\u2019da \u00e7ok say\u0131da ders al\u0131n\u0131r doktorada. Master-doktora kompakt program gibi de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir, yani T\u00fcrkiye\u2019de bir master alm\u0131\u015ft\u0131m ama sonu\u00e7 olarak Amerika\u2019da master e\u011fitimi i\u00e7in gereken e\u011fitimden ge\u00e7meniz bekleniyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 \u00f6\u011frenciler orada o dersleri al\u0131p \u201cgenerals paper\u201d ad\u0131 verilen bir ara\u015ft\u0131rma yaz\u0131s\u0131 yazd\u0131ktan sonra doktoraya devam etmeyebiliyorlar. Dolay\u0131s\u0131yla olduk\u00e7a oylumlu ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 diyebilece\u011fimiz bir ders program\u0131na maruz kal\u0131yorsunuz. Bu sadece s\u00f6zdizim i\u00e7in de\u011fil tabii ki, sesbilim, bi\u00e7imbilim, anlambilim vesaire i\u00e7in de ge\u00e7erli. Bu anlam\u0131yla program\u0131n en az\u0131ndan o g\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda -bug\u00fcn biraz farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum- olduk\u00e7a geleneksel bir program oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Ve gitti\u011fim d\u00f6nemde yan\u0131lm\u0131yorsam \u017deljko Bo\u0161kovi\u0107 sabbatical\u2019dayd\u0131 [ara\u015ft\u0131rma\/seyahat izni], dolay\u0131s\u0131yla hem dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131 Howard Lasnik yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 hem de s\u00f6zdizim derslerini Howard Lasnik veriyordu. Ayn\u0131 zamanda Howard Lasnik\u2019in asistanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da yap\u0131yordum, epey bir i\u015f yap\u0131yordum. Oradaki hayat\u0131m\u0131n e\u015fim de geldikten ve o da dilbilim program\u0131na ba\u015flad\u0131ktan sonra daha iyi oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Amerika\u2019daki pek \u00e7ok \u00fcniversitenin kamp\u00fcslerinin bu t\u00fcr yerlerde konumland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn, yani Amerika\u2019da e\u011fer \u015fehir \u00fcniversitelerinden birisinde de\u011filseniz -ki bunlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok da fazla olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir- bu t\u00fcr bir ya\u015fant\u0131ya haz\u0131r olmak zorundas\u0131n\u0131z. Bir nevi inzivaya \u00e7ekilmek ve inziva s\u0131ras\u0131nda da \u00fcretebildi\u011finiz kadar \u00e7ok \u00fcretmek yapman\u0131z gereken temel \u015feylerden bir tanesi, sizden beklenen de bu asl\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n

C: \u201cE\u015fim geldikten sonra\u2026\u201d dediniz, siz oraya gitmeden \u00f6nce mi evlenmi\u015ftiniz?
<\/strong>S: Evet.<\/p>\n\n\n\n

C: \u00d6yleyse \u015funu soraca\u011f\u0131m hocam, hep s\u0131k\u00e7a tart\u0131\u015f\u0131lan bir konu zaten, evlilikle beraber akademiyi y\u00fcr\u00fctmenin zorlu\u011fu\u2026 Belki de sizden evlilik sizin i\u00e7in ekstra zorluk oldu mu konusunda \u015fahsi bir yorum alabiliriz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: \u015e\u00f6yle ki, biz e\u015fimle Ankara \u00dcniversitesi Dilbilim B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde tan\u0131\u015ft\u0131k, dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok uzun y\u0131llard\u0131r birlikteyiz, \u00e7ok uzun y\u0131llar ayn\u0131 i\u015fi yapt\u0131k. Zaten dilbilim ikimizin de hayat\u0131n\u0131n merkezindeydi. E\u011fer bunun ne t\u00fcr bir etkisi oldu\u011fu konusunda bir \u015fey s\u00f6ylemem gerekirse, olumlu etkisi oldu\u011funu s\u00f6ylemem gerekir \u00e7\u00fcnk\u00fc bu bize akademik veya akademi d\u0131\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc sorunu payla\u015fma \u015fans\u0131 verdi. Ba\u015fka bir \u00fclkede tek ba\u015f\u0131na olman\u0131n kolay bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmemiz laz\u0131m, bu tabii ki\u015filiklerle yak\u0131ndan ilgili bunu da kabul etmemiz gerekir ama sonu\u00e7ta ba\u015fka bir \u00fclkede bir\u00e7ok \u015feye adapte olmak, hepsinden \u00f6nce ba\u015fka bir akademik k\u00fclt\u00fcre adapte olmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan bahsediyoruz, o a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda benim ad\u0131ma negatif bir unsur olmad\u0131\u011f\u0131 kesin, tam tersine pozitif etkileri oldu\u011funu s\u00f6ylemem m\u00fcmk\u00fcn. Sonu\u00e7ta ba\u015fka bir k\u00fclt\u00fcre, yaln\u0131zca d\u0131\u015f d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr\u00fc anlam\u0131nda s\u00f6ylemiyorum, hem d\u0131\u015f d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr\u00fcne hem de akademik k\u00fclt\u00fcre adapte olmak i\u00e7in zamana ihtiyac\u0131n\u0131z\u0131n oldu\u011fu kesin.<\/p>\n\n\n\n

C: Be\u015finci soru bunun tamamlay\u0131c\u0131 sorusu olacak biraz daha. \u015eimdi \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131n\u0131za geliyoruz, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda teorik dilbilim \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz fakat sonra psikodilbilime y\u00f6neliyorsunuz. Neden y\u00f6neldi\u011finizi ve o zamanki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z\u0131n i\u00e7eri\u011finden bize bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Tabii. \u015e\u00f6yle bir ger\u00e7ek var, i\u00e7inde bulundu\u011funuz b\u00f6l\u00fcm\u00fcn, program\u0131n sizin genel \u00e7er\u00e7evenizi belirlemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 kesin. Hangi t\u00fcr bir b\u00f6l\u00fcme gitmeyi tercih etti\u011finiz bu a\u00e7\u0131dan \u00e7ok \u00f6nemli bir konu haline geliyor. Amerika\u2019da bug\u00fcnk\u00fc durumun de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmemiz laz\u0131m, ama sonu\u00e7 olarak bu durumun etkileri hala yo\u011fun olarak devam ediyor. O g\u00fcn i\u00e7in Amerika\u2019da Bat\u0131 yakas\u0131 ile Do\u011fu yakas\u0131 aras\u0131nda yakla\u015f\u0131mlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan 180 derecelik bir farktan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn. Do\u011fu yakas\u0131 ne kadar Chomsky Formalizm\u2019i perspektifinden konuya yakla\u015f\u0131yor idiyse di\u011fer taraf, yani Bat\u0131 yakas\u0131, o kadar anti-Chomskyci bir yakla\u015f\u0131m takip ediyordu, en az\u0131ndan baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerde bu \u00e7ok daha belirgindi. Her b\u00f6l\u00fcm ya da her \u00fcniversite i\u00e7in ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyemeyiz tabii ki. Dolay\u0131s\u0131yla nereye gitti\u011finiz \u00e7ok belirleyici bir etkendi. Engin Hoca\u2019n\u0131n da o d\u00f6nemde tavsiye etti\u011fi ve do\u011fru oldu\u011funu ima etti\u011fi gibi, Do\u011fu yakas\u0131nda \u00e7er\u00e7evesi \u00e7ok daha keskin \u00e7izgilerle \u00e7izilmi\u015f, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ne t\u00fcr konularda \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131z konusunda hi\u00e7bir s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131z bir \u00e7al\u0131\u015fma program\u0131 vard\u0131. University of Connecticut gibi bir okulda dilbilim \u00e7al\u0131\u015fmaya gittiyseniz bili\u015fsel dilbilgisi [cognitive grammar] \u00e7al\u0131\u015fma ihtimaliniz yoktu, ya da bat\u0131 yakas\u0131nda Chomsky\u2019nin phrase structure grammar [\u00f6bek yap\u0131s\u0131 dilbilgisi] modelini \u00e7al\u0131\u015fma ihtimaliniz \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc. Sonu\u00e7 olarak Chomsky ekol\u00fcnden gelen insanlar var, Chomsky ekol\u00fcnde devam ediyorlar ve ona b\u00fcy\u00fck bir ba\u011fl\u0131l\u0131k sergiliyorlar. Dolay\u0131s\u0131yla da Chomskyci yakla\u015f\u0131m i\u00e7erisindeki t\u00fcm geli\u015fmeleri \u00e7ok yak\u0131ndan takip ediyorlar, zaten MIT bir-bir bu\u00e7uk saatlik mesafede ve pek \u00e7ok insan oraya gidiyor. Ben de yapt\u0131m bunu, dersler alabiliyorsunuz, derslere girebiliyorsunuz, Chomsky\u2019nin kendi derslerini izleyebiliyorsunuz. Bu kadar yo\u011fun bir \u015fekilde \u00e7izgileri belirlenmi\u015f bir \u00e7er\u00e7eve oldu\u011funda ba\u015fka bir konu \u00e7al\u0131\u015fma motivasyonunuz da d\u00fc\u015f\u00fck oluyor. Bunu tart\u0131\u015fmak gerekir, bu kendi i\u00e7inde \u00f6nemli bir konu. Amerikan gelene\u011fi i\u00e7erisinde bir alan\u0131n bir konusunun \u00e7evresinde olu\u015fturulmu\u015f bir teorinin k\u00fc\u00e7\u00fck bir problemini \u00e7al\u0131\u015fmak var zaten. \u0130nsanlar\u0131n tamamen \u00f6zelle\u015fti\u011fi ve o konuda y\u0131llarca, yirmi y\u0131l otuz y\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kitaplar, makaleler yazd\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok \u00f6rnek g\u00f6rebilirsiniz. Bu belli bir oranda bir ki\u015fisel tercih meselesi ama ayn\u0131 zamanda bu y\u00f6nde akademik bir gelenek de var. Dolay\u0131s\u0131yla onu takip eden insanlar bunu prati\u011fe d\u00f6kme konusunda hi\u00e7bir s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fam\u0131yorlar Amerika\u2019da. \u00d6te yandan ben de uzun bir s\u00fcre bu i\u015fleyi\u015fin bir par\u00e7as\u0131 oldum demeliyim, benim asl\u0131nda teorik dilbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 demin bahsetti\u011fim t\u00fcrde yapm\u0131\u015f olmam\u0131n temel sebeplerinden bir tanesi benim o y\u00f6ndeki ihtiya\u00e7lar\u0131mla birlikte ayn\u0131 zamanda program\u0131n da \u00e7ok net bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7izmi\u015f olmas\u0131yd\u0131. \u015eunu bilmiyorum, ben test etmedim ya da bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n test etti\u011fini g\u00f6rmedim. Mesela birisi Gerald Gazdar\u2019\u0131n, Ivan Sag\u2019in ya da Thomas Wasow\u2019un Bat\u0131 yakas\u0131nda uygulamaya koydu\u011fu kuramlardan birisini alarak herhangi bir fenomenin, olgunun a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapsayd\u0131 ve bunu hocalardan herhangi bir tanesine g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f olsayd\u0131 ne olurdu onu bilmiyorum. Kimsenin b\u00f6yle bir deneye giri\u015fti\u011fini g\u00f6rmedim, en az\u0131ndan benim orada bulundu\u011fum y\u0131llarda. \u00c7ok net \u00e7izgiler ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n keskin olarak belirlendi\u011fi bir durum var. Burada kimle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z vesaire de belirleyici olabilir. Bu konuda daha rahat ya da pek de rahat olmayan, daha keskin \u00e7izgilerle ne \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z gerekti\u011fini dikte eden insanlarla da kar\u015f\u0131la\u015fman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Benim ki\u015fisel olarak asl\u0131nda Amerika\u2019ya gitmeden \u00f6nce s\u00f6zdizimde ilgilendi\u011fim birka\u00e7 konu vard\u0131 ve ilk ba\u015fta a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak onlarla ilgilendim. Soru t\u00fcmceleri, soru yap\u0131lar\u0131 ilgilendi\u011fim konulardan bir tanesiydi. Tabii ki o g\u00fcnlerde \u00e7ok pop\u00fcler olan konulardan bir tanesi scrambling\u2019ti [\u00e7alkalama]. Benim de ilgilendi\u011fim konulardan bir tanesi oldu, bunlar \u00fczerine epeyce \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Eylemin sa\u011f\u0131na ta\u015f\u0131ma konular\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm konular oldu bunlar. Bir \u015fekilde tez de bu konular \u00fczerinden t\u00fcremi\u015f oldu ama o arada ba\u015fka bir\u00e7ok konu ilgimi \u00e7ekmeye devam etti. Mesela durum y\u00fckleme, \u00e7ekimli i\u00e7 t\u00fcmcelerin \u00f6znelerine durum y\u00fckleme \u00fczerine baya\u011f\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, yazd\u0131m, her ne kadar bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 hi\u00e7bir zaman yay\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmediyse de. Sonras\u0131nda, Amerika\u2019dayken yava\u015f yava\u015f teorik anlama a\u00e7\u0131s\u0131ndan belli bir doygunlu\u011fa ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm d\u00f6nemde ba\u015fka konular \u00e7al\u0131\u015fma hayalleri kurmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Fakat, dedi\u011fim gibi, bu Amerika\u2019da yap\u0131lmas\u0131 \u00e7ok kolay bir \u015fey de\u011fil, bu daha \u00e7ok hobi olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclebilecek bir \u015fey olarak \u00f6n\u00fcmdeydi. Psikodilbilim konusu, dil i\u015flemleme, s\u00f6zdizimsel i\u015flemleme asl\u0131nda ilgimi \u00e7eken konulardan bir tanesiydi. Hatta orada bir d\u00f6nem psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu t\u00fcr dersler veren bir hocan\u0131n derslerine de kat\u0131ld\u0131m ama Bat\u0131 yakas\u0131 gelene\u011finden bir hocayd\u0131 ve konulara bak\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok farkl\u0131yd\u0131. Do\u011fu yakas\u0131nda geli\u015ftirilmi\u015f olan yakla\u015f\u0131mlarla pek uyumlu oldu\u011fu s\u00f6yelenmezdi. Bu benim i\u00e7in biraz zordu \u00e7\u00fcnk\u00fc Do\u011fu yakas\u0131nda her ne kadar Chomskyci bir s\u00f6zdizim yakla\u015f\u0131m\u0131 egemen olsa da psikodilbilim alan\u0131ndaki insanlar da -psikodilbilim alan\u0131nda \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fan insan var- bir bak\u0131ma Chomsky dilbilgisinden gelen bilgiyi psikodilbilim, dil i\u015flemleme, s\u00f6zdizimsel i\u015flemleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n merkezine oturtuyorlard\u0131. Psikodilbilim alan\u0131nda bulunan herkesin Chomskyci bir dilbilgisi modeli kabul etti\u011fi tabii ki s\u00f6ylenemez, sonu\u00e7ta \u00e7ok ba\u015fka yakla\u015f\u0131mlar da mevcut. Tamamen istatistiki \u00f6\u011frenme vesaire perspektifinden bakan insanlar hep mevcuttu. Hatta ben bir tanesinin dersine girdim ama \u00e7ok tatmin olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Teorik dilbilimden \u00e7ok uzakla\u015fm\u0131\u015f olarak g\u00f6rm\u00fcyorum kendimi, teorik dilbilimin \u00fcretti\u011fi \u015feyleri -demin de s\u00f6yledi\u011fim gerek\u00e7elerle- kullanmaya devam ediyorum. Bana kal\u0131rsa psikodilbilim, \u00f6zellikle de dil i\u015flemleme, s\u00f6zdizimsel i\u015flemleme \u00e7al\u0131\u015fan birisinin dayanmak zorunda oldu\u011fu bir s\u00f6zdizim kuram\u0131 olmal\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bunun aksini s\u00f6ylemenin do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeyenlerdenim, tabii ki bunun aksini s\u00f6yleyenler var ama ben o kampta de\u011filim, kamp\u0131m\u0131 da net olarak belirtmi\u015f olay\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla teorik dilbilimdeki her t\u00fcr geli\u015fmenin psikodilbilim alan\u0131ndaki ve \u00f6zellikle dil i\u015flemleme alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 enforme edecek ve ona altyap\u0131 sa\u011flayacak nitelikte oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Spesifik olarak s\u00f6zdizimsel i\u015flemleme konusuna gelirsek e\u011fer, s\u00f6zdizimsel i\u015flemleme ger\u00e7ekten \u00e7ok b\u00fcy\u00fck, \u00e7ok \u00f6nemli bir konu, g\u00f6receli olarak da Chomsky\u2019nin g\u00f6z ard\u0131 etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir konuydu. Chomsky\u2019nin g\u00f6z ard\u0131 etti\u011fi bir konuyu \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olman\u0131n bir sorun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlar\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Ama bana kal\u0131rsa bu \u00e7ok do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m de\u011fil, sonu\u00e7ta oradan gelen bilgiden yararlanmak m\u00fcmk\u00fcn, ama bu oradan gelen bilgi psikodilbilim, dil i\u015flemleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan gelen bilgiden etkilenmeyecek veya kuramsal bilgiye ili\u015fkin, s\u00f6zdizimsel bilginin niteli\u011fine ili\u015fkin hi\u00e7bir de\u011fi\u015fikli\u011fi, revizyonu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmayacak demek de\u011fil. Bu a\u00e7\u0131dan son y\u0131llarda \u00e7ok ilgin\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. 2019, ISBCS\u2019te (International Symposium on Brain and Cognitive Science) davet etti\u011fimiz Colin Phillips mesela bu konuda \u00e7ok ilgin\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131, onun \u00f6\u011frencileri de \u00e7ok ilgin\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yor son y\u0131llarda. Bence orada \u00e7ok ilgin\u00e7 bir \u00e7al\u0131\u015fma program\u0131 var ve asl\u0131na bakarsan\u0131z, konu\u015fman\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri belki Chomsky\u2019nin ad\u0131 \u00e7ok ge\u00e7ti ama o bir \u015feyi temsil ediyor. Chomsky ya da Chomskyci dilbilgisi dedi\u011fimizde bir g\u00f6nderimsel kolayl\u0131k sa\u011fl\u0131yor ve bu y\u00fczden kullan\u0131yorum, yoksa \u00f6yle bir t\u00fcr putla\u015ft\u0131rma gibi bir durum yok ortada. Chomskyci dedi\u011fimizde asl\u0131nda \u00e7ok say\u0131da insan\u0131n ad\u0131n\u0131 anmak laz\u0131m. Noam Chomsky asl\u0131nda o ekoldeki pek \u00e7ok dilbilimciden daha az i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilece\u011fimiz birisi son yirmi otuz y\u0131lda belki dilbilim i\u00e7in. \u00c7\u00fcnk\u00fc Chomsky ger\u00e7ek bir entelekt\u00fcel, \u00e7ok say\u0131da ba\u015fka sorunu, meselesi ve kayg\u0131s\u0131 var d\u00fcnyay\u0131 da ilgilendiren. O a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda teorik dilbilimden psikodilbilime ge\u00e7i\u015f de\u011fil de asl\u0131nda \u201cpsikodilbilimde ne oluyor\u201du anlamaya y\u00f6nelik bir \u00e7abaya giri\u015fmi\u015f oldu\u011fum s\u00f6ylenebilir, \u00f6zellikle University of Connecticut\u2019ta ge\u00e7irilen y\u0131llardan sonra.
Psikodilbilimde neler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusuna gelince, Yeditepe \u00dcniversitesi\u2019ndeki Bili\u015fsel Bilimler Program\u0131 alt\u0131nda bu konularla ilgilenen insanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 da bir bak\u0131ma beni bu konulara daha aktif bir \u015fekilde d\u00f6nmeye y\u00f6neltti. Normal \u015fartlar alt\u0131nda belki ba\u015fka gerek\u00e7elerden de bahsetmek gerekir, ki onlara d\u00f6nebiliriz, ama sonu\u00e7 olarak biz bili\u015fsel bilimler program\u0131 olarak dilbilim e\u011fitimi alm\u0131\u015f insanlar\u0131 da programa al\u0131yoruz. Bu \u00f6\u011frenciler benim dersimi de al\u0131yorlar, ba\u015fka dersleri de al\u0131yorlar. Her zaman de\u011fil ama bazen dilbilime ili\u015fkin bir \u015feyler yapmak istiyorlar. E\u011fer bili\u015fsel bilimler program\u0131n\u0131n alt\u0131ndaysan\u0131z ve dilbilim konusunda bir \u015feyler yapma niyetindeyseniz teknik olarak yapabilecekleriniz \u00e7ok olabilir ama pratikte yapabilecekleriniz say\u0131ca \u00e7ok fazla de\u011fil asl\u0131nda. Bunlardan bir tanesi dil i\u015flemleme, s\u00f6zdizimsel i\u015flemleme konusu, bu konu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya niyetlenen \u00f6\u011frenciler oldu y\u0131llar i\u00e7erisinde. Ben de bir bak\u0131ma onlarla yeni pek \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011freniyorum, zaten bana kal\u0131rsa lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitim b\u00f6yle bir programd\u0131r. Lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitim herkesin \u00f6\u011frenmesini zorunlu k\u0131lan bir programd\u0131r, sadece \u00f6\u011frencinin de\u011fil, e\u011fer hocalar da \u00f6\u011frencilerden \u00f6\u011frenmiyorsa orada do\u011fru bir program oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Benim ki\u015fisel fikrim bu. Mesela spesifik olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan konulardan bir tanesi ilgi t\u00fcmcelerinin i\u015flemlenmesi konusu oldu. Biz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda \u00f6zne ilgi t\u00fcmcecikleri ve nesne ilgi t\u00fcmceciklerine bakt\u0131k, \u00f6zne ve nesne ilgi t\u00fcmceciklerinin i\u015flemlenmesine ili\u015fkin g\u00f6zlemlenmi\u015f olan birtak\u0131m asimetrilere yo\u011funla\u015ft\u0131k. D\u00fcnya dillerinde nesne ilgi t\u00fcmceciklerinin \u00f6zne ilgi t\u00fcmceciklerinden daha zor i\u015flemlendi\u011fine ili\u015fkin bir g\u00f6zlem var. Bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman bu g\u00f6zlem daha \u00e7ok Bat\u0131 dilleri \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalardan t\u00fcretilmi\u015f bir g\u00f6zlem. \u0130lgin\u00e7 olan konulardan bir tanesi \u015fu; benim de varsayd\u0131\u011f\u0131m gibi bir dolgu-bo\u015fluk [filler-gap] yap\u0131s\u0131ndan s\u00f6z ediyorsak, s\u00f6zdizimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n kabul etti\u011fi Chomsky\u2019nin \u201chead\u201d [ba\u015f] ve \u201ctrace\u201d [iz] dedi\u011fi yap\u0131lar, sonraki d\u00f6nemde \u201chead\u201d ve \u201ccopy\u201d [kopya] dedi\u011fi yap\u0131lar, klasik olarak psikodilbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u201cfiller-gap\u201d diye adland\u0131r\u0131lan yap\u0131lar yani. Bunlar\u0131n genel olarak i\u015flemleme s\u00fcre\u00e7lerinde bir zorluk yaratt\u0131\u011f\u0131 bilinen bir durum, bu \u00e7ok eski. \u0130lgi \u00e7ekici olan, bir dolgu-bo\u015fluk bar\u0131nd\u0131ran yap\u0131lar olarak ilgi t\u00fcmceciklerinin ve t\u00fcmcelerin aras\u0131nda bir asimetri oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131m asl\u0131nda. Burada daha \u00f6nce psikodilbilim temelli bir \u00e7al\u0131\u015fma da yap\u0131ld\u0131, san\u0131yorum 2016\u20132017\u2019de. Self-paced reading \u2013belki \u201ckendi h\u0131z\u0131na g\u00f6re okuma\u201d diye \u00e7evirebilece\u011fimiz- \u00e7ok yayg\u0131n kullan\u0131lan tekniklerden bir tanesi, online bir \u00e7al\u0131\u015fmayla bo\u015fluk ile dolgunun ili\u015fkisinin kuruldu\u011fu durumda t\u00fcmcenin hangi k\u0131sm\u0131nda bir yava\u015flama oldu\u011fu g\u00f6zlemleniyor. Bu yava\u015flama bu teknikte okumadaki bir yava\u015flamaya denk geliyor. Orada \u015f\u00f6yle bir durum ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131, T\u00fcrk\u00e7e\u2019de dolgu konumunda, \u00f6zellikle nesne ilgi t\u00fcmcelerinde \u00f6zne ilgi t\u00fcmceleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha ciddi bir yava\u015flama g\u00f6zlemlendi. Bu T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in s\u00f6ylenmemi\u015f bir \u015fey de\u011fil, ama 10\u201320 \u00e7al\u0131\u015fma da yok, hatt bildi\u011fim kadar\u0131yla yaln\u0131zca bir tane \u00e7evrimi\u00e7i \u00e7al\u0131\u015fma vard\u0131. Biz de bir bak\u0131ma \u201cacaba benzer bir sonu\u00e7 elde edecek miyiz?\u201d sorusuna istinaden bakt\u0131k. \u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fma yava\u015flaman\u0131n eylemlerde oldu\u011funu g\u00f6zlemlemi\u015fti, bizse yava\u015flaman\u0131n belirgin bir \u015fekilde ilgi t\u00fcmceci\u011finin niteledi\u011fi ba\u015f \u00f6\u011fede, yani dolgu konumunda oldu\u011funu g\u00f6zlemlemi\u015f olduk. Sonras\u0131nda hem bir ba\u015fka tez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 hem de bir T\u00dcB\u0130TAK projesi kapsam\u0131nda bir \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131k, T\u00dcB\u0130TAK projesine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma oldu. Bu sefer de \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemini psikodilbilimden bir bak\u0131ma n\u00f6rodilbilime aktarm\u0131\u015f olduk. Bana kal\u0131rsa bu psikodilbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bu alanda t\u00fcketilmi\u015f olmas\u0131ndan kaynaklanm\u0131yor, \u00f6zellikle \u00e7evrimi\u00e7i \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n meseleyi \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fc gibi bir sonu\u00e7tan kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim. \u00d6yle bir durum yok, bence hala yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar var, hatta T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in neredeyse hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bile s\u00f6ylenilebilir. Bu konuda \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmaya ihtiya\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n y\u00f6ntemi konusu bazen sizin i\u00e7in hangisi daha uygunsa ona y\u00f6neliyor olman\u0131zla yak\u0131ndan ilgili \u00e7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hi\u00e7bir zaman tek ba\u015f\u0131n\u0131za yapam\u0131yorsunuz, \u00f6zellikle uygulamal\u0131 deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 tek ki\u015finin yapabilece\u011fi bir d\u00fcnyada ya\u015fam\u0131yoruz, zaten b\u00f6yle bir \u015feyin ak\u0131lc\u0131 oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. O \u00e7al\u0131\u015fmalarda da bana \u0130stanbul \u00dcniversitesi Dilbilim B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden arkada\u015f\u0131m Mehmet Ayg\u00fcne\u015f e\u015flik etti sa\u011f olsun, i\u015fin neuroscience [sinirbilim], neurolinguistics [sinirdilbilimsel] k\u0131sm\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7apta o y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Asistan\u0131m\u0131z ve ayn\u0131 zamanda tez yazan arkada\u015f\u0131m\u0131z da b\u00fcy\u00fck \u00e7apta deneysel i\u015fleri \u00fcstlendi. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada yan\u0131tlamay\u0131 hedefledi\u011fimiz soru bir bak\u0131ma \u015fuydu: \u201cAcaba psikodilbilim y\u00f6ntemleriyle ula\u015f\u0131labilen farkl\u0131 sonu\u00e7lara n\u00f6rodilbilimden bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi getirebilir miyiz? Bunlardan herhangi birinin desteklenmesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?\u201d. Deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u201cBen \u015funu s\u00f6yledim daha \u00f6nce, dolay\u0131s\u0131yla bu do\u011fru olmal\u0131.\u201d gibi bir yakla\u015f\u0131m\u0131n zaten do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum, bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kuramsal \u00e7al\u0131\u015fmalardan nitelik ve karakter olarak \u00e7ok farkl\u0131. Kabaca s\u00f6ylemek gerekirse ula\u015f\u0131lan sonu\u00e7 \u015fu oldu, daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalarda s\u00f6ylenen, Yeditepe Bili\u015fsel Bilimler alt\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada s\u00f6ylenen \u015feyin do\u011fru oldu\u011funu bulduk. Bu bizim b\u00f6yle bir sonuca meyletmemizle ilgili de\u011fil, son noktada n\u00f6rolinguistik bir \u00e7al\u0131\u015fmayd\u0131 bu ve meseleye herhangi bir n\u00f6rolinguistik \u00e7al\u0131\u015fmadan bekleyebilece\u011finiz gibi beyinde bir aktivasyonun varl\u0131\u011f\u0131 veya yoklu\u011fu ya da belli t\u00fcr aktivasyonlar\u0131n var olup olmamas\u0131 \u00fczerinden bakt\u0131k. Ger\u00e7ekten de beyinden elde edilen sinyaller bak\u0131m\u0131ndan sadece ba\u015f ad\u0131n oldu\u011fu b\u00f6lgede anlaml\u0131 diyebilece\u011fimiz bir farka ula\u015ft\u0131k. Left Anterior Negativity \u201cLAN\u201d diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bile\u015fen de ba\u015f ad b\u00f6lgesinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u00f6nceki psikodilbilim \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda iddia edilenlere bir destek sunuldu ama sonu\u00e7ta bunlar her zaman tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k konular, bana kal\u0131rsa yap\u0131lmas\u0131 gereken daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma var o konuda.<\/p>\n\n\n\n

K\u0131saca \u015f\u00f6yle bir geri d\u00f6n\u00fc\u015f yapmak istiyorum, psikodilbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda neler yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 \u00f6zetledikten sonra. Teorik dilbilim benim i\u00e7in hala \u00e7ok \u00f6nemli ama \u015f\u00f6yle bir ger\u00e7ek de var, \u015fu an ortada teorik dilbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bir impasse\u2019e [\u00e7\u0131kmaz], \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olmayan bir soka\u011fa girmi\u015fiz gibi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc var. Bunu \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fekilde savunanlar ve bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda duranlar mevcut ama bana kal\u0131rsa Chomskyci yakla\u015f\u0131m\u0131n 90\u2019lardan itibaren kaybetmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 pop\u00fclaritesinin sonlar\u0131na geliyoruz. Bilim bir pop\u00fclarite meselesi de\u011fil tabii ki, bu pop\u00fclarite kayb\u0131 tamamen alan\u0131n sosyolojisini ilgilendiren ya da insanlar\u0131n e\u011filimlerini ilgilendiren bir konu. \u00c7ok farkl\u0131 geli\u015fmeler olabilir yak\u0131n zamanda, bu illaki birisinin \u00e7\u0131k\u0131p teorik dilbilimde bir devrim yapmas\u0131 \u015feklinde olmayabilir, belki herkesin kendi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak devam ettirebildi\u011fi ama birbirinden pozitif bi\u00e7imde yararlanabildi\u011fi bir tolerans k\u00fclt\u00fcr\u00fc de geli\u015febilir, \u015fu ana kadar pek \u00f6yle olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam, dilbilimin 90\u2019lardan bu yana kaybetti\u011fi pop\u00fclaritenin ve bir \u00e7\u0131kmaz soka\u011fa ilerlemesinin sebebi 50\u2019lerdeki 60\u2019lardaki sembolik yapay zekan\u0131n dilbilimi desteklemesi fakat sonra bu paradigman\u0131n de\u011fi\u015fip bug\u00fcn neural networkler [n\u00f6ral a\u011flar] gibi daha geni\u015f, daha istatistiksel meselelere a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi gibi etmenlerin dilbilimi etkilemesi olabilir mi yoksa siz ba\u015fka bir \u00e7er\u00e7eveden mi bak\u0131yorsunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorsun. Bilgisayar bilimlerinden, yapay zek\u00e2 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan gelen m\u00fcthi\u015f bir dalga var, m\u00fcthi\u015f pop\u00fcler ve \u00e7ok b\u00fcy\u00fck paralar da ak\u0131yor. Buna benzer \u015feyler 1950\u2019lerde Chomsky\u2019nin fikirlerini ortaya att\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131, asl\u0131nda olan biten bir bak\u0131ma Chomsky\u2019nin 1950\u2019lerde \u00fcst\u00fcnde y\u00fckseldi\u011fi dalgan\u0131n bug\u00fcn ayn\u0131 zamanda Chomsky\u2019yi a\u015fa\u011f\u0131 atan dalga olmas\u0131. Sorun \u015fu, o g\u00fcnlerde bilgisayar bilimleri, matematikteki geli\u015fmeler, yapay zekaya ili\u015fkin ola\u011fan\u00fcst\u00fc b\u00fcy\u00fck \u00f6ng\u00f6r\u00fcler, \u00e7o\u011funun bug\u00fcn ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz veya ger\u00e7ek olma ihtimalinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 o g\u00fcn bilmedi\u011fimiz ama bug\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z pek \u00e7ok \u015fey o g\u00fcn asl\u0131nda Chomsky\u2019nin getirmi\u015f oldu\u011fu yakla\u015f\u0131m\u0131 k\u00f6r\u00fckleyen, g\u00fc\u00e7lendiren ve pek \u00e7ok ki\u015fi ve alan i\u00e7in de cazip hale getiren konuydu. \u015eu an art\u0131k orada \u00e7ok b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fiklikler ya\u015fand\u0131, \u015fu bir ger\u00e7ek ki, \u00f6zellikle neural networkler, connectionist [ba\u011flant\u0131c\u0131] yakla\u015f\u0131mlar, deep learning [derin \u00f6\u011frenme], unsupervised learning [g\u00f6zetimsiz\/g\u00fcd\u00fcms\u00fcz \u00f6\u011frenme] perspektifinden gelinen nokta art\u0131k Chomskyci d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ya da Chomskyci ekolde olu\u015fturulmu\u015f olan dil betimlemelerini ya da kuramlar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7apta gereksiz k\u0131l\u0131yor. \u015eunu do\u011fru anlamak \u00e7ok \u00f6nemli, biz dilbilimciler bir perspektif ald\u0131k ve o d\u00f6nemde bili\u015fsel bilimciler diyebilece\u011fimiz insanlar da bilgisayar bilimlerindeki pek \u00e7ok insan da buna dahil, ki o y\u00fczden computational linguistics [bili\u015fimsel dilbilim ya da bilgisayarl\u0131 dilbilim] alanlar\u0131 var. Sonu\u00e7ta onlar giderek Chomsky\u2019nin yakla\u015f\u0131mlar\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131lar, bunu kabul etmemiz laz\u0131m. O d\u00f6nemde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalar ya\u015fand\u0131, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin [transformations] i\u015fin i\u00e7ine girmesiyle formalize edilebilirlikteki \u201cazalmalar\u201d sonucunda bir grup Chomsky\u2019den \u00e7ok ciddi \u015fekilde koptu. Bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u201cBat\u0131 yakas\u0131ndakiler\u201d diye anm\u0131\u015ft\u0131m daha \u00f6nce. Bana kal\u0131rsa hepsi son derece zeki, ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetenekli, \u00e7ok sa\u011flam akademisyenler, hangisine maruz kal\u0131rsan\u0131z onun yolundan gidebilirsiniz. \u0130lgin\u00e7 bir bi\u00e7imde onlar da bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fmelerden ma\u011fdur durumdalar. Her ne kadar Bat\u0131 yakas\u0131 Chomsky\u2019den \u00e7ok farkl\u0131 bir \u00e7izgi takip ettiyse de \u00f6z\u00fcnde Chomsky\u2019nin ortaya atm\u0131\u015f oldu\u011fu pek \u00e7ok fikir onlar\u0131n kuramlar\u0131n\u0131n da temelini olu\u015fturuyordu. \u015eu an alan\u0131n asl\u0131nda ba\u015fka bir y\u00f6ne evrildi\u011fini belki de savruldu\u011funu s\u00f6ylemek zorunday\u0131z. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bilgisayar biliminde yap\u0131lanlar sebebiyle son 50 y\u0131ld\u0131r yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun neredeyse anlams\u0131zla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131n egemen olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz ve tabii ki ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir ba\u015far\u0131 hikayesi anlat\u0131l\u0131yor bize, mesela Google Translate\u2019in ba\u015far\u0131s\u0131, dili Chomsky gibi veya Bat\u0131 yakas\u0131ndakiler gibi veya Edinburgh\u2019dakiler gibi analiz etmeyen insanlar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 oldu, \u00e7ok ba\u015fka bir yakla\u015f\u0131mlar\u0131 var meseleye. Belki b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fanacak ancak bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ne y\u00f6nde olaca\u011f\u0131 da bir tart\u0131\u015fma konusu. Hat\u0131rlarsan\u0131z Cedric Boeckx ge\u00e7en sene olduk\u00e7a spek\u00fclatif bir konu\u015fma verdi Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi\u2019nde, o mesela bug\u00fcn art\u0131k dilbilimin bitti\u011fini ve e\u011fer buradan sonra di\u015fe dokunur bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lacaksa bunun biolinguistics [biyodilbilim] i\u00e7inde olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bence o konu\u015fman\u0131n en b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan biri \u015fuydu, Cedric bize ne yapabilece\u011fimizi ve bunu nas\u0131l yapabilece\u011fimizi s\u00f6ylemedi, sadece \u201cbiyoloji \u00f6\u011frenmeye ba\u015flayacaks\u0131n\u0131z\u201d dedi. Bu bana kal\u0131rsa bilimsel bir alan\u0131n en b\u00fcy\u00fck konular\u0131ndan bir tanesidir, insanlar\u0131n yapacak bir \u015feylere ihtiyac\u0131 var. Amerikan Yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n en iyi yan\u0131 da budur mesela, insanlara \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131 bir program vermi\u015ftir, analitik bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7izmi\u015ftir, taksonomik y\u00f6ntemi vermi\u015ftir ve insanlar oradan devam etmi\u015fler ve bir s\u00fcr\u00fc i\u015f yapm\u0131\u015flard\u0131r. Bir noktada \u201cha bu b\u00f6yle olmuyor\u201d demeye ba\u015flad\u0131 insanlar, 40\u2019larda 50\u2019lerde. Chomsky tam da o d\u00f6nemde insanlara yapacak bir \u015fey verdi, bence bu kadar kal\u0131c\u0131 olmu\u015f olmas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda yatan etkenlerden biri de budur. Bug\u00fcn art\u0131k geldi\u011fimiz noktada \u201cba\u015far\u0131s\u0131z\u201d oldu\u011funu iddia edebilirsiniz, ama ancak bug\u00fcn s\u00f6yleyebilirsiniz bunu. Onun bile tart\u0131\u015f\u0131labilir oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum bu arada, tam olarak nereden bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zla ve hangi d\u00fczeyle ilgilendi\u011finizle \u00e7ok yak\u0131ndan ilgili bir \u015fey bu. Bundan sonra ne olabilir sorusuna gelince, bir ihtimal her birimiz biyodilbilimciler olaca\u011f\u0131z -bizler de\u011fil de bizden sonraki ku\u015faklar demek daha do\u011fru olur- ya da eski anlay\u0131\u015f\u0131 devam ettirmek isteyenler filologlara d\u00f6n\u00fc\u015fecekler ve 20. yy dilbilimi filolojinin bir alan\u0131 gibi alg\u0131lanmaya ba\u015flayacak. Bir di\u011fer ihtimal, dilbilim bili\u015fsel bilimcileri, yapay zekac\u0131lar\u0131 destekleyen bir alana d\u00f6n\u00fc\u015fecek ve teorik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131, daha \u00e7ok betimleyici bir alana d\u00f6n\u00fc\u015fecek. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ihtimal birisi \u00e7\u0131kacak ve bunlar\u0131n hepsini yerle bir edip hayalini bile kuramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyler s\u00f6yleyecek, ben onu bekliyorum \u015fu an [g\u00fcl\u00fcyor].<\/p>\n\n\n\n

C: Son \u00fc\u00e7 sorumuz kald\u0131 hocam, 2011\u2019den sonra T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6n\u00fcyorsunuz. T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fckten sonraki konumunuzdan, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131zdan \u2013ki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131zdan biraz bahsettiniz-, verdi\u011finiz derslerden bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Malumunuz T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok az say\u0131da dilbilim b\u00f6l\u00fcm\u00fc var. Dolay\u0131s\u0131yla geri d\u00f6nerken ne t\u00fcr bir program\u0131n i\u00e7erisinde yer alaca\u011f\u0131m net de\u011fildi. Fatma Erkman hocan\u0131n da \u00f6nayak olmas\u0131yla, Yeditepe T\u00fcrk Dili ve Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019ne geldim. T\u00fcrk Dili ve Edebiyat\u0131 i\u00e7erisinde birka\u00e7 tane ders vard\u0131 ad\u0131nda dilbilim ge\u00e7en. Ben bir bak\u0131ma daha \u00f6nce dilbilimsel yakla\u015f\u0131m\u0131n ya da dilbilim teorilerinin i\u00e7ine \u00e7ok\u00e7a entegre edilmedi\u011fi dersleri biraz daha dilbilimsel bilgiyi bar\u0131nd\u0131racak \u015fekle d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcm, \u00f6yle bir fark oldu. \u015eu an anlatt\u0131\u011f\u0131m, \u00f6\u011fretti\u011fim dersler dilbilim kavram\u0131n\u0131n, dilbilimin ne t\u00fcr bir i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dersler. \u201cDilbilim ve T\u00fcrk\u00e7e\u201d ad\u0131nda bir ders var, asl\u0131nda \u201cDilbilim ve T\u00fcrk\u00e7e 1\u201d ve \u201cDilbilim ve T\u00fcrk\u00e7e 2\u201d olarak iki ders. \u201cT\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi\u201d diye bir ders var, 1\u20132\u20133 \u015feklinde ve bu ders daha \u00e7ok dilbilim perspektifinden dilbilgisi bile\u015fenleri \u00fczerine konu\u015ftu\u011fum derslerden bir tanesi, sesbilgisinden ba\u015flay\u0131p anlambilime kadar \u00fc\u00e7 d\u00f6nem s\u00fcr\u00fcyor. Onun d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka b\u00f6l\u00fcmlerde de ders veriyorum, zaman zaman \u0130ngilizce \u00d6\u011fretmenli\u011fi y\u00fcksek lisans ve doktora program\u0131nda ders verdi\u011fim oldu. D\u00f6nem ba\u015f\u0131na be\u015f ders veriyorum ve bili\u015fsel bilimler y\u00fcksek lisans program\u0131nda da verdi\u011fim bir ders var \u201cLanguage and Mind\u201d [Dil ve Zihin] ba\u015fl\u0131kl\u0131. Akademik i\u015fler i\u00e7in kalan zaman Amerika\u2019daki herhangi bir akademisyenin sahip oldu\u011fu zaman kadar \u00e7ok de\u011fil ne yaz\u0131k ki, b\u00f6yle bir ger\u00e7ek var, bu bizim ger\u00e7e\u011fimiz. Onun d\u0131\u015f\u0131nda bili\u015fsel bilimler program\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n akademik \u00e7al\u0131\u015fmalara devam etmem konusunda \u00f6nemli motivasyon yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeliyim. Psikodilbilime y\u00f6nelmi\u015f olmam\u0131n sebeplerinden biri de bu diyebilirim.<\/p>\n\n\n\n

C: Bunca zamand\u0131r bili\u015fsel bilimin bir kolu ile ilgileniyorsunuz, size g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de bili\u015fsel bilim manzaras\u0131 nas\u0131l? Bu konuda yorumlar\u0131n\u0131z nelerdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Bu konuda s\u00f6yleyebileceklerimin daha s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu kabul etmem gerekiyor. Bili\u015fsel bilimler T\u00fcrkiye\u2019de bug\u00fcn hala kendini lisans d\u00fczeyinde ifade edebilmi\u015f bir alan de\u011fil. Bir bak\u0131ma dilbilimin 80\u2019lerdeki 90\u2019lardaki hali gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir, hatta daha k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu s\u00f6ylenilebilir bu anlam\u0131yla. Dilbilim \u00e7ok say\u0131da olmasa da 90\u2019larda lisans programlar\u0131 olan bir aland\u0131, bili\u015fsel bilimler ise \u00f6yle de\u011fil. Bili\u015fsel bilimler \u015fu an bir y\u00fcksek lisans program\u0131 olarak ODT\u00dc\u2019de, Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde ve Yeditepe \u00dcniversitesi\u2019nde var, doktora program\u0131 olarak ise sadece ODT\u00dc\u2019de var. ODT\u00dc\u2019deki bili\u015fsel bilimler program\u0131n\u0131n bunlar i\u00e7inde \u00f6zel bir yeri var \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar Enformatik Enstit\u00fcs\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z bir programlar, Bo\u011fazi\u00e7i ve Yeditepe\u2019de ise durum farkl\u0131. Bu iki \u00fcniversitede bili\u015fsel bilimler y\u00fcksek lisans programlar\u0131n\u0131n \u00fcyeleri ba\u015fka b\u00f6l\u00fcmlerin hocalar\u0131 ve ekstra bir i\u015f olarak bu y\u00fcksek lisans program\u0131na destek veriyorlar. Kabul etmek laz\u0131m ki bu b\u00fcy\u00fck bir y\u00fck. Sadece ve sadece bili\u015fsel bilimlere y\u00f6nelik lisans ve lisans\u00fcst\u00fc programlar olsa, bu hem alan\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki geli\u015fmesinin h\u0131zlanmas\u0131 hem de pop\u00fclaritesinin artmas\u0131 i\u00e7in bir gerek\u00e7e olu\u015fturacak, ama durum \u015fimdilik \u00f6yle de\u011fil. \u015eu bir ger\u00e7ek ki bug\u00fcn ISBCS gibi organizasyonlar \u00e7ok \u00f6nemli bir rol \u00fcstleniyor, ilk ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 nokta ile bug\u00fcn geldi\u011fi nokta aras\u0131ndaki farka bakarak bile bunun g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kat\u0131l\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131 giderek artt\u0131, insanlar\u0131n ilgilenmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 konular \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u00e7e\u015fitlilik kazanmaya ba\u015flad\u0131 ve baz\u0131 konulardaki bilgiler de giderek yerle\u015fik bilgi halini almaya ba\u015flad\u0131 gibi geliyor bana. Bu iyi bir durum, sonu\u00e7 olarak \u00fczerine bina edece\u011finiz temellere ihtiya\u00e7 var. Di\u011fer yandan varolu\u015fsal bunal\u0131mlar, sorunlar, konular bili\u015fsel bilimleri de ne yaz\u0131k ki vuruyor. Son d\u00f6nemde bu konularda \u00e7ok\u00e7a yaz\u0131l\u0131p \u00e7iziliyor mesela; \u201cbili\u015fsel bilimler ne yapt\u0131, neyi ba\u015fard\u0131, ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 oldu ya da ger\u00e7ekten kendine d\u00f6n\u00fck, tamamen kendisini ilgilendiren bir \u00e7al\u0131\u015fma program\u0131 in\u015fa edebildi mi?\u201d sorular\u0131 bug\u00fcn hala ciddi olarak sorulan sorular. Ben kendi ad\u0131ma \u00e7ok ciddi bir bi\u00e7imde destekliyorum bili\u015fsel bilimleri, pluralism\u2019e [\u00e7o\u011fulculuk] inanan birisi olarak. Bili\u015fsel bilimlerin interdisipliner bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olarak T\u00fcrkiye\u2019de daha iyiye gidece\u011fi konusunda hi\u00e7bir \u015f\u00fcphem yok, ama alan\u0131n (evrensel olarak) varolu\u015fsal sorunlar\u0131n\u0131n oldu\u011funu ve bunun kolay kolay de\u011fi\u015fmeyece\u011fini de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam son soruya geldik\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: En zor soru bu herhalde de\u011fil mi? [g\u00fcl\u00fcyor]<\/p>\n\n\n\n

C: En e\u011flenceli soruyu en sona saklad\u0131k hocam. T\u00fcrkiye\u2019de bili\u015fsel bilime ilgi duyan insanlara herhangi bir \u00f6neriniz var m\u0131? Bu \u00f6neri kitap olur, film olur, bir yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmay\u0131 d\u00fczeltmek olur, okunacak bir makale olur, \u201cellerinizi y\u0131kay\u0131n\u201d olur. Yani genel ge\u00e7er veya \u00e7ok spesifik bir \u015fey de olabilir, bili\u015fsel bilimin d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015fey de olabilir, genel olarak \u201c\u00e7ok y\u00f6nl\u00fc olun\u201d gibi tavsiye de olabilir. Bu d\u00fcnyaya ne mesaj vermek istedi\u011finizle alakal\u0131. [g\u00fcl\u00fcyor]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: \u015e\u00f6yle s\u00f6yleyerek ba\u015flanabilir, bili\u015fsel bilimler \u00e7ok ciddi bir pop\u00fclarite kazand\u0131 son 15\u201320 y\u0131lda, belki son 10 y\u0131ld\u0131r daha fazla. Bu kazand\u0131\u011f\u0131 pop\u00fclarite ile birlikte ayn\u0131 zamanda bili\u015fsel bilimlerle ilgili olarak \u00e7ok ciddi bir pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr de olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bu bahsetti\u011fim k\u00fclt\u00fcr b\u00fcy\u00fck \u00e7apta pop\u00fcler bilim kitaplar\u0131n\u0131n yaz\u0131lmas\u0131, bunlar\u0131n dillere, T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmesi -\u00e7ok say\u0131da kitap T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evrildi- sonucu olu\u015ftu. \u0130ngilizce okuyam\u0131yorsan\u0131z da T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015f bili\u015fsel bilimler ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yer alabilecek \u00e7ok say\u0131da kitab\u0131 okuyabilirsiniz. Bu \u00e7ok iyi bir geli\u015fme, bunu kesinlikle ele\u015ftirmiyorum, hatta ke\u015fke daha da \u00e7ok olsayd\u0131 ama bu beraberinde birtak\u0131m sorunlar getiriyor. Sorunlardan bir tanesi -\u00e7eviriyi ilgilendiren sorunlardan konu\u015fmayaca\u011f\u0131m, bence orada da \u00e7ok ciddi sorunlar var ama- insanlar\u0131n bili\u015fsel bilimler alan\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f bir kitab\u0131 okuyarak bili\u015fsel bilimci olunabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnme e\u011filimine giriyor olmas\u0131. Bir bak\u0131ma bunun da bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131 ve bu t\u00fcr tutumlar\u0131n her zaman oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Fakat bunun bili\u015fsel bilimler alan\u0131nda ciddi e\u011fitim almak isteyen insanlara zarar verebilecek t\u00fcrde bir yan\u0131lsama oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ve o y\u00fczden de y\u00fcksek lisans programlar\u0131na ba\u015fvuran \u00f6\u011frencilere s\u00f6yledi\u011fim \u015feylerden birisi bu oluyor \u00e7o\u011fu zaman. Bili\u015fsel bilimler interdisipliner karakteri sebebiyle de \u00e7ok a\u011f\u0131r ve me\u015fakkat gerektiren bir alan ve bu alanda bir perspektif kazanmak esas. Bili\u015fsel bilimlerde yap\u0131lan i\u015flerin \u00e7ok ilgi \u00e7ekici \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131n olmas\u0131 -ki ger\u00e7ekten \u00e7ok ilgi \u00e7ekiciler, insan\u0131 hayretlere d\u00fc\u015f\u00fcrebilecek t\u00fcrde deneysel ya da deneysel olmayan g\u00f6zlemler yap\u0131l\u0131yor bili\u015fsel bilimler alan\u0131nda- alanda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bu t\u00fcr bilgilere ula\u015fmak i\u00e7in \u00e7ok uzun y\u0131llar s\u00fcren, \u00e7ok say\u0131da me\u015fakkatli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmiyor. Yani bir bak\u0131ma pop\u00fcler kitaplardaki bi\u00e7imiyle sunulan bilgiler alan\u0131n zorluklar\u0131n\u0131 maskeliyor. Oysa ki birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 tarihsel geli\u015fimleri olan, \u00e7ok farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsel temeller \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f olan ve farkl\u0131 metodolojiler kullanan alanlar hakk\u0131nda bilgi edinmek ve ortak bir perspektif yaratmak hi\u00e7 kolay bir i\u015f de\u011fil. Bunu insanlar\u0131n cesaretini k\u0131rmak anlam\u0131nda de\u011fil ama bu i\u015fe girecek olan herkesin ger\u00e7ekten \u00e7ok zor bir i\u015fe girdi\u011fi ger\u00e7e\u011fini kabul etmesi gerekti\u011fini vurgulamak \u00fczere s\u00f6yl\u00fcyorum. Dahas\u0131, yap\u0131lan her \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n muhakkak birden fazla alan\u0131 ilgilendirmesi gibi bir beklenti var bili\u015fsel bilimlerde. S\u00f6zgelimi, sadece psikoloji alan\u0131nda bir i\u015f yapacaksan\u0131z, zaten bili\u015fsel psikoloji diye bir alan var, bili\u015fsel psikoloji \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapabilece\u011finiz. E\u011fer bili\u015fsel bilimler \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapacaksan\u0131z sizden beklenen \u015fey bili\u015fsel bilimler alan\u0131n\u0131 olu\u015fturan alanlardan en az ikisini \u00e7al\u0131\u015fman\u0131za entegre etmeniz. Bazen kuramsal \u00f6ng\u00f6r\u00fclerin -ki deneysel bir i\u015f muhakkak ki yap\u0131l\u0131yor- ya da \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n felsefi ya da ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ba\u011flar\u0131n\u0131 kurman\u0131z bekleniyor sizden. Dolay\u0131s\u0131yla tavsiyem bu t\u00fcr bir alana girmek isteyen herkesin kendisini \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc geli\u015ftirmesi. Cedric Boeckx yukar\u0131da and\u0131\u011f\u0131m\u0131z konu\u015fmas\u0131nda biyoloji \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z gerekiyor derken, bu i\u015fe s\u0131f\u0131rdan girecek insanlara, bu i\u015fi s\u0131f\u0131r noktas\u0131ndan yapmak isteyecek insanlara y\u00f6nelik bir tavsiyede bulunuyordu bana kal\u0131rsa. S\u0131f\u0131rdan ba\u015flayacak birisi dilbilim ve biyolojiyi veya psikolojiyi \u00e7ok da g\u00fczel bir arada \u00e7al\u0131\u015fabilir, bu ikisini y\u00fcr\u00fctebilir. Hatta, bana kal\u0131rsa, bug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda ve biliminde yap\u0131lmas\u0131 gereken de bu zaten, ayn\u0131 \u015fey bili\u015fsel bilimler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bug\u00fcn art\u0131k dilbilim \u00e7al\u0131\u015fan hi\u00e7 kimse sadece dilbilim \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131, psikoloji \u00e7al\u0131\u015fan hi\u00e7 kimse sadece psikoloji \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131, felsefe \u00e7al\u0131\u015fan hi\u00e7 kimse sadece felsefeyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamal\u0131, sinirbilim de \u00f6\u011frenmeli vesaire. Belki spesifik olarak bir \u00f6nerim yok, art\u0131k her \u015fey \u00e7ok eri\u015filebilir, benim s\u00f6yleyeceklerimden daha fazlas\u0131na internet \u00fczerinden eri\u015fmek m\u00fcmk\u00fcn. \u201cCognitive Science\u201d yaz\u0131n binlerce kitap \u00e7\u0131k\u0131yor, onun i\u00e7in b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6ylemeyi galiba daha uygun g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ediyoruz, \u00e7ok keyifli bir sohbet oldu, sa\u011f olun tekrardan. Bizi k\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S: Rica ederim, bu kadar uzun s\u00fcrece\u011fini tahmin etmiyordum ama sevindim b\u00f6yle oldu\u011funa.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":1761,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[94,93,691,64,92,87,62,747,88,89,167,168,106,164,808],"kategori":[303],"class_list":["post-1760","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-dil","event_publishing_tags-dilbilim","event_publishing_tags-fikirler-yasamla-dolayimlidir","event_publishing_tags-language","event_publishing_tags-linguistics","event_publishing_tags-neurolinguistics","event_publishing_tags-norodilbilim","event_publishing_tags-psikodilbilim","event_publishing_tags-psycholinguistics","event_publishing_tags-roportaj","kategori-roportaj"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1760","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1760\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1761"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1760"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}