{"id":1758,"date":"2020-06-17T15:00:24","date_gmt":"2020-06-17T15:00:24","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1758"},"modified":"2025-08-13T19:21:08","modified_gmt":"2025-08-13T19:21:08","slug":"esra-mungan-ile-roportaj-cogist","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/esra-mungan-ile-roportaj-cogist\/","title":{"rendered":"Esra Mungan ile R\u00f6portaj \u2014 CogIST"},"content":{"rendered":"

<\/a><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de bili\u015fsel bilimle ilgilenen gerek amat\u00f6r, gerek \u00f6\u011frenci, gerekse uzmanlar\u0131 kapsayan bir sosyal a\u011f olu\u015fturma hedefi do\u011frultusunda, farkl\u0131 alan ve kurumlardan hocalarla kendi \u00e7al\u0131\u015fma sahalar\u0131 ve profesyonel hayatlar\u0131na ili\u015fkin r\u00f6portajlar ger\u00e7ekle\u015ftiriyor ve yine ayn\u0131 ba\u015fl\u0131kta yay\u0131nl\u0131yoruz. Akademide, sanatta ve fikir camias\u0131n\u0131n belki de her kolunda, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz ki <\/em>fikirler ya\u015famla dolay\u0131ml\u0131d\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dr. Esra Mungan Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi. Ba\u015fl\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131n\u0131 s\u00f6zel bellek, m\u00fczik belle\u011fi ve m\u00fcziksel bili\u015f olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n

E: Esra Mungan C: CogIST<\/em><\/p>\n\n\n\n

C: Hocam te\u015fekk\u00fcr edece\u011fiz tekrardan bize zaman ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in. \u0130lk soru olarak sizden kendinizi biraz tan\u0131tman\u0131z\u0131 rica edece\u011fiz. \u0130lkokul ve lise s\u00fcrecinizi, nas\u0131l bir \u00e7evrede b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fc, \u00f6ngen\u00e7li\u011finizi vs. bize anlatabilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Almanya\u2019da b\u00fcy\u00fcd\u00fcm. \u0130ki bu\u00e7uk ya\u015f\u0131mdayken oraya yerle\u015ftik babam\u0131n ODT\u00dc\u2019den ayr\u0131l\u0131p Bochum Ruhr Universitesi\u2019ne ge\u00e7mesiyle. Okul \u00f6ncesi ve ilk\u00f6\u011fretimden lise birin bitimine kadar T\u00fcrkiye\u2019deki kuzenlerimden hayli farkl\u0131, adeta z\u0131t bir e\u011fitim deneyimim oldu. Almanya\u2019da e\u011fitim vaktinizi almayan bir \u015fey. Kamu hizmeti olarak da m\u00fczik e\u011fitimi veriliyordu. \u0130lkokulda d\u00f6rt y\u0131l boyunca g\u00fcnde 3\u20134 saat ge\u00e7iriyorsunuz. Orta okula ge\u00e7tikten sonra en uzun okul g\u00fcn\u00fcn\u00fcz alt\u0131 saat; genelde de g\u00fcnl\u00fck d\u00f6rt veya be\u015f saat dersiniz oluyor. Okulda g\u00fcn\u00fcn\u00fcz\u00fc ge\u00e7irdikten sonra eve d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde de yan\u0131n\u0131zda g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz bir y\u0131\u011f\u0131n \u00f6deviniz olmuyordu, dolay\u0131s\u0131yla d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131k\u0131p bah\u00e7ede arkada\u015flar\u0131n\u0131zla oyun oynayabiliyordunuz. G\u00fczel bir \u00e7ocukluk ge\u00e7irdik.<\/p>\n\n\n\n

Bunu neden anlat\u0131yorum? \u00c7\u00fcnk\u00fc o s\u0131rada kuzenlerim ilkokulu be\u015f sene okuyordu ve orta\u00f6\u011fretime ge\u00e7i\u015f s\u0131nav\u0131 vard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla, kuzenlerim ilkokul \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131ftan itibaren \u00e7ok\u00e7a haftasonlar\u0131 da dahil s\u00fcrekli test \u00e7\u00f6zerek ve \u00f6dev yaparak ge\u00e7iriyorlard\u0131. Bunlardan biz muaft\u0131k. Dolay\u0131s\u0131yla kuzenlerimde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u015fey, okuldan ve e\u011fitimden inan\u0131lmaz bir b\u0131km\u0131\u015fl\u0131k hali idi. Bizde ise bu kadar \u00f6dev yo\u011funlu\u011fu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6\u011frenmekten zevk alma d\u00fcrt\u00fcs\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fc kalabildi. \u00dclkemiz hala bu s\u0131rr\u0131 ke\u015ffedebilmi\u015f de\u011fil ne yaz\u0131k ki. Bunda h\u0131rsl\u0131 ve e\u011fitimin asl\u0131nda ne olmas\u0131 gerekti\u011fini pek bilmeyen velilerin de \u00f6nemli bir katk\u0131s\u0131 var tabii.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde Almanca sebebiyle Alman Lisesi\u2019ne girdik. Normalde Almanya\u2019dan d\u00f6nen \u00f6\u011frenciler Alman \u00f6\u011frencilerinin okudu\u011fu \u015fubeye yerle\u015ftirilirken, biz kendimizi normal s\u0131navla yerle\u015fen \u00f6\u011frencilerin s\u0131n\u0131flar\u0131na \u201cyerle\u015ftirttik\u201d (bu bir ilkti, kendi \u0131srar\u0131m\u0131zla olmu\u015ftu). Orada o b\u00fcy\u00fck fark\u0131 \u00e7ok fazla g\u00f6rd\u00fcm. Yani akranlar\u0131mdaki o bezginlik ve yorulmu\u015fluk \u00e7ok belirgindi. Bunun iflas etmi\u015f bir e\u011fitim sistemi oldu\u011funu g\u00f6rmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. \u00dcstelik d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde normalde olmam\u0131z gerekenden bir s\u0131n\u0131f ileriye yerle\u015ftirilmi\u015f olmam\u0131za ra\u011fmen ben de abim de matematik ve fende hi\u00e7 geri kalmad\u0131k, demek ki az \u00f6devle de \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenilebiliyormu\u015f (g\u00fcl\u00fcyor). \u00c7\u00fcnk\u00fc mesele \u00f6\u011frenmeyi \u00f6\u011frenmek. Alman Lisesi matematik-fen a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131yd\u0131, m\u00fchendis ve iktisat\u00e7\u0131 yeti\u015ftiren bir yerdi. Ben de matematik ve fen derslerini edebiyat kadar seven bir insand\u0131m, Abitur\u2019umu (Alman sisteminde \u00fcniversiteye ge\u00e7ebilmek i\u00e7in al\u0131nmas\u0131 gereken bir s\u0131nav) da o alanlarda yapt\u0131m. Abitur derecemle Almanya\u2019ya \u00fcniversite okumak \u00fczere burslu gitme imk\u00e2n\u0131m varken gitmedim \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fck, \u00fcstelik ben \u00e7ok istekli olarak d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcm ve ait oldu\u011fum \u00fclkeyi anlamak, tan\u0131mak istiyordum.<\/p>\n\n\n\n

Fakat son s\u0131n\u0131fta ne okusam diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken\u2026 Lisede felsefe yoktu (12 Eyl\u00fcl cuntas\u0131n\u0131n yasa\u011f\u0131!) ama Alman m\u00fcfredat\u0131 sebebiyle felsefe ilgimi \u00e7ekiyordu. Kafamda bu y\u00fczden felsefe vard\u0131, matematik vard\u0131, matemati\u011fi \u00e7ok seven biriydim ve bir de psikoloji diye bir \u015fey vard\u0131 akl\u0131mda\u2026 Psikoloji, Alman Lisesi\u2019nde T\u00fcrk\u00e7e olarak verilen bir dersti. Milli E\u011fitim\u2019in felaket kitab\u0131n\u0131 okutturulmu\u015f olsak da psikolojinin ilgin\u00e7 olabilece\u011fine dair bir hissim vard\u0131. Hangisini birinci tercih olarak yazay\u0131m derken o d\u00f6nem \u00e7ok i\u00e7e d\u00f6n\u00fck bir insan olmam sebebiyle ve ailemin de bana \u201cmatematik ve felsefe seni b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yal\u0131t\u0131r, bizce psikoloji yaz.\u201d, demeleriyle (art\u0131k ne demekse!) psikolojiyi yazd\u0131m. Bu da \u00e7ok ilgin\u00e7 bir \u015fey, yani \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnerek, bilerek, ara\u015ft\u0131rarak olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Psikolojiyi yazd\u0131\u011f\u0131m zaman lisemin m\u00fcd\u00fcr\u00fc \u00e7ok \u00f6fkelenmi\u015fti. Ailemi \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f \u201cSizin k\u0131z\u0131n\u0131z nas\u0131l psikolojiyi yazar, herkes m\u00fchendislik yaz\u0131yor veya en az\u0131ndan i\u015fletme, psikoloji nedir ki?\u201d demi\u015f. Ailem de i\u015fte bu tavra \u00e7ok k\u0131zd\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Size mi yoksa m\u00fcd\u00fcre mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: M\u00fcd\u00fcre k\u0131zd\u0131lar. Ailem \u201cBiz \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za m\u00fcdahale etmiyoruz, onlar ne okumak isterlerse tabii ki onu okurlar.\u201d cevab\u0131n\u0131 vermi\u015f. Zaten akademik bir \u015feyler d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in sevdi\u011fim, merak etti\u011fim \u015feyler okuyay\u0131m diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. Ailem de her t\u00fcrl\u00fc entelekt\u00fcel alan\u0131 ilgin\u00e7 buldu\u011fu i\u00e7in m\u00fcd\u00fcr\u00fcn etkisi alt\u0131nda kalmad\u0131 \u015f\u00fck\u00fcr. Sonra burada, Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde, psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ba\u015flad\u0131m. \u0130lk tercih olarak yazm\u0131\u015ft\u0131m ve b\u00f6l\u00fcme giren 40\u201350 ki\u015fi aras\u0131nda ilk tercih olarak yazan yaln\u0131zca d\u00f6rt ki\u015fiydik o d\u00f6nem!<\/p>\n\n\n\n

C: O zaman \u015fimdinin aksine olduk\u00e7a\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Hi\u00e7 pop\u00fcler de\u011fildi, hi\u00e7! Yani herkes i\u015fletme ya da m\u00fchendislik yaz\u0131yordu\u2026 T\u0131p isteyen bir arkada\u015f\u0131m mesela lise sona ge\u00e7ti\u011finde t\u0131p yerine m\u00fchendisli\u011fi se\u00e7ti modaya uyup. \u0130dealizmin pek kalmad\u0131\u011f\u0131 y\u0131llard\u0131\u2026 Tam \u00d6zal d\u00f6nemi ki felaket bir d\u00f6nemdi\u2026<\/p>\n\n\n\n

Liseden bir arkada\u015f\u0131m mimarl\u0131k yazm\u0131\u015ft\u0131 birinci tercih olarak, bir di\u011feri de edebiyat, ben de psikoloji. Onun d\u0131\u015f\u0131nda herkes bildi\u011fimiz kli\u015fe b\u00f6l\u00fcmleri yazd\u0131 para kazanay\u0131m ve pop\u00fclerin i\u00e7inde olay\u0131m mant\u0131\u011f\u0131yla.<\/p>\n\n\n\n

Bir kere birinci s\u0131n\u0131fta beni \u015fu \u00e7ok etkilemi\u015fti: Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde birinci s\u0131n\u0131fta psikolojiye giri\u015f dersleri de al\u0131yorsunuz fakat ba\u015fka dersler de al\u0131yorsunuz. Sosyolojiye, felsefeye giri\u015f, be\u015feri bilimler (Humanities) gibi dersler, bunlar\u0131n hepsi beni \u00e7ok heyecanland\u0131rd\u0131. Dedi\u011fim gibi, zaten asl\u0131nda psikoloji hakk\u0131nda da hi\u00e7bir \u015fey bilmiyordum a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, biraz g\u00f6z\u00fc kara ve san\u0131r\u0131m sezgisel olmu\u015ftu se\u00e7imim.<\/p>\n\n\n\n

C: Sadece ilgi alan\u0131 neticesiyle, hani \u201cinsan zihniyle ilgileniyor ve ben de \u015funlarla ilgileniyorum\u201d gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyle mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Bir \u015fey s\u00f6yleyeyim mi? Bence o kadar bile a\u00e7\u0131k de\u011fildi. O zaman insan zihni orta\u00f6\u011fretime girmi\u015f bir konu de\u011fildi (korkar\u0131m hala da girmi\u015f de\u011fil ama \u015f\u00fck\u00fcr internet var!). Ama belki edebiyat\u0131 sevmek\u2026 Hi\u00e7 bilmiyorum ger\u00e7ekten. Hakikaten biraz sezgisel olarak alan\u0131m\u0131 se\u00e7ti\u2026 Yani felsefe-matematik-psikoloji<\/em>, illa ki bir \u015fekilde ortak bir tema vard\u0131r. Psikolojiye giri\u015f dersinde makaleler okumaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve felsefeyle ili\u015fkisini hissettik\u00e7e zaten \u00e7ok mutlu olmu\u015ftum. Sonra ikinci s\u0131n\u0131fta istatistik, bili\u015fsel psikoloji vs. gibi esas dersler ba\u015flay\u0131nca ger\u00e7ekten enfes bir yere geldi\u011fimi iyice hissettim. \u0130nan\u0131lmaz bir zevkle okudum lisans\u0131m\u0131. M\u00fcthi\u015f bir entelekt\u00fcel heyecan ya\u015fayabildim ger\u00e7ekten. B\u00f6l\u00fcm \u00f6\u011frencilerinin \u00e7o\u011fu psikolojiye \u00e7ok ilgisizdi. Onlar\u0131 k\u00e2le almad\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc hocalar \u00e7ok iyiydi. Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nin ortam\u0131 hocalar a\u00e7\u0131s\u0131ndan hakikaten e\u015fsizdi\u2026 Di\u011fer olanaklar\u0131 da keza \u00f6yle. K\u00fct\u00fcphaneye gidiyorsunuz orada kitap var, okuyorsunuz, besleniyorsunuz. Genel olarak insan\u0131n birlikte okudu\u011fu herkes sizin gibi olmak zorunda de\u011fil. Konu\u015fabilece\u011finiz zaten tek bir insan yeterli. Bu iki oldu mu ne g\u00fczel. Hele ki \u00fc\u00e7 ki\u015fiyseniz sizi kimse tutamaz. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ocuklu\u011fumda ilk ve orta\u00f6\u011fretimi g\u00fcle oynaya ya\u015fay\u0131p sonra burada, bu \u00fcniversitede b\u00fcy\u00fck zevkle okuyan biri oldum.<\/p>\n\n\n\n

C: Ve tutkuyla ba\u011flanan\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Evet, hakikaten tutkuyla\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam ikinci soruya da zaten biraz cevap vermi\u015f olduk bu ba\u011flamda. \u201c\u00dcniversitede bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc veya \u00fcniversiteyi se\u00e7meniz nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti?\u201d. Belki de \u015funu sorabilirim size, neden Bo\u011fazi\u00e7i? O zaman bu ba\u011flamdaki motivasyonunuz neydi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: O zaman benim Bo\u011fazi\u00e7i\u2019ne kar\u015f\u0131 baya\u011f\u0131 negatif bir bak\u0131\u015f\u0131m vard\u0131. O s\u0131ralar vak\u0131f \u00fcniversiteleri yoktu. Vak\u0131f \u00fcniversitelerinde g\u00f6rebilece\u011fimiz kimi profilin Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde de olmas\u0131 beni rahats\u0131z ediyordu. Alman sisteminden gelen bir insan olarak bu tarz g\u00f6steri\u015f merakl\u0131s\u0131 insanlara pek al\u0131\u015fk\u0131n de\u011fildim. Lisemizde de o profil b\u00f6ylesi bask\u0131n ve g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildi. Bo\u011fazi\u00e7i\u2019ni, devlet \u00fcniversitesi olmas\u0131na ra\u011fmen, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 ailelerin, varl\u0131kl\u0131 ve o varl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye merakl\u0131 bir z\u00fcmrenin geldi\u011fi, \u00f6nemli bir kesimin \u201ckendime e\u015f bulay\u0131m\u201d ya da \u201c\u00e7ok zengin olay\u0131m, iyi i\u015f bulay\u0131m\u201d gibi bir mant\u0131kla hareket eden, network i\u00e7ine girmek isteyenlerin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu bir pop\u00fclasyona sahip olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmden (ki \u00f6yleydi de), asl\u0131nda gelmek istememi\u015ftim. Ama \u0130ngilizce e\u011fitimin olmas\u0131 ve buradaki hocalar\u0131n \u00e7ok iyi yerlerde e\u011fitim alm\u0131\u015f ki\u015filer olmalar\u0131n\u0131 \u00f6nemsiyordum. Psikolojiyi biraz ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131mda Avrupa\u2019dan \u00e7ok Amerika\u2019da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir alan oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. O a\u00e7\u0131dan en g\u00fcncel ve dinamik bilgiyi burada alabilece\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Buray\u0131 se\u00e7i\u015fim bu \u015fekilde oldu.<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201cDenizin i\u00e7indeki bal\u0131k denizi bilmez ancak d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda denizi kavrar.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

C: Te\u015fekk\u00fcrler hocam. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc soruya geliyorum o halde, \u00e7\u00fcnk\u00fc ikincisinde di\u011fer sorumuz \u201cNeden psikoloji?\u201d idi. Bundan zaten bahsettiniz. \u00dcniversitenin ne kadar belirleyici olmasa da etkileyici oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Entelekt\u00fcel ve belki de kariyer geli\u015fiminde Bo\u011fazi\u00e7i se\u00e7iminiz sizi nas\u0131l etkiledi? Yani \u201cBo\u011fazi\u00e7i\u2019nde okumasayd\u0131m \u015fu \u015fu olmazd\u0131, Bo\u011fazi\u00e7i olmas\u0131 bak i\u015fte daha sonras\u0131nda \u015f\u00f6yle i\u015fime yarad\u0131.\u201d gibi s\u00f6yleyebilece\u011finiz neler var? Belki de kurulan dostluklar da buna dahil olabilir. Bu ba\u011flamda okudu\u011funuz okulu nas\u0131l buluyorsunuz, daha sonras\u0131na etkisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: O d\u00f6nem Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde bask\u0131n olan az \u00f6nce tarif etti\u011fim \u00f6\u011frenci pop\u00fclasyonuyla ili\u015fki kuramam\u0131\u015ft\u0131m. K\u00fc\u00e7\u00fck \u0130svi\u00e7re denen bir yer vard\u0131, kitaplar\u0131m\u0131 al\u0131r oraya gider ve orada kitap okurdum. Bir de birka\u00e7 keyifli entelekt\u00fcel sohbet y\u00fcr\u00fctebildi\u011fim b\u00f6l\u00fcm arkada\u015f\u0131m vard\u0131, Serra M\u00fcderriso\u011flu vard\u0131, Amerika\u2019ya daha gitmemi\u015fti o zaman. Hasan Bah\u00e7ekap\u0131l\u0131 da keza b\u00fcy\u00fck zevkle sohbet etti\u011fim nadir \u00f6\u011frencilerdendi ve bir de Ayb\u00fcke Hatemi ki o sonra sosyolojiye y\u00f6neldi. Derslerinin kalitesi ho\u015fuma gitmi\u015fti. Dersleri al\u0131rken o birincil kaynak okumalar\u2026 Tabii alan\u0131n literat\u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu \u0130ngilizce oldu\u011fundan siz o en g\u00fcncel yay\u0131nlar\u0131 do\u011frudan okuyabiliyordunuz. \u0130ngilizce dilinde de entelekt\u00fcel tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctebilir hale gelmek \u00e7ok de\u011ferliydi. Bunu Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nin \u00e7ok iyi yerine getirdi\u011fini deneyimledim. Hala da \u00f6yle. Bence o konuda \u00e7ok \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131. \u00dcstelik \u015f\u00f6yle de b\u00fcy\u00fck bir fark var. O d\u00f6nem \u00fclkemizde orta\u00f6\u011fretim d\u00fczeyinde baya\u011f\u0131 \u0130ngilizce \u00f6\u011fretiliyordu. Bug\u00fcn ise bu, \u00e7ok dar zengin bir s\u0131n\u0131f\u0131n gidebildi\u011fi okullar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, neredeyse s\u0131f\u0131rlanm\u0131\u015f durumda. Dolay\u0131s\u0131yla bu zamanlar\u0131m\u0131zda \u00f6\u011frencilerimiz bu okula \u00e7ok daha zay\u0131f bir \u0130ngilizce temeliyle geliyorlar ve do\u011frusu \u00f6\u011frencilerimizin buradaki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131, bu d\u00f6rt y\u0131lda geldikleri yer a\u00e7\u0131s\u0131ndan mucizevi buluyorum; \u0130ngilizce literat\u00fcr\u00fc okuma, kavrama ve kendini ifade etme a\u00e7\u0131s\u0131ndan.<\/p>\n\n\n\n

Dedi\u011fim gibi, hocalara sayg\u0131 duyabiliyordum. Mesela bir hocan\u0131n dersine gelmeyip asistan\u0131n\u0131 sokmas\u0131 gibi bir \u015fey bizim okulda m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi; biz b\u00f6yle \u015feylere \u00e7ok yabanc\u0131 yeti\u015ftik. Bunu ba\u015fka \u00fcniversitelerden duyuyorduk, fakat bizde b\u00f6yle bir \u015fey hani d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi dahi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131 ve halen b\u00f6yle. O ciddiyet burada hakikaten vard\u0131 ve halen itinayla ve \u0131srarla var.<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda bu okulun lisans e\u011fitimim boyunca bana tam olarak ne verdi\u011fini ABD\u2019ye doktoraya gitti\u011fimde \u00e7ok daha iyi anlad\u0131m. \u00c7ok da gen\u00e7 bir ya\u015fta, 21,5 ya\u015f\u0131nda Amerika\u2019ya doktoraya gitti\u011fimde as\u0131l Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nin bana katt\u0131klar\u0131n\u0131 ger\u00e7ek anlamda g\u00f6rebildim. Lisans bitti, doktoraya gittim ve as\u0131l orada ne d\u00fczeyde bir e\u011fitim alm\u0131\u015f oldu\u011fumu g\u00f6rd\u00fcm. Burada Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde hakikaten uluslararas\u0131 standarttan hi\u00e7bir \u015fekilde a\u015fa\u011f\u0131 kalmayan bir e\u011fitim ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, tart\u0131\u015fmalarda Stanford \u2019tan, UPenn\u2019den gelen doktora \u00f6\u011frencilerinin hi\u00e7 a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda kalmad\u0131\u011f\u0131m\u0131, hatta tersine, bizim burada daha geni\u015f ve daha entelekt\u00fcel bir e\u011fitim ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 fark ettim. Mesela bunu hala bizden mezun olup yurtd\u0131\u015f\u0131na giden \u00f6\u011frencilerimizden de duyar\u0131z. Bu tabii insan\u0131 mutlu ediyor, yani bir miras\u0131n itinayla s\u00fcrmesi. Denizin i\u00e7indeki bal\u0131k denizi bilmez ancak d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda denizi kavrar, biraz bu tarz bir \u015fey oluyor. \u015eu anda hatta bizim lisans e\u011fitimimizin Amerika\u2019dakilerden \u00e7ok \u00e7ok daha iyi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6\u011frenciler \u00e7ok iyi, \u00e7ok motive, \u00e7ok merakl\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla derslerimizi, konular\u0131m\u0131z\u0131 i\u015flerken b\u00f6yle basit bir ders kitab\u0131 seviyesinde de\u011fil \u00e7ok daha derinleri de\u015ferek ilerleyebiliyoruz, Amerika\u2019da garip bir \u015fekilde kar\u015f\u0131ndakini \u201cidrak g\u00fcc\u00fc zay\u0131f\u201d olarak alg\u0131lama ve e\u011fitimi \u201cka\u015f\u0131k ka\u015f\u0131k sunma\u201d bak\u0131\u015f\u0131 yayg\u0131n\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam Bo\u011fazi\u00e7i\u2019ne \u015fimdi bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bir ara\u015ft\u0131rma \u00fcniversitesi oldu\u011funu g\u00f6rebiliyoruz; lablar\u0131 var, aktif olarak ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131l\u0131yor, yay\u0131nlar \u00e7\u0131k\u0131yor vesaire ve bunlara b\u00fcy\u00fck oranda lisans \u00f6\u011frencileri de dahil olmak istiyor ve kat\u0131l\u0131yor. Bu sizin d\u00f6neminizde de b\u00f6yle miydi yoksa bunun artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Bizim d\u00f6nemimizde de vard\u0131 ama bu \u015fimdi \u00e7ok \u00e7ok artt\u0131. Ben 1986\u20131990 aras\u0131nda okudum ve o d\u00f6nem psikolojide laboratuvar\u0131 olan hemen hi\u00e7bir yer yoktu. Mesela Hacettepe\u2019deki n\u00f6ropsikolojik anket \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bir kenara koyarsak, bili\u015fsel alanda teorik bir soru ortaya at\u0131p oradan hipotezler t\u00fcretip deneysel kurgular\u0131 in\u015fa etme gibi \u015feyler \u00e7ok yap\u0131lagelen \u015feyler de\u011fildi. Bo\u011fazi\u00e7i\u2019ndeyken Zehra Peynircio\u011flu ile ta o d\u00f6nemlerde bunlar\u0131 deneyimleme \u015fans\u0131na ermi\u015ftim. Zaten sonras\u0131nda da onun pe\u015finden doktoraya gittim, \u00e7\u00fcnk\u00fc burada do\u00e7ent yap\u0131lmay\u0131nca kendisi tekrar Amerika\u2019ya d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. 1986 dedim ama asl\u0131nda daha \u00f6ncesinde de deneyler yap\u0131l\u0131yordu. Burada Re\u015fit (Canbeyli) Hoca\u2019n\u0131n kurdu\u011fu o muazzam laboratuvar vard\u0131. Hatta bu laboratuvar\u0131 kurma ser\u00fcveninin kitab\u0131n\u0131 yazd\u0131 (\u201cY\u00d6K\u2019\u00fcn G\u00f6lgesinde, Bilim Tarihi I\u015f\u0131\u011f\u0131nda Bir Laboratuvar\u201d). 1982’den beri Y\u00d6K denen, \u00fcniversiteleri zapturapt alt\u0131na almay\u0131 hedefleyen bir \u201ckontrol te\u015fkilat\u0131\u201d kurulmu\u015ftu. \u201cTalimatlara uymayan\u201d, \u201csak\u0131ncal\u0131\u201d bulunan hocalar\u0131n at\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerdi yine. O d\u00f6nemin atma bi\u00e7imi \u201c1402’lik olmak\u201d diye ge\u00e7erdi 1402 say\u0131l\u0131 bir kanun maddesiyle ili\u015fkilenen bir i\u015f akdi fesh y\u00f6ntemi olmas\u0131 sebebiyle. Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nden de bir akademisyen 1402\u2019lik olmu\u015ftu, Oya K\u00f6ymen, Felsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc hocalar\u0131ndan Y\u0131ld\u0131z Silier\u2019in annesidir, marksist iktisat\u00e7\u0131d\u0131r. Muhtemelen bir ki\u015finin iftiras\u0131yla o me\u015fum 1402’lik listesine girip kamudan men edildi. Yine o d\u00f6nem farkl\u0131 farkl\u0131 \u00fcniversitelerde, 1402\u2019lik olmay\u0131p durumu protesto etmek \u00fczere istifa eden hocalar oldu, Re\u015fit Canbeyli de o hocalardan biri olmu\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla ben Re\u015fit Hoca\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00f6rme \u015fans\u0131na erememi\u015ftim ama onun me\u015fakkatli bir s\u00fcre\u00e7le kurdu\u011fu laboratuvar\u0131 devralan \u0130sko\u00e7ya\u2019dan doktoras\u0131yla d\u00f6nen Falih K\u00f6ksal\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6rme ve dahil olma imkan\u0131m olmu\u015ftu. Bu deneyimden de \u00e7ok beslenmi\u015ftim. Ben mezun olduktan sonra 1402’liklerin \u00fcniversiteye d\u00f6nmesiyle Re\u015fit hoca da b\u00f6l\u00fcme d\u00f6n\u00fcp laboratuvar\u0131n\u0131 tekrar kurmu\u015f.<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201cAma tabii o zamanlar i\u00e7in hocalar\u0131m\u0131z\u0131n yaln\u0131zca bilgi aktaran de\u011fil ayn\u0131 zamanda bilgi \u00fcreten ki\u015filer olmalar\u0131 \u00e7ok de\u011ferliydi\u2026 \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fcniversiteler bilgi nakli yapan yerler olmamal\u0131, onun yerine bilgiyi sorgulayan, \u00f6\u011frencilerin zihnindeki sorular\u0131 \u00e7o\u011faltan ve meraklar\u0131n\u0131 kam\u00e7\u0131layan yerler olmal\u0131.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

C: Ki halen devam ediyor laboratuvar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Aynen. Re\u015fit Hoca \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 psikobiyoloji alan\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fcyordu, \u015fimdi G\u00fcne\u015f (\u00dcnal) Hoca o laboratuvar\u0131 devrald\u0131. Ama tabii o zamanlar i\u00e7in hocalar\u0131m\u0131z\u0131n yaln\u0131zca bilgi aktaran de\u011fil ayn\u0131 zamanda bilgi \u00fcreten ki\u015filer olmalar\u0131 \u00e7ok de\u011ferliydi\u2026 \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fcniversiteler bilgi nakli yapan yerler olmamal\u0131, onun yerine bilgiyi sorgulayan, \u00f6\u011frencilerin zihnindeki sorular\u0131 \u00e7o\u011faltan ve meraklar\u0131n\u0131 kam\u00e7\u0131layan yerler olmal\u0131. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda ama akademisyenlerin kendilerine ait zamanlara ihtiyac\u0131 vard\u0131r, hi\u00e7bir \u00f6\u011frenciye randevu vermedi\u011fimiz, t\u00fcm\u00fcyle ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131za yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in inzivaya \u00e7ekildi\u011fimiz, makale yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zamanlar\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Tamamen bilim yap\u0131lan\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Evet bilim yap\u0131lan zamana\u2026 K\u0131sacas\u0131 okulum daha o zamanlarda bile bunun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerden biriymi\u015f, onu fark ediyorum geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131mda.<\/p>\n\n\n\n

C: Ki istisnai bu ba\u011flamda\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: T\u00fcrkiye\u2019nin psikoloji mazisini ben o kadar iyi bilmiyorum. Eminim ki farkl\u0131 yerler vard\u0131r. Bu arada ODT\u00dc\u2019y\u00fc hi\u00e7 unutmayal\u0131m tabii, en basitinden buran\u0131n psikoloji kadrosu ODT\u00dc\u2019den gelmi\u015f orada kimi idari sorunlar ve sa\u00e7mal\u0131klar ya\u015fan\u0131nca. Ben mesela \u00f6\u011frencili\u011fimde kendimi ODT\u00dc\u2019de daha rahat hissederdim, s\u0131k\u00e7a bir kitab\u0131n pe\u015finden mavi trene atlay\u0131p ODT\u00dc\u2019ye gider k\u00fct\u00fcphanesinde o kitab\u0131 bulur okurdum. Hani m\u00fcmk\u00fcn olsa, Ankara\u2019da ya\u015famak zorunda kalmasam asl\u0131nda Bo\u011fazi\u00e7i\u2019yi de\u011fil ODT\u00dc\u2019y\u00fc tercih ederdim. Bu ikisinin \u00f6\u011frenci pop\u00fclasyonu aras\u0131ndaki fikriyat fark\u0131ndan dolay\u0131. Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nin kafamdaki imgesi \u00e7ok da yanl\u0131\u015f de\u011fildi ama iyi ki hocalar\u0131 \u00e7ok iyiydi yoksa 80’li y\u0131llardaki ortam\u0131na kolay kolay katlanamazd\u0131m\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Benim de son zamanlarda lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitim i\u00e7in tercih d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorken, kafamda hep bir ODT\u00dc ve Bo\u011fazi\u00e7i \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 var.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Evet, evet. Ama Bo\u011fazi\u00e7i \u00e7ok de\u011fi\u015fti. Vak\u0131f \u00fcniversiteleri a\u00e7\u0131ld\u0131 ya, \u015f\u00fck\u00fcrler olsun, o kesim, o bahsetti\u011fim a\u015f\u0131r\u0131 network\u00e7\u00fc, \u201ch\u0131zl\u0131 zengin olay\u0131m ve maddi varl\u0131klar\u0131m\u0131 insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcne sokay\u0131m\u201d profili buradan gidince buras\u0131 Anadolu liseleri ve Anadolu \u00f6\u011frenci profilli bir yer haline geldi. Biz \u00e7ok mutluyuz bundan. \u00d6\u011frencilerimiz daha sade insanlar oldu\u011fu i\u00e7in Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde o \u201ccikslik\u201d diye tabir etti\u011fim \u015fey \u015f\u00fck\u00fcr ki art\u0131k yok veya en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnmez durumda. Art\u0131k \u00e7ok daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00fcniversite olarak g\u00f6r\u00fcyorum buray\u0131. Ama ODT\u00dc de hep iyi bir \u00fcniversite olmu\u015ftur. Di\u011fer \u00fcniversiteleri o kadar yak\u0131ndan tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131 itiraf etmeliyim. Ama her yerde iyi, kaliteli i\u015f yapan akademisyenler oldu. Fakat burada okurken ger\u00e7ekten ald\u0131\u011f\u0131m hi\u00e7bir dersin hocas\u0131nda hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011framad\u0131m. B\u00fct\u00fcn hocalar hocal\u0131k g\u00f6revlerini hakikaten b\u00fcy\u00fck ciddiyetle y\u00fcr\u00fct\u00fcyordu. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda se\u00e7meli ders imk\u00e2n\u0131, farkl\u0131 alanlardan ders alabilmek de beni entelekt\u00fcel a\u00e7\u0131dan \u00e7ok geli\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n

Burada mesela be\u015feri bilimler derslerini al\u0131p k\u00fct\u00fcphanede sanat ve sanat tarihiyle ilgili ola\u011fan\u00fcst\u00fc kitaplar\u0131 okuyup sonras\u0131nda s\u0131rt \u00e7antas\u0131yla \u0130talya\u2019ya interrail ile gidip bize derslerde g\u00f6sterilen o yap\u0131lara ve m\u00fczelerindeki eserlere bamba\u015fka g\u00f6zlerle bakabilmek\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Tabir caizse bir \u201cFachidiot\u201d de\u011fil, daha kapsaml\u0131 olmak, bir polimath gibi yani\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Evet! Tabii \u201cpolimath\u201d yeti\u015ftirilemez olunur ama en az\u0131ndan daha geni\u015f yelpazedeki \u015feylere maruz kalabilmek, bunlardan beslenebilmek. Sadece psikoloji dersleriyle mezun olmak istemezdim, bunun \u00e7ok daralt\u0131c\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc sorumuz sizin y\u00fcksek lisans ve doktora s\u00fcreciniz hakk\u0131nda. American University\u2019ye gidiyorsunuz. O s\u00fcreci biraz dinleyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: \u0130lk Psikolojiye Giri\u015f dersimi Zehra Peynircio\u011flu\u2019dan ald\u0131m. Me\u011fer Amerika\u2019da okumu\u015f, Stanford\u2019tan mezun biriymi\u015f. Sonras\u0131nda art\u0131k T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015famak \u00fczere \u00fclkesine d\u00f6nm\u00fc\u015f. Onun son y\u0131l\u0131na denk gelmi\u015fim ki hemen sonraki d\u00f6nem onun tekrar T\u00fcrkiye\u2019yi terk etme karar\u0131 verdi\u011fi d\u00f6nem olmu\u015f.<\/p>\n\n\n\n

Bu ders vesilesiyle tan\u0131\u015f\u0131nca o da galiba benim merak\u0131m\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Bili\u015fsel bellek \u00e7al\u0131\u015fan biriydi. Benim i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131z bir okuma dersi a\u00e7t\u0131, biraz okumalar yapt\u0131k ba\u015f ba\u015fa. Bu da tabii bir l\u00fcks! Sonra o Amerika\u2019ya d\u00f6n\u00fcnce ben de onun bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in veri toplamaya devam etmek istedim ve b\u00f6ylece ba\u011f\u0131m\u0131z hi\u00e7 kopmam\u0131\u015f oldu. Birinci s\u0131n\u0131f\u0131n ikinci d\u00f6neminde, \u201ckognitif ve kognitifin i\u00e7inde de bellek \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u201d diyerek g\u00f6zbebe\u011fi alan\u0131m\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 buldum. Bellek beni \u00e7ok heyecanland\u0131ran nefis bir aland\u0131. Sonra fakat \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131fta Ayhan Ko\u00e7\u2019tan Psikodilbilim dersini al\u0131nca bir an i\u00e7in ikileme d\u00fc\u015ft\u00fcm! \u00c7\u00fcnk\u00fc dile ve dilbilime de b\u00fcy\u00fck merak\u0131m vard\u0131. Ama ben belle\u011fe karar vermi\u015ftim ve nihayetinde bir noktada se\u00e7im yapmak gerekti. Zehra Hoca ilk ba\u015fta Rice\u2019tayd\u0131 ama tam o s\u0131rada American University\u2019ye ge\u00e7mi\u015fti, dolay\u0131s\u0131yla mezun olurken American University\u2019ye ba\u015fvurdum. \u00c7ok bilinen bir \u00fcniversite de\u011fil ama \u00e7ok parlak bir hoca kadrosu vard\u0131 ve oran\u0131n dekanl\u0131k burslar\u0131 da eklenince lisanstan sonra iyi bir burs paketiyle direkt oraya gittim. T\u00fcrkiye\u2019de y\u00fcksek lisans yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmedim ama galiba zaten 1990’da bili\u015fsel psikolojide y\u00fckseklisans yapabilece\u011finiz program da yoktu!<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201c\u2018Bir insan\u0131n zihnindeki belle\u011fi manip\u00fclasyonla de\u011fi\u015ftirebiliyor muyuz, hatta kendisinin onu de\u011fi\u015ftirmesine yol a\u00e7abiliyor muyuz?\u2019 sorusu, belle\u011fin bu karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc feci halde ilgimi \u00e7eken bir konuydu.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

C: Siz doktoraya ba\u015fvurdunuz ama de\u011fil mi? Bile\u015fik bir \u015fekilde y\u00fcksek lisans\u0131 da yapt\u0131n\u0131z.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Evet, aynen \u00f6yle oldu. Ondan sonra direkt doktoraya ba\u015flad\u0131m ve bellek, unutma, istemli unutturma alanlar\u0131na y\u00f6neldim. George Orwell\u2019\u0131n 1984 roman\u0131 \u00e7ok \u00e7arpm\u0131\u015ft\u0131 ve oradaki \u201cunutturma\u201d temas\u0131 \u00e7ok ilgimi \u00e7ekiyordu, yani \u201cBir insan\u0131n zihnindeki belle\u011fi manip\u00fclasyonla de\u011fi\u015ftirebiliyor muyuz, hatta kendisinin onu de\u011fi\u015ftirmesine yol a\u00e7abiliyor muyuz?\u201d sorusu, belle\u011fin bu karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc feci halde ilgimi \u00e7eken bir konuydu. Master tezimi bunun \u00fczerine yapmaya karar vermi\u015ftim.<\/p>\n\n\n\n

Sonra doktoramda m\u00fczik belle\u011fi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bellek zaten ilgimi \u00e7ekiyordu, bu sefer unutturma de\u011fil hat\u0131rlanabilirli\u011fi artt\u0131rmaya y\u00f6neldim. Duydu\u011fum bir melodiyi sonras\u0131nda istedi\u011fim zaman hat\u0131rlamak i\u00e7in kendi kendime kulland\u0131\u011f\u0131m bir y\u00f6ntem vard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bir yandan gayet pratik a\u00e7\u0131dan \u201cAcaba m\u00fczik e\u011fitimli olmayan ki\u015filerin de kullanabilece\u011fi y\u00f6ntemler bulunabilir mi?\u201d diye sorup bir yandan ise bellek modelleriyle onu ili\u015fkilendirme imkan\u0131m olacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

C: Peki y\u00fcksek lisanstaki bulgular\u0131n\u0131z neydi hocam?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: \u0130nsanlar\u0131n belle\u011fine bir \u015feyleri nak\u015fedip akabinde \u201cBunlar\u0131 \u015fimdi belle\u011finden silmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n \u00e7\u00fcnk\u00fc as\u0131l \u015fimdi size verece\u011fim \u015feyler \u00e7ok kritik, \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fc ne kadar ba\u015far\u0131yla zihninizden silebilirseniz bu yeni materyali o kadar iyi \u00f6\u011frenebilirsiniz.\u201d diye bir \u015feye inand\u0131rd\u0131ktan sonra o edinilmi\u015f belle\u011fin k\u0131smen silinmesine yol a\u00e7\u0131labildi\u011fi biliniyordu. Bu manip\u00fclasyondan sonra bir bellek testi yap\u0131yorsunuz ve asl\u0131nda ilk listeyi de hat\u0131rlamalar\u0131n\u0131 istiyorsunuz. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcne bo\u015f bir ka\u011f\u0131t verdi\u011finizde cidden ilk listedeki bilgilerden \u00e7ok az\u0131n\u0131 hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu baya\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir etki, hangi laboratuvarda yap\u0131l\u0131rsa yap\u0131ls\u0131n bulunan bir etki. Demek ki bir t\u00fcr bask\u0131lama s\u00f6z konusu. Ama bir tan\u0131ma<\/em> testi yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, yani bo\u015f ka\u011f\u0131t yerine bir y\u0131\u011f\u0131n s\u00f6zc\u00fck aras\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan s\u00f6zc\u00fckleri i\u015faretlemelerini istedi\u011finizde, unutturulan ile unutturulmayan s\u00f6zc\u00fckler aras\u0131ndaki fark kayboluyor. Peki bu e\u015fitleme tam bir e\u015fitleme mi yoksa bir \u015fekilde unutturulan s\u00f6zc\u00fcklerin haf\u0131zas\u0131 nitel olarak farkl\u0131 m\u0131 sorusu akl\u0131ma tak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. O s\u0131rada belle\u011fin fenomenolojisiyle ilgili, haf\u0131zan\u0131zdan ne kadar emin oldu\u011funuzun \u00f6tesinde, hemen hi\u00e7bir \u015fey \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131yordu. Fakat o d\u00f6nemin bu adeta \u201cnesnelci\u201d, \u201cdavran\u0131\u015f\u00e7\u0131\u201d ana ak\u0131m bak\u0131\u015f\u0131na ra\u011fmen birka\u00e7 ilgin\u00e7 makale vard\u0131. Bunlar Tulving\u2019in modeliyle alakal\u0131yd\u0131 ve beni \u00e7ok heyecanland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Belki, diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar o unutturulan s\u00f6zc\u00fckler do\u011fru bir \u015fekilde i\u015faretleyip fark edebiliyordu ama bunu yaparken art\u0131k o s\u00f6zc\u00fcklerin \u00e7al\u0131\u015fma an\u0131na dair \u201cs\u0131cak bir an\u0131msama\u201d hissetmiyor olabilirlerdi. Ve nitekim bulgumuz o y\u00f6nde \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 ve bellek alan\u0131nda bunu g\u00f6steren ilk \u00e7al\u0131\u015fmayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

C: Derinde bir yerlerde duruyor ama \u00e7a\u011f\u0131ram\u0131yor yani?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Evet, daha do\u011frusu \u015f\u00f6yle: haf\u0131za var ama hat\u0131ra yok. Diyelim ki bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131 veya bir melodiyi dinlemi\u015fti ama melodiyi tekrar tan\u0131rken dinledi\u011fi o ana geri gidemiyor asl\u0131nda, o an\u0131 geri \u00e7a\u011f\u0131ram\u0131yor, yani \u201chat\u0131rlama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d yitirmi\u015f oluyor. Bunu g\u00f6stermek istedik ve bunu g\u00f6sterebildik ama ben sonraki s\u00fcre\u00e7te doktoram\u0131 ve her \u015feyi terk ettim. Doktoram\u0131 savunabilece\u011fim tarihe birka\u00e7 hafta kala program\u0131 terk ettim. B\u00f6yle olunca da master\u0131m\u0131n o tatl\u0131 bulgular\u0131 biraz bo\u015fa gitti. Sa\u011folsun hocam ne yap\u0131p edip en az\u0131ndan bir yerde \u00e7\u0131ks\u0131n diye onu kendi kendine yaz\u0131p, birinci yazar olarak yine de beni koyarak T\u00fcrk Psikoloji Dergisi\u2019ne yollam\u0131\u015ft\u0131, benden \u201chay\u0131r\u201d gelmeyece\u011fini bilerek \u00e7\u00fcnk\u00fc bilimi b\u00fcy\u00fck bir \u00f6fkeyle terketmi\u015ftim\u2026<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc tertemiz bir metodolojide bir \u015fey anlaml\u0131 \u00e7\u0131kmasa da bunun payla\u015f\u0131lmas\u0131 laz\u0131m. O zaman bunlar hi\u00e7 tart\u0131\u015f\u0131lmayan \u015feylerdi ve komiteye bunu s\u00f6yledim \u2018Ben bunu yanl\u0131\u015f buluyorum ve bu b\u00f6yle olacaksa ben o zaman doktoram\u0131 ve bilimi b\u0131rak\u0131yorum.\u2019\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

C: Hocam \u00f6zel de\u011filse sorabilir miyiz bu terkin sebebini?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Yok, hi\u00e7 \u00f6zel de\u011fil. Beni giderek \u015fu \u00e7ok rahats\u0131z etmi\u015fti: doktoramdaki m\u00fczik belle\u011fi konusu \u00e7ok \u00e7etrefilli bir konuydu, hala da \u00e7ok \u00e7etrefilli, hemen hi\u00e7 yay\u0131n yok bu alanda. Belle\u011fi nelerin artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131na dair kuramlar vard\u0131 ama onlar bir \u015fekilde m\u00fczik belle\u011finde ge\u00e7erli \u00e7\u0131km\u0131yordu, inatla\u2026 Psikoloji biliminde ne yaz\u0131k ki \u00e7al\u0131\u015fman\u0131zdaki sonu\u00e7lar istatistiki olarak anlaml\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131nca bu sanki bir bilgi de\u011filmi\u015f muamelesi g\u00f6r\u00fcyor. Genelde bu durumlarda \u00f6rnekleminizi artt\u0131r\u0131p o e\u015fik de\u011ferine ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z, o d\u00f6nemlerde hele hep \u00f6yleydi ama bu beni motive etmiyordu. Sonras\u0131nda \u015funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, ara\u015ft\u0131rma bulgular\u0131mda \u00f6m\u00fcr boyu hep bu p < .05 tak\u0131nt\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacaksam bu benim i\u00e7in bilim de\u011fil ve ben bunu yapmayaca\u011f\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc tertemiz bir metodolojide bir \u015fey anlaml\u0131 \u00e7\u0131kmasa da bunun payla\u015f\u0131lmas\u0131 laz\u0131m. O zaman bunlar hi\u00e7 tart\u0131\u015f\u0131lmayan \u015feylerdi ve komiteye bunu s\u00f6yledim \u201cBen bunu yanl\u0131\u015f buluyorum ve bu b\u00f6yle olacaksa ben o zaman doktoram\u0131 ve bilimi b\u0131rak\u0131yorum\u201d. Terk edi\u015f b\u00f6yle oldu, dolay\u0131s\u0131yla baya\u011f\u0131 k\u00f6pr\u00fcleri y\u0131karak oldu, hatta verilerimi, kasetlerimi ve uyaranlar\u0131m\u0131 dahi \u00e7\u00f6pe atarak\u2026<\/p>\n\n\n\n

Daha sonra \u00f6zel sekt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Etik vesaire derken fark ettim ki, ben bilimdeki sorunlu yay\u0131n meselesine \u00f6fkelenirken \u00f6zel sekt\u00f6r o a\u00e7\u0131dan \u00e7ok daha vahim bir yer olabiliyormu\u015f. Asl\u0131nda ilk ba\u015fta \u00e7ok zevkle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, doktoradan terk bir insan orada tek bir m\u00fclakatla Garanti Bankas\u0131\u2019nda i\u015fe al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131m. \u0130\u015fe al\u0131mda \u00e7ok anlaml\u0131 olmayan testler kullan\u0131labiliyordu, \u201c\u0130\u015fe al\u0131mda neler yap\u0131lmal\u0131? Neler \u00f6l\u00e7\u00fclmeli? Bir insan\u0131n bir pozisyondan ba\u015fka bir pozisyona ge\u00e7me kararlar\u0131 al\u0131naca\u011f\u0131 zaman hakkaniyetli ve bilimsel \u00f6l\u00e7me-de\u011ferlendirme nas\u0131l yap\u0131l\u0131r, neye dayanmal\u0131?\u201d gibi \u015feyler baya\u011f\u0131 ilgimi \u00e7ekmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Psikoloji e\u011fitiminde insan\u0131n nicel analiz yetileri iyi geli\u015fiyor, bunlar\u0131 kullanabildim. Sonra beni etik olarak \u00e7ok rahats\u0131z eden bir \u015fey oldu; ben ki\u015filik testlerinin i\u015fe al\u0131mda hele ki tekil bir se\u00e7ilim kriteri olarak kullan\u0131m\u0131na kesinkes kar\u015f\u0131yd\u0131m. Bir m\u00fcd\u00fcr ise bunlara dayanarak bir \u015fablon olu\u015fturmak istiyordu. \u201cBa\u015far\u0131l\u0131 bir sat\u0131c\u0131n\u0131n \u015fablonunu olu\u015ftural\u0131m ve i\u015fe al\u0131mda hep o \u015fablona uyanlar\u0131 alal\u0131m.\u201d gibi dudak u\u00e7uklatan bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahipti\u2026 G\u00fcn\u00fcn birinde bunu benden habersiz ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyunca bu sefer oray\u0131 h\u0131\u015f\u0131mla terk ettim.<\/p>\n\n\n\n

Y\u0131llar \u00f6nce mezun oldu\u011fum b\u00f6l\u00fcm\u00fcm benimle ilgilendi ve beni doktoradan terk olarak ald\u0131. Daha ilk ABD\u2019den d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde ve i\u015fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda 8 y\u0131l evvel lisans\u0131m\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m b\u00f6l\u00fcm\u00fcm benden ders vermemi istemi\u015flerdi. Bir yandan \u00f6zel sekt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bir yandan Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde Ara\u015ft\u0131rma Metotlar\u0131 dersini veriyordum haftada iki kere, sal\u0131 ve per\u015fembeleri sabah dokuzla on bir aras\u0131. \u015eirkete d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde insanlar \u201cEsra g\u00f6zlerin parlayarak d\u00f6n\u00fcyorsun.\u201d diyordu. Ondan sonra anlad\u0131m ki galiba ben hakikaten akademiye aitim, iyisiyle k\u00f6t\u00fcs\u00fcyle.<\/p>\n\n\n\n

Amerika\u2019da doktoray\u0131 terk etti\u011fimde oran\u0131n b\u00f6l\u00fcm\u00fc de \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc, san\u0131r\u0131m o g\u00fcne kadar doktora savunmas\u0131na bu kadar yak\u0131nken program\u0131 terk eden olmam\u0131\u015ft\u0131, sonu\u00e7ta ka\u00e7 y\u0131ll\u0131k eme\u011fi yakm\u0131\u015f oluyordunuz. Tezim de bitmek \u00fczereydi, yaln\u0131zca tart\u0131\u015fma k\u0131s\u0131mlar\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131. Karar\u0131m\u0131 \u00f6\u011frenen program\u0131n direkt\u00f6r\u00fc Tony Riley bana \u201con y\u0131l sonra da olsa d\u00f6necek olursan biz seni b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n yerden devam ettiririz\u201d demi\u015fti. Ben de i\u00e7imden \u201cAsla d\u00f6nmem!\u201d derken d\u00f6n\u00fcverdim. B\u00f6ylece 7\u20138 y\u0131l sonra kendisine bir mail att\u0131m ve \u201c\u201db\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015ftiniz, hala ge\u00e7erli mi?\u201d diye sordum ve sa\u011folsun hemen olumlu geri d\u00f6n\u00fc\u015f yapt\u0131. Demek ki asla \u201casla\u201d dememeli\u2026<\/p>\n\n\n\n

Tabii her \u015feyi tekrardan yapt\u0131m. Yeni melodi korpusumu haz\u0131rlad\u0131m, her biri tek tek kendi taraf\u0131mdan klavyede \u00e7al\u0131narak ama bu sefer kaset yerine tabii CD\u2019lere kaydedildiler\u2026 \u0130lgin\u00e7tir ki doktoram\u0131n verilerini toplad\u0131\u011f\u0131m ve inceledi\u011fim zaman \u00fczerinden sekiz k\u00fcsur y\u0131l ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen o tarz bir incelemeye y\u00f6nelik sadece bir tane yay\u0131n \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131, o kadar. O yay\u0131n da asl\u0131nda ba\u015fka bir \u015fey \u00fczerine kuruluydu. Dolay\u0131s\u0131yla \u201coh ne g\u00fczel hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lmam\u0131\u015f\u201d demi\u015ftim. Ama sonra nedeni anla\u015f\u0131ld\u0131 ki anlaml\u0131 bulgunun \u00e7ok zor \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir alanm\u0131\u015f. Hala bu meseleyle u\u011fra\u015f\u0131yoruz, neden bildi\u011fimiz bellek modelleri m\u00fczikte kar\u015f\u0131l\u0131k bulmuyor meselesi ve t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla m\u00fczik belle\u011fi asl\u0131nda hayat\u0131m\u0131 karartm\u0131\u015f bir konudur. Ama bilimde buna da izin olmal\u0131, bir\u00e7ok son derece dikkatlice tasarlanm\u0131\u015f deneyler yapars\u0131n\u0131z, sonu\u00e7lar anlaml\u0131 \u00e7\u0131kmaz ve bu da bir bilgidir, hele ki m\u00fckerrer olarak belirli bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131km\u0131yorsa. Ama kimse yay\u0131mlamak istemedi\u011finden \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m alanda an itibariyle yay\u0131mlanm\u0131\u015f yaln\u0131zca iki makale var, onlardan biri o bahsetti\u011fim yay\u0131n, di\u011fer ise bizim 2011 yay\u0131n\u0131m\u0131z. \u0130statistiki olarak anlaml\u0131 \u00e7\u0131kmayan bulgular\u0131n yay\u0131n engeliyle kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n sonucu i\u015fte bu oluyor\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Evet, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu bulamamak da bir bulgu, bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor bize yani.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Aynen, aynen. Onun i\u00e7in y\u0131llard\u0131r kimse Isabelle Peretz\u2019lerin buldu\u011fu bulguyu peki\u015ftirecek bir yay\u0131n yapamad\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc onun buldu\u011funu kimse replike edemedi, aynen bizim onlar\u0131n bulgular\u0131n\u0131 replike edemedi\u011fimiz gibi. Herhalde m\u00fczik belle\u011fi daha karma\u015f\u0131k bir bellek tipi veya hakikaten farkl\u0131 bir n\u00f6robilimsel network ile ili\u015fkili bir \u015fey diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum art\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam okul \u00f6ncesinden itibaren m\u00fczik hayat\u0131n\u0131zda bir yere sahip miydi, yoksa doktorada \u201cBen bu m\u00fczik kimli\u011fimi art\u0131k ortaya \u00e7\u0131karay\u0131m.\u201d m\u0131 dediniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Ba\u015fta anlatm\u0131\u015ft\u0131m, \u00e7ocuklu\u011fum Almanya\u2019da ge\u00e7ti ve bu bir yandan b\u00fcy\u00fck bir \u015fanst\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc Almanya\u2019da m\u00fczik e\u011fitimi kamusal e\u011fitimin i\u00e7inde \u00e7ok de\u011fer verilen bir \u015feydi. B\u00f6ylece d\u00f6rt ya\u015f\u0131nda halk k\u00fct\u00fcphanesinde solfej \u00f6\u011frendim ve be\u015f ya\u015f\u0131nda piyano derslerine ba\u015flad\u0131m. Konservatuvar opsiyonu yan\u0131 s\u0131ra, konser piyanisti olmak i\u00e7in de\u011fil ama yine de m\u00fczi\u011fi ciddiyetle \u00f6\u011frenmek isteyenler i\u00e7in \u201cm\u00fczik okulu\u201d denen, son derece c\u00fczi fiyatla ek e\u011fitim al\u0131nabilinen okullar vard\u0131. Yani iyi bir m\u00fczik e\u011fitimi i\u00e7in zengin olup \u00f6zel ders alman\u0131z gerekmiyordu \u2026<\/p>\n\n\n\n

\u00dcniversitede okumak \u00fczere psikolojiyi se\u00e7erken asl\u0131nda akl\u0131mda m\u00fczik hi\u00e7 yoktu. O benim edebiyat, sanat gibi \u00f6b\u00fcr taraf\u0131m\u0131 beslemek i\u00e7indi. Ama bellek modelleri ba\u011flam\u0131nda m\u00fczik tam olarak \u201celle tutamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u201d bir \u015fey oldu\u011fu i\u00e7in ilgin\u00e7 gelmi\u015fti. G\u00f6rsel bir \u015fey bile bir \u015fekilde s\u00f6zc\u00fcklendirilebiliyor. Ama m\u00fczikte bu daha zor olabiliyor. \u00d6te yandan m\u00fczik hem soyut ama bir yandan somut da bir \u015fey. Uzun vadeli bellek modellerini test etme a\u00e7\u0131s\u0131ndan en iyi uyaranm\u0131\u015f gibi geldi, \u00e7\u00fcnk\u00fc her seferinde dilsel bir \u015fey illaki araya kar\u0131\u015fabiliyor, ama s\u00f6zs\u00fcz m\u00fczikte bu sanki en asgari d\u00fczeyde olabilecekti. Orada tabii o zaman\u0131n m\u00fczik e\u011fitiminin faydas\u0131n\u0131 \u00e7ok g\u00f6rd\u00fcm. O a\u00e7\u0131dan tatl\u0131 bir denk geli\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n

C: Dediniz ya \u201cBir tak\u0131m s\u00f6zsel ve g\u00f6rsel (verbal and visual) \u015feyler \u00e7ok daha az kar\u0131\u015facakt\u0131 m\u00fczikte.\u201d, ama orada da onlar\u0131n aksine bir tak\u0131m duygusal etmenler \u00e7ok daha fazla kar\u0131\u015fm\u0131yor mu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Evet. Zaten onun i\u00e7in m\u00fczik alan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m \u015feyleri olabildi\u011fince u\u00e7suz bucaks\u0131z ve a\u015f\u0131r\u0131 karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 duygu d\u00fcnyas\u0131ndan uzak tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum.<\/p>\n\n\n\n

C: Daha ritim odakl\u0131 vesaire.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Yok, o zaman daha ritim \u00fczerine odaklanmam\u0131\u015ft\u0131m. Melodiler se\u00e7iyordum, mesela Beethoven\u2019in 5. Senfonisi, insanlar\u0131n yayg\u0131n olarak ya Beethoven\u2019den oldu\u011funu bildikleri ya da bir reklamda falan duyduklar\u0131\u2026 Orada senfonik bir eserden kesit alm\u0131yordum \u00e7\u00fcnk\u00fc o bence duygusal, kontrol edemeyece\u011fim bir \u00f6\u011fe olu\u015fturacakt\u0131 bir\u00e7ok karma\u015f\u0131k t\u0131n\u0131 da i\u015fin i\u00e7ine girece\u011fi i\u00e7in. Kontroll\u00fc olmas\u0131 i\u00e7in onlar\u0131 bir klavyede hi\u00e7bir dinamik katmadan tek notal\u0131 d\u00fczlemde \u00e7ok d\u00fcz \u00e7alarak test ettik. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan her bir melodiyi dinlerken kimi kodlamalar yapmalar\u0131 istendi; mesela \u201csize g\u00f6re bu melodi nas\u0131l bir duygu ta\u015f\u0131yor: mutlu h\u00fcz\u00fcnl\u00fc dramatik \u2026?\u201d veya \u201csize g\u00f6re melodinin i\u00e7inde ka\u00e7 uzun nota vard\u0131?\u201d gibi\u2026<\/p>\n\n\n\n

Ben asl\u0131nda ilk defa duydu\u011fum bir melodiyi ileride hat\u0131rlamak istedi\u011fimde zihnimde onu g\u00f6receli olarak notaya \u00e7eviriyorum ama bunu m\u00fczisyen olmayan yapamaz, onun i\u00e7in dinlerken onun ini\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7izerse o bir hat\u0131rlat\u0131c\u0131 olur mu, yani daha iyi bir \u015fekilde uzun vadeli belle\u011fe ge\u00e7er mi sorusu vard\u0131. Bir ba\u015fka kodlama ise melodinin bitti\u011fi noktada devam\u0131n\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 hayal etmek gibi farkl\u0131 kavramsal veya alg\u0131sal g\u00f6revler dizayn etmi\u015ftik. Bu kodlama g\u00f6revlerini ise ta 1992’de bellek kurgulay\u0131p tasarlam\u0131\u015ft\u0131m, dedi\u011fim gibi, o d\u00f6nem kimseler bu konulara ra\u011fbet etmiyordu ve ne yaz\u0131k ki herkes bildi\u011fimiz bellek modellerinin illaki t\u00fcm malzemeler i\u00e7in ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131n\u0131 varsay\u0131yordu (hala bu \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnen \u00e7ok ki\u015fi var; istatistiki olarak anlaml\u0131 \u00e7\u0131kmayan bulgular yay\u0131mlanamad\u0131k\u00e7a da insanlar bu yan\u0131lg\u0131ya kap\u0131lmaya devam edecektir ne yaz\u0131k ki..).<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam, tam da \u015feyi soracakt\u0131k asl\u0131nda. Bo\u011fazi\u00e7i\u2019ne d\u00f6nd\u00fckten sonra, ki hala buradas\u0131n\u0131z hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir s\u00fcredir, bu s\u00fcre\u00e7te burada neler yapt\u0131n\u0131z, ne dersler verdiniz, ne \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131n\u0131z? Bize biraz bu s\u00fcre\u00e7ten bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: 2002\u2019de Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde \u201call but dissertation\u201d stat\u00fcl\u00fc bir konumda \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olarak ba\u015flad\u0131m. Burada fulltime \u00f6\u011fretim g\u00f6revlili\u011fi (ve hatta b\u00f6l\u00fcm ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131) yaparken bir yandan da Amerika\u2019da doktoram\u0131 yapt\u0131m. B\u00fct\u00fcn verilerimi yeniden toplad\u0131m ve Kas\u0131m 2006\u2019da ABD\u2019ye gidip tezimi savundum ve doktoral\u0131 olduktan sonra 2007’de yard\u0131mc\u0131 do\u00e7ent oldum.<\/p>\n\n\n\n

Doktoray\u0131 ald\u0131ktan sonra bellek alan\u0131nda devam ettim. M\u00fczik beni biraz k\u00fcst\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in s\u00f6zel bellek alan\u0131nda devam edecektim. 2009\u20132010 y\u0131l\u0131nda sabbatical<\/em> ald\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc hem doktoray\u0131 uzun bir s\u00fcre boyunca b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131m, sekiz y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir, hem dersler ve \u00f6\u011frencilerle ilgileniyordum, bu esnada 3.5 y\u0131l boyunca b\u00f6l\u00fcm ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 da yap\u0131nca bu tarz bir inzivaya feci ihtiyac\u0131m vard\u0131. Bellekte neler yap\u0131ld\u0131, neler bulundu onlar\u0131 titizlikle ara\u015ft\u0131rmak istedim. D\u00fc\u015f\u00fcnsenize; 1990\u2019da doktoraya gitti\u011fimde daha n\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme denen \u015fey yeni yeni ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda bellekteki ara\u015ft\u0131rmalar alm\u0131\u015f ba\u015f\u0131n\u0131 gitmi\u015f. Bu sabbatical<\/em> d\u00f6nemimde makalelere g\u00f6m\u00fcld\u00fcm. Bu okumalar aras\u0131nda ilgim yine \u201cunutma\u201d konusuna gitti. Bu alanda ilgin\u00e7 yeni bir unutma fenomeniyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m: hat\u0131rlama yollu unutma, yani siz birbirleriyle ili\u015fkili bir k\u00fcmenin i\u00e7inden belirli bir \u015feyi hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda onunla anlamsal olarak ili\u015fkili ama hat\u0131rlama eylemini yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015feyler normalden de daha az hat\u0131rlan\u0131yor. Kontrastif bir \u015fey oluyor. Bu \u00e7ok ilgin\u00e7. \u0130nsana hatta toplumsal belle\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrt\u00fcyor. Mesela bizim resmi bir tarih anlat\u0131m\u0131z vard\u0131r, \u00f6rne\u011fin 1915\u2019e dair, yani Ermenilerin bu topraklardan bir anda s\u00fcr\u00fclmesine, yok edili\u015fine dair. O d\u00f6nem ya\u015fan\u0131lanlar hakk\u0131nda iki taraftan da bilgiler duymu\u015fken bulundu\u011funuz topraklarda yaln\u0131zca i\u015fin tek bir boyutu s\u00fcrekli ve sesli bir \u015fekilde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, her t\u00fcrl\u00fc resmi s\u00f6ylem d\u0131\u015f\u0131 bilginiz de giderek daha fazla bask\u0131lan\u0131p hatta bir nevi silinebiliyor. O bask\u0131lama ve \u201csilinme\u201d, yani belle\u011fin bu karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc, hep ilgimi \u00e7ekmi\u015ftir. \u0130\u015fte yine George Orwell \u201c1984\u201d.. O alanda bir master \u00f6\u011frencimle \u00e7ok tatl\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131k ama orada yine beni \u00e7ok kahreden fakat bu sefer bilimi b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131m bir olay oldu (g\u00fcl\u00fcyor)\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: Bu sefer \u00f6\u011frenciyi b\u0131rakt\u0131ran\u2026 (g\u00fcl\u00fcyor)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Yok, \u00f6\u011frenci benim i\u00e7in biricik. Onun \u00e7ok g\u00fczel bir fikri vard\u0131 ve acayip sevdi\u011fim bir \u00e7al\u0131\u015fmayd\u0131 ama yine bir blokaja u\u011frad\u0131 yay\u0131n s\u00fcrecinde. \u00c7\u00fcnk\u00fc bellekte bask\u0131lama yollu unutma oldu\u011funu reddeden bir grup var, onun blokaj\u0131na u\u011frad\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

C: Biraz bilim sosyolojisi yani.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Aynen \u00f6yle bir \u015fey oldu. Ondan sonra art\u0131k onun sava\u015f\u0131n\u0131 verecek takatim olmad\u0131\u011f\u0131na karar verdim. O s\u0131ralarda \u00f6\u011frencilerimden de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm yo\u011fun te\u015fvik ve destekle giderek m\u00fczik bili\u015fine kendimi adamaya ba\u015flad\u0131m. \u0130lk m\u00fczik bili\u015fi I ve II derslerimi 2010\u20132011 akademik y\u0131l\u0131nda vermi\u015fim. O ders beni inan\u0131lmaz bir \u015fekilde m\u00fczik d\u00fcnyas\u0131na geri getirdi\u2026 \u00d6zellikle m\u00fczik ve alg\u0131 d\u00fcnyas\u0131na\u2026 B\u00fcy\u00fclendim. Diyebiliriz ki en az\u0131ndan g\u00f6rg\u00fcl ara\u015ft\u0131rmalar\u0131mda art\u0131k s\u00f6zel belle\u011fi b\u0131rak\u0131p m\u00fczikle devam ediyorum. Bili\u015fsel bilime de iyice eklemlenmem bu \u015fekilde oldu diyebilirim. Asl\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey planlamadan oldu, biraz kendi ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde. Hani \u201cBirinci s\u0131n\u0131fta psikodilbilim alsayd\u0131m \u00f6yle devam ederdim.\u201d demi\u015ftim ya, enteresan bir \u015fekilde m\u00fczikle birlikte asl\u0131nda dile de geri d\u00f6nm\u00fc\u015f oldum \u00e7\u00fcnk\u00fc m\u00fczik de bir tip dil gibi, bir\u00e7ok \u00f6zelli\u011fi dille \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor veya en az\u0131ndan benze\u015fiyor.<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201cBilim rekabet\u00e7i de\u011fil kolektif ve kolaboratif yap\u0131lmal\u0131 bana g\u00f6re.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

C: T\u00fcm s\u00fcre\u00e7 boyunca birka\u00e7 nedenle akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar engelleniyor bir tak\u0131m \u201cp de\u011feri (value)\u201d veya \u201cbizim paradigmaya uymuyor\u201d vs gibi sebeplerle\u2026\u201cBiz bu tarz bilim yapmaya kar\u015f\u0131y\u0131z ve bunlar\u0131 da yay\u0131nlayaca\u011f\u0131z!\u201d diyen bir tak\u0131m dergi veya dergiler yok mu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: \u015eimdi ba\u015flad\u0131. Bu son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Ama o zaman kimse yoktu. Ger\u00e7ekten kahrediciydi.. Kimse bunu sormuyordu ve insanlar p-hacking gibi her t\u00fcrl\u00fc \u015feyi rahat\u00e7a yapabiliyordu. Dedi\u011fim gibi, bizim 2011\u2019de \u00e7\u0131kan m\u00fczik belle\u011fi ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fma o alandaki ikinci \u00e7al\u0131\u015fma, halen de, 22 y\u0131ld\u0131r, yay\u0131mlanm\u0131\u015f bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma yok bu garip rutini bozan bulgular\u0131 yay\u0131mlamama e\u011filimleri nedeniyle! Bu arada bir makaleyi daha haz\u0131rlad\u0131k, o da san\u0131r\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc olacak e\u011fer yay\u0131mlayabilirsek ve yine bili\u015fsel bellek d\u00fcnyas\u0131n\u0131n duymak istemeyece\u011fi bulgular\u0131 bar\u0131nd\u0131racak, dedi\u011fim gibi, e\u011fer yay\u0131mlamay\u0131 ba\u015far\u0131rsak! Asl\u0131nda o 2011 makalesi i\u00e7in bir deneyimiz daha vard\u0131, o deneyin bulgular\u0131 \u00e7ok ilgin\u00e7ti ama kar\u0131\u015f\u0131kt\u0131, kompleksti. Metodolojiye y\u00f6nelik tek bir ele\u015ftiri almam\u0131\u015ft\u0131k ama o deneyi yay\u0131mlayamad\u0131k, onu makaleden \u00e7\u0131karmam\u0131z\u0131 istediler. Neden biliyor musunuz? Bulgular\u0131 \u201ca\u00e7\u0131klanmas\u0131 zor\u201d diye. Bilimde b\u00f6yle bir bak\u0131\u015f, b\u00f6yle bir basite indirgeyen yakla\u015f\u0131m olabilir mi? Bunlar yap\u0131ma \u00e7ok ters \u00e7\u00fcnk\u00fc olaya tersine \u015f\u00f6yle bak\u0131yorum \u201cEy ahali! B\u00f6yle bir \u015fey \u00e7\u0131kt\u0131, \u015fu \u015fu olabilir mi? Hepinizi d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorum, birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnelim.\u201d Karma\u015f\u0131kl\u0131k g\u00fczeldir. Ama son 20\u201325 y\u0131ld\u0131r giderek artan dozda bu Amerikan tarz\u0131 \u201cpaketle pazarla\u201d olay\u0131 ne yaz\u0131k ki bilimde de yap\u0131l\u0131yor ve akademisyenler resmen ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 pazarl\u0131yorlar. O kadar iddial\u0131 ve basite indirgenmi\u015f ba\u015fl\u0131klar at\u0131yorlar ki\u2026 B\u00fct\u00fcn bulan\u0131k \u015feyler at\u0131lm\u0131\u015f, size p\u00fcripak, bambasit bir \u015fablon veriyor, giri\u015f, geli\u015fme, son. Ho\u015f anlat\u0131ml\u0131, ho\u015f\u00e7a paketlenmi\u015f \u00fcr\u00fcn\u00fc sat\u0131yorsun ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131\u015f reytingin de y\u00fcksek oluyor. Bu \u00e7ok yanl\u0131\u015f bir sistem, onun i\u00e7in \u015fimdi a\u00e7\u0131k bilim (open science) ba\u015flad\u0131, tamamen destekledi\u011fim bir \u015fey. \u015eimdi bir tane makalemiz \u00e7\u0131k\u0131yor onun b\u00fct\u00fcn verilerini open science\u2019a koydum ve \u015fu an itibariyle \u015fimdiki master \u00f6\u011frencilerime \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bilim forumunda \u00f6n kay\u0131t yapmalar\u0131n\u0131 (\u201cpre-register\u201d) s\u00f6yledim, \u00f6ncekiler \u00f6nkay\u0131t yapmad\u0131lar ama art\u0131k zorlayaca\u011f\u0131m. \u00d6nden ne yapaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsunuz, \u201cBunu bunu yapaca\u011f\u0131z, hipotezlerimiz \u015funlar, bu kadar kat\u0131l\u0131mc\u0131 kullanaca\u011f\u0131z \u201d diye ba\u015ftan beyan ediyorsunuz ki sonras\u0131nda \u201c\u015eu datay\u0131 da kullanay\u0131m, \u015funu ise kullanmayay\u0131m, bulgular\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k\/k\u00f6t\u00fc\u201d gibi \u015feyler \u00f6nlenebilsin. Ben zaten buldu\u011fum t\u00fcm bulgular\u0131m\u0131 g\u00f6stermek istiyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc bulgular ne kadar zengin \u015fekilde sunulursa o kadar \u00e7ok \u015feyleri ke\u015ffetme imk\u00e2n\u0131 olur bilim i\u00e7inde. Bilim rekabet\u00e7i de\u011fil kolektif ve kolaboratif yap\u0131lmal\u0131 bana g\u00f6re. Herkes i\u015ftirak etsin birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnelim bak\u0131\u015f\u0131 ama bu ne yaz\u0131k ki \u00e7ok ra\u011fbet g\u00f6ren bir bak\u0131\u015f de\u011fil. \u015eimdi \u015f\u00fck\u00fcr bu bak\u0131\u015f, bu y\u00f6ntem yava\u015f yava\u015f giderek daha fazla kar\u015f\u0131l\u0131k bulmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201cOysa bilim, tersine, dam\u0131tarak, s\u0131k eleyip dokuyarak ve \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnerek yap\u0131lmal\u0131. Yani yava\u015f bilim\u2026\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

C: Ki psikolojide ve di\u011fer bilim alanlar\u0131nda tekrarlanabilirlik problemi var. Bu ancak bu \u015fekilde ortadan kald\u0131r\u0131labilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Aynen \u00f6yle. Sosyal psikolojide \u00f6rne\u011fin bu iyice kritik, bir bak\u0131yorsunuz bir y\u0131\u011f\u0131n anket verileri toplanm\u0131\u015f fakat yaln\u0131zca istedi\u011fi \u015feyler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, fizikte sittin defa replike ediyorlar yay\u0131mladan evvel. Ben bu y\u00fczden kendi laboratuvar\u0131mda bir deneyi mevcut bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00fczerine kuracaksak, \u00f6\u011frencilerin o yay\u0131mlanm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ilk \u00f6nce replike etmelerini istiyorum kendi deneyimize ba\u015flamadan evvel. \u00c7\u00fcnk\u00fc her bir replikasyon datay\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor. Yay\u0131nda onu koyman\u0131za izin vermeseler bile en az\u0131ndan dipnotta \u201cBiz \u015fu deneyin replikasyonunu yapt\u0131k, bulgular\u0131m\u0131z benzer \u00e7\u0131kt\u0131\/ bulgular\u0131m\u0131z \u015furada \u015furada farkl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131.\u201d diyebiliyorsunuz. Bu \u015fart! \u201cBen bununla vakit ge\u00e7iremem, vakit nakittir\u201d gibi bir bak\u0131\u015f olamaz, bilim bu kadar basit bir \u015fey olamaz, bilim \u201c\u015firket d\u00fcnyas\u0131\u201d de\u011fildir ve olamaz. \u0130nsan\u0131n o vakti ay\u0131rmas\u0131 laz\u0131m. Bilim insan\u0131n\u0131n anlay\u0131\u015f \u201cben \u00e7ok h\u0131zl\u0131, \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 yay\u0131n yapay\u0131m\u201d olmamal\u0131. Bunu yapan Marc Hauser Harvard\u2019tan men edildi ama yapt\u0131klar\u0131n\u0131n fark edilmesi y\u0131llar ald\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fcniversiteler de tabii \u201c\u015fan \u015f\u00f6hreti\u201d severler. Oysa bilim, tersine, dam\u0131tarak, s\u0131k eleyip dokuyarak ve \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnerek yap\u0131lmal\u0131. Yani yava\u015f bilim\u2026 S\u00fcrecin yava\u015flamas\u0131 laz\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc hatalar \u00f6zellikle bu son 15\u201320 y\u0131lda giderek artmaya ba\u015flad\u0131. \u00d6zensiz bilim yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131, bu kahredici\u2026<\/p>\n\n\n\n

C: O biraz da, zaten biliyorsunuz, paray\u0131 verenin hemen sonu\u00e7 istemesi ve patron gibi bast\u0131rmas\u0131yla alakal\u0131 galiba.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Aynen. Mesela orada \u015funu da fark ediyorum; Amerika\u2019da dev grant dedikleri ara\u015ft\u0131rma fonlar\u0131 var. O ara\u015ft\u0131rma fonu nas\u0131l olu\u015fuyor? Mesela benim de burada \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k bir bilimsel ara\u015ft\u0131rma fonum var, bir \u015fey kuruyorsunuz ba\u015ftan, ondan sonra fonlamay\u0131 al\u0131yorsunuz ve yapaca\u011f\u0131n\u0131z \u015feyin belirli bir yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve hatta riski bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 da \u00f6nemli. Bir \u00f6\u011frenciniz hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemi\u015f bir fikirle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, \u201cFonumun kapsad\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmam\u201d dememek laz\u0131m. Bizim burada, Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde ve genel olarak T\u00fcrkiye\u2019de d\u00fczg\u00fcn \u00fcniversite gibi \u00e7al\u0131\u015fan tek t\u00fck yerlerde, bu l\u00fcks\u00fcm\u00fcz hala var. \u201cYay\u0131nla ya da yok ol (publish or perish)\u201d olmay\u0131nca \u201cben \u015fimdi bununla u\u011fra\u015famam, o zaman benim buradaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m akamete u\u011frar\u201d bak\u0131\u015f\u0131ndan uzak durma imk\u00e2n\u0131m\u0131z var. Burada \u00f6\u011frencilerimizle birlikte \u00e7ok g\u00fczel fikirler ortaya \u00e7\u0131kabiliyor. \u0130leri lisans dersinde ara\u015ft\u0131rma \u00f6nergesi olarak final \u00f6devleri oluyor. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki o lisans dersi final \u00f6devi \u00f6\u011frenci y\u00fcksek lisansa geldi\u011finde nefis bir seksen doksan sayfal\u0131k master tezine d\u00f6nebiliyor. Amerika\u2019da g\u00f6sterdi\u011fimizde \u201cBu neredeyse bir doktora tezi!\u201d dedikleri k\u0131vamda tezler. \u00d6te yandan bu \u201cen dev, en pop\u00fcler\u201d uluslararas\u0131 fonlamalar nedeniyle ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131n\u0131 giderek daraltabiliyor \u00e7\u00fcnk\u00fc herkes ayn\u0131 alanlar, ayn\u0131 sorular i\u00e7inde tak\u0131l\u0131 kalabiliyor. Hangi konuya \u00e7ok fon ayr\u0131l\u0131yorsa herkes hurra o konular\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya koyuluyor. Bu bilimi \u00e7ok k\u00f6relten bir \u015fey.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam son iki sorumuz\u2026 T\u00fcrkiye\u2019de bunca senedir akademi i\u00e7indesiniz ve psikolojiyle ilgileniyorsunuz, bili\u015fsel bilimin bir alt alan\u0131yla. Bu ba\u011flamda T\u00fcrkiye\u2019deki bili\u015fsel bilim camias\u0131 hakk\u0131nda, yok e\u011fer sadece psikolojiden bahsedecekseniz de T\u00fcrkiye\u2019deki psikoloji camias\u0131 hakk\u0131nda sizin iyisiyle k\u00f6t\u00fcs\u00fcyle yorumlar\u0131n\u0131z\u0131 alabilir miyiz? Mesela Amerika\u2019daki gibi bir yay\u0131na h\u00fccum olmamas\u0131 iyi bir \u00f6rnek. Bu tarz bir de\u011ferlendirme yapacak olsan\u0131z, nas\u0131l buluyorsunuz buradaki psikoloji akademisini ve ayn\u0131 zamanda bili\u015fsel bilim akademisini?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: T\u00fcrkiye\u2019de iki y\u0131lda bir deneysel-bili\u015fsel psikoloji sempozyumlar\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Bu tamamen T\u00fcrkiye\u2019de deneysel ve bili\u015fsel \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bir araya geldi\u011fi ve y\u00fcr\u00fctmekte olduklar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 payla\u015ft\u0131klar\u0131 bir platform. 1990’l\u0131 y\u0131llarda 3\u20135 ki\u015fiyle ba\u015flay\u0131p, sonras\u0131nda uzun y\u0131llar akamete u\u011fray\u0131p 2013\u2019te bizim okulda tekrar hayata ge\u00e7irildi. D\u00fczenli bir \u015fekilde iki y\u0131lda bir yap\u0131l\u0131yor, bir bizde yap\u0131ld\u0131, bir Ankara Dil-Tarih-Co\u011frafya\u2019da yap\u0131ld\u0131, Ege \u00dcniversitesi vs. Art\u0131k ara\u015ft\u0131rma sunan ki\u015fi say\u0131s\u0131 3\u20135’ten 20\u201330’a \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Bu bizi iyi anlamda \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. \u0130yi bir seviye var, bizim Amerika\u2019da gitti\u011fimizde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz en \u00fcst konferanslar\u0131n seviyesi. Bili\u015fsel psikoloji alan\u0131nda hakikaten \u00e7ok iyi i\u015f \u00fcretiliyor. Bir de bili\u015fsel-deneyselcilerin Kuzey Amerika\u2019da gitti\u011fi bir konferans var, Psychonomics, \u00e7ok eski bir deneysel topluluktan \u00e7\u0131k\u0131yor, i\u00e7inde hi\u00e7bir ticarilik olmayan, belirli bir akreditasyonla \u00fcye olabiliyorsunuz. Kat\u0131l\u0131m \u00fccreti yok (!),tam olarak bilimin sunuldu\u011fu ve payla\u015f\u0131ld\u011f\u0131, 2000\u20133000 kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir konferans. Oradaki T\u00fcrkiyeli kat\u0131l\u0131m oran\u0131n\u0131n giderek daha da y\u00fckseldi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Onun yans\u0131mas\u0131n\u0131 burada bariz olarak g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Bili\u015fsel bilim olarak da Uluslararas\u0131 Bili\u015fsel Bilim Sempozyumu var. Onu da Ali Albert Salah ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131, 2014 y\u0131l\u0131nda galiba.<\/p>\n\n\n\n

C: ISBCS\u2019ten (International Symposium on Brain and Cognitive Sciences) mi bahsediyorsunuz hocam?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Evet. Orada da birinci s\u0131n\u0131f i\u015flerin sunumuna tan\u0131k oluyoruz. T\u00fcrkiye\u2019de bili\u015fsel bilimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bunu bili\u015fsel psikolojiyi dahil eden bir \u00fcst \u015femsiye olarak s\u00f6yl\u00fcyorum, \u00e7ok heyecanl\u0131 bir kitle var. Onun i\u00e7in sizin grubunuzun kurulmas\u0131 \u00e7ok do\u011fru zamanda ve \u00e7ok yerinde. \u00d6nemli bir eksikti ve \u00e7ok gerekli bir \u015feydi, onun i\u00e7in b\u00f6yle bir olu\u015fum kurdu\u011funuz i\u00e7in mutluyum. Bizim bili\u015fsel bilim program\u0131 da bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda art\u0131k yirmi y\u0131ll\u0131k bir programdan s\u00f6z ediyoruz. O a\u00e7\u0131dan T\u00fcrkiye\u2019de belirli bir \u201ck\u0131vama\u201d gelindi\u011fini s\u00f6yleyebiliyorum rahatl\u0131kla. Bu arada bizim CogSci\u2019dan da eski olan ODT\u00dc\u2019n\u00fcnkidir. Bizim program\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7er\u00e7evesi \u00f6zellikle bu son birka\u00e7 y\u0131lda \u00e7ok de\u011fi\u015fti, geli\u015fti. Bu hem bizim program\u0131 daha iyi \u015fekillendirmemizle ilgili ama hem de \u00f6\u011frenci profilinin art\u0131k \u00e7ok daha bilgili, odakl\u0131 ve ilgili olmas\u0131yla alakal\u0131. Tabii art\u0131k internette \u00e7ok fazla malzeme var, videolar, kitaplar vesaire. Onun i\u00e7in bence \u00e7ok tatl\u0131 bir d\u00f6nemdeyiz bili\u015fsel bilimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan. Buna tabii bilgisayar bilimlerindeki inan\u0131lmaz s\u0131\u00e7ray\u0131\u015flar, yapay zeka, deep learning gibi geli\u015fmelerin yan\u0131 s\u0131ra bir\u00e7ok \u015faheser a\u00e7\u0131k kaynak program\u0131n da ciddi katk\u0131s\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n

C: Hocam son soruya ge\u00e7iyorum o halde. T\u00fcrkiye\u2019de bili\u015fsel bilime ilgi duyan insanlara herhangi bir \u00f6neriniz var m\u0131? Bu kitap, film \u00f6nerisinden tutun da \u201c\u015funu yanl\u0131\u015f anl\u0131yorlar genelde bunu yaps\u0131nlar\u201d a kadar geni\u015f bir yelpazede \u00f6rneklendirilebilir. \u201cS\u00f6ylemek istedi\u011finiz bir \u015fey var m\u0131?\u201d gibi de anlayabilirsiniz bunu. \u201cBol bol su i\u00e7in\u201d bile olabilir yani bu. (g\u00fcl\u00fcyor)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Ellerinizi s\u0131k s\u0131k y\u0131kay\u0131n (g\u00fcl\u00fcyor). Ben bir kere bili\u015fsel bilimlerde olan bir insan\u0131n, hangi alanda olursa olsun, \u00f6rt\u00fck bellek ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemseyen biri olarak, mutlaka sanat, film, edebiyat gibi di\u011fer alanlarla da hemhal olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bir de do\u011fa\u2026 O Almanya\u2019daki d\u00f6nemi anlatt\u0131m ya\u2026 O s\u0131rada \u00e7ocuklar olarak yeti\u015fkin g\u00f6zetiminden uzak ve do\u011fayla \u00e7ok i\u00e7 i\u00e7eydik. Onun da insan\u0131 yarat\u0131c\u0131 k\u0131lan bir \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

Bir \u015feyin yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131yla a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lan bili\u015fsel bilim sempozyumlar\u0131n\u0131n \u00e7ok iyi bir kalitesi var, yani son derece ayn\u0131 sayfada oldu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum uluslararas\u0131 d\u00fczlemde konu\u015fulan tart\u0131\u015f\u0131lan \u015feyler konusunda.<\/p>\n\n\n\n

Filmlere gelecek olursak, bence do\u011frudan bili\u015fsel bilimle ili\u015fkilenmek zorunda de\u011fil. Ben genel olarak<\/em> sinema, sanat, edebiyat\u0131n \u00e7ok besleyici oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130nsan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini kam\u00e7\u0131layan, kitab\u0131 okurken insan\u0131 onunla \u201ctart\u0131\u015ft\u0131ran\u201d kitaplar\u0131 ilgin\u00e7 bulanlardan\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

Christof Koch\u2019un Consciousness: Confessions of a Romantic Reductionist<\/em> kitab\u0131 bence o tarz bir kitap. Bili\u015fsel bilimle de tabii \u00e7ok ili\u015fkileniyor. Bu kitab\u0131n \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00e7ok iddial\u0131 olmas\u0131n\u0131 sevdim. Bu kitapta bir de, sizin sorular\u0131n\u0131zda da bu var, ho\u015fuma giden otobiyografik olmas\u0131, mesela o kitapta da yazar \u201c\u00f6n gen\u00e7lik\u201d y\u0131llar\u0131ndan bahsediyor, bu tip bilgiler de\u011ferli \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir aray\u0131\u015f zamansal-mek\u00e2nsal ba\u011flam\u0131ndan kopuk okunamaz. Bu kitapta bilin\u00e7 \u00fczerine olan g\u00f6r\u00fc\u015flerinin \u00e7ocukluk ve gen\u00e7li\u011fi \u00fczerinden nas\u0131l \u015fekillendi\u011fini, otobiyografik olarak, ya\u015fam\u0131n i\u00e7ine \u00f6rerek anlatmas\u0131 ayr\u0131ca \u00e7ok ho\u015fuma gitti. Onun i\u00e7in tavsiye ederim. Her \u015feyine kat\u0131lmayabilir insan ama tatl\u0131 bir kitap. Bu kitap hen\u00fcz terc\u00fcme edilmedi. Bizim okulun yay\u0131nlar\u0131 terc\u00fcme etsin istedim. \u015eu an yay\u0131nevimiz ekonomik krizle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak k\u00fc\u00e7\u00fck bir moratoryumda ama in\u015fallah terc\u00fcme edilir.<\/p>\n\n\n\n

C: Biz de son zamanlarda ekip\u00e7e bilin\u00e7 konusuna bir merak salm\u0131\u015ft\u0131k zaten. Bu da iyi bir tesad\u00fcf oldu. Hocam sorular\u0131m\u0131z bu kadard\u0131, \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederiz!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E: Ben te\u015fekk\u00fcr ederim bu g\u00fczel sorular i\u00e7in.<\/p>","protected":false},"featured_media":1759,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[748,140,141,97,93,753,754,751,691,92,747,750,752,580,100,749],"kategori":[303],"class_list":["post-1758","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-academia","event_publishing_tags-academy","event_publishing_tags-akademi","event_publishing_tags-bilim","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bogazici-universitesi","event_publishing_tags-bogazici-university","event_publishing_tags-career","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-fikirler-yasamla-dolayimlidir","event_publishing_tags-hayat","event_publishing_tags-kariyer","event_publishing_tags-life","event_publishing_tags-science","event_publishing_tags-yasam","kategori-roportaj"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1758","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1758\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1759"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1758"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1758"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1758"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}