{"id":1741,"date":"2023-03-17T15:00:39","date_gmt":"2023-03-17T15:00:39","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&#038;p=1741"},"modified":"2025-04-11T21:44:02","modified_gmt":"2025-04-11T21:44:02","slug":"elizabeth-spelke-kognitif-vikimaraton","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/elizabeth-spelke-kognitif-vikimaraton\/","title":{"rendered":"Elizabeth Spelke \u2014 Kognitif VikiMaraton"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"2434\"><em>Bu dok\u00fcman CogIST olarak, 8 Mart D\u00fcnya Kad\u0131nlar G\u00fcn\u00fc dolay\u0131s\u0131yla Vikipedi T\u00fcrkiye\u2019de, kad\u0131n bili\u015fsel bilimcilere dair ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz katk\u0131lar\u0131n bir ar\u015fivi niteli\u011findedir. Vikipedi\u2019deki maddeler s\u0131kl\u0131kla de\u011fi\u015ftirilebildi\u011fi i\u00e7in, bu katk\u0131lar\u0131n kendi pay\u0131m\u0131za d\u00fc\u015fen k\u0131sm\u0131n\u0131 belgelemek ve ar\u015fivlemek gere\u011fi duyduk. Bu maddeye&nbsp;<\/em><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Elizabeth_Spelke\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\"><em>Vikipedi\u2019den<\/em><\/a>&nbsp;<em>de eri\u015febilirsiniz. T\u00fcm Kognitif VikiMaraton detaylar\u0131na ise&nbsp;<\/em><a href=\"https:\/\/cog-ist.com\/en\/kognitif-vikimaraton\/\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\"><em>buradan<\/em><\/a><em>&nbsp;ula\u015fabilirsiniz.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"bfcc\">Elizabeth Shilin Spelke FBA (28 May\u0131s 1949), Harvard \u00dcniversitesi Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde g\u00f6rev yapan Amerikal\u0131 bir bili\u015fsel psikolog ve ayn\u0131 \u00fcniversitedeki Geli\u015fim \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Laboratuvar\u0131\u2019n\u0131n direkt\u00f6r\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e256\">Spelke, 1980&#8217;lerden itibaren bebekler ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n bili\u015fsel becerilerini test etmeye y\u00f6nelik deneyler yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n bir\u00e7ok zihinsel yetene\u011finin do\u011fu\u015ftan geldi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Son y\u0131llarda kad\u0131nlar ve erkekler aras\u0131ndaki bili\u015fsel farkl\u0131l\u0131klar konusundaki tart\u0131\u015fmalara \u00f6nemli katk\u0131larda bulunmu\u015ftur. Kad\u0131n ve erkeklerin entelekt\u00fcel yetilerinde \u00f6nemli bir e\u015fitsizlik oldu\u011funu g\u00f6steren bir bilimsel kan\u0131t\u0131n mevcut olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"fdc8\">E\u011fitim ve kariyer<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"27e6\">Spelke, lisans d\u00f6neminde Radcliffe College\u2019da \u00e7ocuk psikologu olan Jerome Kagan ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bebeklerde ba\u011flanma ve duygusal tepkiler \u00fczerine bir tez yazd\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te bebeklerin ger\u00e7ekten neyi anlay\u0131p anlamad\u0131\u011f\u0131na dair bir fikre sahip olmas\u0131 gerekti\u011fini fark etti ve b\u00f6ylece \u00e7ocuk psikolojisinin bili\u015fsel y\u00f6n\u00fcne \u00f6m\u00fcr boyu s\u00fcrecek olan ilgisi ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"b96d\">Doktoras\u0131n\u0131 Cornell\u2019de geli\u015fim psikologu Eleanor Gibson\u2019\u0131n dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131nda yapt\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar \u00fczerinde deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmay\u0131 \u00f6\u011frendi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"6ba1\">\u0130lk akademik g\u00f6revini Pennsylvania \u00dcniversitesi\u2019nde yapt\u0131 ve burada dokuz y\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Daha sonra Cornell\u2019e, ard\u0131ndan da MIT\u2019nin Beyin ve Bili\u015fsel Bilimler B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019ne ge\u00e7ti. 2001&#8217;den beri Harvard\u2019da profes\u00f6rl\u00fck yapmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"b740\">Spelke, 1997&#8217;de Amerikan Sanat ve Bilim Akademisi \u00dcyesi se\u00e7ildi. 2009 Jean Nicod \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc ald\u0131 ve Paris\u2019te Frans\u0131z Ulusal Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Merkezi\u2019nin ev sahipli\u011finde bir dizi konferans verdi. 2015 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiliz Akademisi Sorumlu \u00dcyeli\u011fine se\u00e7ildi. 2016&#8217;da Spelke, CL de Carvalho-Heineken Bili\u015fsel Bilimler \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc kazand\u0131. Spelke; Fransa, Hollanda, \u0130sve\u00e7 ve Uruguay\u2019da bir\u00e7ok kez Honoris Causa derecesi ile onurland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"7db7\">Deneyler<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"73e4\">Geli\u015fim \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Laboratuvar\u0131\u2019nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen deneyler, Robert Fantz taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen&nbsp;<em>tercihli bak\u0131\u015f<\/em>&nbsp;(preferential looking) y\u00f6ntemini kullanarak bebeklerin bili\u015fsel yeteneklerine dair \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapmay\u0131 ama\u00e7lar. Bu y\u00f6ntem, bebeklere farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler sunmaya ve dikkatlerinin uyaranlara odaklanma s\u00fcrelerinden \u00e7\u0131kar\u0131m yaparak hangisinin onlara daha \u00e7ekici geldi\u011fine karar vermeye dayan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"0e63\">\u00d6rne\u011fin, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bir bebe\u011fe belirli say\u0131da nesne i\u00e7eren bir g\u00f6rseli defalarca g\u00f6sterdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bebek bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra, bebe\u011fe \u00f6ncekinden daha az ya da daha \u00e7ok say\u0131da nesneyi g\u00f6steren ikinci bir g\u00f6rsel sunulur. Bebek yeni g\u00f6rsele daha uzun s\u00fcre bakarsa, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bebe\u011fin farkl\u0131 miktarlar aras\u0131nda ayr\u0131m yapabildi\u011fi sonucuna varabilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"0e22\">Spelke, bu deneylerinden elde etti\u011fi kan\u0131tlar\u0131, bebeklerin son derece geli\u015fmi\u015f, do\u011fu\u015ftan gelen zihinsel becerilere sahip oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrecek \u015fekilde yorumlar. Bu, William James taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lan, bebeklerin ay\u0131rt edici bili\u015fsel yetenekleri olmadan do\u011fduklar\u0131, hepsini e\u011fitim ve deneyim yoluyla edindikleri hipotezine bir alternatif sunmaktad\u0131r (bkz. Psikoloji \u0130lkeleri, 1890).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"62b9\">Biyolojik cinsiyet ve zeka tart\u0131\u015fmas\u0131<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"3901\">2005 y\u0131l\u0131nda, d\u00f6nemin Harvard ba\u015fkan\u0131 Lawrence Summers, \u00fcst d\u00fczey bilim ve m\u00fchendislik pozisyonlar\u0131nda erkeklerin kad\u0131nlara \u00fcst\u00fcn geldi\u011fi yorumunda bulundu. Summers, erkek ve kad\u0131n pop\u00fclasyonlar\u0131 aras\u0131nda do\u011fu\u015ftan gelen yeteneklerin varyans\u0131ndaki istatistiksel bir fark\u0131n (erkekler aras\u0131ndaki varyans daha y\u00fcksek olma e\u011filimindedir, bu erkekler aras\u0131nda daha fazla u\u00e7 noktan\u0131n g\u00f6r\u00fclmesine neden olur) bunda rol oynayabilece\u011fini tahmin ediyordu. Bu yorum, hararetli bir tart\u0131\u015fmay\u0131 ate\u015fledi. Spelke, Summers\u2019a \u015fiddetli bir \u015fekilde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar aras\u0131ndayd\u0131 ve Nisan 2005&#8217;te, konuyla ilgili a\u00e7\u0131k bir tart\u0131\u015fmada Steven Pinker ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi. Kendi deneylerinin, ya\u015flar\u0131 5 ay ile 7 ya\u015f aras\u0131nda de\u011fi\u015fen k\u0131z ve erkek \u00e7ocuklar\u0131n zihinsel kapasiteleri aras\u0131nda hi\u00e7bir fark olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu\u011funu beyan etti.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"e221\">Kaynak\u00e7a<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Spelke (2000). \u201cCore Knowledge\u201d.\u00a0<em>American Psychologist<\/em>.\u00a0<strong>55<\/strong>\u00a0(11): 1233\u20131243.\u00a0<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">doi<\/a>:<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1037\/0003-066X.55.11.1233\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">10.1037\/0003\u2013066X.55.11.1233<\/a>.<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050511053442\/https:\/\/www.edge.org\/3rd_culture\/debate05\/debate05_index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201cEdge: THE SCIENCE OF GENDER AND SCIENCE\u201d<\/a>.\u00a0<a href=\"http:\/\/www.edge.org.\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><em>www.edge.org<\/em>.<\/a>\u00a011 May\u0131s 2005 tarihinde\u00a0<a href=\"https:\/\/www.edge.org\/3rd_culture\/debate05\/debate05_index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">kayna\u011f\u0131ndan<\/a>\u00a0ar\u015fivlendi. Eri\u015fim tarihi: 2 Eyl\u00fcl 2022.<\/li>\n\n\n\n<li>Spelke (2005). \u201cDifferences in Intrinsic Aptitude for Mathematics and Science?\u201d.\u00a0<em>American Psychologist<\/em>.\u00a0<strong>60<\/strong>\u00a0(9): 950\u2013958.\u00a0<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">doi<\/a>:<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1037\/0003-066X.60.9.950\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">10.1037\/0003\u2013066X.60.9.950<\/a>.<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20060618090058\/http:\/\/www.amacad.org\/publications\/BookofMembers\/ChapterS.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201cBook of Members, 1780\u20132010: Chapter S\u201d<\/a>\u00a0(PDF). American Academy of Arts and Sciences. 18 Haziran 2006 tarihinde\u00a0<a href=\"http:\/\/www.amacad.org\/publications\/BookofMembers\/ChapterS.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">kayna\u011f\u0131ndan<\/a>\u00a0(PDF) ar\u015fivlendi. Eri\u015fim tarihi: 7 Nisan 2011.<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20161024030812\/https:\/\/www.britac.ac.uk\/news\/british-academy-fellowship-reaches-1000-42-new-uk-fellows-are-welcomed\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201cBritish Academy Fellowship reaches 1,000 as 42 new UK Fellows are welcomed\u201d<\/a>. 16 Temmuz 2015. 24 Ekim 2016 tarihinde\u00a0<a href=\"https:\/\/www.britac.ac.uk\/news\/british-academy-fellowship-reaches-1000-42-new-uk-fellows-are-welcomed\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">kayna\u011f\u0131ndan<\/a>\u00a0ar\u015fivlendi.<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20160513024842\/https:\/\/www.knaw.nl\/en\/awards\/heineken-prizes\/elizabeth-spelke\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201cHeineken Prizes \u2014 Elizabeth Spelke\u201d<\/a>. Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. 13 May\u0131s 2016 tarihinde\u00a0<a href=\"https:\/\/www.knaw.nl\/en\/awards\/heineken-prizes\/elizabeth-spelke\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">kayna\u011f\u0131ndan<\/a>\u00a0ar\u015fivlendi. Eri\u015fim tarihi: 10 May\u0131s 2016.<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20171110034907\/https:\/\/www.harvardlds.org\/our-labs\/spelke-labspelke-lab-members\/elizabeth-spelke\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201cHonoris Causa Elizabeth Spelke\u201d<\/a>. 10 Kas\u0131m 2017 tarihinde\u00a0<a href=\"https:\/\/www.harvardlds.org\/our-labs\/spelke-labspelke-lab-members\/elizabeth-spelke\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">kayna\u011f\u0131ndan<\/a>\u00a0ar\u015fivlendi.<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20221218182735\/https:\/\/udelar.edu.uy\/portal\/2022\/12\/honoris-causa-a-elizabeth-spelke-ciencia-basada-en-buenas-preguntas\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201cHonoris Causa for Elizabeth Spelke in Uruguay\u201d<\/a>. 18 Aral\u0131k 2022 tarihinde\u00a0<a href=\"https:\/\/udelar.edu.uy\/portal\/2022\/12\/honoris-causa-a-elizabeth-spelke-ciencia-basada-en-buenas-preguntas\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">kayna\u011f\u0131ndan<\/a>\u00a0ar\u015fivlendi.<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2005\/01\/24\/science\/gray-matter-and-sexes-a-gray-area-scientifically.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201cGray Matter and Sexes: A Gray Area Scientifically\u201d<\/a>.\u00a0<em>The New York Times<\/em>\u00a0(\u0130ngilizce). 24 Ocak 2005. ISSN 0362\u20134331. Eri\u015fim tarihi: 2 Eyl\u00fcl 2022.<\/li>\n<\/ol>","protected":false},"featured_media":1735,"template":"","meta":{"_acf_changed":true},"event_publishing_tags":[],"kategori":[302],"class_list":["post-1741","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategori-vikimaraton"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1741","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1741\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1735"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1741"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1741"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1741"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}