{"id":1717,"date":"2022-03-08T15:00:47","date_gmt":"2022-03-08T15:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&#038;p=1717"},"modified":"2025-04-11T21:47:15","modified_gmt":"2025-04-11T21:47:15","slug":"angela-friederici-kognitif-vikimaraton","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/angela-friederici-kognitif-vikimaraton\/","title":{"rendered":"Angela Friederici \u2014 Kognitif VikiMaraton"},"content":{"rendered":"<p id=\"24b6\"><em>Bu d\u00f6k\u00fcman CogIST olarak, 8 Mart D\u00fcnya Kad\u0131nlar G\u00fcn\u00fc dolay\u0131s\u0131yla Vikipedi T\u00fcrkiye\u2019de, kad\u0131n bili\u015fsel bilimcilere dair ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz katk\u0131lar\u0131n bir ar\u015fivi niteli\u011findedir. Vikipedi\u2019deki maddeler s\u0131kl\u0131kla de\u011fi\u015ftirilebildi\u011fi i\u00e7in, bu katk\u0131lar\u0131n kendi pay\u0131m\u0131za d\u00fc\u015fen k\u0131sm\u0131n\u0131 belgelemek ve ar\u015fivlemek gere\u011fi duyduk. Bu maddeye&nbsp;<\/em><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Angela_D._Friederici\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\"><em>Vikipedi\u2019de&nbsp;<\/em><\/a><em>de eri\u015febilirsiniz. T\u00fcm Kognitif VikiMaraton detaylar\u0131na ise&nbsp;<\/em><a href=\"https:\/\/cog-ist.com\/en\/kognitif-vikimaraton-4-detay\/\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\"><em>buradan&nbsp;<\/em><\/a><em>ula\u015fabilirsiniz.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p id=\"20ec\">Angela Friederici (1952&#8217;de Almanya, K\u00f6ln\u2019de do\u011fdu) Almanya, Leipzig\u2019deki Max Planck \u0130nsan Bili\u015fi ve Beyin Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde y\u00f6netici ve ayn\u0131 zamanda n\u00f6ropsikoloji ve dilbilim alanlar\u0131nda d\u00fcnyaca tan\u0131nm\u0131\u015f bir uzman. 400&#8217;den fazla akademik makalenin ve kitap b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yazar\u0131 olmakla birlikte, dilbilim, n\u00f6robilim, dil ve psikoloji gibi alanlarda 15 kitab\u0131n edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de yapm\u0131\u015f bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\" id=\"1b89\">Hayat\u0131n\u0131n \u0130lk D\u00f6nemi ve Kariyeri<\/h1>\n\n\n\n<p id=\"e52f\">1970\u20131976 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Angle Friederici Bonn \u00dcniversitesi (Almanya) ve Lozan \u00dcniversitesi\u2019nde (\u0130svi\u00e7re) dilbilim okudu ve 1976 y\u0131l\u0131nda dilbilim alan\u0131nda doktoras\u0131n\u0131 tamamlad\u0131. 1975&#8217;te, Bonn \u00dcniversitesi\u2019nde psikoloji okumaya ba\u015flad\u0131 ve 1980 y\u0131l\u0131nda da buradan mezun oldu. 1986 y\u0131l\u0131nda Giessen \u00dcniversitesi\u2019nde habilitasyonunu tamamlad\u0131. Massachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak, Paris Descartes \u00dcniversitesi ve Max Planck Psikodilbilim Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlisi olarak bir s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra Angela Friederici, 1989 y\u0131l\u0131nda Berlin \u00d6zg\u00fcr \u00dcniversitesi\u2019nde bili\u015fsel psikoloji profes\u00f6r\u00fc oldu. 1994 y\u0131l\u0131nda ise Max Planck Bili\u015fsel N\u00f6robilim Enstit\u00fcs\u00fc, Leipzig\u2019in kurucu y\u00f6neticisi ve bilim kurulu \u00fcyesi oldu. Bu enstit\u00fcn\u00fcn ismi 2004 y\u0131l\u0131nda Max Planck \u0130nsan Bili\u015fi ve Beyin Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc olarak de\u011fi\u015fti.Friederici ayr\u0131ca 1995&#8217;ten beri Leipzig \u00dcniversitesi\u2019nde bili\u015fsel psikoloji alan\u0131nda, 1997&#8217;den beri Potsdam \u00dcniversitesi\u2019nde dilbilim alan\u0131nda ve 2004&#8217;ten beri de Humboldt \u00dcniversitesi, Charit\u00e9\u2019de t\u0131p alan\u0131nda onursal \u00f6\u011fretim \u00fcyeli\u011fi sahibidir. Friederici\u2019nin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 insan beyninin nas\u0131l dil i\u015fledi\u011fi sorusuna e\u011filiyor ve hem anadili, hem ikinci dili hem de dil kullan\u0131m\u0131n\u0131 konu ediniyor. Erken Sol Anterior Negativite\u2019yi (Early Left Anterior Negativity, ELAN) ilk kez duyuran ara\u015ft\u0131rmac\u0131d\u0131r. Bu sentaktik bozukluklara verilen bir EEG tepkisidir. 2016 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan kitab\u0131 Language in the Brain (Beyindeki Dil) Noam Chomsky taraf\u0131ndan da \u00f6nerilmi\u015ftir. Bu kitapta Friederici hem genel olarak beyinde dilin nas\u0131l i\u015flendi\u011fine ve geli\u015fimsel olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na e\u011fildi\u011fi gibi FOXP2 geni \u00fczerine g\u00fcncel d\u00fc\u015f\u00fcncelerini de dile getirir. \u00d6rne\u011fin sayfa 222&#8217;de, Friederici \u201cFOXP2 ilk kez dil ve konu\u015fma problemleri ya\u015fayan bir ailede tespit edildi\u011fi i\u00e7in bu genin dilde ve konu\u015fma s\u00fcre\u00e7lerinde \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 iddia edilmi\u015fti; oysa dille alakal\u0131 olmaktan \u00e7ok konu\u015fma s\u00fcre\u00e7leriyle ilintiliydi. Ayr\u0131ca bu g\u00f6r\u00fc\u015f ba\u015fka birka\u00e7 gerek\u00e7eyle daha ele\u015ftirildi. \u00d6rne\u011fin FOXP2&#8217;nun insan olmayan primatlarda, farelerde, ku\u015flarda ve bal\u0131klarda, yani konu\u015famayan hayvanlarda da bulunmas\u0131 b\u00f6yle bir gerek\u00e7edir.\u201d<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\" id=\"c8b9\">\u00d6d\u00fcller<\/h1>\n\n\n\n<p id=\"1e3e\">Alfred Krupp von Bohlen und Halbach Vakf\u0131\u2019n\u0131n Alfred Krupp Gen\u00e7 Biliminsanlar\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc, 1990<\/p>\n\n\n\n<p id=\"6d9b\">Alman Ara\u015ft\u0131rma Vakf\u0131\u2019n\u0131n Gottfried Wilhelm Leibniz \u00d6d\u00fcl\u00fc, 1997<\/p>\n\n\n\n<p id=\"e30a\">Mainz \u00dcniversitesi\u2019nin yetenekli profes\u00f6rler \u00f6d\u00fcl\u00fc (Johannes Gutenberg-Stiftungsprofessur) 2010<\/p>\n\n\n\n<p id=\"5123\">Brunswick Bilimsel Toplulu\u011fu\u2019ndan Carl Friedrich Gauss Madalyas\u0131 (2011)<\/p>\n\n\n\n<p id=\"8c3d\">Alman Psikoloji Derne\u011fi Wilhelm Wundt Madalyas\u0131 (2018)<\/p>\n\n\n\n<p id=\"a92d\">Saksonya Serbest Eyaleti Liyakat Ni\u015fan\u0131 (2018)<\/p>\n\n\n\n<p id=\"f044\">Amerika Dilbilim Derne\u011fi\u2019nin Se\u00e7ilmi\u015f Onursal \u00dcyesi (2019) Brain and Cognition, Brain and Language, Cognitive Neuroscience, Cognitive Science Quarterly, Gehirn &amp; Geist, Journal of Cognitive Neuroscience, Journal of Memory and Language, Journal of Psycholinguistic Research, Neurolinguistik, Physiological Reviews, Psychonomic Bulletin &amp; Review, Studies in Theoretical Psycholinguistics, The Mental Lexicon, Trends in Cognitive Sciences gibi dergilerin yay\u0131n veya bilimsel dan\u0131\u015fma kurullar\u0131n\u0131n \u00fcyesidir.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\" id=\"4acd\">Baz\u0131 \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/h1>\n\n\n\n<p id=\"cd3e\">Steinhauer, K. (1999). \u201cBrain potentials indicate immediate use of prosodic cues in natural speech processing\u201d. Nature Neuroscience. 2 (2): 191\u2013196. doi:10.1038\/5757. PMID 10195205.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"61a5\">Maess, B. (2001). \u201cMusical syntax is processed in Broca\u2019s area: An MEG study\u201d. Nature Neuroscience. 4 (5): 540\u2013545. doi:10.1038\/87502. PMID 11319564.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"798c\">Friederici, A.D. (2002). \u201cTowards a neural basis of auditory sentence processing\u201d. Trends in Cognitive Sciences. 6 (2): 78\u201384. doi:10.1016\/s1364\u20136613(00)01839\u20138. PMID 15866191.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"3d22\">Friederici, A.D. (2002). \u201cBrain signatures of artificial language processing: Evidence challenging the critical period hypothesis\u201d. PNAS. 99 (1): 529\u2013534. doi:10.1073\/pnas.012611199. PMC 117594 $2. PMID 11773629.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"667c\">Opitz, B. (2004). \u201cBrain correlates of language learning: The neuronal dissociation of rule-based versus similarity-based learning\u201d. The Journal of Neuroscience. 24 (39): 8436\u20138440. doi:10.1523\/jneurosci.2220\u201304.2004. PMC 6729909 $2. PMID 15456816.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"c873\">Friederici, A.D. (2006). \u201cThe brain differentiates human and non-human grammars: Functional localization and structural connectivity\u201d. PNAS. 103 (7): 2458\u20132463. doi:10.1073\/pnas.0509389103. PMC 1413709 $2. PMID 16461904.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"6627\">Friederici, A.D. (2006). \u201cProcessing linguistic complexity and grammaticality in the left frontal cortex\u201d. Cerebral Cortex. 16 (12): 1709\u20131717. doi:10.1093\/cercor\/bhj106. PMID 16400163.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"a365\">Friederici, A.D. (2007). \u201cRole of the corpus callosum in speech comprehension: Interfacing syntax and prosody\u201d. Neuron. 53 (1): 135\u2013145. doi:10.1016\/j.neuron.2006.11.020. PMID 17196536.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"7719\">Makuuchi, M. (2009). \u201cSegregating the core computational faculty of human language from working memory\u201d. PNAS. 106 (20): 8362\u20138367. doi:10.1073\/pnas.0810928106. PMC 2688876 $2. PMID 19416819.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"1c42\">Friederici, A.D. (2010). \u201cDisentangling syntax and intelligibility in auditory language comprehension\u201d. Human Brain Mapping. 31 (3): 448\u2013457. doi:10.1002\/hbm.20878. PMC 6870868 $2. PMID 19718654.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\" id=\"a9a6\">Kaynak\u00e7a<\/h1>\n\n\n\n<p id=\"2889\"><a href=\"http:\/\/www.cbs.mpg.de\/staff\/angelafr-203\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">http:\/\/www.cbs.mpg.de\/staff\/angelafr-203<\/a><\/p>\n\n\n\n<p id=\"79a5\"><a href=\"http:\/\/www.uni-mainz.de\/presse\/33048.php\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">http:\/\/www.uni-mainz.de\/presse\/33048.php<\/a><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/10195205\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/11319564\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/11773629\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/15456816\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/15509448\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/15866191\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/16400163\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/16461904\n<\/div><\/figure>","protected":false},"featured_media":1697,"template":"","meta":{"_acf_changed":true},"event_publishing_tags":[],"kategori":[302],"class_list":["post-1717","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategori-vikimaraton"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1717","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1717\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1697"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1717"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1717"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1717"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}