{"id":1692,"date":"2021-10-01T15:00:04","date_gmt":"2021-10-01T15:00:04","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1692"},"modified":"2025-04-11T21:48:22","modified_gmt":"2025-04-11T21:48:22","slug":"qualia-kognitif-vikimaraton","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/qualia-kognitif-vikimaraton\/","title":{"rendered":"Qualia \u2014 Kognitif VikiMaraton"},"content":{"rendered":"

Bu d\u00f6k\u00fcman 4 Eyl\u00fcl 2021 \u2018de CogIST olarak Vikipedi T\u00fcrkiye\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz katk\u0131lar\u0131n bir ar\u015fivi niteli\u011findedir. Vikipedideki maddeler s\u0131kl\u0131kla de\u011fi\u015ftirilebildi\u011fi i\u00e7in, bu katk\u0131lar\u0131n kendi pay\u0131m\u0131za d\u00fc\u015fen k\u0131sm\u0131n\u0131 belgelemek ve ar\u015fivlemek gere\u011fi duyduk. Bu maddeye <\/em>Vikipedi<\/em><\/a>\u2019den eri\u015febilirsiniz. T\u00fcm Kognitif VikiMaraton detaylar\u0131na ise <\/em>buradan<\/em><\/a> ula\u015fabilirsiniz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Qualia<\/strong>, felsefede<\/a> ve belirli psychology<\/a> modellerinde \u00f6znel<\/a>, bilin\u00e7li<\/a> deneyimin<\/a> bireysel \u00f6rnekleri olarak tan\u0131mlan\u0131r. Qualia terimi, belirli bir durum i\u00e7in \u201cne t\u00fcr\u201d anlam\u0131na gelen Latince<\/a> qu\u0101lis<\/em> (UFA<\/a>: [\u02c8k\u02b7a\u02d0l\u026as]) s\u0131fat\u0131n\u0131n cinssiz \u00e7o\u011ful bi\u00e7iminden (qualia<\/em>) t\u00fcretilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
K\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n \u201ck\u0131zar\u0131kl\u0131\u011f\u0131\u201d, yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan bir qualia \u00f6rne\u011fidir.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Qualia kavram\u0131n\u0131 \u00f6rnekler ile a\u00e7\u0131klamak gerekirse, bir ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131nda alg\u0131lanan ac\u0131 hissi, i\u00e7ilen bir i\u00e7ece\u011fin tad\u0131 ya da bir g\u00f6ky\u00fcz\u00fc manzaras\u0131n\u0131n alg\u0131lanan renkleri say\u0131labilir. Duyumun<\/a> niteliksel karakterleri olarak qualia, deneyimle ilgili inan\u00e7lara odaklan\u0131lan \u201c\u00f6nermesel tutumlar\u201d\u0131n[1]<\/a> aksine do\u011frudan deneyimlemenin nas\u0131l bir \u015fey oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Filozof ve bili\u015fsel bilim insan\u0131 Daniel Dennett, bir keresinde qualia\u2019n\u0131n \u201cher birimize olduk\u00e7a a\u015fina olan bir \u015fey i\u00e7in a\u015fina olmayan bir terim; \u015feylerin bize nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc\u201d oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc.[2]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Qualia kavram\u0131n\u0131n \u00f6nemi konusundaki tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7o\u011fu, terimin tan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00c7e\u015fitli filozoflar, qualia\u2019n\u0131n belirli \u00f6zelliklerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayabilir veya reddedebilir. Ancak sonu\u00e7 olarak, \u00e7e\u015fitli qualia tan\u0131mlar\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131, do\u011frulanamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fen bir\u00e7ok qualia tan\u0131m\u0131 vard\u0131r. Daha basit, daha geni\u015f tan\u0131mlardan biri \u015fudur: \u201c Qualia, zihinsel durumlar\u0131n karakterlerinin neye benzedi\u011fidir. \u00d6rne\u011fin, ac\u0131, k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6rme, g\u00fcl kokusu gibi zihinsel durumlara sahip olman\u0131n neye benzedi\u011fi ya da nas\u0131l hissettirdi\u011fidir.\u201d[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n

C.S. Peirce<\/a>, 1866’da felsefede qualia terimini tan\u0131tan ve bu terimi genel olarak kabul edilen modern anlam\u0131nda kullanan ilk ki\u015fiydi. (Writings, Chronological Edition, Cilt 1, pp. 477\u20138).[4]<\/a>[5]<\/a> \u201cVerili olan\u0131n, farkl\u0131 deneyimlerde tekrarlanabilen ve dolay\u0131s\u0131yla bir t\u00fcr t\u00fcmel olan tan\u0131nabilir niteliksel karakterleri vard\u0131r; Ben bunlara \u201cqualia\u201d diyorum. Ancak qualialar, bir deneyimden di\u011ferine tan\u0131nma anlam\u0131nda evrensel olsalar da, nesnelerin \u00f6zelliklerinden ay\u0131rt edilmelidirler. Bu ikisinin kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, mevcut olan \u00f6z-teorilerinin yan\u0131 s\u0131ra bir\u00e7ok tarihsel anlay\u0131\u015f\u0131n da \u00f6zelli\u011fidir. Qualia do\u011frudan sezilir, eri\u015filir ve tamamen \u00f6znel oldu\u011fu i\u00e7in olas\u0131 herhangi bir hataya konu olamaz.\u201d Frank Jackson daha sonra qualia\u2019y\u0131 \u201c\u2026\u00f6zellikle bedensel duyumlar\u0131n belirli \u00f6zellikleri, fakat ayn\u0131 zamanda hi\u00e7bir fiziksel bilgi i\u00e7ermeyen belirli alg\u0131sal deneyimler\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131.[6]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Daniel Dennett<\/a> ise yayg\u0131n olarak qualia\u2019ya atfedilen d\u00f6rt \u00f6zellik tan\u0131mlar.[2]<\/a> Bunlara g\u00f6re qualia:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Tarifsizdir<\/em>\u00a0\u2014 do\u011frudan deneyim d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fekilde iletilemez veya anla\u015f\u0131lamazlar.<\/li>\n\n\n\n
  2. \u0130\u00e7kindir<\/em>\u00a0\u2014 deneyimin di\u011fer \u015feylerle olan ili\u015fkisine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fmeyen, ili\u015fkisel olmayan \u00f6zelliklerdir.<\/li>\n\n\n\n
  3. Ki\u015fiseldir<\/em>\u00a0\u2014 qualia\u2019n\u0131n t\u00fcm ki\u015fileraras\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131 sistematik olarak imkans\u0131zd\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
  4. Bilin\u00e7 taraf\u0131ndan do\u011frudan veya an\u0131nda kavranabilir<\/em>\u2013 bir qualia\u2019y\u0131 deneyimleyebilmek, birinin bir qualia\u2019y\u0131 deneyimledi\u011fini bilmesi ve o qualia hakk\u0131nda bilinmesi gereken her \u015feyi bilebilmesidir.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    E\u011fer bu t\u00fcr bir qualia varsa, o zaman k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 g\u00f6ren bir ki\u015fi bu alg\u0131 deneyimini, k\u0131rm\u0131z\u0131 rengini hi\u00e7 deneyimlememi\u015f bir ki\u015fiye \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131l\u0131k\u201d deneyimini hakk\u0131nda bilinmesi gereken her \u015feyi bilebilece\u011fi bir \u015fekilde tarif edemez. \u201cK\u0131rm\u0131z\u0131 s\u0131cak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor\u201d gibi bir benzetme yapmak veya \u201c700 nm dalga boyundaki \u0131\u015f\u0131k size y\u00f6neltildi\u011finde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz renktir\u201d gibi deneyimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ko\u015fullar\u0131n bir a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn olsa da, bu t\u00fcrden bir qualia tan\u0131m\u0131n\u0131n destek\u00e7ileri, b\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n deneyimin tam bir tan\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayamayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Qualia\u2019y\u0131 tan\u0131mlaman\u0131n ba\u015fka bir yolu da \u201cham duyum\u201ddur. Ham bir duyum ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir alg\u0131d\u0131r. Herhangi bir davran\u0131\u015f veya davran\u0131\u015fsal e\u011filimin \u00fczerinde olu\u015fturabilece\u011fi herhangi bir etkiden tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u201ci\u015flenmi\u015f duyum\u201d, etkilerini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rebildi\u011fimiz alg\u0131lard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u015farab\u0131n tad\u0131n\u0131n alg\u0131lanmas\u0131 tarifsiz, ham bir duyum iken, bu tad\u0131n neden oldu\u011fu s\u0131cakl\u0131k veya ac\u0131l\u0131k deneyimi i\u015flenmi\u015f duyum olacakt\u0131r. I\u015flenmi\u015f duyumlar qualia de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

    Saul Kripke<\/a>\u2019nin \u201cIdentity and Necessity\u201d (1971) adl\u0131 makalesinde \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir arg\u00fcmana g\u00f6re, ham duyumlar gibi \u015feylerin anlaml\u0131 bir \u015fekilde tart\u0131\u015f\u0131labilece\u011fi iddias\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir sonucu \u015fudur: Qualia kavram\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 mant\u0131ksal olarak, birinde qualia olan ancak di\u011ferinde olmayan iki mevcudiyetin her y\u00f6nden ayn\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 sergilemesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. \u00c7ok az ki\u015fi, felsefi bir zombi olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6yle bir varl\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ekten var oldu\u011funu iddia etse de, yaln\u0131zca olabilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n bile fizikalizmi \u00e7\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in yeterli oldu\u011funu iddia eden arg\u00fcmanlar bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    1. Qualia Kavram\u0131n\u0131n Varl\u0131\u011f\u0131 \u00dczerine Arg\u00fcmanlar<\/h1>\n\n\n\n

    Tan\u0131m\u0131 gere\u011fi qualia\u2019y\u0131 s\u00f6zl\u00fc olarak tarif etmek imkans\u0131z oldu\u011fundan, do\u011frudan bir arg\u00fcmanda g\u00f6stermek de imkans\u0131zd\u0131r; bu y\u00fczden daha farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131ma ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Qualia\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f arg\u00fcmanlar genellikle ki\u015fiyi qualian\u0131n var oldu\u011fu sonucuna g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyleri \u015feklindedir.[7]<\/a><\/p>\n\n\n\n

    \u201c\u2026 olmak nas\u0131l bir \u015feydir?\u201d arg\u00fcman\u0131<\/h2>\n\n\n\n

    \u201cQualia\u201d kelimesinden s\u00f6z etmese de, Thomas Nagel<\/a>\u2019in \u201cYarasa olmak nas\u0131l bir \u015fey?\u201d[8]<\/a> adl\u0131 makalesi qualia ile ilgili tart\u0131\u015fmalarda s\u0131kl\u0131kla al\u0131nt\u0131lan\u0131r. Nagel, bilincin \u00f6znel bir karaktere sahip oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrer. \u201cBir organizman\u0131n bilin\u00e7li zihinsel durumlar\u0131 ancak ve ancak o organizma olmak nas\u0131l bir \u015feydir? sorgusu yap\u0131labiliyorsa vard\u0131r.\u201d[8]<\/a> Nagel ayr\u0131ca, zihnin \u00f6znel y\u00f6n\u00fcn\u00fcn, indirgemeci bilimin nesnel y\u00f6ntemleri taraf\u0131ndan asla yeterince a\u00e7\u0131klanamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrer. O, \u201cfiziksel bir zihin kuram\u0131n\u0131n deneyimin \u00f6znel karakterini de hesaba katmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fini kabul edersek, \u015fu anda mevcut olan hi\u00e7bir anlay\u0131\u015f\u0131n bize bunun nas\u0131l yap\u0131labilece\u011fine dair bir a\u00e7\u0131klama vermedi\u011fini kabul etmemiz gerekti\u011fini\u201d iddia eder.[9]<\/a> Ayr\u0131ca, \u201c\u00f6znellik ve nesnellik problemi \u00fczerine daha fazla arg\u00fcman \u00fcretilip, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclene kadar herhangi bir fiziksel zihin kuram\u0131n\u0131n tasarlanmas\u0131n\u0131n olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnmedi\u011fini\u201d belirtir.[9]<\/a><\/p>\n\n\n\n

    Ters spektrum arg\u00fcman\u0131<\/h2>\n\n\n\n
    \"\"\/
    Inverted qualia<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Aslen John Locke<\/a> taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen tersine \u00e7evrilmi\u015f spektrum d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi[10]<\/a> bizi bir sabah uyand\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bilinmeyen bir nedenden dolay\u0131 d\u00fcnyadaki t\u00fcm renklerin tersine \u00e7evrildi\u011fini, yani z\u0131t renk tonuna ge\u00e7ti\u011fini hayal etmeye davet ediyor. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyinin bir di\u011fer ko\u015fulu da t\u00fcm bunlar ba\u015f\u0131m\u0131za gelirken beynimizde veya v\u00fccudumuzda bu fenomeni a\u00e7\u0131klayacak hi\u00e7bir fiziksel de\u011fi\u015fikli\u011fin olmam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Qualia\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n savunucular\u0131, bu deneyin i\u00e7inde herhangi bir mant\u0131ksal \u00e7eli\u015fki bar\u0131nd\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hayal edilebilir oldu\u011funu iddia ediyorlar. Bu durumda, e\u011fer fiziksel bir de\u011fi\u015fiklik meydana gelmediyse \u015feylerin bize nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirleyen, ancak fiziksel bir temeli olmayan bir \u00f6zellikte ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f bir de\u011fi\u015fiklik hayal etti\u011fimizi ileri s\u00fcr\u00fcyorlar.[11]<\/a>[12]<\/a> Daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. Metafizik<\/a>\u00a0kimlik<\/a>, zorunluluktan do\u011far.<\/li>\n\n\n\n
    2. Bir \u015fey muhtemelen yanl\u0131\u015fsa, gerekli de\u011fildir.<\/li>\n\n\n\n
    3. Qualia\u2019n\u0131n fiziksel beyin durumlar\u0131yla farkl\u0131 bir ili\u015fkisi olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/li>\n\n\n\n
    4. E\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirse, m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/li>\n\n\n\n
    5. Qualia\u2019n\u0131n fiziksel beyin durumlar\u0131 ile farkl\u0131 bir ili\u015fkisi olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fundan, beyin durumlar\u0131 ile \u00f6zde\u015f olamazlar (1’e g\u00f6re).<\/li>\n\n\n\n
    6. Bu nedenle, qualia fiziksel de\u011fildir.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

      Bu nedenle arg\u00fcman, e\u011fer tersine \u00e7evrilmi\u015f spektrumu makul bulursak, qualia\u2019n\u0131n var oldu\u011funu (ve fiziksel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131) kabul etmemiz gerekti\u011fini iddia eder. Baz\u0131 filozoflar, bu gibi bir iskemle arg\u00fcman\u0131n\u0131n bir \u015feyin var oldu\u011funu kan\u0131tlayabilmesini sa\u00e7ma bulur ve arg\u00fcman ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelendi\u011finde, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirlik ve olas\u0131l\u0131k hakk\u0131nda ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131k bir\u00e7ok varsay\u0131m\u0131 i\u00e7erdi\u011finin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerler. Belki de evrenimizde belirli bir beyin durumunun belirli bir nitelemeden ba\u015fka bir \u015fey \u00fcretmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir ve \u00f6nemli olan da budur.<\/p>\n\n\n\n

      Tersine \u00e7evrilmi\u015f bir spektrumun pratikte saptanamayaca\u011f\u0131 fikri de daha bilimsel gerek\u00e7elerle ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131kt\u0131r (bkz. ana makale).[12]<\/a>[13]<\/a> Tersine \u00e7evrilmi\u015f spektrum arg\u00fcman\u0131na paralellik g\u00f6steren \u2014 biraz belirsiz olsa da \u2014 ger\u00e7ek bir deney de mevcuttur. Berkeley, California \u00dcniversitesi\u2019nde psikoloji profes\u00f6r\u00fc olan George M. Stratton, d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n ba\u015f a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmesine neden olan \u00f6zel prizma g\u00f6zl\u00fcklerin tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir deney yapt\u0131.[14]<\/a>[15]<\/a> Birka\u00e7 g\u00fcn s\u00fcrekli g\u00f6zl\u00fck takt\u0131ktan sonra, bir adaptasyon meydana geldi ve d\u0131\u015f d\u00fcnya ki\u015fiye \u201cdo\u011fru\u201d g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. Ancak g\u00f6zl\u00fckler \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n alg\u0131s\u0131 tekrar \u201cnormal\u201d alg\u0131 durumuna geri d\u00f6nd\u00fc. E\u011fer bu arg\u00fcman qualian\u0131n var oldu\u011funa dair i\u015faretler sa\u011fl\u0131yorsa, bu onlar\u0131n fiziksel olmamalar\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na gelmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ayr\u0131m ayr\u0131 bir epistemolojik mesele olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.<\/p>\n\n\n\n

      Zombi arg\u00fcman\u0131<\/h2>\n\n\n\n

      \u201cFelsefi zombiler<\/a>\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan benzer bir arg\u00fcman, hi\u00e7bir niteli\u011fe sahip olmayan insanlar\u0131n fiziksel kopyalar\u0131n\u0131n olabilece\u011finin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir (veya d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez) oldu\u011funu savunur. Arg\u00fcmana g\u00f6re bu \u201czombiler\u201d, normal bir insan\u0131nkine tam olarak benzer bir d\u0131\u015f davran\u0131\u015f sergileyecek, ancak \u00f6znel bir alg\u0131 d\u00fcnyas\u0131na sahip olmayacakt\u0131. Bu a\u015famada felsefi zombilerin olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in gerekli ko\u015fulun, beynin do\u011frudan qualia\u2019ya neden olan belirli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn veya b\u00f6l\u00fcmlerinin olmamas\u0131 oldu\u011funu belirtmekte fayda var: Zombi ancak \u00f6znel bilin\u00e7 fiziksel beyinden nedensel olarak ayr\u0131ysa var olabilir.<\/p>\n\n\n\n

      A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bo\u015fluk arg\u00fcman\u0131<\/h2>\n\n\n\n

      Joseph Levine\u2019\u0131n \u201cConceivability, Identity and the Explanatory Gap\u201d adl\u0131 makalesi, tersine \u00e7evrilmi\u015f spektrum<\/a> arg\u00fcman\u0131 ve zombi arg\u00fcman\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirlik arg\u00fcmanlar\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirileri ele al\u0131yor. Levine, metafizik<\/a> ger\u00e7eklikleri kurman\u0131n bir arac\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirlik arg\u00fcman\u0131n\u0131n kusurlu oldu\u011funu kabul eder, ancak metafizik bir sonu\u00e7 olarak qualia\u2019n\u0131n fiziksel oldu\u011funa inansak bile, ortada hala a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir sorun oldu\u011funa i\u015faret eder.<\/p>\n\n\n\n

      Bu materyalist tepkinin sonunda do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekle birlikte, zihin-beden problemini bir yana b\u0131rakmaya yetmeyece\u011fine inan\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirlik de\u011ferlendirmeleri, zihnin ger\u00e7ekte bedenden ayr\u0131 oldu\u011funu veya zihinsel \u00f6zelliklerin metafiziksel olarak fiziksel \u00f6zelliklere indirgenemez oldu\u011funu kan\u0131tlamasa bile, zihinsel olan\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in fiziksel temelli bir a\u00e7\u0131klamadan yoksun oldu\u011fumuzu g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n

      Bununla birlikte, b\u00f6yle bir epistemolojik veya a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 sorun, altta yatan bir metafizik sorunu g\u00f6sterebilir yani qualia\u2019n\u0131n fiziksel olmamas\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirlik arg\u00fcmanlar\u0131yla kan\u0131tlanamasa bile, d\u0131\u015flanmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      \u201cSonunda, ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yere geri d\u00f6nd\u00fck. A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bo\u015fluk arg\u00fcman\u0131, do\u011fadaki bir bo\u015flu\u011fu de\u011fil, do\u011fay\u0131 anlamam\u0131zdaki bir bo\u015flu\u011fu g\u00f6sterir. Tabii ki do\u011fa anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131zda bir bo\u015fluk olmas\u0131n\u0131n makul bir a\u00e7\u0131klamas\u0131, do\u011fada ger\u00e7ek bir bo\u015fluk oldu\u011fudur. Ancak ikincisinden \u015f\u00fcphelenmek i\u00e7in telafi edici nedenlerimiz oldu\u011fu s\u00fcrece, birincisinin a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 ba\u015fka yerde aramak zorunday\u0131z.\u201d[16]<\/a><\/p>\n\n\n\n

      Bilgi arg\u00fcman\u0131<\/h2>\n\n\n\n

      F. C. Jackson, qualia kavram\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in Bilgi Arg\u00fcman\u0131n\u0131 ortaya atar. Bu arg\u00fcman a\u015fa\u011f\u0131daki gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

      Renk bilimci Mary, belirli bir rengin ortaya \u00e7\u0131karabilece\u011fi davran\u0131\u015ftan, bir rengin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaydeden belirli n\u00f6rolojik ate\u015fleme s\u0131ras\u0131na kadar, di\u011fer insanlarda renk deneyimiyle ilgili bilinebilecek her fiziksel ger\u00e7e\u011fi bilir. Ancak, do\u011fumundan itibaren siyah beyaz bir odaya kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 yaln\u0131zca siyah beyaz bir monit\u00f6rden izlemesine izin verilir. Bir g\u00fcn Mary\u2019nin odadan \u00e7\u0131kmas\u0131na izin verildi\u011finde ve k\u0131rm\u0131z\u0131 renkle ilk defa kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6rmenin nas\u0131l bir \u015fey oldu\u011funu \u00f6\u011frendi\u011fini kabul etmemiz gerekir.<\/p>\n\n\n\n

      Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyinin iki amac\u0131 vard\u0131r. \u0130lki qualia\u2019n\u0131n var oldu\u011funu kan\u0131tlamakt\u0131r. E\u011fer bu d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyini kabul edecek olursak, Mary\u2019nin oday\u0131 terk ettikten sonra daha \u00f6nce sahip olmad\u0131\u011f\u0131 yeni bir bilgi kazand\u0131\u011f\u0131na inanmam\u0131z gerekir. Jackson\u2019a g\u00f6re bu bilgi, k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6rme deneyimine kar\u015f\u0131l\u0131k gelen nitelik bilgisidir. Bu nedenle, belirli bir niteli\u011fe eri\u015fimi olan ki\u015fi ile olmayan ki\u015fi aras\u0131nda fark olaca\u011f\u0131ndan, qualia\u2019n\u0131n ger\u00e7ek nitelikler oldu\u011fu kabul edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

      Bu arg\u00fcman\u0131n ikinci amac\u0131, zihnin fizikalist<\/a> olarak a\u00e7\u0131klanabilirli\u011fini \u00e7\u00fcr\u00fctmektir. Spesifik olarak, bilgi arg\u00fcman\u0131, fiziksel ger\u00e7eklerin eksiksizli\u011fi hakk\u0131ndaki fizikalist iddiaya bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. Bilgi arg\u00fcman\u0131n\u0131n fizikalizme y\u00f6neltti\u011fi meydan okuma \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n\n\n\n

      1.Mary, sal\u0131verilmeden \u00f6nce, di\u011fer insanlar\u0131n renk deneyimleriyle ilgili t\u00fcm fiziksel bilgilere sahipti.<\/p>\n\n\n\n

      2. Serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131ktan sonra Mary, di\u011fer insanlar\u0131n renk deneyimleri hakk\u0131nda bir \u015feyler \u00f6\u011frenir.<\/p>\n\n\n\n

      \u00d6yleyse,<\/p>\n\n\n\n

      3. Mary, serbest b\u0131rak\u0131lmadan \u00f6nce, t\u00fcm fiziksel bilgilere sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, di\u011fer insanlar\u0131n renk deneyimleri hakk\u0131nda t\u00fcm bilgilere sahip de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n

      \u00d6yleyse,<\/p>\n\n\n\n

      4. Di\u011fer insanlar\u0131n renk deneyimleri hakk\u0131nda fiziksel olmayan ger\u00e7ekler vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      \u00d6yleyse,<\/p>\n\n\n\n

      5. Fizikalizm yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      \u0130lk olarak Jackson, qualia\u2019n\u0131n epifenomenal oldu\u011funu savundu yani ona g\u00f6re qualia fiziksel d\u00fcnyada nedensel olarak etkili de\u011fildi. Jackson bu iddia i\u00e7in bir gerek\u00e7e sunmaktan ziyade, arg\u00fcman\u0131 qualia\u2019y\u0131 klasik dualizm sorununa kar\u015f\u0131 savundu\u011fu i\u00e7in kullan\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. E\u011fer qualia fiziksel olmayan niteliklerse, baz\u0131 filozoflar fiziksel d\u00fcnya \u00fczerinde nas\u0131l bir nedensel etkiye sahip olabileceklerini hayal etmenin neredeyse imkans\u0131z oldu\u011funu iddia edecektir. Jackson, qualia\u2019y\u0131 epifenomenal olarak yeniden tan\u0131mlayarak, onlar\u0131 nedensel bir rol oynama talebinden korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ancak daha sonra Jackson epifenomenalizmi reddetmi\u015ftir. Bunun nedeni, Mary\u2019nin k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde \u201cvay be\u201d demesiydi. Burada Mary\u2019nin \u201cvay be\u201d demesine neden olan qualia olmal\u0131yd\u0131. Ancak bu arg\u00fcman epifenomenalizmle \u00e7eli\u015fir. Mary\u2019nin odas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi bu \u00e7eli\u015fkiyi yaratt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bunda bir yanl\u0131\u015fl\u0131k olmal\u0131. Bu durum genellikle \u201cbir yan\u0131t olmal\u0131\u201d yan\u0131t\u0131 olarak an\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      2.Ele\u015ftirenler<\/h1>\n\n\n\n

      Daniel Dennett<\/h2>\n\n\n\n
      \"\"\/
      Daniel Dennett<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

      Zombilerin var olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Sadece m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, ger\u00e7ekler. Hepimiz zombiyiz: Kimse bilin\u00e7li de\u011fil. \u2014 D.C. Dennett (1992)<\/p>\n\n\n\n

      Dennett\u2019in alternatif sinir cerrahisi ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi ters \u00e7evrilmi\u015f spektrum d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyinin g\u00fcncellenmi\u015f versiyonunda, tekrardan qualia\u2019n\u0131n terse \u00e7evrildi\u011fi bir g\u00fcne uyan\u0131yorsun \u2014 \u00e7im k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, g\u00f6k ise turuncu. Orijinal deneye g\u00f6re, bir \u015feylerin yanl\u0131\u015f gitti\u011finin fark\u0131nda olmal\u0131s\u0131n\u0131z. Ancak, Dennett, \u015feytani beyin cerrahlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten de qualian\u0131z\u0131 (mesela optik sinirinizi kurcalayarak) tersine mi \u00e7evirdi\u011fini yoksa ge\u00e7mi\u015f qualia an\u0131lar\u0131yla olan ba\u011flant\u0131n\u0131z\u0131 tersine mi \u00e7evirdi\u011fini bilmenin imkans\u0131z oldu\u011funu savunuyor. Bu noktada her iki i\u015flem de ayn\u0131 sonucu verece\u011finden, hangi i\u015flemin uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlaman\u0131n hi\u00e7bir yolu yoktur. Ancak do\u011frudan eri\u015fip, kavrayabildi\u011finiz qualian\u0131zdaki de\u011fi\u015fikli\u011fin ne oldu\u011funu bilememek Dennett\u2019e g\u00f6re olduk\u00e7a tuhaf bir duruma i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n

      Dennett\u2019in arg\u00fcman\u0131, qualia\u2019n\u0131n deneyimin bir bile\u015feni olarak ciddiye al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131klanan maddelerin kan\u0131tlanmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131 gerekti\u011fi eder. Maddeler \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n\n\n\n

      (a) Ba\u015fka bir \u015feydeki de\u011fi\u015fikli\u011fin aksine, qualia\u2019da bir de\u011fi\u015fikli\u011fin meydana geldi\u011fini bilmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; ya da<\/p>\n\n\n\n

      (b) Qualia\u2019da de\u011fi\u015fiklik olmas\u0131 ile olmamas\u0131 aras\u0131nda fark vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Dennett, (a)\u2019y\u0131 ne i\u00e7 g\u00f6zlem yoluyla ne de g\u00f6zlem yoluyla tatmin edemeyece\u011fimizi ve qualia\u2019n\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131n onun (b)\u2019yi tatmin etme \u015fans\u0131n\u0131 baltalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Dennett, (a)\u2019y\u0131 ne i\u00e7 g\u00f6zlem yoluyla ne de g\u00f6zlem yoluyla tatmin edemeyece\u011fimizi ve qualia\u2019n\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131n onun (b)\u2019yi tatmin etme \u015fans\u0131n\u0131 baltalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Qualia destek\u00e7ileri, qualia\u2019daki bir de\u011fi\u015fikli\u011fi fark edebilmeniz i\u00e7in mevcut qualia\u2019n\u0131z\u0131 ge\u00e7mi\u015f qualia an\u0131lar\u0131n\u0131zla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131z gerekti\u011fini ileri s\u00fcrebilirler. Ancak b\u00f6yle bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma, ge\u00e7mi\u015f qualia\u2019n\u0131n kendisini de\u011fil mevcut qualia\u2019n\u0131z\u0131n ve ge\u00e7mi\u015f qualia\u2019n\u0131z\u0131n an\u0131lar\u0131n\u0131n direkt alg\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Bununla beraber h\u0131zla geli\u015fen modern fonksiyonel beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme sistemleri sayesinde, bir deneyimin haf\u0131zas\u0131n\u0131n, orijinal alg\u0131da yer alanlarla benzer \u015fekillerde ve beynin benzer b\u00f6lgelerinde i\u015flendi\u011fini biliyoruz. Bu, qualia\u2019n\u0131n alg\u0131 mekanizmas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirilmesi ile an\u0131lar\u0131n de\u011fi\u015ftirmelisinin sonu\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda asimetri olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelebilir. \u015eeytani beyin cerrah\u0131, do\u011frudan qualia alg\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015f olsayd\u0131, an\u0131lar\u0131 yeniden i\u015fleyen beyin b\u00f6lgeleri hat\u0131rlanan qualiay\u0131 da tersine \u00e7evirece\u011finden, tersine d\u00f6n\u00fc\u015f do\u011frudan fark edilemeyebilirdi. Ancak qualiaya ait belleklerin de\u011fi\u015ftirilmesi, tersine \u00e7evrilmeden i\u015flenecektir ve bu sayede bu de\u011fi\u015fim bir tersine \u00e7evirme olarak alg\u0131lanabilecektir. Bu qualian\u0131z\u0131n haf\u0131zas\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fip de\u011fi\u015fmedi\u011fini bilebilece\u011fimiz anlam\u0131na gelse de hala qualia\u2019n\u0131n tersine \u00e7evrilip \u00e7evrilmedi\u011fini veya \u015feytani beyin cerrahlar\u0131n\u0131n sahte bir prosed\u00fcr yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemeyece\u011fimiz anlam\u0131na gelir.<\/p>\n\n\n\n

      Dennett \u201cRenk bilimcisi Mary\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyine de kar\u015f\u0131 bir arg\u00fcman \u00fcretir. Dennett\u2019e g\u00f6re Mary k\u0131rm\u0131z\u0131 rengi g\u00f6rmek i\u00e7in siyah beyaz odas\u0131ndan \u00e7\u0131karsa asl\u0131nda yeni bir \u015fey \u00f6\u011frenemeyecektir. Arg\u00fcmana g\u00f6re, e\u011fer Mary \u201c bir renk hakk\u0131nda her \u015feyi\u201d ger\u00e7ekten biliyorsa, bu bilginin, insan n\u00f6rolojisinin rengin \u201cniteli\u011fini\u201d hissetmemize neden ve nas\u0131l yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131na dair derin bir anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ermesi gerekecektir. Bu nedenle Mary, oday\u0131 terk etmeden \u00f6nce \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6rme\u201c durumu hakk\u0131nda tam olarak ne beklemesi gerekti\u011fini zaten biliyordu. Dennett, Mary\u2019nin renklerle ilgili t\u00fcm fiziksel ger\u00e7ekleri bildi\u011fi iddias\u0131n\u0131n olduk\u00e7a yan\u0131lt\u0131c\u0131 oldu\u011funu savunuyor. Ona g\u00f6re t\u00fcm fiziksel ger\u00e7eklerin bilgisi fikri bir insan\u0131n hayal edilebileceklerini a\u015fan ve sezgilerini \u00e7arp\u0131tan \u00e7ok derin bir bilgi.<\/p>\n\n\n\n

      Mary, renk deneyimi hakk\u0131nda bilinmesi gereken fiziksel her bilgiyi ger\u00e7ekten biliyorsa, bu, ona neredeyse her \u015feyi bilme g\u00fc\u00e7lerini fiilen bah\u015feder. Bunu g\u00fcc\u00fc kullanarak, kendi k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6rme deneyiminin tam olarak nas\u0131l hissettirece\u011fini anlayabilecek tepkisini de tahmin edebilecektir.<\/p>\n\n\n\n

      Dennett, bir\u00e7ok insan\u0131n fiziksel her bilgiyi bilmek fikrini anlamakta zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark edince, Mary\u2019nin insan beyninin fiziksel i\u015fleyi\u015fi ve renk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc hakk\u0131nda bu kadar geni\u015f bir bilgiye sahip olmas\u0131n\u0131n nas\u0131l bir \u015fey oldu\u011funu daha iyi aktarabilmek i\u00e7in RoboMary \u00f6rne\u011fini orataya at\u0131yor. RoboMary, s\u0131radan renkli kamera g\u00f6zleri yerine, yaln\u0131zca siyah beyaz\u0131 ve aradaki g\u00f6lgeleri alg\u0131layabilen bir yaz\u0131l\u0131m kilidine sahip ak\u0131ll\u0131 bir robottur.<\/p>\n\n\n\n

      D\u00fc\u015f\u00fcnce deneyine g\u00f6re, RoboMary, renk kilitli olmayan robotlar\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131 bir domatese bakt\u0131klar\u0131 anda beynini inceleyebilir ve tam olarak nas\u0131l tepki verdiklerini ve ne t\u00fcr d\u00fcrt\u00fclerin meydana geldi\u011fini g\u00f6rebilir. RoboMary ayr\u0131ca kendi beyninin bir sim\u00fclasyonunu olu\u015fturabilir, sim\u00fclasyonun renk kilidinin kilidini a\u00e7abilir ve di\u011fer robotlara at\u0131fta bulunarak, bu sim\u00fclasyonun k\u0131rm\u0131z\u0131 bir domates g\u00f6rmeye nas\u0131l tepki verdi\u011fini tam olarak sim\u00fcle edebilir. RoboMary, renk kilidi d\u0131\u015f\u0131nda do\u011fal olarak t\u00fcm i\u00e7sel durumlar\u0131 \u00fczerinde kontrole sahiptir. RoboMary, sim\u00fclasyonunun k\u0131rm\u0131z\u0131 bir domates g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcndeki i\u00e7sel durumlar\u0131n\u0131n bilgisiyle, kendi i\u00e7sel durumlar\u0131n\u0131, k\u0131rm\u0131z\u0131 bir domates g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde i\u00e7inde olaca\u011f\u0131 durumlara do\u011frudan koyabilir. Bu \u015fekilde, kameralar\u0131nda hi\u00e7 k\u0131rm\u0131z\u0131 domates g\u00f6rmeden, k\u0131rm\u0131z\u0131 domates g\u00f6rmenin tam olarak nas\u0131l oldu\u011funu bilebilir.<\/p>\n\n\n\n

      Dennett RoboMary \u00f6rne\u011fini, Mary\u2019nin her \u015feyi kapsayan fiziksel bilgisinin kendi i\u00e7sel durumlar\u0131n\u0131 bir robot ya da bir bilgisayar\u0131nki kadar \u015feffaf hale getirdi\u011fini ve onun k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 g\u00f6rmenin tam olarak nas\u0131l hissettirdi\u011fini anlamas\u0131n\u0131n neredeyse basit oldu\u011funu g\u00f6sterme giri\u015fimi olarak kullan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

      Belki de Mary\u2019nin k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6rmenin tam olarak neye benzedi\u011fini \u00f6\u011frenmedeki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131, basit\u00e7e bir dil veya deneyimleri tan\u0131mlama yetersizli\u011finden kaynaklan\u0131yordur. Belki de sadece bir insan\u0131n birinci elden deneyimlerini \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131s bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla iletememesidir. Farkl\u0131 bir ileti\u015fim veya tan\u0131mlama y\u00f6ntemine sahip bir uzayl\u0131 \u0131rk\u0131, Mary\u2019e k\u0131rm\u0131z\u0131 rengi g\u00f6rmenin tam olarak nas\u0131l hissettirece\u011fini m\u00fckemmel bir \u015fekilde anlatabilir. Dennett, a\u00e7\u0131klaman\u0131n \u0130ngilizce kullan\u0131larak bile m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Bunun nas\u0131l i\u015fe yarayabilece\u011fini g\u00f6stermek i\u00e7in Mary d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyinin daha basit bir versiyonunu kullan\u0131yor. Ya Mary i\u00e7inde hi\u00e7 \u00fc\u00e7gen olmayan bir odadaysa ve herhangi bir \u00fc\u00e7geni g\u00f6rmesi veya yapmas\u0131 engellendiyse? Bir \u00fc\u00e7gen g\u00f6rmenin nas\u0131l bir \u015fey oldu\u011funu hayal etmesi i\u00e7in sadece birka\u00e7 kelimeden olu\u015fan \u0130ngilizce bir a\u00e7\u0131klama yeterli olacakt\u0131r ve bu sayede Mary zihninde bir \u00fc\u00e7geni basit\u00e7e ve do\u011frudan g\u00f6rselle\u015ftirebilecektir. Benzer \u015fekilde Dennett, k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 g\u00f6rmenin niteli\u011finin nihayetinde milyonlarca veya milyarlarca kelimeden olu\u015fan \u0130ngilizce bir tan\u0131mla ile tan\u0131mlanabilece\u011fini de \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

      Dennet \u201cAre we explaining consciousness yet?\u201d (2001)[17]<\/a> adl\u0131 makalesinde dilin yakalayamayaca\u011f\u0131 sinirsel tepkilerin derin, zengin koleksiyonu olarak tan\u0131mlanan bir qualia tan\u0131m\u0131n\u0131 onaylar. \u00d6rne\u011fin, bir ki\u015fi daha \u00f6nce kendisine \u00e7arpan sar\u0131 bir araba nedeniyle sar\u0131 renge endi\u015fe verici bir tepki verebilir veya bir ba\u015fkas\u0131 gayet s\u0131radan bir yiyece\u011fe nostaljik bir tepki verebilir. Bu etkiler, \u0130ngilizce kelimelerle aktar\u0131lamayacak kadar ki\u015fiye \u00f6zeldir. \u201cE\u011fer bu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz kal\u0131nt\u0131ya qualia diyeceksek, qualia\u2019n\u0131n varolu\u015fu garantilenmi\u015f demektir, fakat hala daha katalo\u011fa girmemi\u015f ruhsal \u00f6zelliklerden bahsediyoruz.\u2019\u2019[17]<\/a><\/p>\n\n\n\n

      Paul Churchland<\/h2>\n\n\n\n

      Paul Churchland\u2019e g\u00f6re, teknik olarak Mary odadan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, k\u0131rm\u0131z\u0131 rengin ne oldu\u011funu g\u00f6rme veya bilme kabiliyetine sahip olmayacakt\u0131. Beyin, renkleri nas\u0131l g\u00f6rece\u011fini \u00f6\u011frenmek ve \u00f6\u011frendi\u011fi bilgiyi geli\u015ftirmek zorundad\u0131r. G\u00f6rsel korteksin V4 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde kal\u0131plar\u0131n olu\u015fmas\u0131 gerekir. Bu kal\u0131plar ancak ki\u015fi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n dalga boylar\u0131na beyin geli\u015fiminin erken a\u015famalar\u0131nda maruz kal\u0131rsa olu\u015fur. Mary\u2019nin durumunda, renk tan\u0131mlamalar\u0131 ve s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar\u0131 sadece siyah ve beyaz temsillerine g\u00f6re olacakt\u0131r.[18]<\/a><\/p>\n\n\n\n

      David Lewis<\/h2>\n\n\n\n

      D.K. Lewis\u2019in bilgi t\u00fcrleri ve bunlar\u0131n qualia durumlar\u0131nda aktar\u0131m\u0131 hakk\u0131nda ortaya att\u0131\u011f\u0131 bir arg\u00fcman\u0131 vard\u0131r. Lewis, Mary\u2019nin renkler \u00fczerine olan fizikalist \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yoluyla k\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n neye benzedi\u011fini \u00f6\u011frenemeyece\u011fine. Ancak Lewis\u2019e g\u00f6re bunun bir \u00f6nemi yok. Ona g\u00f6re \u00f6\u011frenmek bilgiyi iletir, ancak qualia\u2019y\u0131 deneyimlemek bilgiyi de\u011fil yetenekleri iletir. Mary k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde yeni bir bilgi edinmez, yeni yetenekler kazan\u0131r. Mary art\u0131k k\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n neye benzedi\u011fini hat\u0131rlayabilir, di\u011fer k\u0131rm\u0131z\u0131 \u015feylerin nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnebilece\u011fini hayal edebilir ve daha sonra kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kacak k\u0131rm\u0131z\u0131l\u0131k \u00f6rneklerini tan\u0131yabilir durumdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Lewis, Jackson\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyinin fenomenal bilgi hipotezine dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir \u2014 yani, Mary\u2019nin k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde kazand\u0131\u011f\u0131 yeni bilgi, fenomenal bir bilgidir. Lewis daha sonra iki t\u00fcr bilgi aras\u0131nda ayr\u0131m yapan farkl\u0131 bir yetenek hipotezi \u00f6nerir: \u201cne\u201d (fenomenal) bilgisi ve \u201cnas\u0131l\u201d bilgisi (kabiliyet). Normalde Lewis\u2019in ortaya att\u0131\u011f\u0131 bu ayr\u0131m birbirine kar\u0131\u015f\u0131r; s\u0131radan \u00f6\u011frenme ayn\u0131 zamanda ilgili konunun bir deneyimidir ve insanlar hem bilgiyi (\u00f6rne\u011fin, Freud\u2019un bir psikolog oldu\u011funu) \u00f6\u011frenirler hem de kabiliyet kazan\u0131rlar (Freud\u2019un g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini tan\u0131ma). Bununla birlikte, d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyinde, Mary, nelik bilgisini elde etmek i\u00e7in yaln\u0131zca s\u0131radan \u00f6\u011frenmeyi kullanabilir. K\u0131rm\u0131z\u0131 rengi hat\u0131rlamas\u0131n\u0131, hayal etmesini ve tan\u0131mas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak nas\u0131ll\u0131k bilgisini kazanmak i\u00e7in deneyim kullanmas\u0131 engellenir.<\/p>\n\n\n\n

      Mary\u2019nin k\u0131rm\u0131z\u0131l\u0131k deneyimi ile ilgili baz\u0131 hayati verilerden mahrum b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sezgisine sahibiz. Baz\u0131 \u015feylerin odan\u0131n i\u00e7inde \u00f6\u011frenilemeyece\u011fi de tart\u0131\u015f\u0131lmaz; \u00f6rne\u011fin, Mary\u2019nin oda i\u00e7inde kayak yapmay\u0131 \u00f6\u011frenmesini beklemiyoruz. Lewis bu hipotezinde, bilgi ve yetene\u011fin potansiyel olarak farkl\u0131 \u015feyler oldu\u011funu dile getirdi. Bu \u015fekilde, fizikalizm, Mary\u2019nin yeni bilgi edindi\u011fi sonucuyla hala uyumludur. Ayr\u0131ca, di\u011fer qualia durumlar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in de yararl\u0131d\u0131r, \u00f6rne\u011fin, \u201cyarasa olmak\u201d bir yetenektir, yani nelik-nas\u0131ll\u0131k bilgisidir.[19]<\/a><\/p>\n\n\n\n

      Marvin Minsky<\/h2>\n\n\n\n
      \"\"\/
      Marvin Minsky<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

      Yapay zeka<\/a> ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Marvin Minsky<\/a>, qualia\u2019n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n esasen karma\u015f\u0131kl\u0131k ya da karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 basitlikle kar\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n sonucu ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

      Felsefi bir d\u00fcalist daha sonra \u015f\u00f6yle \u015fikayet edebilir: \u201cAc\u0131n\u0131n zihninizi nas\u0131l etkiledi\u011fini anlatt\u0131n\u0131z \u2014 ama yine de ac\u0131n\u0131n nas\u0131l hissettirdi\u011fini ifade edemiyorsunuz.\u201d Minsky\u2019e g\u00f6re \u201cduyguyu\u201d tarif edilemez \u00f6ze sahip ba\u011f\u0131ms\u0131z bir varl\u0131k olarak \u015feyle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak b\u00fcy\u00fck hatad\u0131r. Ona g\u00f6re duygular garip yabanc\u0131 \u015feyler de\u011fildir. \u201cAc\u0131\u201dn\u0131n ne oldu\u011funu tam olarak bili\u015fsel de\u011fi\u015fikliklerin kendisi olu\u015fturur ve de\u011fi\u015fiklikleri temsil etmeye ve \u00f6zetlemeye y\u00f6nelik t\u00fcm beceriksiz giri\u015fimleri de i\u00e7erir. Buradaki en b\u00fcy\u00fck hata, ac\u0131n\u0131n fark\u0131na varmak yerine tek, basit bir \u201c\u00f6z\u201d aramaktan kaynaklan\u0131r.[16]<\/a><\/p>\n\n\n\n

      Roger Scruton<\/h2>\n\n\n\n

      Roger Scruton<\/a>, n\u00f6robiyolojinin<\/a> bize bilin\u00e7 hakk\u0131nda \u00e7ok \u015fey anlatabilece\u011fi fikrine \u015f\u00fcpheyle yakla\u015f\u0131rken, qualia fikrinin tutars\u0131z oldu\u011fu ve Wittgenstein<\/a>\u2019\u0131n \u00fcnl\u00fc \u00f6zel dil arg\u00fcman\u0131n\u0131n onu etkili bir \u015fekilde \u00e7\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir. Scruton \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n

      \u201cZihinsel durumlar\u0131n \u00f6zel \u00f6zelliklerinin var oldu\u011fu ve bunlara sahip olan her \u015feyin i\u00e7 g\u00f6zlemlenebilir \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturduklar\u0131 inanc\u0131, Wittgenstein\u2019\u0131n \u00f6zel bir dilin olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 arg\u00fcmanlar\u0131nda ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na dayanmaktad\u0131r. Ac\u0131 i\u00e7inde oldu\u011fum yarg\u0131s\u0131na vard\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, bu benim i\u00e7inde bulundu\u011fum ko\u015fullara ve davran\u0131\u015flara g\u00f6redir ve yan\u0131l\u0131yor olabilirsiniz. Kendim bir ac\u0131 alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131mda, b\u00f6yle bir kan\u0131ta ihtiya\u00e7 duymuyorum. Ac\u0131 \u00e7ekti\u011fimi g\u00f6zlemle anlam\u0131yorum bu sebeple de yan\u0131l\u0131yor olamam. Ama bu, ac\u0131mla ilgili, yaln\u0131zca benim eri\u015febildi\u011fim ve ne hissetti\u011fimi saptamak i\u00e7in ba\u015fvurdu\u011fum ba\u015fka bir ger\u00e7eklik oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u00e7sel, sadece benim tespit edebildi\u011fim \u00f6zel bir nitelik olsayd\u0131, onu yanl\u0131\u015f alg\u0131layabilirdim; bu sebeple de ac\u0131 i\u00e7inde olup olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 \u00f6\u011frenmem gerekirdi. Hatta i\u00e7sel durumumu betimlemek i\u00e7in, yaln\u0131zca benim anlayabilece\u011fim bir dil icat etmem gerekirdi. Ancak Wittgenstein makul bir \u015fekilde bunun imkans\u0131z oldu\u011funu ileri s\u00fcrer. \u00c7\u0131kar\u0131lacak sonu\u00e7 \u015fu ki, kendime ac\u0131y\u0131 i\u00e7sel bir niteli\u011fe dayanarak de\u011fil, hi\u00e7bir temele dayanmadan atfediyorum.\u201d<\/p>\n\n\n\n

      Scruton, On Human Nature<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda buna potansiyel bir ele\u015ftiri \u00e7izgisi sunuyor; Wittgenstein\u2019\u0131n \u00f6zel dil arg\u00fcman\u0131, qualia\u2019ya referans etmeyi, onun do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda kendimizle bile konu\u015fabilece\u011fimiz fikrini \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor olsa da, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamen \u00e7\u00fcr\u00fctmez. Scruton, bunun ge\u00e7erli bir ele\u015ftiri oldu\u011funa inan\u0131r ve bu nedenle, asl\u0131nda qualia\u2019n\u0131n var olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekten ka\u00e7\u0131n\u0131r. Bunun yerine qualiay\u0131 kavram olarak terk etmemiz gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer. Arg\u00fcman\u0131n\u0131 desteklemek i\u00e7in de Wittgenstein\u2019dan bir al\u0131nt\u0131 yapar: \u201cBir \u015fey hakk\u0131nda konu\u015fulam\u0131yorsa, susulmal\u0131d\u0131r.\u201d[20]<\/a><\/p>\n\n\n\n

      3.Savunucular<\/h1>\n\n\n\n

      David Chalmers<\/h2>\n\n\n\n
      \"\"\/
      David Chalmers<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

      David Chalmers<\/a>, qualia sorununu felsefeciler ve bilim insanlar\u0131 aras\u0131nda yeni bir \u00f6nem ve kabul d\u00fczeyine y\u00fckselterek, bilincin zor problemini form\u00fcle etti. Ayr\u0131ca \u201c\u00f6rg\u00fctsel de\u011fi\u015fmezlik ilkesi\u201d dedi\u011fi ilkeyi ortaya att\u0131. Bu ilkeyi ortaya att\u0131\u011f\u0131 makalesinde, uygun \u015fekilde yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir sistem, beynin i\u015flevsel organizasyonunu yeniden \u00fcretebilirse, ayn\u0131 zamanda beyinle ili\u015fkili qualia\u2019y\u0131 da \u00fcretebilece\u011fini savunuyor.<\/p>\n\n\n\n

      J. B. Maund<\/h2>\n\n\n\n

      Bat\u0131 Avustralya \u00dcniversitesi\u2019nden Avustralyal\u0131 filozof John Barry Maund, qualia\u2019n\u0131n \u00f6nemli bir ayr\u0131m\u0131na dikkat \u00e7eker. Qualia iki farkl\u0131 d\u00fczeyde tan\u0131mlanmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r, Maund bu teorisini \u201cikili kodlama\u201d olarak adland\u0131r\u0131r. Bir Televizyon Analojisini kullanarak, televizyon ekran\u0131nda ne g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz sorulursa verebilece\u011fimiz iki t\u00fcr cevap olabilece\u011fine dikkat \u00e7ekiyor:<\/p>\n\n\n\n

      Bir futbol ma\u00e7\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki kameran\u0131n a\u00e7\u0131s\u0131, bir satran\u00e7 ma\u00e7\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki kamera a\u00e7\u0131lar\u0131ndan tart\u0131\u015fmas\u0131z bir \u015fekilde farkl\u0131d\u0131r. Ancak her iki oyunda da oyuna, hamlelere ve par\u00e7alara at\u0131fta bulunmak d\u0131\u015f\u0131nda, farkl\u0131 olma bi\u00e7imini tan\u0131mlaman\u0131n bir yolu yoktur.[21]<\/a><\/p>\n\n\n\n

      A\u00e7\u0131klamay\u0131, genellikle halka a\u00e7\u0131k yerlerde reklamlar ve duyurular i\u00e7in kullan\u0131lan \u201cMovitype\u201d ekran\u0131 \u00f6rne\u011fini ekleyerek geli\u015ftirdi. Movitype ekran\u0131, bir dizi k\u00fc\u00e7\u00fck \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131ndan olu\u015fan matristen \u2014 veya sinirbilimcilerin onu adland\u0131rmay\u0131 tercih etti\u011fi \u015fekliyle \u201craster\u201d den olu\u015fur. Bilgisayar taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen ekran, \u0131\u015f\u0131klar\u0131, harflerin sa\u011fdan sola ge\u00e7ti\u011fi izlenimi verecek \u015fekilde hatta art\u0131k reklamlarda yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan daha geli\u015fmi\u015f formlarda hareketli resimleri g\u00f6stermek i\u00e7in uyarabilir. Maund\u2019a g\u00f6re g\u00f6rd\u00fcklerinizi tan\u0131mlaman\u0131n iki yolu oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r: ilk olarak g\u00fcndelik dili benimseyip \u201cBirka\u00e7 c\u00fcmle g\u00f6rd\u00fcm\u201d diyebiliriz. Bu ifade, olan biteni tan\u0131mlaman\u0131n yeterli bir yolu olsa da, bu sa\u011fduyulu tan\u0131mlamayla hi\u00e7bir ilgisi olmayan bilimsel bir yol da mevcuttur. Bir elektronik m\u00fchendisinden, \u0131\u015f\u0131k rasterlerini izledi\u011fimiz saniyeler boyunca olu\u015fan nokta durumlar\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir bilgisayar \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131 bize vermesini isteyebiliriz. Bu, ku\u015fkusuz, her k\u00fc\u00e7\u00fck \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131n\u0131n durumuyla ilgili bilgi veren uzun ve karma\u015f\u0131k bir belge olacakt\u0131r. Bu belgenin ilgin\u00e7 yan\u0131 ise ekran\u0131n durumunun kapsaml\u0131 ve noktadan noktaya ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 vermesine ra\u011fmen hi\u00e7bir yerinde \u201c\u0130ngilizce c\u00fcmlelerden\u201d bahsedilmeyecek olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyinin netle\u015ftirdi\u011fi \u015fey, b\u00f6yle bir ekran\u0131 tan\u0131mlaman\u0131n iki yolu oldu\u011fudur, (1) genel olarak tan\u0131nabilir nesneleri kullanarak ortaya att\u0131\u011f\u0131m\u0131z sa\u011fduyulu tan\u0131m. (2) Ekran\u0131n fiili durumunun bilimsel, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klamas\u0131. Bu ikinci a\u00e7\u0131klaman\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131nda hi\u00e7bir nesneden bahsedilmedi\u011finden, sa\u011fduyu a\u00e7\u0131s\u0131ndan epistemik olmayacakt\u0131r, ancak m\u00fchendisin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan tamamen kabul edilebilirdir. Bu analiz, insan alg\u0131s\u0131na ve alg\u0131lama bi\u00e7imlerine uyarlan\u0131rsa, Dennett\u2019in qualia\u2019y\u0131 \u201cifade edilemez\u201d olarak tan\u0131mlamas\u0131na kar\u015f\u0131t bir arg\u00fcman olu\u015fturur. \u0130kinci seviye tan\u0131mlama a\u00e7\u0131s\u0131ndan da qualia, prensipte olduk\u00e7a \u201ctan\u0131mlanabilir\u201ddir. Bu a\u015famada, gelece\u011fin baz\u0131 n\u00f6rofizyologlar\u0131n\u0131n bu seviyede qualia\u2019n\u0131n n\u00f6ral detay\u0131n\u0131 tan\u0131mlayabilecekleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

      Ramachandran ve Hirstein<\/h2>\n\n\n\n
      \"\"\/
      Vilayanur S. Ramachandran<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

      Vilayanur S. Ramachandran ve William Hirstein[22]<\/a> \u201cbelirli n\u00f6ral olaylar\u0131n qualia ile ili\u015fkilendirilebilmesi i\u00e7in yerine getirilmesi gereken i\u015flevsel kriterler\u201d olan \u00fc\u00e7 qualia kanunu \u00f6nerdiler (d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc sonradan eklendi):<\/p>\n\n\n\n

        \n
      1. Qualia, de\u011fi\u015ftirilemez ve \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmezdir. \u2018Bu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm nesne belki k\u0131rm\u0131z\u0131d\u0131r ama istersem onu ye\u015fil olarak hayal edebilirim\u2019 diyemezsiniz. K\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n sinirsel temsili otomatik olarak yarat\u0131l\u0131r ve \u00fcst d\u00fczey beyin merkezlerine raporlan\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
      2. Temsil olu\u015fturulduktan sonra onunla yap\u0131labileceklerin ucu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Se\u00e7me l\u00fcks\u00fcn\u00fcz vard\u0131r, \u00f6rne\u011fin, bir elma alg\u0131s\u0131na sahipseniz, onu Adem\u2019i ba\u015ftan \u00e7\u0131karmak, doktoru uzak tutmak, pasta pi\u015firmek veya sadece yemek i\u00e7in kullanabilirsiniz. Giri\u015f seviyesindeki temsil de\u011fi\u015fmez ve otomatik olsa da, \u00e7\u0131kt\u0131 potansiyel olarak sonsuzdur. Ancak bu, \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131n da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ve otomatik oldu\u011fu bir spinal refleks ark\u0131 i\u00e7in do\u011fru de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, belden a\u015fa\u011f\u0131s\u0131 fel\u00e7li bir ki\u015fi orgazm olmadan da ereksiyon olabilir ve bo\u015falabilir.<\/li>\n\n\n\n
      3. K\u0131sa s\u00fcreli haf\u0131za. Girdi, her zaman k\u0131sa s\u00fcreli bellekte kal\u0131c\u0131 bir temsil yarat\u0131r ayn\u0131 zamanda bu a\u015famada s\u00fcre \u00e7\u0131kt\u0131 se\u00e7imi yapabilecek kadar uzundur. Bu bile\u015fen olmadan sadece bir refleks yay\u0131 elde edersiniz.<\/li>\n\n\n\n
      4. Dikkat. Qualia ve dikkat yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u0130kinci kriteri yerine getirmek i\u00e7in dikkat etmek zorunludur. Bu nedenle, dikkatle ilgili devrelerin incelenmesi, qualia bilmecesine \u0131\u015f\u0131k tutacakt\u0131r.[23]<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

        Bu iki filozof ayn\u0131 zamanda beyinler bir \u201cn\u00f6ron kablosu\u201d ile uygun \u015fekilde ba\u011flanabilirse, qualia\u2019n\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc do\u011fas\u0131n\u0131n iletilebilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcler.[24]<\/a> Bu teorinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131karsa qualia\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve do\u011fas\u0131n\u0131 bilimsel olarak kan\u0131tlayacak veya nesnel olarak g\u00f6sterecektir.<\/p>\n\n\n\n

        Howard Robinson<\/h2>\n\n\n\n

        Howard Robinson, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 zihin felsefesi \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f bir filozoftur. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda ya\u015fananlar\u0131 modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f bir duru\u015f olarak kabul ederek, duyusal deneyimi fiziksel k\u00f6kenlere indirgeyecek olan a\u00e7\u0131klamalara s\u00fcrekli olarak kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131ktm\u0131\u015ft\u0131r. Howard Robinson, duyu-verileri teorisini hi\u00e7bir zaman \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f olarak g\u00f6rmedi, aksine pek \u00e7ok ki\u015finin kesin olarak kabul etti\u011fi itirazlar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in yola \u00e7\u0131kt\u0131. Ona g\u00f6re, alg\u0131da bilin\u00e7ten \u00f6nce var olan zihinsel temsiller qualiad\u0131r. Zihinsel temsiller d\u0131\u015f varl\u0131klarla nedensel olarak ba\u011flant\u0131l\u0131 olan ancak kendi i\u00e7lerinde fiziksel olmayan varl\u0131klard\u0131r. \u015eimdiye kadar bahsedilen filozoflar\u0131n aksine, Howard hem maddeyi hem de zihni ger\u00e7ek ve metafizik olarak farkl\u0131 do\u011falara sahip olarak kabul eden bir d\u00fcalisttir. Makalelerinden birinde, fizikselcileri, duyusal deneyimin tamamen temsili karakterden ar\u0131nm\u0131\u015f olabilece\u011fi ger\u00e7e\u011fini g\u00f6rmezden gelmekle su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Devaml\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklerden biri fosfenlerden bahseder (fosfenler<\/a>, beyindeki ani bas\u0131n\u00e7tan kaynaklanan \u2014 \u00f6rne\u011fin yo\u011fun \u00f6ks\u00fcr\u00fck veya retinaya do\u011frudan fiziksel bask\u0131 yoluyla ind\u00fcklenen \u2014 sinirsel \u0131\u015f\u0131k parlamalar\u0131d\u0131r.) Bu deneyimlerin a\u00e7\u0131k g\u00f6zle g\u00f6rme ile ayn\u0131 d\u00fczeyde g\u00f6rsel deneyimler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmenin tamamen mant\u0131k d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funa iddia eder.<\/p>\n\n\n\n

        Edmond Wright<\/h2>\n\n\n\n

        Edmond Wright, alg\u0131n\u0131n \u00f6zneler aras\u0131 y\u00f6n\u00fcn\u00fc ele alan bir filozoftur.[25]<\/a>[26]<\/a> Locke\u2019tan itibaren alg\u0131 problemlerini, p \u00f6zelli\u011fine sahip tek bir E varl\u0131\u011f\u0131na bakan tek bir \u00f6zne S olarak \u00e7er\u00e7evelemek normaldi. Bununla birlikte, duyusal veriler aras\u0131nda meydana gelen ki\u015fiden ki\u015fiye farkl\u0131l\u0131klar ger\u00e7e\u011fini ele al\u0131rsak, asl\u0131nda \u201cayn\u0131\u201d niteli\u011fini atfetti\u011fimiz duyusal veriler aras\u0131nda ciddi farkl\u0131l\u0131klar oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu da bizi bu farkl\u0131 niteliklere nas\u0131l \u201cayn\u0131\u201d dedi\u011fimiz sorusunu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        Wright, kendisi ve o\u011flu aras\u0131ndaki i\u015fitme fark\u0131ndan etkilendi\u011fini, o\u011flunun yakla\u015f\u0131k 20 kilohertz\u2019e kadar olan sesleri duyabildi\u011fini ve menzilinin sadece 14 kHz\u2019e ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetti\u011finden bahseder. Bu, insan eyleminde qualia\u2019da bir farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi anlam\u0131na gelir. Bu a\u015famada, dil kritik hale gelir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir alg\u0131n\u0131n en iyi \u015fekilde bilgilendirici bir ifade ile anla\u015f\u0131labilir. Wright ileti\u015fimin temel bir \u00f6zelli\u011fi oldu\u011funu iddia eder, ona g\u00f6re bir ortakl\u0131\u011f\u0131n kurulabilmesi ve m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nabilmesi i\u00e7in hem konu\u015fmac\u0131n\u0131n hem de dinleyicinin \u201cayn\u0131 tekil \u015feyi\u201d tan\u0131mlam\u0131\u015flar gibi davranmas\u0131 gereklidir. Wright, bu sistematik belirsizli\u011fin, qualia kar\u015f\u0131tlar\u0131na arg\u00fcmandaki bir yan\u0131lg\u0131 i\u015fareti gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ancak aksine, birbirleriyle konu\u015fanlar\u0131n yararlanmay\u0131 \u00f6\u011frenmek zorunda olduklar\u0131 bir ortakl\u0131\u011f\u0131n i\u015fareti oldu\u011funu iddia eder.<\/p>\n\n\n\n

        Erwin Schr\u00f6dinger<\/h2>\n\n\n\n

        Teorik fizik\u00e7i<\/a> ve kuantum mekani\u011finin<\/a> \u00f6nde gelen \u00f6nc\u00fclerinden biri olan Erwin Schr\u00f6dinger<\/a>, kolorimetri ve renk alg\u0131s\u0131 alanlar\u0131nda da yay\u0131nlar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131nda felsefi yaz\u0131lar\u0131n\u0131n bir\u00e7o\u011funda, qualia\u2019n\u0131n fiziksel olmad\u0131\u011f\u0131 fikrini savunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

        \u201cRenk hissi, fizik\u00e7inin \u0131\u015f\u0131k dalgalar\u0131n\u0131n nesnel resmiyle a\u00e7\u0131klanamaz. Fizyolog, retinadaki s\u00fcre\u00e7ler ve bunlar\u0131n optik sinir demetlerinde ve beyinde olu\u015fturdu\u011fu sinir s\u00fcre\u00e7leri hakk\u0131nda sahip oldu\u011fundan daha fazla bilgiye sahip olsayd\u0131, renk hissini a\u00e7\u0131klayabilir miydi? Hi\u00e7 sanm\u0131yorum.\u201d[23]<\/a><\/p>\n\n\n\n

        Schr\u00f6ndinger s\u00fcbjektif deneyimlerin uyaranlarla birebir \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011fini iddia eder. \u00d6rne\u011fin, 590 nm civar\u0131nda dalga boyuna sahip \u0131\u015f\u0131k sar\u0131 hissi \u00fcretirken, 760 nm dalga boyuna sahip k\u0131rm\u0131z\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n 535 nm\u2019de ye\u015fil \u0131\u015f\u0131kla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla tam olarak ayn\u0131 sar\u0131 hissi \u00fcretilir. Bu \u00f6rne\u011fi \u00fczerinden, \u201cdalgalar\u0131n bu fiziksel, nesnel \u00f6zellikleriyle\u201d ve \u00fcrettikleri duyumlarla say\u0131sal bir ba\u011flant\u0131lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        Schr\u00f6dinger, nitel deneyimin tatmin edici bir teorik a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n elde edilebilece\u011fi inanc\u0131na nas\u0131l varabilece\u011fimize dair bir arg\u00fcmanla sonuca var\u0131yor: Bilimsel teoriler, g\u00f6zlemlerimizin ve deneysel bulgular\u0131m\u0131z\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmaya hizmet eder. Her bilim insan\u0131, orta derecede geni\u015f bir olgular grubunu, onlar hakk\u0131nda en az\u0131ndan ilkel bir teorik resim \u015fekillenmeden \u00f6nce hat\u0131rlaman\u0131n ne kadar zor oldu\u011funu bilir. Bu nedenle, makul \u00f6l\u00e7\u00fcde tutarl\u0131 bir teori olu\u015fturulduktan sonra, orijinal makalelerin yazarlar\u0131n\u0131 su\u00e7lamamak gerekir. Onlar bulduklar\u0131 \u00e7\u0131plak ger\u00e7ekleri tarif etmezler, bu ger\u00e7ekleri o teori veya teorilerin terminolojisiyle donat\u0131rlar. Bu prosed\u00fcr, ger\u00e7e\u011fi iyi d\u00fczenlenmi\u015f bir modelde hat\u0131rlamam\u0131z i\u00e7in \u00e7ok faydal\u0131 olmakla birlikte, ger\u00e7ek g\u00f6zlemler ile onlardan ortaya \u00e7\u0131kan teori aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 ortadan kald\u0131rma e\u011filimindedir.<\/p>\n\n\n\n

        Kaynak\u00e7a<\/h1>\n\n\n\n
          \n
        1. ^<\/strong><\/a>\u00a0Current controversies in philosophy of film<\/em><\/a>. Katherine Thomson-Jones. New York. 2016.\u00a0ISBN<\/a>\u00a0978\u20131\u2013138\u201378951\u20137<\/a>.\u00a0OCLC<\/a>\u00a0919480497<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
        2. ^<\/strong>\u00a0a<\/em><\/strong><\/a>\u00a0b<\/em><\/strong><\/a>\u00a0Dennett, Daniel (1985\u201311\u201321). \u201cQuining Qualia\u201d. Retrieved 2020\u201305\u201319.<\/li>\n\n\n\n
        3. ^<\/strong><\/a>\u00a0Eliasmith, Chris (2004\u201305\u201311). \u201cqualia\u201d. Philosophy. Dictionary of Philosophy of Mind. Canada: University of Waterloo. Retrieved 2010\u201312\u201303.<\/li>\n\n\n\n
        4. ^<\/strong><\/a>\u00a0Oberhelman, David D. (Haziran 2001).\u00a0\u201cStanford Encyclopedia of Philosophy2001311Principal Editor, Edward N. Zalta. Stanford Encyclopedia of Philosophy. Stanford, CA: The Metaphysics Research Lab, Center for the Study of Language and Information, Stanford University 1999; updated every three months. Internet URL: http:\/\/plato.stanford.edu, ISSN: 1095\u20135054 Gratis Last visited: May 2001\u201d<\/a>.\u00a0Reference Reviews<\/em>.\u00a015<\/strong>\u00a0(6): 9\u20139.\u00a0doi<\/a>:10.1108\/rr.2001.15.6.9.311<\/a>.\u00a0ISSN<\/a>\u00a00950\u20134125<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
        5. ^<\/strong><\/a>\u00a0Baylis, Charles A.; Lewis, Clarence Irving (5 Haziran 1930).\u00a0\u201cMind and the World-Order: Outline of a Theory of Knowledge\u201d<\/a>.\u00a0The Journal of Philosophy<\/em>.\u00a027<\/strong>\u00a0(12): 320.\u00a0doi<\/a>:10.2307\/2015639<\/a>.\u00a0ISSN<\/a>\u00a00022\u2013362X<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
        6. ^<\/strong><\/a>\u00a0Jackson, Frank (1982). \u201cEpiphenomenal Qualia\u201d (PDF). The Philosophical Quarterly. 32 (127): 127\u2013136. doi:10.2307\/2960077. JSTOR 2960077. Retrieved August 7, 2019.<\/li>\n\n\n\n
        7. ^<\/strong><\/a>\u00a0\u201cAbsolute Immunity: Too Broad a Protection for the \u201cPublic Interest\u201d?: Public Officers. Liability. Issuance of Press Release\u201d<\/a>.\u00a0Stanford Law Review<\/em>.\u00a010<\/strong>\u00a0(3): 589. May\u0131s 1958.\u00a0doi<\/a>:10.2307\/1226833<\/a>.\u00a0ISSN<\/a>\u00a00038\u20139765<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
        8. ^<\/strong>\u00a0a<\/em><\/strong><\/a>\u00a0b<\/em><\/strong><\/a>\u00a0Nagel, Thomas (Ekim 1974).\u00a0\u201cWhat Is It Like to Be a Bat?\u201d<\/a>.\u00a0The Philosophical Review<\/em>.\u00a083<\/strong>\u00a0(4): 435.\u00a0doi<\/a>:10.2307\/2183914<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
        9. ^<\/strong>\u00a0a<\/em><\/strong><\/a>\u00a0b<\/em><\/strong><\/a>\u00a0Jakab, Zolt\ufffdn (1 A\u011fustos 2003).\u00a0\u201cConsciousness, color and content. Michael Tye. Published by MIT Press. Cambridge, MA, 2000, 198 p. $26.95\u201d<\/a>.\u00a0Color Research & Application<\/em>.\u00a028<\/strong>\u00a0(5): 384\u2013391.\u00a0doi<\/a>:10.1002\/col.10184<\/a>.\u00a0ISSN<\/a>\u00a00361\u20132317<\/a>. 5. harf s\u0131ras\u0131nda bulunan\u00a0|ad=<\/code>\u00a0parametresi replacement character i\u00e7eriyor (yard\u0131m<\/a>)<\/li>\n\n\n\n
        10. ^<\/strong><\/a>\u00a0Ayers, M. R. (Nisan 1977).\u00a0\u201cJohn Locke: An Essay Concerning Human Understanding Edited with an Introduction, Critical Apparatus and Glossary by Peter H. Nidditch Clarendon Press: Oxford University Press, 1975, liv + 867 pp., \u00a315.00\u201d<\/a>.\u00a0Philosophy<\/em>.\u00a052<\/strong>\u00a0(200): 227\u2013230.\u00a0doi<\/a>:10.1017\/s0031819100023196<\/a>.\u00a0ISSN<\/a>\u00a00031\u20138191<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
        11. ^<\/strong><\/a>\u00a0\u201cStanford Encyclopedia of Philosophy \u2014 http:\/\/plato.stanford.edu\/”<\/a>.\u00a0Reference Reviews<\/em>.\u00a029<\/strong>\u00a0(8): 14\u201316. 9 Kas\u0131m 2015.\u00a0doi<\/a>:10.1108\/rr-06\u20132015\u20130155<\/a>.\u00a0ISSN<\/a>\u00a00950\u20134125<\/a>.\u00a0|ba\u015fl\u0131k=<\/code>\u00a0d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131 (yard\u0131m<\/a>)<\/li>\n\n\n\n
        12. ^<\/strong>\u00a0a<\/em><\/strong><\/a>\u00a0b<\/em><\/strong><\/a>\u00a0Hardin, C.L. (1987). \u201cQualia and materialism: Closing the explanatory gap\u201d. Philosophy and Phenomenological Research. 48 (2): 281\u201398. doi:10.2307\/2107629. JSTOR 2107629.<\/li>\n\n\n\n
        13. ^<\/strong><\/a>\u00a0\u201cInverted qualia\u201d.\u00a0Stanford Encyclopedia of Philosophy<\/em>. Stanford University. Retrieved 2010\u201312\u201303 \u2014 via Plato.stanford.edu.<\/li>\n\n\n\n
        14. ^<\/strong><\/a>\u00a0Stratton, George M. (1896). \u201cSome preliminary experiments on vision\u201d (PDF). Psychological Review.<\/li>\n\n\n\n
        15. ^<\/strong><\/a>\u00a0Slater, A.M., ed. (1999). Perceptual Development: Visual, auditory and speech perception in infancy. East Sussex, UK: Psychology Press. ISBN 9780863778513 \u2014 via Google Books.<\/li>\n\n\n\n
        16. ^<\/strong>\u00a0a<\/em><\/strong><\/a>\u00a0b<\/em><\/strong><\/a>\u00a0Al\u0131nt\u0131<\/li>\n\n\n\n
        17. ^<\/strong>\u00a0a<\/em><\/strong><\/a>\u00a0b<\/em><\/strong><\/a>\u00a0Dennett, D (Nisan 2001).\u00a0\u201cAre we explaining consciousness yet?\u201d<\/a>.\u00a0Cognition<\/em>.\u00a079<\/strong>\u00a0(1\u20132): 221\u2013237.\u00a0doi<\/a>:10.1016\/S0010\u20130277(00)00130-X<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
        18. ^<\/strong><\/a>\u00a0Churchland, Paul (2004). \u201cKnowing qualia: A reply to Jackson (with postscript 1997)\u201d. In Ludlow, Peter; Nagasawa, Yujin; Stoljar, Daniel (eds.). There\u2019s Something about Mary. Cambridge, MA: MIT Press. pp. 163\u2013178.<\/li>\n\n\n\n
        19. ^<\/strong><\/a>\u00a0Ludwig, Dylan (25 Kas\u0131m 2019).\u00a0\u201cBlock party\u201d<\/a>.\u00a0Metascience<\/em>.\u00a029<\/strong>\u00a0(1): 155\u2013157.\u00a0doi<\/a>:10.1007\/s11016\u2013019\u201300479-x<\/a>.\u00a0ISSN<\/a>\u00a00815\u20130796<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
        20. ^<\/strong><\/a>\u00a0Scruton, Roger (2017). On Human Nature.<\/li>\n\n\n\n
        21. ^<\/strong><\/a>\u00a0Maund, J. B. (Eyl\u00fcl 1975).\u00a0\u201cThe Representative Theory Of Perception\u201d<\/a>.\u00a0Canadian Journal of Philosophy<\/em>\u00a0(\u0130ngilizce).\u00a05<\/strong>\u00a0(1): 41\u201355.\u00a0doi<\/a>:10.1080\/00455091.1975.10716096<\/a>.\u00a0ISSN<\/a>\u00a00045\u20135091<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
        22. ^<\/strong><\/a>\u00a0Ramachandran, V.S.; Hirstein, W. (1 May 1997). \u201cThree laws of qualia: What neurology tells us about the biological functions of consciousness\u201d. Journal of Consciousness Studies. 4 (5\u20136): 429\u2013457; also available from
          \u201dThree laws of qualia\u201d (PDF). imprint.co.uk.<\/li>\n\n\n\n
        23. ^<\/strong>\u00a0a<\/em><\/strong><\/a>\u00a0b<\/em><\/strong><\/a>\u00a0Al\u0131nt\u0131.<\/li>\n\n\n\n
        24. ^<\/strong><\/a>\u00a0Ramachandran, V.S.; Hirstein, W. (1 May 1997). \u201cThree laws of qualia: What neurology tells us about the biological functions of consciousness\u201d.\u00a0Journal of Consciousness Studies<\/em>.\u00a04<\/strong>\u00a0(5\u20136): 429\u2013457<\/li>\n\n\n\n
        25. ^<\/strong><\/a>\u00a0Wright, Edmond, (Ed.) (2008).\u00a0\u201cThe Case for Qualia\u201d<\/a>.\u00a0doi<\/a>:10.7551\/mitpress\/9780262232661.001.0001<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
        26. ^<\/strong><\/a>\u00a0Remington Harkness, T. (29 Kas\u0131m 2013).\u00a0\u201cNarrative, Perception, Language and Faith. By Edmond Wright. Pp. 249, Basingstoke, Palgrave MacMillan, 2009, \u00a318.99\u201d<\/a>.\u00a0The Heythrop Journal<\/em>.\u00a055<\/strong>\u00a0(1): 157\u2013158.\u00a0doi<\/a>:10.1111\/heyj.12064_39<\/a>.\u00a0ISSN<\/a>\u00a00018\u20131196<\/a>.<\/li>\n<\/ol>","protected":false},"featured_media":1691,"template":"","meta":{"_acf_changed":true},"event_publishing_tags":[],"kategori":[302],"class_list":["post-1692","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategori-vikimaraton"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1692","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1692\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1691"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1692"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}