{"id":1665,"date":"2020-09-22T15:00:19","date_gmt":"2020-09-22T15:00:19","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1665"},"modified":"2025-08-13T20:39:48","modified_gmt":"2025-08-13T20:39:48","slug":"isaret-dili-kognitif-vikimaraton","status":"publish","type":"blog_content","link":"https:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/isaret-dili-kognitif-vikimaraton\/","title":{"rendered":"\u0130\u015faret Dili \u2014 Kognitif VikiMaraton"},"content":{"rendered":"\n

Bu d\u00f6k\u00fcman 2 Eyl\u00fcl 2020 \u2018de CogIST olarak Vikipedi T\u00fcrkiye\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz katk\u0131lar\u0131n bir ar\u015fivi niteli\u011findedir. Vikipedideki maddeler s\u0131kl\u0131kla de\u011fi\u015ftirilebildi\u011fi i\u00e7in, bu katk\u0131lar\u0131n kendi pay\u0131m\u0131za d\u00fc\u015fen k\u0131sm\u0131n\u0131 belgelemek ve ar\u015fivlemek gere\u011fi duyduk. Bu maddeye <\/em>Vikipedi\u2019de<\/em><\/a> de eri\u015febilirsiniz. T\u00fcm Kognitif VikiMaraton detaylar\u0131na ise <\/em>buradan<\/em><\/a> ula\u015fabilirsiniz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dilleri anlam\u0131 kar\u015f\u0131 tarafa iletmek i\u00e7in g\u00f6rsel kanal\u0131<\/a> kullanan dillere<\/a> verilen add\u0131r. El i\u015faretlerinin (manual) yan\u0131nda el d\u0131\u015f\u0131 i\u015faretler (non-manual) ile ifade edilirler. \u0130\u015faret dilleri kendilerine ait kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131 ve dilbilgisel yap\u0131s\u0131 olan do\u011fal dillerdir [1]<\/a>. Evrensel olmamakla beraber [2]<\/a>, i\u015faret dilleri aras\u0131nda \u00e7arp\u0131c\u0131 benzerlikler de bulunur.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
Amerikan i\u015faret dilinde harfler (T\u00fcrk i\u015faret dilinde<\/a> harflerin g\u00f6sterimi farkl\u0131d\u0131r)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dilbilimciler hem konu\u015fma yoluyla hem de i\u015faret yoluyla yap\u0131lan ileti\u015fimi do\u011fal dil sayarlar, bu da \u015fu demektir, her ikisi de soyut, uzun s\u00fcren bir s\u00fcre\u00e7 ve zaman i\u00e7erisinde titizlikle planlanmam\u0131\u015f bir evrim sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. \u0130\u015faret dilleri s\u00f6zs\u00fcz bir ileti\u015fim \u00e7e\u015fidi olan beden dili ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sa\u011f\u0131rlar\u0131n bulundu\u011fu toplumlar\u0131n oldu\u011fu her yerde i\u015faret dilleri kullan\u0131\u015fl\u0131 bir ileti\u015fim yolu olarak geli\u015fmi\u015f ve ayn\u0131 zamanda yerel sa\u011f\u0131r k\u00fclt\u00fcrlerinin temeli olmu\u015flard\u0131r. \u0130\u015faret dili genellikle sa\u011f\u0131rlar ve a\u011f\u0131r i\u015fitenler taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen fiziksel olarak konu\u015famayan, sesli dili medikal bir kondisyon ya da engel sebebiyle kullanamayan ya da sa\u011f\u0131r aile bireyleriyle birlikte bulunan sa\u011f\u0131r anne-baban\u0131n i\u015fiten \u00e7ocuklar\u0131 (children of deaf adults, CODA) gibi i\u015fiten bireyler taraf\u0131ndan da kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnyada ka\u00e7 tane i\u015faret dili oldu\u011fu bilinmemektedir. Genelde her \u00fclkenin kendi i\u015faret dili bulunmakla beraber, baz\u0131lar\u0131nda bu say\u0131 birden fazlad\u0131r. Ethnologue\u2019un 2013 edisyonunda 137 tane i\u015faret dili say\u0131lmaktad\u0131r[3]<\/a>. Baz\u0131 i\u015faret dillerinin yasal stat\u00fcs\u00fc bulunurken di\u011ferlerinin hi\u00e7bir stat\u00fcs\u00fc bulunmamaktad\u0131r.[4]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Dilbilimciler do\u011fal i\u015faret dillerini onlardan t\u00fcremi\u015f olan ya da onlar\u0131n \u00f6nc\u00fclleri olan sistemlerden ay\u0131r\u0131r, bunlar\u0131n i\u00e7ine s\u00f6zel dillerin i\u015faretlenmi\u015f halleri (manually coded languages) ev i\u015fareti (home-sign), bebek i\u015fareti (babysign) ve insan olmayan primatlar\u0131n \u00f6\u011frendikleri i\u015faretler girer.<\/p>\n\n\n\n

Tarih\u00e7e<\/h1>\n\n\n\n

Sa\u011f\u0131r topluluklar tarih boyunca i\u015faret dillerini kullanm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130\u015faret diline dair en eski yaz\u0131l\u0131 kay\u0131t M.\u00d6. 5. y\u00fczy\u0131la dayanmaktad\u0131r, Platon\u2019un Kratylos diyalo\u011funda Socrates \u015f\u00f6yle der: \u201cE\u011fer sesimiz veya dilimiz olmasayd\u0131 ve birbirimize bir \u015feyler anlatmak isteseydik, t\u0131pk\u0131 \u015fu an ahraz insanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi ellerimizi, kafam\u0131z\u0131 ve bedenimizin geri kalan\u0131n\u0131 hareket ettirerek i\u015faretler yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmaz m\u0131yd\u0131k?\u201d[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n

19. y\u00fczy\u0131la kadar i\u015faret dillerine dair bilinenlerin \u00e7o\u011fu dilin dok\u00fcmantasyonundan ziyade s\u00f6zel dilden i\u015faret diline kelime aktar\u0131m\u0131 yapmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00fcretilen el ile yap\u0131lan alfabeleri (parmak alfabeleri) ile s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Pedro Ponce\u2019de Le\u00f3n\u2019un (1520\u20131584) ilk parmak alfabesini geli\u015ftirdi\u011fi s\u00f6ylenir.[6]<\/a><\/p>\n\n\n\n

1620\u2019de Juan Pablo Bonet Madrid\u2019de Reducci\u00f3n de lasletras y arte para ense\u00f1ar a hablar a losmudos<\/em> (Dilsiz insanlara konu\u015fmay\u0131 \u00f6\u011fretmek i\u00e7in harflerin ve sanat\u0131n indirgenmesi) adl\u0131 kitab\u0131 yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.[7]<\/a> Bu i\u015faret dili sesbilgisi ve parmak alfabesi ile sa\u011f\u0131r insanlar i\u00e7in oral e\u011fitim metodu sunan ilk modern ilmi eser olarak kabul edilir.<\/p>\n\n\n\n

Britanya\u2019da parmak alfabesi gizli ileti\u015fim[8]<\/a>, halka hitap etme ya da sa\u011f\u0131r insanlar\u0131n ileti\u015fimi[9]<\/a> gibi ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yordu. 1648\u2019de John Bulwer \u201cUsta Babington\u201d adl\u0131 ki\u015fiyi parmak alfabesinde ehil bir sa\u011f\u0131r, \u201cparmak eklemlerinde gayet ba\u015far\u0131l\u0131\u201d ve kar\u0131s\u0131yla dokunsal i\u015faret y\u00f6ntemini kullanarak kolayl\u0131kla anla\u015fabilen birisi olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.[10]<\/a><\/p>\n\n\n\n

1680\u2019de George Dalgarno kendi sa\u011f\u0131r e\u011fitim metodunu ve harflerin sol eldeki eklemlere ve avu\u00e7taki b\u00f6lgelere tekab\u00fcl etti\u011fi eklemsel bir alfabeyi i\u00e7eren Didascalocophus<\/em>, or, The deaf and dumb mans tutor<\/em> (Didascalocophus ya da Sa\u011f\u0131r ve dilsizlerin e\u011fitmeni) adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r.[11]<\/a> Eklemsel sistemler i\u015fiten insanlar taraf\u0131ndan bir s\u00fcre kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131[8]<\/a>; baz\u0131lar\u0131 bu sistemin Ogham alfabesine kadar gitti\u011fi hakk\u0131nda tahminlerde bulunmu\u015ftur.[12]<\/a>[13]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu alfabenin sesli harfleri kendilerine \u0130ngiliz \u0130\u015faret Dili (British Sign Language) Avustralya \u0130\u015faret Dili (Auslan) ve Yeni Zelanda \u0130\u015faret Dili\u2019nin (New Zealand Sign Language) \u00e7a\u011fda\u015f alfabelerinde yer bulmu\u015flard\u0131r. Modern iki elli parmak alfabelerinde sessiz harflerin ilk g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc 1698\u2019da anonim bir sa\u011f\u0131r taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan Digiti Lingua<\/em> (Parmaklar\u0131n Dili) kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131nda bulunur.[14]<\/a> Parmak alfabesinin gizlilik veya tamam\u0131yla e\u011flence ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131labilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dokuz harf daha \u00f6nceki alfabelerde de bulunabiliyorken on yedi tanesi tan\u0131mlanan yirmi alt\u0131 el \u015feklinin iki setinde bulunabilir.<\/p>\n\n\n\n

Charles de La Fin v\u00fccutta g\u00f6sterilen bir yerin ba\u015f harfinin bir harfi g\u00f6sterece\u011fi, sesli harflerin de di\u011fer \u0130ngiliz sistemlerindeki gibi parmak u\u00e7lar\u0131ndan g\u00f6sterilebilece\u011fi bir sistemi sundu\u011fu kitab\u0131n\u0131 1692\u2019de yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r.[15]<\/a> Bunu hem \u0130ngilizce hem de Latince i\u00e7in yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1720\u2019ye geldi\u011fimizde, \u0130ngiliz parmak alfabesi \u015fimdiki formuna neredeyse yakla\u015fm\u0131\u015ft\u013117. Bu alfabenin selefleri Hindistan, Avustralya, Yeni Zelanda, Uganda ve G\u00fcney Afrika gibi eski \u0130ngiliz kolonilerinde ve Yugoslavya, Karayipler\u2019deki B\u00fcy\u00fck Kayman Adas\u0131, Endonezya, Norve\u00e7, Almanya ve Amerika Birle\u015fik Devletleri gibi yerlerde de sa\u011f\u0131r topluluklar\u0131 (ya da en az\u0131ndan s\u0131n\u0131flarda) taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Frans\u0131z Charles-Michel de l\u2019\u00c9p\u00e9e \u015fimdiye kadar Fransa ve Kuzey Amerika\u2019da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ayn\u0131 kalan alfabesini 18. y\u00fczy\u0131lda yay\u0131nlad\u0131. 1755\u2019te, Abb\u00e9 de l\u2019\u00c9p\u00e9e Laurent Clerc\u2019in tart\u0131\u015fmal\u0131 olarak en \u00fcnl\u00fc mezunu oldu\u011fu sa\u011f\u0131rlar okulunu Paris\u2019te kurdu. Clerc, Thomas Hopkins Gallaudet ile 1817\u2019de Hartford Connecticut\u2019ta Amerikan Sa\u011f\u0131r Okulu\u2019nu (American School for the Deaf) kurmak i\u00e7in Amerika\u2019ya gitti.[16]<\/a> Gallaudet\u2019in o\u011flu, Edward Miner Gallaudet 1857\u2019de Washington, D.C.\u2019de sa\u011f\u0131rlar i\u00e7in bir okul kurdu, okul 1864\u2019te Ulusal Sa\u011f\u0131r-Dilsiz Koleji (National Deaf- Mute College) oldu. \u015eimdi Gallaudet \u00dcniversitesi olan okul, d\u00fcnyada sa\u011f\u0131rlara sosyal bilim alan\u0131nda e\u011fitim veren tek okuldur.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk \u0130\u015faret Dili\u2019nin (T\u0130D) k\u00f6keni kesin olarak bilinmese de varsay\u0131msal olarak k\u00f6k\u00fc Osmanl\u0131 saraylar\u0131nda bulunan sa\u011f\u0131rlara dayand\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Fatih Sultan Mehmet\u2019ten beri sarayda sa\u011f\u0131rlar\u0131n oldu\u011fu ve baz\u0131 i\u015fiten insanlar\u0131n kendi aralar\u0131nda da i\u015faret dilini konu\u015ftuklar\u0131 biliniyordu. E\u011fitim konusunda ise ilk \u00e7al\u0131\u015fmalar 2. Abd\u00fclhamit d\u00f6neminde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde sa\u011f\u0131rlar i\u00e7in \u00e7e\u015fitli yerlerde sa\u011f\u0131r okullar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin ilk y\u0131llar\u0131nda a\u00e7\u0131lan okullar oralist metotla \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131, fakat 2000\u2019li y\u0131llarda bu metodun terkedilmesiyle, T\u00fcrkiye\u2019de bulunan okullar i\u015faret dilinde e\u011fitime ge\u00e7ti.[17]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dillerinin genellikle bulundu\u011fu b\u00f6lgelerdeki konu\u015fma dilleriyle aras\u0131nda hi\u00e7bir dilbilimsel ba\u011f bulunmaz. \u0130\u015faret dili ve konu\u015fma dili aras\u0131ndaki ili\u015fki karma\u015f\u0131k ve konu\u015fma dilinden \u00e7ok bulundu\u011fu \u00fclkeye g\u00f6re de\u011fi\u015fim g\u00f6steren bir \u015feydir. \u00d6rne\u011fin, Avustralya, Kanada, Yeni Zelanda, Birle\u015fik Krall\u0131k ve Amerika Birle\u015fik Devletleri \u0130ngilizce konu\u015fmaktad\u0131r, fakat Amerika Birle\u015fik Devletleri ve Kanada\u2019n\u0131n \u0130ngilizce konu\u015fan kesimlerinin kulland\u0131\u011f\u0131 Amerikan \u0130\u015faret Dili (ASL) Frans\u0131z \u0130\u015faret Dili\u2019nden[16]<\/a> t\u00fcremi\u015f olup, di\u011fer \u00fc\u00e7 \u00fclkenin kulland\u0131\u011f\u0131 \u0130ngiliz, Avusturya ve Yeni Zelanda \u0130\u015faret Dilleri\u2019nin varyantlar\u0131n\u0131n Amerikan \u0130\u015faret Dili\u2019yle ba\u011flant\u0131s\u0131 yoktur.[18]<\/a> Ayn\u0131 \u015fekilde, \u0130spanyolca her iki \u00fclkede de kullan\u0131lan dil olmas\u0131na ra\u011fmen, \u0130spanya ve Meksika\u2019n\u0131n i\u015faret dilleri birbirinden farkl\u0131d\u0131r[19]<\/a>, ve Bolivya\u2019n\u0131n i\u015faret dili di\u011fer \u0130spanyolca konu\u015fan \u00fclkelerin i\u015faret dillerinin aksine Amerikan \u0130\u015faret Dili temellidir[20]<\/a>. \u201cUlusal\u201d i\u015faret dillerinin i\u00e7erisinde bile konu\u015fma dilinin a\u011f\u0131zlar\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015fmekten ziyade genellikle sa\u011f\u0131r okulunun bulundu\u011fu yere g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilen \u201ca\u011f\u0131zlar\u201d bulunmaktad\u0131r.[21]<\/a>[22]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 \u0130\u015faret Dili, \u00f6nceki ad\u0131yla Gestuno, genellikle Deaflympics gibi uluslararas\u0131 sa\u011f\u0131r etkinliklerinde ve D\u00fcnya Sa\u011f\u0131rlar Federasyonu\u2019nun toplant\u0131lar\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Son \u00e7al\u0131\u015fmalar Uluslararas\u0131 \u0130\u015faret\u2019in karma dil (pidgin) oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrse de karma dilden daha kompleks oldu\u011funu ve bir i\u015faret dili olmaya daha yak\u0131n oldu\u011fu sonucunu g\u00f6steriyorlar. [26] Uluslararas\u0131 \u0130\u015faret daha yayg\u0131n bir terim olsa da bazen Gestuno<\/strong>[23]<\/a>, Uluslararas\u0131 \u0130\u015faret Karma-dili<\/strong> [24]<\/a> veya International Gesture<\/strong> (IG)[25]<\/a> terimleri kullan\u0131lmaktad\u0131r. Uluslararas\u0131 \u0130\u015faret, D\u00fcnya Sa\u011f\u0131r Federasyonu (World Federation of the Deaf) ve ba\u015fka uluslararas\u0131 organizasyonlar taraf\u0131ndan kullan\u0131lan bir terimdir.<\/p>\n\n\n\n

Dilbilim<\/h1>\n\n\n\n

Dilbilimsel anlamda \u201cger\u00e7ek dil\u201d olmad\u0131klar\u0131na dair genel yanl\u0131\u015f kan\u0131n\u0131n aksine i\u015faret dilleri herhangi bir konu\u015fma dil kadar kompleks ve zengindir. Profesyonel dilbilimciler bir\u00e7ok i\u015faret dilini inceleyip b\u00fct\u00fcn dillerdeki temel \u00f6zelliklere sahip olduklar\u0131n\u0131 bulmu\u015flard\u0131r.[26]<\/a>[1]<\/a>[27]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dilleri \u201cpandomim\u201d de\u011fillerdir, di\u011fer bir deyi\u015fle i\u015faretler uzla\u015f\u0131msald\u0131r, genellikle rastgeledir ve konu\u015fma dillerin \u00e7o\u011funun oldu\u011fu gibi yans\u0131ma kelimelerden olu\u015fmazlar. \u0130koniklik (iconicity) i\u015faret dillerinde konu\u015fma dillerden daha sistematik ve yayg\u0131nken, farklar kategorik de\u011fildir.[28]<\/a> G\u00f6rsel kanal, anlam ve form aras\u0131ndaki yak\u0131n ili\u015fkilerin daha iyi bir \u015fekilde kurulmas\u0131na olanak sa\u011flar.[29]<\/a> Bu, i\u015faret dillerinin konu\u015fma dillerin g\u00f6rsel yorumu olduklar\u0131 anlam\u0131na gelmez. \u0130\u015faret dillerinin kendilerine ait kompleks gramerleri vard\u0131r ve basit ve somut bir kavramdan daha karma\u015f\u0131k ve soyut bir kavrama kadar her konuyu konu\u015fmaya olanak sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dilleri, konu\u015fma dillerinde oldu\u011fu gibi, anlams\u0131z ve temel sesbirimleri anlaml\u0131 birimler olacak \u015fekilde kullan\u0131rlar. (Bunlar daha \u00f6nceden \u201cchremes\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yorlard\u0131, Yunanca \u201cel\u201d anlam\u0131na gelen kelimeden konu\u015fma dillerdeki \u201cfonem\u201d kavram\u0131na benze\u015fim yap\u0131lacak \u015fekilde t\u00fcretilmi\u015ftir, fakat \u015fu anda \u201csesbirim\/fonem\u201d kavram\u0131 da kullan\u0131lmaktad\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u015flevleri tamam\u0131yla ayn\u0131d\u0131r.) Bu genellikle ikili \u00f6r\u00fcnt\u00fcleme olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Konu\u015fma dillerinde oldu\u011fu gibi, bu anlams\u0131z birimler \u00f6zelliklerin kombinasyonlar\u0131 olarak g\u00f6sterilir, fakat el \u015fekli (hand shape), el y\u00f6nlenmesi (orientation), yer (ya da sesletim yeri), hareket ve el d\u0131\u015f\u0131 ifadeler genellikle temel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olu\u015ftururlar.[30]<\/a> Genel olarak hem i\u015faret dilleri hem de konu\u015fma diller s\u00fcreksizlik, anlamsall\u0131k, nedensizlik, \u00fcretkenlik ve k\u00fclt\u00fcrel aktar\u0131m gibi dilbilimcilerin her do\u011fal dilde buldu\u011fu temel \u00f6zellikleri payla\u015f\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

S\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131c\u0131 yap\u0131lar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, hareket de\u011fi\u015fimiyle gelen \u00e7ekimlerin fazla olmas\u0131 ve konu-y\u00fcklemlik bir s\u00f6zdizim \u00e7o\u011fu i\u015faret dilinin ortak dilbilimsel \u00f6zelliklerindendir. Uzam kullan\u0131m\u0131, iki el eklemleyicisi (two-hand articulator) ve i\u015faret\u00e7inin y\u00fcz\u00fc ve v\u00fccudu gibi e\u015fzamanl\u0131 y\u00f6ntemleri kullanarak, i\u015faret dilleri anlam\u0131 konu\u015fma dillerden daha fazla \u00e7e\u015fitte kar\u015f\u0131ya iletebilir. Her ne kadar i\u015faret dillerindeki ikoniklik hakk\u0131nda \u00e7ok\u00e7a tart\u0131\u015fma d\u00f6nse de s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131c\u0131lar ziyadesiyle ikonik say\u0131lmaktad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu yap\u0131lar \u201chareket, pozisyon, durum fiili veya kavrama bilgisi yap\u0131lar\u0131n\u0131n herhangi birini veya hepsini ifade eden y\u00fcklemler olarak kullan\u0131labilir\u201d.[31]<\/a> S\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131c\u0131 (classifier) teriminin bu yap\u0131larda \u00e7al\u0131\u015fan herkes taraf\u0131ndan kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmek gerekir. \u0130\u015faret dili dilbilimi alan\u0131nda ayn\u0131 yap\u0131lar farkl\u0131 \u015fekillerde adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde dilbilimciler i\u015faret dillerini dilbilimin bir par\u00e7as\u0131 olan ger\u00e7ek diller olarak incelemektedirler. Fakat \u201ci\u015faret dili\u201d kategorisi Linguistic Bibliography \/ Bibliographie Linguistique<\/em>\u2019ye i\u015faret dilinin 39 girdi ile yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 1988 say\u0131s\u0131na kadar girmemi\u015ftir.[32]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Konu\u015fma dilleriyle olan ili\u015fkileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dillerinin konu\u015fma dillerinin i\u015faret hali oldu\u011fu veya i\u015faret dillerinin i\u015fiten insanlar taraf\u0131ndan olu\u015fturuldu\u011funa dair nedense yanl\u0131\u015f bir kan\u0131 mevcuttur.[33]<\/a> \u0130\u015faret dili ve konu\u015fma dilleri aras\u0131ndaki beyinde dili i\u015flemleme benzerlikleri bu yanl\u0131\u015f kan\u0131y\u0131 daha da g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. Michel de l\u2019\u00c9p\u00e9e ya da Thomas Hopkins Gallaudet gibi sa\u011f\u0131r okullar\u0131ndaki i\u015fiten e\u011fitmenler yanl\u0131\u015f bir \u015fekilde dilin \u201ckurucular\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Halbuki i\u015faret dilleri, t\u00fcm do\u011fal diller gibi, onlar\u0131 kullanan insanlar, bu durumda konu\u015fma dil hakk\u0131nda az bilgisi olan ya da hi\u00e7 bilgisi olmayan sa\u011f\u0131rlar, taraf\u0131ndan geli\u015ftirilir.<\/p>\n\n\n\n

Bir i\u015faret dili geli\u015firken di\u011fer t\u00fcm dillerin ili\u015fkide oldu\u011fu dillerden \u00f6\u011fe almas\u0131 gibi konu\u015fma dillerinden \u00f6\u011fe al\u0131rlar. \u0130\u015faret dilleri konu\u015fma dillerinden nas\u0131l ve ne kadar \u00f6\u011fe ald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fim g\u00f6sterir. \u00c7o\u011fu i\u015faret dilinde parmak alfabesi, i\u015faretlenen ileti\u015fimde konu\u015fma dilinden al\u0131nt\u0131 yapmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Bu genellikle ki\u015fi ve yer adlar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r, fakat baz\u0131 dillerde o zamanda i\u015fareti olmayan konseptler i\u00e7in, \u00f6zellikle de konu\u015fma dilinde belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde yetkinli\u011fi olan insanlar taraf\u0131ndan, kullan\u0131lmaktad\u0131r. Parmak alfabesi bazen el \u015feklinin konu\u015fma dilinde ayn\u0131 anlama gelen kelimenin ba\u015f harfiyle kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ba\u015f harf i\u015fareti (initialized signs) gibi yeni i\u015faretlerin olu\u015fturulmas\u0131nda da kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Fakat t\u00fcm\u00fcyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u015faret dilleri konu\u015fma dillerden ba\u011f\u0131ms\u0131zlard\u0131r ve kendi geli\u015fim yollar\u0131n\u0131 takip ederler. \u00d6rne\u011fin, Birle\u015fik Krall\u0131k ve Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nin i\u015fiten insanlar\u0131n\u0131n ayn\u0131 dili konu\u015fmas\u0131na ra\u011fmen \u0130ngiliz \u0130\u015faret Dili (BSL) ve Amerikan \u0130\u015faret Dili (ASL) olduk\u00e7a farkl\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anla\u015f\u0131lamazd\u0131r. \u0130\u015faret dillerinin gramerleri bulundu\u011fu co\u011frafik b\u00f6lgenin diline genellikle benzemez, hatta s\u00f6zdizim a\u00e7\u0131s\u0131ndan Amerikan \u0130\u015faret Dili \u0130ngilizceden daha \u00e7ok Japoncaya benzer.[34]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Benzer \u015fekilde, genelde tek bir konu\u015fma dilinin oldu\u011fu \u00fclkelerde iki veya daha fazla i\u015faret dili olabilir ya da birden fazla konu\u015fma dilinin oldu\u011fu \u00fclkelerde bir tek i\u015faret dili olabilir. 11 tane resmi konu\u015fma dili ve yakla\u015f\u0131k ayn\u0131 say\u0131da farkl\u0131 konu\u015fma diline sahip olan G\u00fcney Afrika<\/a> buna g\u00fczel bir \u00f6rnektir. G\u00fcney Afrika\u2019da tarihinde iki farkl\u0131 b\u00f6lgede iki b\u00fcy\u00fck e\u011fitim kurumunun olmas\u0131 sebebiyle iki farkl\u0131 diyalekti olan bir i\u015faret dili bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrk \u0130\u015faret Dilinde de farkl\u0131 diyalektler vard\u0131r. Bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u0130stanbul, Ankara, \u0130zmir\u2019dir.[35]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Uzamsal gramer ve e\u015fzamanl\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dilleri g\u00f6rsel kanal\u0131n (g\u00f6r\u00fc\u015f) biricik \u00f6zelliklerini kullan\u0131rlar, fakat bazen dokunsal \u00f6zellikleri de kullanabilirler (dokunsal i\u015faret dilleri). Konu\u015fma dilleri genellikle d\u00fczlemseldirler; bir zamanda sadece tek bir ses \u00e7\u0131kar\u0131labilir ve anla\u015f\u0131labilir. Di\u011fer taraftan i\u015faret dilleri g\u00f6rsel olmalar\u0131ndan dolay\u0131 e\u015fzamanl\u0131 ifadeler kullanabilirler, ama bu da dilbilimsel ve sesletimsel olarak s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. G\u00f6rsel alg\u0131 e\u015fzamanl\u0131 bilginin i\u015flemlenmesine izin verir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dillerinin dilin uzamsal do\u011fas\u0131ndan yararlanmalar\u0131n\u0131n bir yolu s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131c\u0131 yap\u0131lar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fir. S\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131c\u0131lar i\u015faret\u00e7inin bir g\u00f6ndergenin tipini, boyutunu, \u015feklini, hareketini veya kapsam\u0131n\u0131 g\u00f6stermesine olanak sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Fakat konu\u015fma dillerinin tersine i\u015faret dillerinin e\u015fzamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sundu\u011fu imkanlara olan b\u00fcy\u00fck odak bazen abart\u0131lmaktad\u0131r. \u0130\u015faret dillerinde iki el eklemleyicisinin kullan\u0131lmas\u0131 motor becerilerin k\u0131s\u0131tlar\u0131na tabidir, bu da simetrik i\u015faretlere[36]<\/a> veya sadece tek elle i\u015faret yap\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7ar. \u0130laveten, i\u015faret dilleri, t\u0131pk\u0131 konu\u015fma dilleri gibi, c\u00fcmle olu\u015fturmak i\u00e7in i\u015faretlerin d\u00fczlemsel olarak kullan\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r; e\u015fzamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n en fazla kullan\u0131m\u0131 \u00e7o\u011fu zaman bi\u00e7imbilimde (her bir i\u015faretin i\u00e7 yap\u0131s\u0131nda) g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

El d\u0131\u015f\u0131 \u00f6\u011feler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dilleri b\u00fcr\u00fcn (prosody) bilgisinin \u00e7o\u011funu el d\u0131\u015f\u0131 \u00f6\u011feler ile sa\u011flar. V\u00fccudun, kafan\u0131n, ka\u015flar\u0131n, g\u00f6zlerin, yanaklar\u0131n ve a\u011fz\u0131n duru\u015flar\u0131 ve hareketlerinin kombinasyonlar\u0131 anlamsal farkl\u0131l\u0131klar, dilbilgisel yap\u0131, s\u0131fat veya belirte\u00e7 i\u00e7eri\u011fi ve s\u00f6ylem i\u015flevleri gibi bilgi kategorilerinin g\u00f6sterilmesi i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Anlamsal d\u00fczeyde i\u015faretler el \u00f6\u011feleriyle olduklar\u0131 gibi el d\u0131\u015f\u0131 \u00f6\u011felerle de nitelendirilebilirler. \u00d6rne\u011fin, duygu eylemlerine y\u00fcz ifadeleri e\u015flik edebilirler. El d\u0131\u015f\u0131 ifadeler ayn\u0131 zamanda anlamsal olarak fark yaratabilirler, \u00f6rnek olarak, Amerikan \u0130\u015faret Dili\u2019nde el i\u015faretine ek olarak \u201chen\u00fcz de\u011fil\u201d i\u015faret i\u00e7in dil alt duda\u011fa de\u011fer ve ba\u015f iki yana sallan\u0131r. Bunlar olmadan i\u015faret \u201cge\u00e7\u201d anlam\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. [37]<\/a> Konu\u015fma dilinden al\u0131nan s\u00f6zl\u00fcksel i\u015faretlere e\u015flik eden dudak k\u0131p\u0131rdatma Hollanda \u0130\u015faret Dili\u2019nde el i\u015faretleri ayn\u0131 olan \u201cdoktor\u201d ve \u201cpil\u201d gibi \u00f6rneklerde anlam fark\u0131 yaratabilir.[38]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dilinde bir c\u00fcmlenin i\u00e7eri\u011fi el i\u015faretleriyle g\u00f6sterilirken \u00e7o\u011fu dilbilgisel i\u015flev el d\u0131\u015f\u0131 i\u015faretlerle g\u00f6sterilir (\u00f6rn. y\u00fczle ve bedenle) [42] Bunlar soru, olumsuzluk, ilgi t\u00fcmceci\u011fi (relative clauses) ve konula\u015ft\u0131rma (topicalization) gibi i\u015flevleri i\u00e7ermektedir.[39]<\/a> \u00d6rnek verilecek olursa, Amerikan \u0130\u015faret Dili ve \u0130ngiliz \u0130\u015faret Dili evet\/hay\u0131r sorular\u0131 i\u00e7in benzer el d\u0131\u015f\u0131 ifadeleri kullan\u0131rlar, bunlar y\u00fcksek ka\u015flar (raised eyebrows) ve \u00f6ne do\u011fru ba\u015f itmedir (forward head tilt). [40]<\/a>[41]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 s\u0131fat ve belirte\u00e7 bilgileri el d\u0131\u015f\u0131 \u00f6\u011feler ile ifade edilir, fakat bu \u00f6\u011felerin ne olaca\u011f\u0131 dilden dile de\u011fi\u015fim g\u00f6stermektedir. \u00d6rne\u011fin, Amerikan \u0130\u015faret Dili\u2019nde biraz a\u00e7\u0131k bir a\u011f\u0131z ve hafiften d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f a\u011fz\u0131n k\u00f6\u015fesinde bir dil \u201cdikkatsizce\u201d anlam\u0131na gelirken, ayn\u0131 ifade \u0130ngiliz \u0130\u015faret Dili\u2019nde \u201cs\u0131k\u0131c\u0131\u201d veya \u201ctatmin etmeyen\u201d anlam\u0131na gelir.[41]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Konu\u015fma s\u0131ras\u0131 (turn taking) gibi s\u00f6ylem i\u015flevleri \u00e7o\u011funlukla ba\u015f hareketleri ve g\u00f6z dikme (eye gaze) ile d\u00fczenlenir. \u0130\u015faret dilinde bir konu\u015fmadaki hitap edilen ki\u015fi i\u015faret\u00e7iyi izlemek zorunda oldu\u011fu i\u00e7in, i\u015faret\u00e7i ona bakmayarak hitap edilen ki\u015finin s\u00f6z almas\u0131n\u0131 engeller ya da ona bakarak konu\u015fma s\u0131ras\u0131n\u0131n onda oldu\u011funu belirtir.[42]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u0130koniklik<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130koniklik, nedensizli\u011fin aksine, i\u015faretin bi\u00e7imi ile anlam\u0131 aras\u0131ndaki (dilsel ya da ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc) benze\u015fimdir. Amerikan \u0130\u015faret Dili\u2019ndeki ikoniklik \u00fczerine yap\u0131lan ilk \u00e7al\u0131\u015fmalar 1970\u2019lerin sonu 1980\u2019lerin ba\u015f\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011fu erken i\u015faret dili dilbilimcisi ikoniklik kavram\u0131n\u0131n dilin \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fi oldu\u011funu reddetmi\u015ftir.[43]<\/a>[44]<\/a> Dile ait baz\u0131 \u00f6zelliklerin ikonik olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnseler de bunun tamam\u0131yla dili etkilemeyen dild\u0131\u015f\u0131 bir \u00f6zellik oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdir. Oysaki, i\u015faret dilinin taklit\u00e7i \u00f6zellikleri (taklit eden ya da temsil eden i\u015faretler) bir\u00e7ok i\u015faret dilinde bulunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, i\u015faret dilini yeni \u00f6\u011frenen sa\u011f\u0131r \u00e7ocuklar i\u015faretini bilmedikleri bir \u015feyi aktarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00e7o\u011funlukla taklit\u00e7i \u00f6zellikleri g\u00f6steren ikonik bir i\u015faret icat ederler.[44]<\/a> Belirli bir i\u015faret dilinde her zaman bulunmas\u0131na ra\u011fmen, ikoniklik zaman i\u00e7erisinde i\u015faret dillerinin formlar\u0131 daha al\u0131\u015f\u0131l\u0131nca ve dile oturduk\u00e7a (grammaticalize) yava\u015f yava\u015f zay\u0131flar. Bir bi\u00e7im yayg\u0131nla\u015ft\u0131k\u00e7a sesbilimsel olarak i\u015faret dili kom\u00fcnitesinde metodolojik olarak daha yayg\u0131n hale gelir.[45]<\/a> Frishberg 1975\u2019te Amerikan \u0130\u015faret Dili\u2019nde ikoniklik ve nedensizlik aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi anlatan olduk\u00e7a etkili bir makale yazd\u0131. Makalede aslen \u00e7o\u011fu i\u015farette var olmas\u0131na ra\u011fmen ikonikli\u011fin dilbilgisel s\u00fcre\u00e7lere maruz kalarak zaman i\u00e7erisinde etkisinin azald\u0131\u011f\u0131 sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, dilin do\u011fal d\u00fczenlile\u015ftirme s\u00fcre\u00e7leri zamanla i\u015faretin herhangi bir ikonik nedenli \u00f6zelli\u011finin var olmas\u0131n\u0131 engeller.<\/p>\n\n\n\n

1978\u2019de psikolog Roger Brown Amerikan \u0130\u015faret Dili\u2019nin sahip oldu\u011fu \u00f6zelliklerin bellek ve \u00f6\u011frenme a\u00e7\u0131s\u0131ndan avantajl\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren ilk ki\u015fidir.[46]<\/a> Brown \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda i\u015fiten \u00e7ocuklar\u0131n oldu\u011fu alt\u0131 ki\u015filik bir gruba y\u00fcksek ikonik g\u00f6nderimi olan i\u015faretler \u00f6\u011fretildi\u011finde bu \u00e7ocuklar\u0131n hat\u0131rlama g\u00f6revlerinde i\u015faretleri ikonik g\u00f6nderimi daha az ikonik g\u00f6nderimi olan i\u015faretleri \u00f6\u011frenen \u00e7ocuklardan daha iyi performans g\u00f6sterdikleri sonucuna ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Brown\u2019un aksine, dilbilimci Elissa Newport ve Richard Meier ikonikli\u011fin \u201cAmerikan \u0130\u015faret Dili\u2019nin ediniminde nerdeyse hi\u00e7bir etkisi olmad\u0131\u011f\u0131\u201d sonucuna ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. [47]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dili dilbiliminin \u00f6nc\u00fclleri i\u00e7in en \u00f6nemli g\u00f6revlerden biri Amerikan \u0130\u015faret Dili\u2019nin ger\u00e7ek bir dil oldu\u011funu, sadece jestlerin bir derlemi ya da \u201c\u0130ngilizcenin el versiyonu\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131. O zaman\u0131n en \u00f6nde gelen inan\u00e7lar\u0131ndan biri \u201cger\u00e7ek dillerde\u201d bi\u00e7im ile anlam aras\u0131nda nedensiz bir ili\u015fki olmas\u0131 gerekti\u011fiydi. Bu y\u00fczden, e\u011fer Amerikan \u0130\u015faret Dili\u2019nde ikonik bi\u00e7im-anlam ili\u015fkisi varsa ger\u00e7ek bir dil say\u0131lamazd\u0131. Sonu\u00e7 olarak, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ikoniklik i\u015faret dilleri \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda g\u00f6z ard\u0131 edildi.<\/p>\n\n\n\n

Bili\u015fsel dilbilimin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ikonikli\u011fin daha geleneksel olan bi\u00e7im ve somut, ger\u00e7ek d\u00fcnya g\u00f6nderge ili\u015fkisini reddeder. Daha ziyade, bu ili\u015fki bir i\u015faretin bi\u00e7imi ile anlam\u0131 aras\u0131ndaki \u00f6rt\u00fc\u015fme setidir.[48]<\/a> Bu g\u00f6r\u00fc\u015fte, ikoniklik bir dil kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n zihinsel temsiline temellendirilmi\u015ftir (bili\u015fsel dilbilgisinde \u201cconstrual\u201d diye ge\u00e7er). \u0130koniklik ili\u015fkileri d\u0131\u015fsal olaylar olmaktan ziyade bir i\u015faret dilinin merkezinde yer alan dilbilgisel bir \u00f6zellik olarak tan\u0131mlan\u0131rlar. [49]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bili\u015fsel dilbilim bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 baz\u0131 i\u015faretlerin bi\u00e7im ve anlam aras\u0131ndaki olas\u0131 parametrelere g\u00f6re tamam\u0131yla ikonik ya da k\u0131smen ikonik olmas\u0131na olanak sa\u011flar.[50]<\/a> Bu yakla\u015f\u0131mla, \u0130srail \u0130\u015faret Dili\u2019nde \u201csormak\u201d i\u015faretinin ikonik (\u201ca\u011f\u0131zdan uzakla\u015fan hareket\u201d \u201ca\u011f\u0131zdan bir \u015fey gelmesi\u201d anlam\u0131na gelir) ve nedensiz (el \u015fekli ve el y\u00f6nelimi) olan par\u00e7alar\u0131 vard\u0131r.[49]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u00c7o\u011fu i\u015faretin mecazi\/e\u011fretilemeli g\u00f6nderimleri oldu\u011fu gibi ikonik ya da metonimik (benzemeli) g\u00f6nderimleri vard\u0131r. Bu i\u015faretler i\u00e7in bi\u00e7im, somut kaynak ve soyut anlam aras\u0131nda \u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00f6rt\u00fc\u015fme ili\u015fkisi bulunur. Amerikan \u0130\u015faret Dili\u2019ndeki \u201c\u00f6\u011frenme\u201d i\u015fareti bu \u00fc\u00e7 yollu \u00f6rt\u00fc\u015fme ili\u015fkisini kar\u015f\u0131lar. Soyut hedef anlam\u0131 \u201c\u00f6\u011frenmek\u201d iken somut kaynak nesneleri kitaptan al\u0131p ba\u015fa koymakt\u0131r. Bi\u00e7im a\u00e7\u0131k avucun bir \u015feyi al\u0131p al\u0131na gitmesidir. \u0130konik \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7im ve somut kaynak aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Mecazi \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcm ise somut kaynak ve soyut hedef anlam aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir. Somut kaynak iki \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcme sahip oldu\u011fu i\u00e7in dilbilimciler mecazi i\u015faretlere \u201c\u00e7ift \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc (doublemapped)\u201d demektedirler.[48]<\/a>[50]<\/a>[49]<\/a><\/p>\n\n\n\n

S\u0131n\u0131fland\u0131rma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dilleri konu\u015fma dillerinin yan\u0131nda veya i\u00e7inde bulunan sa\u011f\u0131r toplumlarda do\u011fal olarak ortaya \u00e7\u0131kmalar\u0131na ra\u011fmen konu\u015fma dilleriyle aralar\u0131nda bir ba\u011f yoktur ve temellerinde farkl\u0131 dilbilgisel yap\u0131lar bar\u0131nd\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dilleri nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131na g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilirler.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret dili konu\u015fmayan toplumlarda, ev i\u015fareti (homesign) tam bir dil de\u011fildir, daha \u00e7ok bir karma dil \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131r. Ev i\u015fareti amorftur ve sa\u011f\u0131r bir \u00e7ocu\u011fun e\u011fitim almad\u0131\u011f\u0131 ve di\u011fer sa\u011f\u0131rlarla ileti\u015fime ge\u00e7medi\u011fi her bir aileye \u00f6zeldir. Bu sistemler genellikle ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131lmazlar. Aktar\u0131ld\u0131klar\u0131nda ise dil yerlile\u015fmesinin (creolization) olu\u015fmas\u0131 beklenir. Fakat, Avusturya Aborjin i\u015faret dilleri ve Kamerun\u2019daki Mofu-Godur gibi jest sistemlerinin bulundu\u011fu Bat\u0131 Afrika gibi \u00f6rneklerde oldu\u011fu gibi i\u015fiten toplulu\u011fun jest kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131n olursa ev i\u015fareti tam te\u015fekk\u00fcll\u00fc bir dil olmaya \u00e7ok yakla\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

K\u00f6y i\u015faret dili y\u00fcksek sa\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n oldu\u011fu nispeten ayr\u0131 kalm\u0131\u015f topluluklarda birka\u00e7 nesil boyunca ortaya \u00e7\u0131kan yerel dildir ve hem sa\u011f\u0131rlar hem de sa\u011f\u0131r ailesi ve arkada\u015flar\u0131 olan i\u015fitenler taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131rlar.[51]<\/a> Bu dillerin belki de en \u00fcnl\u00fcs\u00fc \u00f6l\u00fc bir dil olan ABD\u2019deki Martha\u2019sVineyard \u0130\u015faret Dili\u2019dir, fakat Afrika, Asya ve Amerika boyunca da\u011f\u0131n\u0131k bir \u015fekilde bulunan \u00e7e\u015fitli k\u00f6y i\u015faret dilleri mevcuttur. T\u00fcrkiye\u2019de Mardin \u0130\u015faret Dili[52]<\/a> ve Orta Toroslar \u0130\u015faret Dili [53]<\/a> bu dillere \u00f6rnektir.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan sa\u011f\u0131r topluluk i\u015faret dilleri sa\u011f\u0131rlar\u0131n kendi toplumlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in bir araya geldi\u011fi yerlerde ortaya \u00e7\u0131karlar. Bu diller e\u011fitim dili olarak i\u015faret dilini kullanmayan \u00f6\u011frencilerin geli\u015ftirdi\u011fi Nikaragua \u0130\u015faret Dili gibi okul i\u015faret dili ve e\u011fitim almam\u0131\u015f sa\u011f\u0131r insanlar\u0131n i\u015f bulmak i\u00e7in bir araya geldi\u011fi \u015fehir yerlerinde ortaya \u00e7\u0131kan Bamako \u0130\u015faret Dili gibi topluluk dillerini i\u00e7erir. \u0130lk ba\u015fta sa\u011f\u0131r topluluk i\u015faret dilleri genel olarak i\u015fiten n\u00fcfus taraf\u0131ndan bilinmezler, \u00e7o\u011fu zaman aile \u00fcyeleri taraf\u0131ndan bile bilinmezler. Fakat geli\u015febilirler, baz\u0131 durumlarda Amerikan \u0130\u015faret Dili\u2019nde oldu\u011fu gibi e\u011fitim dili haline gelirler ve yasal tan\u0131nma elde ederler.<\/p>\n\n\n\n

Bu iki dil de konu\u015fma tabusuyla i\u015fiten ki\u015filer taraf\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan ve sa\u011f\u0131rlar taraf\u0131ndan ikincil olarak konu\u015fulan Aborjin Avusturalya i\u015faret dilleri gibi dillerden farkl\u0131d\u0131r. Bu dillerin bir\u00e7o\u011funun konu\u015fma dilinin el kodlanmas\u0131ndan (manually-coded language) ziyade kendi ba\u015flar\u0131na bir dil olduklar\u0131 konusunda \u015f\u00fcpheler mevcuttur, fakat i\u00e7lerinden Yolngu \u0130\u015faret Dili gibi baz\u0131lar\u0131 herhangi bir konu\u015fma dilinden ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. \u0130\u015fiten insanlar da Plains Indian \u0130\u015faret Dili gibi di\u011fer dillerin konu\u015fucular\u0131yla ileti\u015fime ge\u00e7mek i\u00e7in i\u015faret dili \u00fcretebilirler; bu dil o b\u00f6lgede bulunan sa\u011f\u0131rlar taraf\u0131ndan konu\u015fulmayan karma bir dildi, fakat tahminlere g\u00f6re bu dil, ev i\u015faretini etkiledi.<\/p>\n\n\n\n

Dil de\u011finimi ve melezle\u015fmesi (creolization) dil ailelerini belirlemeyi zorla\u015ft\u0131ran i\u015faret dillerinin geli\u015fiminde s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclen bir s\u00fcre\u00e7tir. S\u00f6zl\u00fcksel benzerliklerin aktar\u0131m veya ortak ana dil (parent language) veya sa\u011f\u0131r topluluk dillerinde oldu\u011fu gibi birka\u00e7 k\u00f6y i\u015faret dilinin bir dile d\u00f6n\u00fc\u015fmesi sebebiyle olup olmad\u0131\u011f\u0131 kesin olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ailesel s\u0131n\u0131fland\u0131rma yapmak zordur. De\u011finim i\u015faret dilleri aras\u0131nda, konu\u015fma ve i\u015faret dilleri aras\u0131nda (de\u011finim i\u015faret dili, bir \u00e7e\u015fit karma dil) ve i\u015faret dili ile daha b\u00fcy\u00fck bir topluluk taraf\u0131ndan kullan\u0131lan jestler aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir. Bir yazar Gana\u2019da bir k\u00f6y i\u015faret dili olan Adamorobe \u0130\u015faret Dili\u2019nin s\u00f6zl\u00fck ve b\u00fcr\u00fcn ile sesbilgisini i\u00e7eren uzamsal \u00f6zellikleri ile \u201cBat\u0131 Afrika boyunca pazarlarda kullan\u0131lan jestler ile ba\u011f\u0131 olabilece\u011fini\u201d ortaya atm\u0131\u015ft\u0131r.[54]<\/a><\/p>\n\n\n\n