{"id":866,"date":"2020-05-31T15:00:03","date_gmt":"2020-05-31T15:00:03","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=866"},"modified":"2025-08-13T19:15:40","modified_gmt":"2025-08-13T19:15:40","slug":"robotlarin-zihni-olduguna-inanmamiz-mumkun-mu-imge-saltik","status":"publish","type":"blog_content","link":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/robotlarin-zihni-olduguna-inanmamiz-mumkun-mu-imge-saltik\/","title":{"rendered":"Robotlar\u0131n Zihni Oldu\u011funa \u0130nanmam\u0131z M\u00fcmk\u00fcn M\u00fc? \u2014 \u0130mge Salt\u0131k"},"content":{"rendered":"\n

\u0130mge Salt\u0131k Bilkent \u00dcniversitesi Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden mezun olduktan sonra, ayn\u0131 \u00fcniversitede N\u00f6robilim Y\u00fcksek Lisans Program\u0131\u2019na devam ediyor. Zihin alg\u0131s\u0131 ve sosyal robotlar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Eylem g\u00f6zlemi ve alg\u0131s\u0131, insanlar\u0131n i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00e7evreyi anlamalar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bu g\u00f6zlem s\u0131ras\u0131nda, insan sosyal bir varl\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in, insan hareketlerinin anlam\u0131n\u0131 bir \u00f6l\u00e7\u00fcde sosyal bili\u015fiyle \u00f6l\u00e7er [1]. Sosyal bili\u015f bile\u015fenlerinden biri zihinselle\u015ftirmedir. Zihinselle\u015ftirme ya da zihin teorisi (Theory of Mind), bir \u201czihne sahip olman\u0131n\u201d bir nesneye ya da \u00f6zneye ait olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar verme ve etiketleme mekanizmas\u0131d\u0131r [2]. Yani bu yetenek bir objeye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda cans\u0131z bir obje ise akla sahip olmayaca\u011f\u0131na fakat bir obje canl\u0131ysa niyeti, istekleri veya d\u00fc\u015f\u00fcnme yetisi olabilece\u011fine karar vermemize yar\u0131yor. Bunu yapmak i\u00e7in zihinsel bir s\u00fcrece girmesi gerekir ve bu noktada Zihin Alg\u0131s\u0131<\/em> (Mind Perception) adl\u0131 ba\u015fka bir bile\u015fene ba\u011flan\u0131r. Bu, nesneye veya \u00f6zneye zihin olarak atfedilebilecek i\u00e7 mekanizmalar\u0131, nesnenin veya \u00f6znenin hareketinden ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcnden alg\u0131lama yetene\u011fidir [3]. Bu yaz\u0131da zihin alg\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fabilmesi i\u00e7in bir insan\u0131n hangi hareket ve g\u00f6rsel bilgilere ihtiyac\u0131 oldu\u011funu tart\u0131\u015f\u0131p, bu verilerin senkronize olmas\u0131n\u0131n, objeye veya \u00f6zneye zihinselle\u015ftirme yap\u0131labilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemi \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m. Bu tart\u0131\u015fman\u0131n \u015fimdilik yaln\u0131zca pratik k\u0131sm\u0131na de\u011finip, felsefi yan\u0131n\u0131 konu etmeyece\u011fim. Ayr\u0131ca, bu ba\u011flamda yeni geli\u015fen teknolojiyle paralel giden sosyal robotlar\u0131n dizayn\u0131n\u0131n, yani bizimle etkile\u015fime giren robotlar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fcn ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, robotlar\u0131n zihin sahibi olmas\u0131nda bir etkisi olacak m\u0131 bunu tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Bir objenin veya \u00f6znenin zihne sahip oldu\u011funa karar verebilmemiz i\u00e7in \u00f6nc\u00fcl olan \u015fey hareketlerinin ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn bizim i\u00e7in sosyal anlamda bir \u015feyler ifade edebilmesidir. Peki bu durum canl\u0131 ve cans\u0131z olmas\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z da g\u00f6zlemlenebilir mi? Yani bir cans\u0131z obje insans\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye sahip oldu\u011fu i\u00e7in ya da hareketleri insan hareketleriyle senkronize durdu\u011fu i\u00e7in bir \u201czihne\u201d sahip olabilir mi? Yani, robotlar\u0131n bir zihni olabilece\u011fine ger\u00e7ekten inanmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?<\/p>\n\n\n\n

1950 y\u0131l\u0131nda \u00fcnl\u00fc matematik\u00e7i ve bilgisayar bilimci Alan Turing bir makinenin d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcre\u00e7lerinden ge\u00e7ip ge\u00e7emeyece\u011fini insan g\u00f6z\u00fcnden de\u011ferlendiren bir d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi tasarlam\u0131\u015f oldu [4]. Bu testin nihai amac\u0131 bir makinenin d\u00fc\u015f\u00fcnebildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmenin m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamakt\u0131r. Bu teste g\u00f6re g\u00f6n\u00fcll\u00fc sorgulay\u0131c\u0131 insan, makine ve ba\u015fka bir g\u00f6n\u00fcll\u00fc ile yaz\u0131\u015fmalar e\u015fli\u011finde interaktif bir etkile\u015fime ge\u00e7ecektir. \u00d6zneler birbirini g\u00f6remeyecek yerlere yerle\u015fir. Sorgulay\u0131c\u0131 sadece sorular\u0131n\u0131 di\u011fer \u00f6znelere klavye ve ekran \u00fczerinden y\u00f6neltecek ve cevaplar\u0131 bilgisayar ekran\u0131ndan g\u00f6recek bi\u00e7imde \u00f6zneye dair hi\u00e7bir sesli veya g\u00f6rsel bilgi olmadan elde edecektir. Sorguluyac\u0131n\u0131n gelen cevaplara g\u00f6re \u00f6znelerin hangisinin bir makine, di\u011ferinin insan oldu\u011funa karar vermesi gerekir. Sorgulay\u0131c\u0131n\u0131n elinde \u00f6znelere dair soru cevap d\u0131\u015f\u0131nda elde etti\u011fi ba\u015fka bir bilgi yoktur. Bloklar halinde yap\u0131lan bu testin sonunda sorgulay\u0131c\u0131 \u00f6zne olan insan\u0131 tekrarl\u0131 bir bi\u00e7imde saptayamazsa, hangisinin makine hangisinin insan oldu\u011funa karar vermede tutarl\u0131l\u0131k olmazsa, makine Turing testini ge\u00e7mi\u015f olur. \u0130nsan taraf\u0131ndan sorulan sorulara \u201cmant\u0131k\u201d do\u011frultusunda cevap verdi\u011fi s\u00fcrece ve tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 korudu\u011funda bu testin ge\u00e7ilebilece\u011fini Alan Turing tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn bilgisayar programlar\u0131 \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre olsa da Turing testini ge\u00e7ebiliyorlar. Bunu sohbet botlar\u0131 ad\u0131yla asl\u0131nda bir bilgisayar algoritmas\u0131yla konu\u015fan sohbet sayfalar\u0131nda g\u00f6rebiliyoruz. Buradaki \u00f6nemli olan \u015fey, bu algoritmalar ileti\u015fimdeki davran\u0131\u015flar\u0131n \u00f6zelliklerini taklit ederek, bu sohbet robotlar\u0131n\u0131n insanlar taraf\u0131nda zihinleri varm\u0131\u015fcas\u0131na alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Fakat, bilgisayar\u0131n \u00fcretti\u011fi bu algoritmalar\u0131n bir insan\u0131 konu\u015fmada kand\u0131rarak asl\u0131nda k\u0131sa s\u00fcreli bir inan\u00e7 \u00fcrettirdikleri s\u00f6ylenebilir. Beyin k\u0131sa girdilerle do\u011frulu\u011fa ula\u015fmak i\u00e7in geli\u015fen bir organ olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu u\u00e7ucu kand\u0131rma kolay ger\u00e7ekle\u015febilir. \u00d6nemli olan \u015fey asl\u0131nda uzun vadede alg\u0131 sistemine tutarl\u0131 girdiler vererek bir ge\u00e7erli \u00e7\u0131kt\u0131 almak olacakt\u0131r. \u0130\u015fte bu noktada fiziksel olarak kar\u015f\u0131daki objenin hareketleri ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc \u00fczerinde durmak insan alg\u0131s\u0131na uzun vadede giden yol olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kar\u015f\u0131m\u0131zdaki objenin eylemlerinin anlaml\u0131 olmas\u0131 bizim davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z ve o objeye dair muhakeme yapmam\u0131z i\u00e7in \u00f6nemlidir. Eylemler mant\u0131kl\u0131 de\u011filse, muhtemelen \u015fanstan olu\u015fan bir hareket dizisi olarak g\u00f6r\u00fclecektir. B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u015fanstan olu\u015fan davran\u0131\u015flar sosyal ba\u011flamda de\u011ferlendirilmez, fakat e\u011fer davran\u0131\u015flar bir anlam ifade etmeye ba\u015flarsa o zaman bu objeyle bili\u015fsel anlamda bir ba\u011f kurulabilece\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Nesnenin veya \u00f6znenin zihnini belirlemek ve ba\u015fka bir varl\u0131\u011f\u0131n zihninin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fi ile ba\u011flant\u0131 kurmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu yetenek i\u00e7in \u00f6rt\u00fck ve a\u00e7\u0131k bili\u015fsel mekanizmalar kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, konu\u015fma becerisini kullanan bir obje veya \u00f6zne bir \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015f\u00fcnebilen bir zihne sahip oldu\u011funu bize g\u00f6stermi\u015f olur. Bu s\u0131rada onun bize yollad\u0131\u011f\u0131 sinyalleri i\u00e7sel olarak i\u015flerken \u00f6rt\u00fck mekanizmalar kullan\u0131l\u0131r, mesela g\u00f6nderdi\u011fi ses dalgalar\u0131n\u0131 i\u015fleyen beyin b\u00f6l\u00fcmlerinin i\u015flevleri ya da dediklerine hak verip vermemiz i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan karar verme mekanizmalar\u0131 gibi. Kar\u015f\u0131 taraf\u0131n bize yollad\u0131\u011f\u0131 sinyalleri anlamak i\u00e7in, di\u011fer taraf\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6r\u00fcleni sim\u00fcle etmek ve bu a\u00e7\u0131dan \u201cg\u00f6rmek\u201d gerekir. Yani, ki\u015finin kendisini \u2018kar\u015f\u0131 taraf\u0131n yerine koymas\u0131\u2019 ve onun perspektifinden ne g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa, onu g\u00f6rmesi, tahmin etmesi, \u00e7\u0131karsamas\u0131 gerekir. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir sosyal etkile\u015fim bize di\u011fer varl\u0131klar\u0131n deneyimledi\u011fi mekanizmalar\u0131 dinamik olarak g\u00f6sterir ve yollad\u0131\u011f\u0131 sinyaller \u201ceylemlerini ve niyetini okumaya\u201d yard\u0131mc\u0131 olur. Bu okuma i\u015finin somutla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na \u201ce\u015fzamanl\u0131 g\u00f6zlem (synchronous observing)\u201d denir [5\u20136]. Bu e\u015f zamanl\u0131 izleme, hareketlerin anlam\u0131n\u0131 belirlemede bize \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bildi\u011fimiz davran\u0131\u015flar\u0131 sergilemesi kar\u015f\u0131daki objenin zihnini anlamada bizim ad\u0131m\u0131za faydal\u0131 olacakt\u0131r. Senkron davran\u0131\u015flar, insanlar\u0131n di\u011fer konularda arad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcd\u00fcsel bir \u00f6zellik olarak g\u00f6r\u00fclebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insana \u00f6zg\u00fc davran\u0131\u015flar\u0131n e\u015fzamanl\u0131 iletimi, mesaj\u0131 kar\u015f\u0131 tarafa aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kar\u015f\u0131 taraf\u0131n alg\u0131 mekanizmas\u0131n\u0131n ayn\u0131 ya da benzer oldu\u011funu bize g\u00f6sterir. Bu nedenle, i\u00e7 mekanizman\u0131n bir \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 olan insans\u0131 davran\u0131\u015flar, insanlar taraf\u0131ndan \u201cbana benzer\u201d \u015feklinde alg\u0131lanma e\u011filimindedir.<\/p>\n\n\n\n

Y\u00fcz alg\u0131s\u0131 da senkronize olma ba\u011flam\u0131nda olduk\u00e7a \u00f6nemlidir, objenin \u00e7ekicili\u011fini, g\u00fcvenilirli\u011fini hatta zihinsel yap\u0131s\u0131n\u0131 e\u011fer a\u015fina oldu\u011fumuz \u015fekildeyse, bize sunar. Y\u00fczler, di\u011fer beden uzuvlar\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 dikkat \u00e7eker ve beyin i\u00e7inde h\u0131zl\u0131 bir elektro kortikal tepki uyand\u0131r\u0131r [7]. Do\u011fada di\u011fer desenlerden farkl\u0131 olarak, insan y\u00fcz\u00fcne ve insan y\u00fcz\u00fcne benzeyen kombinasyonlar alg\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir ve alg\u0131lanmas\u0131 di\u011fer nesnelerden \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015fir, ki bu girdiyi potansiyel bir y\u00fcz olarak i\u015faretleyen h\u0131zl\u0131 bir desen e\u015fle\u015ftirme mekanizmas\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir (the rapid pattern-matching mechanism) [8\u20139]. Bu mekanizma sayesinde antropomorfik tepkiler verebilir ve anl\u0131k olarak bir araban\u0131n veya kahvenin baloncuklar\u0131n\u0131n g\u00fclen bir y\u00fcze sahip oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

Fakat yine de g\u00fclen bir y\u00fcze sahip bu objelerin canl\u0131 olmad\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. Hatta robotlar\u0131n bilin\u00e7li dizayn edilmi\u015f y\u00fczleri olmas\u0131na ra\u011fmen halen onlara alenen ak\u0131l atfetmeyiz. Bu y\u00fczlerin zihinsel modellerimize lay\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 nereden biliyoruz? <\/strong>Cevab\u0131n bir k\u0131sm\u0131 a\u00e7\u0131k: ak\u0131ls\u0131z y\u00fczler genellikle hareketsizdir. <\/strong>Wheatley, Weinberg, Looser, Moran ve Hajcak (2011) taraf\u0131ndan yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmada insan, bebek ve robot y\u00fcz\u00fc olan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler kat\u0131l\u0131mc\u0131lara izletildi, ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler izlenirken elektro kortikal kay\u0131tlar al\u0131nd\u0131 [10]. T\u00fcm y\u00fczler kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 alg\u0131lama d\u00fczeyinde uyar\u0131rken (to stimulate) sadece insan y\u00fczleri daha sonra devam eden bir dalga formuna 400 ms gecikme ile yol a\u00e7t\u0131. Bu bulgu y\u00fczleri tespit ettikten sonra objede zihin alg\u0131s\u0131 i\u00e7in ikincil derece de bir inceleme oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu iddiay\u0131 g\u00f6sterebilmek i\u00e7in ba\u015fka bir deney d\u00fczene\u011fi ile kat\u0131l\u0131mc\u0131lara animasyonlarla insan y\u00fczlerinden avatarlara do\u011fru evrilen bir dizi morph (animasyonlarda kullan\u0131lan dizi dizi sahne denilebilir) <\/em>g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc g\u00f6sterildi. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar ilk kez ne zaman \u201czihni var\u201d diye i\u015faretlemesi istendi\u011finde %65 d\u00fczeyinde insan y\u00fcz\u00fcne yak\u0131n olan animasyonu se\u00e7ti. Bunun a\u00e7\u0131klamas\u0131 olarak ise kat\u0131l\u0131mc\u0131lar bu noktay\u0131, y\u00fcz\u00fcn onlara geri bakt\u0131\u011f\u0131 ilk an olarak tan\u0131mlad\u0131 [11]. Y\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan Turing Testini ge\u00e7mek sadece bir y\u00fcz\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u201corada biri var ve ileti\u015fime a\u00e7\u0131k\u201d \u015feklinde alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

Peki hareket alg\u0131s\u0131na geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bizi ne bekliyor? Heider ve Simmel 1944 y\u0131l\u0131nda hareketin zihin alg\u0131s\u0131na etkisi \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 deneyde \u00fc\u00e7 geometrik obje kullanm\u0131\u015ft\u0131 [12]. \u0130nsans\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcme sahip olmayan bu \u015fekillerin davran\u0131\u015flar\u0131nda sadece zihinsel aktiviteye dair ipu\u00e7lar\u0131 i\u00e7eren \u00f6r\u00fcnt\u00fcler mevcuttu. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar objelerin zihinsel durumlar\u0131n\u0131 nitelendirmede bu aktivitelerin olabilece\u011fine dair pozitif d\u00f6n\u00fctler verdi ve o g\u00fcnden beri ara\u015ft\u0131rmalarda bu t\u00fcr uyaranlar kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda benzer sonu\u00e7lar elde ediliyor. Fakat hareketin de sadece kendisi yeterli de\u011fildir.<\/strong> Hareketlerini yeterli d\u00fczeyde insans\u0131 tuttu\u011fumuzda bile basit bir robotun Turing testini hala ge\u00e7emedi\u011fini bilebiliyoruz. Fakat testi ge\u00e7emese de bu davran\u0131\u015flar\u0131n belli d\u00fczeyde antropomorfik uyar\u0131mlarda bulundu\u011funu biliyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Bu bir dereceye kadar davran\u0131\u015f\u0131n anlaml\u0131 olmas\u0131yla alakal\u0131d\u0131r. [13]. Bir \u00f6zne, insan davran\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6steriyorsa, insan zihnini buna g\u00f6re ba\u011flamland\u0131rabiliriz. Bu tahmin mekanizmas\u0131, g\u00f6zlemlenen davran\u0131\u015f\u0131n uyumu ve anlaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile sa\u011flan\u0131r. Bu ba\u011flamda, hareket ve zihin alg\u0131s\u0131 \u00fczerine, hareketin h\u0131z ve anlamlar\u0131n\u0131n zihin alg\u0131s\u0131n\u0131 nas\u0131l artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \/ azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in de bir dizi ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r [14\u201318]. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarla, ki\u015finin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 nesne veya konunun davran\u0131\u015f\u0131ndaki ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 izleyerek zihin alg\u0131s\u0131n\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu bulgular baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bu hareket ipu\u00e7lar\u0131na dayanarak \u00f6zne tespitinin zihinsel anlay\u0131\u015f\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fc oldu\u011funu ileri s\u00fcrmesine neden olmu\u015ftur [19]. Daha spesifik olarak, sosyal hareketleri anlamada etkili olan korteksin, geometrik ve cans\u0131z nesneler, hatta insan temelli desen ta\u015f\u0131mayan nesneler bile, birbirini takip etme, kar\u015f\u0131l\u0131k verme veya konu\u015fma gibi sosyal davran\u0131\u015flarda bulunduklar\u0131nda da aktive oldu\u011fu bulunmu\u015ftur [20\u201322]. Paralel olarak, ayn\u0131 \u015fekillerin hareketleri rastgele ve d\u00fczg\u00fcn olmayan bir d\u00fczen ile g\u00f6zlemlendi\u011finde, cans\u0131z nesneler i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan korteksin aktif oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr [22\u201323]. B\u00f6ylece, sosyal veya insani \u00f6r\u00fcnt\u00fcler sergileyen hareketin bize nesnenin bir zihni olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda i\u00e7sel cevaplar verdi\u011fini anlayabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan sosyal bir varl\u0131kt\u0131r ve bu sosyalli\u011fi sayesinde \u00e7evresindeki objeleri de buna g\u00f6re d\u00fczenler. Bu ger\u00e7ek sayesinde \u00e7evresindeki objelerle durmadan bir etkile\u015fime ge\u00e7er, beklenti ve tahmin yetekleneklerini durumlara adapte eder. \u0130nsanlar\u0131n bir zihin i\u00e7in bekledikleri anl\u0131k \u201czihinsel olarak birle\u015fme, ayn\u0131 zihinsel frekansa girme an\u0131\u201d bu beklenti ve tahminin uyu\u015fmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 i\u00e7 frekansa ayarlanm\u0131\u015f gibi, zahmetsiz konu\u015fmaya girerler, duygular\u0131n ayn\u0131 y\u00fckseli\u015fini ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ya\u015farlar ve bir ileti\u015fim s\u0131ras\u0131nda di\u011ferinin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini bitirebilece\u011fini hissederler. Bu zihinsel olarak ba\u011flanma an\u0131n\u0131n nedeni bilinmese de, senkronize \u00f6r\u00fcnt\u00fcler g\u00f6stermenin bu anlamda olduk\u00e7a \u00f6nemi oldu\u011funu biliyoruz. Senkronizasyon, i\u015flevsel olarak benzer olman\u0131n bir i\u015fareti olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Bu ba\u011flamda robotlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde beklenti ve tahmin yetenekleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan senkronize olmada insan da olduk\u00e7a adaptif g\u00f6r\u00fcnecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc robotlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz dizayn\u0131nda zaten insan alg\u0131s\u0131n\u0131 baz alarak geli\u015ftirilmesi, bu beklenti ve tahmin s\u00fcre\u00e7lerine bir noktada hizmet ediyor. Yani bir robotun insan i\u00e7in i\u00e7sel durumlara sahip olabilece\u011fi bir senaryo olduk\u00e7a muhtemel bir \u015fekilde geli\u015ftiriliyor. Fakat halen bu tam olu\u015fabilmi\u015f de\u011fil. Asl\u0131nda insan zihni \u00fczerine olan \u00e7al\u0131\u015fmalar neyi ne \u00f6l\u00e7\u00fcde bekledi\u011fimizi ve nas\u0131l bir tahmin geli\u015ftirdi\u011fimizi ortaya koyuyor. Robotlar\u0131n da bir zihne sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fimiz zaman asl\u0131nda bu senkronizasyona sadece d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f de\u011fil de hareketlerin de bu d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fle paralel gitti\u011fi bir gelecek d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekiyor. E\u011fer hareket ve g\u00f6rsel verileri yeterli oranda senkronize edip tutarl\u0131 bir d\u00f6ng\u00fc sa\u011flayabilirsek gelecekte robotlar\u0131n bir miktar bile olsa zihninin oldu\u011funa inanmak, antropomorfik bir tepkiden ziyade, olduk\u00e7a olas\u0131 bir ger\u00e7eklik olarak hayat\u0131m\u0131za girmi\u015f olacak.<\/p>\n\n\n\n

Referanslar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Fiske, S. T., & Taylor, S. E. (1991). Social cognition. Mcgraw-Hill Book Company.<\/li>\n\n\n\n
  2. Baron-Cohen, S., Leslie, A. M., & Frith, U. (1985). Does the autistic child have a \u201ctheory of mind\u201d. Cognition, 21(1), 37\u201346.<\/li>\n\n\n\n
  3. Gray, H. M., Gray, K., & Wegner, D. M. (2007). Dimensions of mind perception. science, 315(5812), 619\u2013619.<\/li>\n\n\n\n
  4. Turing, I. B. A. (1950). Computing machinery and intelligence-AM Turing. Mind<\/em>, 59<\/em>(236), 433.<\/li>\n\n\n\n
  5. Semin, G. R., & Cacioppo, J. T. (2008). Grounding social cognition: Synchronization, entrainment, and coordination. Embodied grounding: Social, cognitive, affective, and neuroscientific approaches, 119\u2013147.<\/li>\n\n\n\n
  6. Semin, G. R., & Cacioppo, J. T. (2009). From embodied representation to co-regulation. In J. A. Pineda (Ed.), Mirror Neuron Systems, pp. 107\u2013120. New York, NY: Humana Press. doi: 10.1007\/978\u20131\u201359745\u2013579\u20137_5.<\/li>\n\n\n\n
  7. Langton, S. R. H., Law, A. S., Burton, A. M., & Schweinberger, S. R. (2008). Attention capture by faces. Cognition, 107, 330\u2013342. doi: 10.1016\/j.cognition.2007.07.012.<\/li>\n\n\n\n
  8. Jacques, C., & Rossion, B. (2010). Misaligning face halves increases and delays the N170 specifically for upright faces: Implications for the nature of early face representations. Brain Research, 1318, 96\u2013109. doi: 10.1016\/j.brainres. 2009.12.070.<\/li>\n\n\n\n
  9. Sagiv, N., & Bentin, S. (2001). Structural encoding of human and schematic faces: holistic and part-based processes. Journal of cognitive neuroscience, 13(7), 937\u2013951.<\/li>\n\n\n\n
  10. Wheatley, T., Weinberg, A., Looser, C., Moran, T., & Hajcak, G. (2011). Mind perception: Real but not artificial faces sustain neural activity beyond the N170\/VPP. PloS one<\/em>, 6<\/em>(3).<\/li>\n\n\n\n
  11. Looser, C. E., & Wheatley, T. (2010). The tipping point of animacy: How, when, and where we perceive life in a face. Psychological science<\/em>, 21<\/em>(12), 1854\u20131862.<\/li>\n\n\n\n
  12. Heider, F., & Simmel, M. (1944). An experimental study of apparent behavior. The American journal of psychology<\/em>, 57<\/em>(2), 243\u2013259.<\/li>\n\n\n\n
  13. Waytz, A., Cacioppo, J., & Epley, N. (2010). Who sees human? The stability and importance of individual differences in anthropomorphism. Perspectives on Psychological Science, 5(3), 219\u2013232.<\/li>\n\n\n\n
  14. Cicchino, J. B., Aslin, R. N., & Rakison, D. H. (2011). Correspondences between what infants see and know about causal and self-propelled motion. Cognition<\/em>, 118<\/em>(2), 171\u2013192.<\/li>\n\n\n\n
  15. Tremoulet, P. D., & Feldman, J. (2000). Perception of animacy from the motion of a single object. Perception<\/em>, 29<\/em>(8), 943\u2013951.<\/li>\n\n\n\n
  16. Blakemore, S-J., Boyer, P., Pachot-Clouard, M., Meltzoff, A., Segebarth, C., & Decety, J. (2003). The detection of contingency and animacy from simple animations in the human brain. Cerebral Cortex, 13, 837\u2013844. doi: 10.1093\/cercor\/13.8.837.<\/li>\n\n\n\n
  17. Scholl, B. J., & Tremoulet, P. D. (2000). Perceptual causality and animacy. Trends in cognitive sciences<\/em>, 4<\/em>(8), 299\u2013309.<\/li>\n\n\n\n
  18. Gao, T., McCarthy, G., & Scholl, B. J. (2010). The wolfpack effect: Perception of animacy irresistibly influences interactive behavior. Psychological Science, 21, 1845\u20131853. doi:10.1177\/0956797610388814.<\/li>\n\n\n\n
  19. Blakemore, S-J., Boyer, P., Pachot-Clouard, M., Meltzoff, A., Segebarth, C., & Decety, J. (2003). The detection of contingency and animacy from simple animations in the human brain. Cerebral Cortex, 13, 837\u2013844. doi: 10.1093\/cercor\/13.8.837.<\/li>\n\n\n\n
  20. Castelli, F., Frith, C., Happe\u00b4, F., & Frith, U. (2002). Autism, Asperger syndrome and brain mechanisms for the attribution of mental states to animated shapes. Brain, 125, 1839\u20131849. doi: 10.1093\/brain\/awf189.<\/li>\n\n\n\n
  21. Gobbini, M. I., Koralek, A. C., Bryan, R. E., Montgomery, K. J., & Haxby, J. V. (2007). Two takes on the social brain: a comparison of theory of mind tasks. Journal of cognitive neuroscience<\/em>, 19<\/em>(11), 1803\u20131814.<\/li>\n\n\n\n
  22. Martin, A, & Weisberg, J. (2003). Neural foundations for understanding social and mechanical concepts. Cognitive Neuropsychology, 20, 575\u2013587. doi: 10.1080\/02643290342000005.<\/li>\n\n\n\n
  23. Beauchamp, M. S., Lee, K. E., Haxby, J. V., & Martin, A. (2003). FMRI responses to video and point-light displays of moving humans and manipulable objects. Journal of cognitive neuroscience<\/em>, 15<\/em>(7), 991\u20131001.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    \u0130leri Okuma \u00d6nerileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Zihin Alg\u0131s\u0131 konusunda genel bir \u00f6zet i\u00e7in Epley ve Waytz\u2019\u0131n 2010 tarihinde Handbook of Social Psychology<\/em> kitab\u0131 i\u00e7inde yay\u0131nlanan \u201cMind Perception<\/em>\u201d makalesini \u00f6nerebiliriz. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n istek, niyet ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini zihnimizde canland\u0131rma becerimiz olan \u201cZihin Kuram\u0131\u201d i\u00e7inse Alvin Goldman\u2019\u0131n 2012 tarihli \u201cTheory of Mind<\/em>\u201d yaz\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olabilir. Bu yaz\u0131 Oxford Handbook of Philosophy and Cognitive Science<\/em> kitab\u0131nda yer al\u0131yor. Zihin Kuram\u0131 hakk\u0131nda daha geni\u015f bir okuma yapmak isteyenler Ian Apperly\u2019nin 2010 tarihli \u201cMindreaders<\/em>\u201d isimli kitab\u0131yla ilgilenebilirler. Hareket g\u00f6zlemlemenin ve alg\u0131laman\u0131n n\u00f6robilimsel temelleriyle ilgilenenler Gardner, Goulden ve Cross\u2019un 2015 tarihli \u201cDynamic Modulation of the Action Observation Network by Movement Familiarity<\/em>\u201d makalesine bakabilirler. Sosyal bili\u015fin belki de ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yer olarak adland\u0131r\u0131labilecek \u201cy\u00fcz alg\u0131lama\u201d literat\u00fcr\u00fcne bir giri\u015f mahiyetinde Bruce ve Young\u2019\u0131n 2012 tarihli \u201cFace Perception<\/em>\u201d isimli kitab\u0131 ilgi \u00e7ekici olabilir. Yine t\u00fcm bu temayla ilgili olarak Johnson ve Shiffrar\u2019\u0131n 2012 tarihli \u201cPeople Watching<\/em>\u201d kitab\u0131n\u0131 tavsiye edebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

    Ek olarak, \u0130mge\u2019nin Bilkent \u00dcniversitesi\u2019nden hocas\u0131 ve tez dan\u0131\u015fman\u0131 olan Burcu Ay\u015fe \u00dcrgen\u2019in de bu konudaki iki makalesi okunabilir; EEG theta ve mu oscillations during perception of human and robot actions<\/em> (2013), Observation and imitation of actions performed by human, androids and robots: an EMG study<\/em> (2015).<\/p>\n","protected":false},"featured_media":867,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[93,378,234,518,691,377,233,92,66,65,80,81,108,109,743,738,471],"kategori":[725],"class_list":["post-866","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-norobilim","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-bilissel-sinirbilim","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognitive-neuroscience","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-neuroscience","event_publishing_tags-norobilim","event_publishing_tags-psikoloji","event_publishing_tags-psychology","event_publishing_tags-robotics","event_publishing_tags-robotik","event_publishing_tags-robotlar","event_publishing_tags-robots","event_publishing_tags-sinirbilim","kategori-yazi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/866","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/866\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/867"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=866"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=866"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=866"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}