{"id":1871,"date":"2021-01-27T15:00:26","date_gmt":"2021-01-27T15:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&#038;p=1871"},"modified":"2025-08-18T16:59:38","modified_gmt":"2025-08-18T16:59:38","slug":"uyari-gozetimsiz-norobilim-ilerliyor-mark-humphries","status":"publish","type":"blog_content","link":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/uyari-gozetimsiz-norobilim-ilerliyor-mark-humphries\/","title":{"rendered":"Uyar\u0131! G\u00f6zetimsiz N\u00f6robilim \u0130lerliyor \u2014 Mark Humphries"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6zg\u00fcn ad\u0131: \u201c<a href=\"https:\/\/medium.com\/the-spike\/warning-unsupervised-neuroscience-ahead-382cf9ab13e1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Warning! Unsupervised Neuroscience Ahead<\/a>\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"5981\"><em>Mark Humphries, beyni incelemek i\u00e7in hayvan modelleri yerine hesaplamal\u0131 (computational) ve istatistiksel modeller kullanan bir sistem n\u00f6robilimcisidir. Ekibiyle, bir\u00e7ok n\u00f6ronun ortak faaliyetinin, davran\u0131\u015f\u0131 y\u00f6nlendirmek i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fi, bug\u00fcn\u00fc ve gelece\u011fi nas\u0131l kodlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bunu yapmak i\u00e7in, geni\u015f \u00e7apta uygulanabilir veri analizi tekniklerinin geli\u015ftirilmesini sa\u011flamaktad\u0131r. Ekibi ve kendisi, bu teknikleri y\u00fczlerce, binlerce n\u00f6ronun kay\u0131tlar\u0131n\u0131; farkl\u0131 g\u00f6revler esnas\u0131nda, farkl\u0131 t\u00fcr ve filumlar\u0131n \u00e7e\u015fitli beyin devrelerinden al\u0131nan kay\u0131tlar\u0131 analiz etmek i\u00e7in kullan\u0131p, bu ortak faaliyetin sinir devrelerinden nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na dair teorik ve hesaplamal\u0131 modeller geli\u015ftirmektedir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"1b6a\">Biz insanlar\u0131n iyi oldu\u011fu bir \u015fey varsa o da \u00f6r\u00fcnt\u00fc bulmakt\u0131r. Matematik \u00f6r\u00fcnt\u00fclerle doludur \u2014 Fibonacci dizileri, \u00fc\u00e7genlerin say\u0131lar\u0131, alt\u0131n oran\u2026\u015eu anda da bunu yap\u0131yorsunuz, ekrandaki bu siyah i\u015faretler harf, kelime, c\u00fcmle olarak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"0730\">Biz insanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fc bir \u015fey varsa, o da hi\u00e7 \u00f6r\u00fcnt\u00fc olmayan yerlerde \u00f6r\u00fcnt\u00fcler bulmakt\u0131r. I\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktaki gaz toplar\u0131, yaln\u0131zca ortalarda turuncu bir y\u0131ld\u0131z\u0131n (g\u00fcne\u015f) yak\u0131n\u0131ndaki mavi noktan\u0131n (d\u00fcnya) \u00fczerindeki iki ayakl\u0131 bir primat\u0131n faydas\u0131 ad\u0131na bir avc\u0131n\u0131n, saban\u0131n (b\u00fcy\u00fckay\u0131) veya yengecin ana hatlar\u0131n\u0131 izlemiyor. \u0130statistikler size ne s\u00f6ylerse s\u00f6ylesin, herhangi bir y\u0131lda havuzda bo\u011fulan insan say\u0131s\u0131 da Nicolas Cage\u2019in o y\u0131l oynad\u0131\u011f\u0131 filmlerin say\u0131s\u0131ndan kaynaklanm\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miro.medium.com\/v2\/resize:fit:1400\/1*sccj4HsYRZQkC_Lq9HJOYw.png\" alt=\"\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Sahte Korelasyonlar. Kaynak: Tylervigen.com | CC-4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"f5fa\">N\u00f6robilim, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 \u00f6r\u00fcnt\u00fc bulma yetene\u011fimizin s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar test edilece\u011fi bir \u00e7a\u011fa giriyor: \u0130\u00e7lerindeki \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri bulmak i\u00e7in verilerimizin \u00fczerine her zamankinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lar ataca\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6zetimsiz n\u00f6robilim \u00e7a\u011f\u0131. \u00d6n\u00fcm\u00fczde heyecanl\u0131 zamanlar var. Ancak herhangi bir \u015feyde \u00f6r\u00fcnt\u00fc bulmay\u0131 sevdi\u011fimiz i\u00e7in, kendimizi kand\u0131rmamak ad\u0131na korumam\u0131z\u0131 ikiye katlamam\u0131z gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"67c0\">Ama bu kadar a\u00e7\u0131k ve mevcut bir tehlike ta\u015f\u0131yorsa, neden denetimsiz ilerliyoruz?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"a99a\">Beyin sa\u00e7ma bir bi\u00e7imde karma\u015f\u0131kt\u0131r. T\u00fcm beyinler. K\u00fc\u00e7\u00fck nematod solucan\u0131 olan&nbsp;<em>C Elegans<\/em>\u2019daki (Caenorhabditis elegans,&nbsp;<em>\u0130plik Kurdu<\/em>) 302 n\u00f6ronlu beyin. Ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z en k\u00fc\u00e7\u00fck omurgal\u0131 beyni olan yavru zebra bal\u0131\u011f\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 100.000 n\u00f6ronlu beyin. Fare beyni. S\u0131\u00e7anlar\u0131nki. Bizimki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"1c41\">Sa\u00e7ma derecede karma\u015f\u0131k beyinlerden art\u0131k sa\u00e7ma derecede karma\u015f\u0131k veriler kaydedebiliyoruz. Ayn\u0131 anda y\u00fczlerce, binlerce veya daha fazla n\u00f6ronu kaydedebiliyoruz ve bu say\u0131 katlanarak artmaya devam ediyor. T\u00fcm beyinde b\u00f6lgeler aras\u0131 ba\u011flant\u0131lanmay\u0131 (<em>wiring<\/em>), bir b\u00f6lgedeki bir\u00e7ok tekil n\u00f6ronun aksonlar\u0131yla her yere g\u00f6nderdikleri ba\u011flant\u0131lar\u0131, beynin toz zerresinden b\u00fcy\u00fck olmayan bir par\u00e7as\u0131 i\u00e7indeki t\u00fcm ba\u011flant\u0131 \u015femas\u0131n\u0131 izleyebiliyoruz. Beynin tamam\u0131nda veya tekil b\u00f6lgelerinde (hatta katmanlar\u0131nda (layer)) ifade edilen genlerin \u00f6rneklerini (sample) alabiliyoruz. Ve bu beyinlerin \u00fcretti\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131, her zamankinden \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k ve daha do\u011fal g\u00f6revlerde, \u00e7ok daha hassas bir \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckle izleyebiliyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"04c3\">Bu verilerde ne arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bildi\u011fimizi sanmak ger\u00e7ekten \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc beynin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn nas\u0131l kodlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya hesaplad\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011fru tahmin etme \u015fans\u0131m\u0131z pratikte s\u0131f\u0131rd\u0131r. Beynin bir b\u00f6lgesindeki her n\u00f6ron taraf\u0131ndan yap\u0131lan ba\u011flant\u0131lanma motiflerini (<em>wiring motifs<\/em>) bilme \u015fans\u0131m\u0131z neredeyse s\u0131f\u0131rd\u0131r. Davran\u0131\u015flar\u0131n nas\u0131l organize edildi\u011fini, davran\u0131\u015flar\u0131 neyin tetikledi\u011fini ve bunlar\u0131 s\u0131raya koyan \u015feyin ne oldu\u011funu do\u011fru bir \u015fekilde anlama \u015fans\u0131m\u0131z neredeyse s\u0131f\u0131rd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"338f\">Belki de \u00fczerinde anla\u015fabilece\u011fimiz tek bir \u015fey var: neyi bilmemiz gerekti\u011fini bilmiyoruz. Peki, neye benzedi\u011fini bilmedi\u011fimizde arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l buluruz?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"d439\">Denetimsiz ilerleriz: Makine \u00f6\u011freniminden ve ba\u015fka yerlerden, verilerdeki \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri bulmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f ve bunu herhangi bir geri bildirim olmadan yapabilen ara\u00e7lar al\u0131yoruz. Sonu\u00e7ta, bu \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin neye benzemesi gerekti\u011fini bilmiyoruz. Bu nedenle, hesaplama ara\u00e7 kutusuna (<em>the computational toolbox<\/em>) uzan\u0131yoruz ve k\u00fcmeleme (<em>clustering<\/em>), boyut azaltma (<em>dimension reduction<\/em>), topluluk alg\u0131lama (<em>community detection<\/em>) veya verilerde d\u00fczen bulman\u0131n di\u011fer yollar\u0131n\u0131 \u00e7ekip \u00e7\u0131kart\u0131yoruz. Bunlar, bir hayvan hareket ederken en ilgin\u00e7 \u015feyin ne zaman ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini, hangi n\u00f6ronlar\u0131n birlikte ate\u015fledi\u011fini, hangi genlerin birlikte ifade edildi\u011fini bize s\u00f6yleyen ara\u00e7lar. Ve bu \u00f6r\u00fcnt\u00fcler, potansiyel olarak \u201co\u201d oluyor- bilmemiz gereken; yani fikirlerimizin, hipotezlerimizin ve teorilerimizin temeli olan \u015fey.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"12b7\">Denetimsiz bir n\u00f6robilim hareketi olup bitmekte. Giderek artan bir laboratuvar kadrosu bu fikre y\u00f6neliyor, yakalanmas\u0131 zor olan \u201co\u201dyu bulmak i\u00e7in denetimsiz ilerliyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"dc9d\">G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma; n\u00f6ronlar\u0131 aktivitelerine g\u00f6re gruplamak, hangi n\u00f6ronlar\u0131n birlikte aktif oldu\u011funu ve bu nedenle ayn\u0131 \u015feyi hesapl\u0131yor veya kodluyor gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bulmak i\u00e7in denetimsiz yakla\u015f\u0131mlar kullan\u0131yor. Bunlar\u0131 gruplaman\u0131n bir yolu, bir n\u00f6ron pop\u00fclasyonunun zaman i\u00e7inde benzer aktivite \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc \u00fcretti\u011fi anlar\u0131, pop\u00fclasyonun benzer durumlara (state) ne zaman d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bulmaya \u00e7al\u0131\u015farak bir araya toplamakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"2b92\">Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n bir \u00f6rne\u011fi olarak Alon Rubin, Yaniv Ziv ve arkada\u015flar\u0131, tekil n\u00f6ronlar\u0131n her bir pop\u00fclasyon aktivitesi durumunda ne kadar aktif oldu\u011funu \u00f6l\u00e7erek, her bir n\u00f6ronun bu pop\u00fclasyon durumlar\u0131 ile uyumuna bakma&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41467-019-12724-2\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">fikrini ortaya att\u0131lar<\/a>. Bunu tamamen dahili bir uyum e\u011frisi (<em>internal tuning curve<\/em>) olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz: o n\u00f6ronun ilgilendi\u011fi pop\u00fclasyon durumlar\u0131 i\u00e7in bir uyum e\u011frisi. Rubin, Ziv ve arkada\u015flar\u0131 farelerin hipokampus\u00fcndeki n\u00f6ronlar i\u00e7in bu dahili uyum e\u011frilerini ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda, dikkate de\u011fer bir \u015fey buldular: dahili uyum e\u011frileri, n\u00f6ronun d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki bir konuma, yani o n\u00f6ronun \u201cyer alan\u0131 (place field)\u201dna, uyumuyla ayn\u0131yd\u0131[<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/uyar%C4%B1-g%C3%B6zetimsiz-n%C3%B6robilim-i%CC%87lerliyor-mark-humphries-c7d6617c7f4b#sdfootnote1sym\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">1<\/a>]. Basit\u00e7e, benzer pop\u00fclasyon aktivitesi durumlar\u0131n\u0131 bir araya getirerek, hipokampus\u00fcn anahtar kodlar\u0131ndan birini yeniden ortaya \u00e7\u0131karabildiler.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"8aa3\">Di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar, n\u00f6ronlar\u0131 d\u00fcnyadaki olaylara tepkilerinin benzerli\u011fine g\u00f6re gruplamak i\u00e7in g\u00f6zetimsiz algoritmalar kullan\u0131r. Bunu yaparak, o n\u00f6ronlar\u0131n ne kodlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ar\u0131yorlar. Adam Kepecs\u2019in laboratuvar\u0131nda Hirokawa ve meslekta\u015flar\u0131, bir karar verme g\u00f6revindeki de\u011fi\u015fkenlerin, farelerin orbitofrontal korteksinde nas\u0131l kodland\u0131\u011f\u0131na bakmak i\u00e7in&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41586-019-1816-9\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">tam da bu yakla\u015f\u0131m\u0131<\/a>&nbsp;kulland\u0131lar: Her bir n\u00f6ronu, belirledikleri g\u00f6revin 42 farkl\u0131 \u00f6zelli\u011fine (farelerin karar vermek i\u00e7in koklad\u0131klar\u0131 iki kokunun farkl\u0131 kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131, kokular\u0131n verildi\u011fi \u00fc\u00e7 farkl\u0131 ko\u015ful, kokular kokland\u0131ktan sonra do\u011fru se\u00e7imlerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda hayvanlara k\u00fc\u00e7\u00fck veya b\u00fcy\u00fck bir \u00f6d\u00fcl verilmesi gibi) verdikleri yan\u0131t ile karakterize ettiler. 485 n\u00f6ronu, bu 42 farkl\u0131 \u00f6zellikteki etkinliklerinin benzerli\u011fine g\u00f6re k\u00fcmeleyerek, dokuz ayr\u0131 n\u00f6ron grubu buldular -prensipte farkl\u0131 \u015feyleri kodlayan dokuz grup.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"3559\">Ger\u00e7ekten de \u00f6yleydi: Bir grubun faaliyeti bir karara duyulan g\u00fcven ile, ba\u015fka bir grubunki \u00f6nceki denemenin sonucuyla, di\u011fer bir grubunkiyse \u00f6d\u00fcl\u00fcn b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ile ili\u015fkiliydi. Hirokawa ve meslekta\u015flar\u0131n\u0131n temel i\u00e7g\u00f6r\u00fcs\u00fc basitti: Denetimsiz k\u00fcmeleme (<em>clustering<\/em>) kullanarak, orbitofrontal kortekste bir karar\u0131n ger\u00e7ekten ayr\u0131k bi\u00e7imde, yani bir karar vermek i\u00e7in gereken her bir \u00f6\u011fenin, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte \u00f6zel bir n\u00f6ron grubuna atand\u0131\u011f\u0131 bir i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle, ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik kan\u0131t g\u00f6sterebilirlerdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"2d8b\">G\u00f6zetimsiz zihniyet, davran\u0131\u015flar\u0131 analiz etme bi\u00e7imimize de ciddi anlamda el uzat\u0131yor. Sandeep Robert Datta\u2019n\u0131n laboratuvar\u0131, farelerin spontan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 temel bile\u015fenlerine b\u00f6lmek i\u00e7in&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.cell.com\/neuron\/fulltext\/S0896-6273(15)01037-5?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0896627315010375%3Fshowall%3Dtrue\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">ak\u0131ll\u0131 denetimsiz yollar geli\u015ftirdi<\/a>&nbsp;ve farelerin \u00f6zg\u00fcrce davrand\u0131klar\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 davran\u0131\u015fsal motiflerden olu\u015fan bir k\u00fct\u00fcphane buldu.&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.cell.com\/cell\/fulltext\/S0092-8674(18)30512-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0092867418305129%3Fshowall%3Dtrue\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">Onlar<\/a>&nbsp;ve<a href=\"https:\/\/www.cell.com\/neuron\/fulltext\/S0896-6273(17)30730-4?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0896627317307304%3Fshowall%3Dtrue\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">&nbsp;di\u011ferleri<\/a>&nbsp;daha sonra bu temel bile\u015fenlerin sinirsel kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 (neural correlates) aramaya gittiler ve bu bile\u015fenler ile striatumdaki aktivite aras\u0131nda korelasyonlar buldular. Ve bu sadece farelerin bo\u015f zamanlar\u0131nda ne yapt\u0131klar\u0131 de\u011fildi. Son zamanlarda, Valerio Mante\u2019nin laboratuvar\u0131&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41586-019-1892-x\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">g\u00f6zetimsiz yakla\u015f\u0131mlar\u0131n d\u00fczg\u00fcn bir kombinasyonunu&nbsp;<\/a>\u2014 en yak\u0131n kom\u015fular ve t-SNE[<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/uyar%C4%B1-g%C3%B6zetimsiz-n%C3%B6robilim-i%CC%87lerliyor-mark-humphries-c7d6617c7f4b#sdfootnote2sym\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">2<\/a>] \u2014 kulland\u0131: Zebra ispinozlar\u0131ndaki \u015fark\u0131lar\u0131n geli\u015fimini \u00f6l\u00e7erek ve izleyerek, karma\u015f\u0131k ve bozuk bir \u015fark\u0131 hecesi karma\u015fas\u0131n\u0131n asl\u0131nda son derece d\u00fczenli bir yap\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011funu; bu yap\u0131n\u0131n da \u00f6\u011frenme esnas\u0131nda eklenen \u00f6zg\u00fcn \u015fak\u0131ma performanslar\u0131ndan (rendition) ve ku\u015flar\u0131n hatalar\u0131 hedeflerken eski performanslar\u0131 tekrar etmelerinden (regression) olu\u015fan bir repertuvar oldu\u011funu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kartt\u0131 (Tesad\u00fcfen Nature\u2019da yay\u0131nlanan ve tamamen davran\u0131\u015fla ilgili olan ve ba\u015fka bir \u015fey olmayan bir makale). Ve ben bu sat\u0131rlar\u0131 yazarken, Nature Neuroscience, tamamen g\u00f6zetimsiz davran\u0131\u015f analizi hakk\u0131nda&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41593-020-00734-z\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">bir inceleme yay\u0131nlad\u0131<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"5b9b\">Bunlar y\u00fckselen bir hareketin yaln\u0131zca ufak bir k\u0131sm\u0131. Zamansal olarak benzer aktiviteye sahip n\u00f6ronlar\u0131 bir araya getirmek i\u00e7in -yani n\u00f6ron topluluklar\u0131n\u0131 tespit etmek i\u00e7in- g\u00f6zetimsiz algoritmalar uyduran k\u00fc\u00e7\u00fck bir grup insan bir end\u00fcstriye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Art\u0131k&nbsp;<em>Nature<\/em>\u2019\u0131n bir kopyas\u0131n\u0131 ya da kendine sa\u00e7ma bir \u015fekilde y\u00fcksek sayg\u0131 duyan bu t\u00fcr di\u011fer dergileri her a\u00e7t\u0131\u011f\u0131mda g\u00f6r\u00fcyorum ki; oradaki sistem n\u00f6robilimi makaleleri, verilerinin analizini g\u00f6zetimsiz yakla\u015f\u0131mla yapmak konusunda daha \u0131srarc\u0131 davran\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"b32d\">Uyar\u0131: Dikkatli olmak gerekiyor. G\u00fcr\u00fclt\u00fcden (noise) \u00f6r\u00fcnt\u00fcler bulma konusunda uzman\u0131z ve algoritmalar\u0131m\u0131z da \u00f6yle.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"31ab\">K\u00fcmelemeyi ele alal\u0131m. K\u00fcmeleme ile ilgili sorun, \u00e7\u0131kt\u0131 olarak k\u00fcmeler vermesidir. Demek istedi\u011fim, yap\u0131lmas\u0131 gerekenin bu oldu\u011funu biliyorum, ama asl\u0131nda sorun da bu. Llandudno[<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/uyar%C4%B1-g%C3%B6zetimsiz-n%C3%B6robilim-i%CC%87lerliyor-mark-humphries-c7d6617c7f4b#sdfootnote3sym\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">3<\/a>]&#8217;daki herkesin telefon numaralar\u0131n\u0131 bir k\u00fcmeleme algoritmas\u0131na verin, ondan verilerde d\u00f6rt k\u00fcme bulmas\u0131n\u0131 isteyin, dedi\u011finiz olacakt\u0131r. \u015eimdi Galli insanlardan olu\u015fan d\u00f6rt tane k\u00fcmeniz var diyelim, onlarla ne yap\u0131laca\u011f\u0131 konusunda hi\u00e7 kimsenin, onlar da dahil, bir bilgisi olmayacakt\u0131r. K\u00fcmelerin sadece varl\u0131\u011f\u0131, verilerde ger\u00e7ek k\u00fcme yap\u0131s\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e401\">G\u00f6zetimsiz algoritmalar, g\u00f6zlemci olan bizler i\u00e7in verileri anlamland\u0131rma ile ilgilidir. Bulduklar\u0131 \u015feyin ger\u00e7eklikle \u00f6rt\u00fc\u015fmesi gerekmez. Ger\u00e7ekli\u011fin kesin bir referans noktas\u0131 yoktur, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu olu\u015fturan par\u00e7alar\u0131 birle\u015ftiren eklemlerde -\u00f6zel durumlar d\u0131\u015f\u0131nda- temiz, d\u00fczg\u00fcn oyuklara sahip de\u011fildir. Ve bu \u00f6zel durumlar\u0131n \u00e7o\u011fu, eklemlerin \u00f6nceden haz\u0131rlan\u0131p yerle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011fu (built in) yapay sistemlerdendir. Verileriniz \u00fczerinde farkl\u0131 bir k\u00fcmeleme algoritmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131rsan\u0131z farkl\u0131 k\u00fcmeler elde edersiniz; verileriniz \u00fczerinde farkl\u0131 bir boyut k\u00fc\u00e7\u00fcltme algoritmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131rsan\u0131z, farkl\u0131 boyutlar elde edersiniz. Ulrike von Luxburg ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde savundu\u011fu gibi,&nbsp;<a href=\"http:\/\/proceedings.mlr.press\/v27\/luxburg12a.html\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">k\u00fcmeleme bir sanatt\u0131r.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"2f86\">Verilerin denetimsiz organizasyonu, bu verilerin yaln\u0131zca bir betimlemedir. N\u00f6ronlar\u0131 gruplara ay\u0131rabilmemiz, beyinde ger\u00e7ekten anlaml\u0131 n\u00f6ron gruplar\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez; davran\u0131\u015f\u0131 ayr\u0131k unsurlar halinde -durumlar, motifler, heceler veya tercih etti\u011finiz herhangi bir terimle- k\u00fcmelendirebilmemiz, davran\u0131\u015f\u0131n asl\u0131nda ayr\u0131k par\u00e7alardan olu\u015ftu\u011fu anlam\u0131na gelmez. Bunun bir anlam\u0131 oldu\u011funu bulmak i\u00e7in, ke\u015ffedilen organizasyonu ger\u00e7eklikle ili\u015fkilendirmeli, anlam\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermeliyiz. N\u00f6robilimde bu tipik olarak, elimizdeki veri organizasyonunu d\u00fcnyada veya beynin ba\u015fka bir yerinde, veya her ikisinde de, meydana gelen bir \u015feye ba\u011flamam\u0131z gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"f915\">Ve bu zorlu test, g\u00f6zetimsiz n\u00f6robilimdeki en iyi giri\u015fimlerle ge\u00e7ilir. Alon ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n makalesinde, n\u00f6ronlar\u0131n hipokampus\u00fcn i\u00e7 dinamiklerine \u201cuyumunun (tuning)\u201d uzayda bir konum olarak anlam\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterdiler (ve ayn\u0131 numaray\u0131 kemirgen talamusuntaki kafa y\u00f6n\u00fcn\u00fc kodlayan n\u00f6ronlar [head direction cells] i\u00e7in tekrarlad\u0131lar). Adam Kepecs\u2019in laboratuvar\u0131ndan orbitofrontal kortekste yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada, ayr\u0131 n\u00f6ron gruplar\u0131n\u0131n her biri karar verme s\u00fcrecinde anlaml\u0131 bir de\u011fi\u015fkeni kodlad\u0131. Daha da iyisi, t\u00fcm analizi ba\u015fka bir hayvan grubuyla daha fazla n\u00f6ron \u00fczerinde yeniden yapt\u0131lar; ilk grupta kulland\u0131klar\u0131 t\u00fcm parametreleri yeniden kulland\u0131lar ve ayn\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 ald\u0131lar. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar bize verilerin g\u00f6zetimsiz yap\u0131s\u0131 ile ger\u00e7ek d\u00fcnya aras\u0131nda bir e\u015fle\u015ftirme g\u00f6sterebilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"7776\">Bunlar m\u00fcthi\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar olmakla beraber, g\u00f6zetimsiz n\u00f6robilim yapman\u0131n \u201ckolay\u201d yollar\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc buldu\u011fumuz \u015feyi zaten bildi\u011fimi \u015feylerle ili\u015fkilendiriyor. Hipokampus\u00fcn yer h\u00fccrelerine sahip oldu\u011funu ve kemirgen talamusunda kafa y\u00f6nlendirme sistemi (head direction system) oldu\u011funu zaten biliyoruz. Orbitofrontal korteksteki n\u00f6ronlar\u0131n karar verme s\u00fcrecine b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde dahil oldu\u011funu zaten biliyoruz ve Kepecs\u2019in laboratuvar\u0131, n\u00f6ron gruplar\u0131n\u0131n neyi kodlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmak i\u00e7in, her bir grubun aktivitesini matematiksel bir karar verme modeli i\u00e7indeki bir de\u011fi\u015fkenle e\u015fle\u015ftirerek yorumlad\u0131. Bu model yanl\u0131\u015fsa, de\u011fi\u015fkenler ve aktivite aras\u0131ndaki e\u015fle\u015ftirme, k\u00fcmelenmi\u015f n\u00f6ronlar\u0131n ger\u00e7ekten orada oldu\u011funa dair g\u00fcvenimizi in\u015fa etmede \u00e7ok az \u00f6nem arz eder. Ve di\u011ferleri, elbette, farkl\u0131 yan\u0131tlar bulabilir: Anne Churchland\u2019\u0131n grubu, \u00f6rne\u011fin&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/nn.3865\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">arka parietal kortekste kodlama yapan ayr\u0131k n\u00f6ron gruplar\u0131 arad\u0131\u011f\u0131nda<\/a>, hi\u00e7birini bulamad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"2e9f\">Denetimsiz n\u00f6robilim i\u00e7in nihai test, ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fekilde bulunamayan ke\u015fiflerdir. Bunun da baz\u0131 \u00f6rnekleri var. \u00d6rne\u011fin, sayg\u0131de\u011fer deniz salyangozu&nbsp;<em>Aplysia&nbsp;<\/em>(Aplysia depilans,&nbsp;<em>Deniz tav\u015fan\u0131<\/em>)\u2019n\u0131n motor sistemindeki n\u00f6ronlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli kay\u0131tlar\u0131n\u0131 ald\u0131k.&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.cell.com\/neuron\/fulltext\/S0896-6273(15)00201-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0896627315002019%3Fshowall%3Dtrue\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">Bu verileri analiz etmek i\u00e7in tamamen g\u00f6zetimsiz bir ileti\u015fim hatt\u0131<\/a>&nbsp;kullanarak, motor sisteminin iki y\u00f6nden ayr\u0131kl\u0131\u011fa sahip oldu\u011funu ke\u015ffettik: Bir d\u00fczeyde, ba\u011flant\u0131l\u0131 (correlated) aktiviteye sahip n\u00f6ron gruplar\u0131, motor sistemde fiziksel olarak da birbirine yak\u0131n konumlardayd\u0131lar; i\u00e7inde bulunduklar\u0131 beyin par\u00e7as\u0131n\u0131 g\u00fczelce s\u00fcsl\u00fcyorlard\u0131. Ba\u015fka bir d\u00fczeyde, a\u00e7\u0131k\u00e7a farkl\u0131 dinamiklere sahip kitlesel n\u00f6ron pop\u00fclasyonlar\u0131, motor sistemin konum olarak farkl\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerindeydi. Bu pop\u00fclasyonlardan bir tanesi, beynin bir noktas\u0131nda sal\u0131n\u0131ml\u0131 (oscillating) aktivite g\u00f6steren ve muhtemelen hareket i\u00e7in gerekli \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri \u00fcreten a\u011f\u0131 olu\u015fturuyor \u2014 bu, ke\u015ffedilmi\u015f fakat hen\u00fcz test edilmeyi bekleyen bir hipotez. \u2014 Joshua Vogelstein ve arkada\u015flar\u0131, 1054 n\u00f6ronun her birini ayr\u0131 ayr\u0131 uyar\u0131p ortaya \u00e7\u0131kan davran\u0131\u015f\u0131 videoya \u00e7ekerek ve k\u00fcmeleyerek sinirsel aktivite ile Drosophila larvalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan davran\u0131\u015flar aras\u0131ndaki ili\u015fkinin&nbsp;<a href=\"https:\/\/science.sciencemag.org\/content\/344\/6182\/386\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">zengin, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir haritas\u0131n\u0131 ke\u015ffettiler<\/a>. B\u00f6ylece 29 farkl\u0131 davran\u0131\u015f t\u00fcr\u00fcn\u00fc ve her birine hangi n\u00f6ronlar\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar. Ancak bunlar ili\u015fkilere, yap\u0131ya dair ke\u015fiflerdir; ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar hen\u00fcz beynin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair bir teorinin g\u00f6zetimsiz ke\u015ffinin son ad\u0131m\u0131nda de\u011filler.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"0ece\">\u00c7o\u011funluk bu d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden rahats\u0131z olacak. Bir\u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in bilim, hipotezleri test etmek demektir. Bu, ilgin\u00e7 bir \u015fey ortaya \u00e7\u0131kana kadar verilerde dola\u015fmak anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"118b\">Ama hangi hipotezler? Bilim, yetersiz veriden anlam \u00e7\u0131karma egzersizidir, \u00f6ny\u00fckleme (<em>bootstrapping<\/em>) al\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131d\u0131r, bunu test etmek i\u00e7in bir hipotez olu\u015fturmayla yapar. Hipotez \u00f6nerecek verileri ilk etapta nas\u0131l buluruz? \u015eimdiye kadar var olan bilgilere dayanan teorilerle yaln\u0131zca belli bir yere kadar gidebiliriz; g\u00f6zetimsiz n\u00f6robilim, bu verileri yorumlanmay\u0131 bekleyen d\u00fczg\u00fcn yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir paket halinde elde etmenin bir yolunu vaat ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"f0d1\">Sistem n\u00f6robilimi, bu \u201canne bak, ellerim yok[<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/uyar%C4%B1-g%C3%B6zetimsiz-n%C3%B6robilim-i%CC%87lerliyor-mark-humphries-c7d6617c7f4b#sdfootnote4sym\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">4<\/a>]\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 bilime ilk uygulayan alan de\u011fildir. Genetik\u00e7iler, \u015feyleri (insanlar, hayvanlar, h\u00fccreler) ifade ettikleri genlere g\u00f6re gruplamak i\u00e7in y\u0131llarca denetimsiz algoritmalar kulland\u0131; bu \u015feyler, t\u0131pk\u0131 ba\u015fka herhangi bir \u015fey olabilecekleri gibi, n\u00f6ron da olabilir. B\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmelerinin g\u00f6zetimsiz analizi hakk\u0131ndaki duygular\u0131n\u0131z ne olursa olsun; ister \u015fevkle cesur ve yeni bir bilgi ke\u015ffi d\u00fcnyas\u0131nda oldu\u011fumuza inan\u0131yor olun, ister g\u00fcr\u00fclt\u00fc madencili\u011finde (noise mining) \u015fimdiye kadarkilerin hepsini yenen bir egzersizin ortas\u0131nda oldu\u011fumuza. G\u00f6zetimsiz n\u00f6robilim her hal\u00fckarda burada kalacak. Uyar\u0131ld\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"67b1\">[<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/uyar%C4%B1-g%C3%B6zetimsiz-n%C3%B6robilim-i%CC%87lerliyor-mark-humphries-c7d6617c7f4b#sdfootnote1anc\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">1<\/a>] Hipokampuste baz\u0131 n\u00f6ronlar, fare bir mekan\u0131n yaln\u0131zca belli bir noktas\u0131ndayken ate\u015flenir. Bu n\u00f6ronlara \u201cyer h\u00fccreleri (place cells)\u201d denir. Yani bu n\u00f6ronlar\u0131n aktiviteleri, spesifik birer lokasyon ile uyumludur. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada ise yine hipokampustaki belirli n\u00f6ron pop\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n spesifik lokasyonlarda veya belirli davran\u0131\u015flar esnas\u0131nda aktif oldu\u011fu, tekil n\u00f6ronlar\u0131n da bu pop\u00fclasyon aktivitesiyle uyumlu olarak ate\u015flendi\u011fini bulmu\u015ftur. Bu da uzayda spesifik konumlar\u0131n yaln\u0131zca tekil n\u00f6ronlar\u0131n ate\u015flemeleriyle de\u011fil, kalabal\u0131k n\u00f6ron pop\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n kolektif durumlar\u0131yla temsil ediliyor olabilece\u011fine i\u015faret ediyor. (E.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"d727\">[<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/uyar%C4%B1-g%C3%B6zetimsiz-n%C3%B6robilim-i%CC%87lerliyor-mark-humphries-c7d6617c7f4b#sdfootnote2anc\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">2<\/a>]&nbsp;<strong>t-da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f stokastik kom\u015fu g\u00f6mme (t-SNE)<\/strong>, g\u00f6rselle\u015ftirme i\u00e7in bir makine \u00f6\u011frenimi algoritmas\u0131d\u0131r, iki veya \u00fc\u00e7 boyutlu d\u00fc\u015f\u00fck boyutlu bir alanda g\u00f6rselle\u015ftirme i\u00e7in y\u00fcksek boyutlu verileri g\u00f6mmek i\u00e7in \u00e7ok uygun do\u011frusal olmayan bir boyutluluk azaltma tekni\u011fidir. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"c7d9\">[<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/uyar%C4%B1-g%C3%B6zetimsiz-n%C3%B6robilim-i%CC%87lerliyor-mark-humphries-c7d6617c7f4b#sdfootnote3anc\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">3<\/a>] Conwy, Galler\u2019de bir sahil kasabas\u0131. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"7faf\">[<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/uyar%C4%B1-g%C3%B6zetimsiz-n%C3%B6robilim-i%CC%87lerliyor-mark-humphries-c7d6617c7f4b#sdfootnote4anc\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">4<\/a>] \u201c<em>Look ma, no hands!<\/em>\u201d: Genellikle \u00e7ocukluk d\u00f6neminde eller olmadan bir \u015feyin ba\u015far\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda veya sonras\u0131nda anneye s\u00f6ylenecek bir \u015fey, \u00f6rne\u011fin bisiklet s\u00fcrerken elleri b\u0131rakmak gibi. (\u00c7.N.)<\/p>\n","protected":false},"featured_media":1872,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[83,98,94,93,378,518,82,691,64,377,92,134,364,133,363,66,65,300,299,351,726,471,770],"kategori":[305],"class_list":["post-1871","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-beyin","event_publishing_tags-bilim-felsefesi","event_publishing_tags-bilis","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-norobilim","event_publishing_tags-bilissel-sinirbilim","event_publishing_tags-brain","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognition","event_publishing_tags-cognitive-neuroscience","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-methodology","event_publishing_tags-metod","event_publishing_tags-metodoloji","event_publishing_tags-metot","event_publishing_tags-neuroscience","event_publishing_tags-norobilim","event_publishing_tags-norobilim-felsefesi","event_publishing_tags-philosophy-of-neuroscience","event_publishing_tags-philosophy-of-science","event_publishing_tags-philsci","event_publishing_tags-sinirbilim","event_publishing_tags-sinirbilim-felsefesi","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1871","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1871\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1872"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1871"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1871"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1871"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}