{"id":1792,"date":"2020-05-24T15:00:51","date_gmt":"2020-05-24T15:00:51","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&#038;p=1792"},"modified":"2025-08-13T19:13:34","modified_gmt":"2025-08-13T19:13:34","slug":"bos-beyin-robert-epstein","status":"publish","type":"blog_content","link":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/bos-beyin-robert-epstein\/","title":{"rendered":"Bo\u015f Beyin \u2014 Robert Epstein"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\u00a0<a href=\"https:\/\/aeon.co\/essays\/your-brain-does-not-process-information-and-it-is-not-a-computer\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">The Empty Brain<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e6c4\"><em>Robert Epstein, California\u2019daki Amerikan Davran\u0131\u015f Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde k\u0131demli bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 psikolog. On be\u015f kitab\u0131n yazar\u0131 ve Psychology Today\u2019in eski ba\u015f edit\u00f6r\u00fc.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"0814\"><strong>Bo\u015f Beyin<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"4d95\">Beyniniz bilgiyi (<em>information<\/em>) i\u015flemiyor, bilgiyi (<em>knowledge<\/em>) geri \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131yor veya bellek depolam\u0131yor. K\u0131sacas\u0131: Beyniniz bir bilgisayar de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"8c01\">Robert Epstein, California\u2019daki Amerikan Davran\u0131\u015f Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde k\u0131demli bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 psikolog. On be\u015f kitab\u0131n yazar\u0131 ve&nbsp;<em>Psychology Today<\/em>\u2019in eski ba\u015f edit\u00f6r\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"6290\">N\u00f6robilimciler ve bili\u015fsel psikologlar ne kadar u\u011fra\u015f\u0131rlarsa u\u011fra\u015fs\u0131nlar Beethoven\u2019\u0131n 5. Senfoni\u2019sinin yahut kelimelerin, resimlerin, gramer kurallar\u0131n\u0131n veya herhangi ba\u015fka bir \u00e7evresel uyaran\u0131n beyindeki bir kopyas\u0131n\u0131 bulamayacaklar. \u0130nsan beyni elbette ki ger\u00e7ek anlamda bo\u015f de\u011fil; ancak insanlar\u0131n bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u015feylerin \u00e7o\u011funu haiz&nbsp;<em>de\u011fil<\/em>, \u2018an\u0131lar\u2019 gibi basit \u015feyleri bile.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"9f03\">Beyin hakk\u0131ndaki baya\u011f\u0131 fikirlerimiz derin tarihsel k\u00f6klere sahipse de, kafam\u0131z\u0131 iyice kar\u0131\u015ft\u0131ran 1940\u2019larda bilgisayarlar\u0131n icad\u0131 oldu. Yar\u0131m as\u0131rdan uzun bir s\u00fcredir psikologlar, dilbilimciler, n\u00f6robilimciler ve insan davran\u0131\u015f\u0131yla ilgilenen di\u011fer uzmanlar, insan beyninin bilgisayar gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"091f\">Bunun nas\u0131l anlams\u0131z bir fikir oldu\u011funu g\u00f6rmek i\u00e7in bebeklerin beynini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Evrim sayesinde yenido\u011fan bebekler, t\u00fcm di\u011fer memeli yenido\u011fanlar\u0131 gibi d\u00fcnyayla etkin \u015fekilde etkile\u015fime ge\u00e7meye haz\u0131r h\u00e2lde do\u011fuyor. Bir bebe\u011fin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc bulan\u0131kt\u0131r, ancak y\u00fczlere \u00f6zel bir dikkat g\u00f6sterir ve annesinin y\u00fcz\u00fcn\u00fc h\u0131zl\u0131ca tan\u0131yabilir. \u0130nsan sesini di\u011fer seslere tercih eder ve temel konu\u015fma seslerini&nbsp;<em>(speech sounds)<\/em>&nbsp;birbirinden ay\u0131rt edebilir. \u015e\u00fcphe yok ki sosyal ba\u011flar kurmak \u00fczere yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"ce7e\">Ayr\u0131ca, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir yenido\u011fan \u00e7ok say\u0131da refleks ku\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r \u2014 belli uyaranlara kar\u015f\u0131 kullan\u0131ma haz\u0131r gelen bu reaksiyonlar onun hayatta kalmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir. Ba\u015f\u0131n\u0131, yana\u011f\u0131na s\u00fcrt\u00fcnen \u015feye \u00e7evirir ve a\u011fz\u0131na giren her \u015feyi emer. Su alt\u0131na dal\u0131nca nefesini tutar. Eline konan \u015feyleri, neredeyse kendi a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131rmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir kuvvetle kavrar. Bunlardan belki en \u00f6nemlisi, uzak atalar\u0131n\u0131nkinden farkl\u0131 bir d\u00fcnyayla y\u00fczle\u015fiyor olsalar da, o d\u00fcnyayla giderek artan bir etkinlikle etkile\u015fime ge\u00e7ebilecek \u015fekilde&nbsp;<em>de\u011fi\u015fmelerine<\/em>&nbsp;izin veren g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6\u011frenme mekanizmalar\u0131 ku\u015fanm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"6345\">Ba\u015flang\u0131\u00e7ta elimizde duyular, refleksler ve \u00f6\u011frenme mekanizmalar\u0131 vard\u0131r \u2014 asl\u0131nda bunlar hi\u00e7 de az\u0131msanabilecek \u015feyler de\u011fil. E\u011fer bu kabiliyetlerden herhangi birinden yoksun do\u011fsayd\u0131k, muhtemelen hayatta kalmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekerdik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"bf82\">Fakat do\u011fdu\u011fumuzda \u015funlar&nbsp;<em>yoktur<\/em>:&nbsp;<em>bilgi (information), veri, kurallar, yaz\u0131l\u0131m, bilgi (knowledge), s\u00f6zl\u00fck (lexicon)<\/em><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/bo%C5%9F-beyin-robert-epstein-b41f4348e73e#_ftn1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong><em>[1]<\/em><\/strong><\/a><em>, temsiller (representations), algoritmalar, programlar, modeller, an\u0131lar, imgeler, i\u015flemciler, altyordamlar (subroutines), kodlay\u0131c\u0131lar (encoders), kod \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcler (decoders), semboller ya da ge\u00e7ici bellekler (buffers)<\/em>&nbsp;\u2014 yani dijital bilgisayarlar\u0131n az \u00e7ok ak\u0131ll\u0131ca davranmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan temel elemanlar\u0131. Bunlarla&nbsp;<em>do\u011fmamam\u0131z<\/em>&nbsp;bir yana, bunlar\u0131 hi\u00e7bir zaman&nbsp;<em>geli\u015ftirmiyoruz<\/em>&nbsp;da.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"4853\">S\u00f6zc\u00fckleri ya da onlar\u0131 nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirten kurallar\u0131&nbsp;<em>kaydetmiyoruz<\/em>. G\u00f6rsel bir uyaran\u0131n&nbsp;<em>temsillerini<\/em>&nbsp;yaratm\u0131yoruz, onlar\u0131 k\u0131sa s\u00fcreli ge\u00e7ici belleklerde&nbsp;<em>depolam\u0131yor<\/em>&nbsp;ve sonras\u0131nda da bu temsilleri bir uzun d\u00f6nemli bellek ayg\u0131t\u0131na&nbsp;<em>aktarm\u0131yoruz<\/em>. Bilgiyi (<em>information<\/em>), imgeleri yahut s\u00f6zc\u00fckleri bellek kay\u0131tlar\u0131ndan&nbsp;<em>geri \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131yoruz&nbsp;<\/em>(retrieve). Bunlar\u0131 bilgisayarlar yapar, organizmalar de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"a620\">Bilgisayarlar, tam anlam\u0131yla&nbsp;<em>bilgi i\u015fler (information processing)<\/em>&nbsp;\u2014 say\u0131lar\u0131, harfleri, s\u00f6zc\u00fckleri, form\u00fclleri, imgeleri\u2026 Bilgi (<em>information<\/em>) \u00f6ncelikle bilgisayarlar\u0131n kullanabilece\u011fi bir bi\u00e7imde kodlanmal\u0131d\u0131r; bu, birler ve s\u0131f\u0131rlardan olu\u015fan \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin (bitler), k\u00fc\u00e7\u00fck istiflere (bytelar) tertip edilmesi anlam\u0131na gelir. Bilgisayar\u0131mda, her byte 8 bitten olu\u015fur ve bu bitlerin belli bir \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc&nbsp;<em>d<\/em>&nbsp;harfine kar\u015f\u0131l\u0131k gelir; bir ba\u015fkas\u0131&nbsp;<em>o<\/em>&nbsp;harfi, bir di\u011feri ise&nbsp;<em>g<\/em>&nbsp;harfidir. Yan yana bu \u00fc\u00e7 byte,&nbsp;<em>dog<\/em>&nbsp;s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Tek bir imge \u2014 \u00f6rne\u011fin, kedim Henry\u2019nin masa\u00fcst\u00fcmdeki foto\u011fraf\u0131 \u2014 bu bytelar\u0131n bir milyon tanesinin (bir megabyte) olduk\u00e7a spesifik bir \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn, bilgisayara bir s\u00f6zc\u00fck de\u011fil de imge beklemesini s\u00f6yleyen \u00f6zel karakterlerle \u00e7evrelenmesiyle temsil edilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"3513\">Komp\u00fctasyona giri\u015f anlat\u0131m\u0131m i\u00e7in ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n, fakat a\u00e7\u0131k olmal\u0131y\u0131m: Bilgisayarlar ger\u00e7ekten d\u00fcnyan\u0131n&nbsp;<em>sembolik temsilleri<\/em>&nbsp;\u00fcst\u00fcnden i\u015flem yap\u0131yorlar. Ger\u00e7ek anlamda&nbsp;<em>depoluyor<\/em>&nbsp;ve&nbsp;<em>geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorlar.&nbsp;<\/em>Ger\u00e7ekten&nbsp;<em>i\u015fliyorlar.<\/em>&nbsp;Ger\u00e7ekten fiziksel&nbsp;<em>bellekleri<\/em>&nbsp;var. \u0130stisnas\u0131z, yapt\u0131klar\u0131 her \u015feyde&nbsp;<em>algoritmalar<\/em>&nbsp;ile y\u00f6nlendiriliyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"ae7c\">Di\u011fer yandan insanlar b\u00f6yle de\u011fildir \u2014 hi\u00e7bir zaman olmad\u0131lar, olmayacaklar. Bu ger\u00e7ek g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, neden bunca biliminsan\u0131 zihinsel hayat\u0131m\u0131zdan sanki bilgisayarm\u0131\u015f\u0131z gibi bahsediyor?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"9c8e\">Yapay zeka uzman\u0131 George Zarkadakis,&nbsp;<em>Kendi Suretimizde (In Our Own Image, 2015)<\/em>&nbsp;adl\u0131 kitab\u0131nda insanlar\u0131n ge\u00e7ti\u011fimiz 2000 y\u0131lda insan akl\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 alt\u0131 farkl\u0131 metaforu betimliyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"986a\">Bu metaforlardan -sonunda \u0130ncil\u2019de kayda ge\u00e7en- en eskisi, insan\u0131n kilden veya topraktan bi\u00e7imlendirildi\u011fi ve sonras\u0131nda ak\u0131ll\u0131 bir tanr\u0131n\u0131n ona ruhunu zerk etti\u011fi \u015feklinde. Bu ruh, bizim akl\u0131m\u0131z\u0131 \u2018a\u00e7\u0131kl\u0131yor\u2019 \u2014 en az\u0131ndan gramatik olarak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"bae7\">Milattan \u00f6nce 3. y\u00fczy\u0131lda ak\u0131\u015fkan (<em>hydraulic<\/em>) m\u00fchendisli\u011finin icad\u0131, v\u00fccuttaki farkl\u0131 s\u0131v\u0131lar\u0131n (<em>humours<\/em>) ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n hem fiziksel hem zihinsel i\u015fleyi\u015fimizden sorumlu oldu\u011fu fikrinin, yani insan akl\u0131n\u0131n ak\u0131\u015fkan modelinin pop\u00fclerle\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131. Bu ak\u0131\u015fkan metaforu 1600 y\u0131ldan uzun bir s\u00fcre varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirdi ve t\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7te t\u0131p uygulamalar\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"9ab3\">1500\u2019lere do\u011fru yay ve di\u015flilerden g\u00fc\u00e7 alan otomatlar (automata)<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/bo%C5%9F-beyin-robert-epstein-b41f4348e73e#_ftn2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[2]<\/a>&nbsp;geli\u015ftirildi. Bu, nihayetinde Ren\u00e9 Descartes gibi \u00f6nde gelen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin, insanlar\u0131n karma\u015f\u0131k makineler oldu\u011fu fikrini ortaya atmas\u0131na ilham kayna\u011f\u0131 oldu. \u0130ngiliz filozof Thomas Hobbes, 1600\u2019lerde d\u00fc\u015f\u00fcncenin beyindeki k\u00fc\u00e7\u00fck mekanik hareketlerden te\u015fekk\u00fcl etti\u011fi \u00f6nermesinde bulundu. 1700\u2019lere do\u011fru elektrik ve kimyaya dair geli\u015fmeler insan akl\u0131na dair yeni teorilerin yolunu a\u00e7t\u0131 \u2014 yine b\u00fcy\u00fck oranda metaforik bir do\u011faya sahip teoriler. 1800\u2019lerin ortalar\u0131nda d\u00f6nemin g\u00fcncel ileti\u015fim teknolojisi geli\u015fmelerinden hareketle, Alman fizik\u00e7i Hermann von Helmholtz beyni bir telgrafla k\u0131yaslad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"5015\">Her metafor kendini ortaya \u00e7\u0131karan \u00e7a\u011f\u0131n en ileri fikirlerini yans\u0131t\u0131yordu. Beklendi\u011fi gibi bilgisayar teknolojisinin do\u011fu\u015fundan yaln\u0131zca birka\u00e7 y\u0131l sonra, 1940\u2019larda, beynin i\u015fletiminin bilgisayar gibi oldu\u011fu, fiziksel donan\u0131m rol\u00fcn\u00fcn bizzat beyin taraf\u0131ndan yerine getirildi\u011fi, d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ise yaz\u0131l\u0131m g\u00f6revi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylendi. Bug\u00fcn kapsaml\u0131ca \u2018bili\u015fsel bilimler\u2019 \u015feklinde adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z hareketi ba\u015flatan d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131, George Miller\u2019\u0131n&nbsp;<em>Dil ve \u0130leti\u015fim<\/em>&nbsp;(<em>Language and Communication, 1951<\/em>) yay\u0131n\u0131 oldu. Miller mental d\u00fcnyan\u0131n kesinlikle bilgi teorisi (<em>information theory<\/em>), komp\u00fctasyon ve dilbilimdeki kavramlar kullan\u0131larak \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi \u00f6nermesinde bulundu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"42da\">Bu t\u00fcrden bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn nihai ifadesine, matematik\u00e7i John von Neumann\u2019\u0131n insan sinir sistemini \u2018<em>prima facie<\/em>&nbsp;dijital\u2019 (ilk bak\u0131\u015fta dijital) olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etti\u011fi&nbsp;<em>Bilgisayar ve Beyin&nbsp;<\/em>(<em>The Computer and the Brain, 1958<\/em>) adl\u0131 k\u0131sa kitapta ula\u015f\u0131ld\u0131. Von Neumann, her ne kadar beynin insan muhakemesi ve belle\u011findeki rol\u00fcne dair ne kadar az \u015fey bilindi\u011fine de\u011findiyse de, komp\u00fctasyon makinelerinin bile\u015fenleriyle insan beyninin bile\u015fenleri aras\u0131nda ba\u011flant\u0131lar kurdu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"7093\">Hem bilgisayar teknolojisi hem beyin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndaki m\u00fcteakip geli\u015fmelerden hareketle, insanlar\u0131n bilgisayarlar gibi bilgi i\u015flemcileri (<em>information processors<\/em>) oldu\u011fu fikrine s\u0131ms\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131, insan akl\u0131n\u0131 anlamaya y\u00f6nelik h\u0131rsl\u0131 multidisipliner \u00e7abalar kademeli olarak artt\u0131. Bu \u00e7aba \u015fu an binlerce ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n dahil oldu\u011fu, milyarlarca dolarl\u0131k ba\u011f\u0131\u015flar t\u00fcketen ve hem teknik hem ana ak\u0131m makaleler ve kitaplardan m\u00fcte\u015fekkil geni\u015f bir literat\u00fcr yaratt\u0131. Ray Kurzweil\u2019\u0131n kitab\u0131&nbsp;<em>Bir Zihin Nas\u0131l Yarat\u0131l\u0131r: \u0130nsan D\u00fc\u015f\u00fcncesinin S\u0131rr\u0131 Ayd\u0131nland\u0131<\/em>&nbsp;(<em>How to Create a Mind: The Secret of Human Thought Revealed, 2013<\/em>) bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6rneklendiriyor; beynin \u2018algoritmalar\u0131\u2019, beynin nas\u0131l \u2018veri i\u015fledi\u011fi\u2019 ve hatta nas\u0131l uzaktan entegre devreleri and\u0131ran bir yap\u0131s\u0131 oldu\u011fu \u00fcst\u00fcne kafa yoruyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"357a\">\u0130nsan akl\u0131n\u0131n bilgi i\u015flem (<em>information processing,&nbsp;<\/em>B\u0130) metaforu \u015fimdi be\u015feri d\u00fc\u015f\u00fcncede bask\u0131n; bu hem g\u00fcnl\u00fck hayatta hem de bilim alan\u0131nda b\u00f6yle. Ak\u0131ll\u0131 insan davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fcst\u00fcne bu metaforun kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 neredeyse hi\u00e7bir s\u00f6ylem yok \u2014 t\u0131pk\u0131 belli \u00e7a\u011f ve k\u00fclt\u00fcrlerde ak\u0131ll\u0131 insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n bahsinin bir ruha ya da tanr\u0131ya dayand\u0131r\u0131lmadan y\u00fcr\u00fct\u00fclemedi\u011fi gibi. B\u0130 metaforunun g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131ndaki ge\u00e7erlili\u011fi genel olarak sorgusuz sualsiz varsay\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"04ec\">Oysa B\u0130 metaforu, eninde sonunda sadece bir ba\u015fka metafor \u2014 asl\u0131nda anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015feyi makul hale getirmek i\u00e7in anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00f6yk\u00fc. Kendisinden \u00f6nceki t\u00fcm metaforlar gibi, o da bir noktada terk edilecek \u2014 ya ba\u015fka bir metafor onun yerini alacak ya da sonunda yerini ger\u00e7ek bilgiye b\u0131rakacak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"32aa\">K\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce, d\u00fcnyan\u0131n en sayg\u0131n ara\u015ft\u0131rma enstit\u00fclerinden birini ziyaretimde, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 ak\u0131ll\u0131 insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 B\u0130 metaforundan herhangi bir anlamda yararlanmaks\u0131z\u0131n izah etmeye zorlad\u0131m.&nbsp;<em>Bunu yapamad\u0131lar<\/em>&nbsp;ve bu konuyu sonraki email ileti\u015fimlerimizde kibarca g\u00fcndeme getirdi\u011fimde, aylar sonras\u0131nda dahi sunacak bir \u015feyleri yoktu. Sorunu g\u00f6rd\u00fcler. Bu m\u00fccadeleyi de\u011fersiz g\u00f6r\u00fcp yok saymad\u0131lar; lakin bir alternatif sunamad\u0131lar. Bir di\u011fer deyi\u015fle, B\u0130 metaforu \u2018inat\u00e7\u0131d\u0131r\u2019. D\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi, onlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmemize engel olacak kadar kuvvetli bir dil ve fikirler ile ku\u015fat\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e032\">B\u0130 metaforunun hatal\u0131 mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek yeterince kolay. Hatal\u0131 bir uslamlamaya (<em>syllogism<\/em>), iki makul \u00f6nc\u00fcl\u00fcn hatal\u0131 bir \u00e7\u0131kar\u0131ma ba\u011flanmas\u0131na dayan\u0131yor.&nbsp;<em>Makul \u00f6nc\u00fcl #1:&nbsp;<\/em>t\u00fcm bilgisayarlar ak\u0131ll\u0131ca davranma kabiliyetine sahiptir.&nbsp;<em>Makul \u00f6nc\u00fcl #2:<\/em>&nbsp;t\u00fcm bilgisayarlar bilgi i\u015flemcidir.&nbsp;<em>Hatal\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m:&nbsp;<\/em>Ak\u0131ll\u0131ca davranma kabiliyeti olan t\u00fcm varl\u0131klar bilgi i\u015flemcidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"0317\">Formel dili (<em>formal language<\/em>) bir kenara b\u0131rak\u0131rsak, s\u0131rf&nbsp;<em>bilgisayarlar<\/em>&nbsp;\u00f6yle diye insanlar\u0131n bilgi i\u015flemci olmas\u0131 gerekti\u011fi fikri d\u00fcped\u00fcz ahmak\u00e7ad\u0131r ve bir g\u00fcn, B\u0130 metaforu terk edildi\u011finde, t\u0131pk\u0131 bizim \u015fu an ak\u0131\u015fkan ve mekanik metaforlar\u0131 ahmak\u00e7a bulu\u015fumuz gibi, tarih\u00e7iler taraf\u0131ndan da b\u00f6yle g\u00f6r\u00fclece\u011fi neredeyse kesindir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"bcdb\">E\u011fer B\u0130 metaforu b\u00f6ylesine ahmak\u00e7a ise, niye bu kadar inat\u00e7\u0131? Onu, yolumuzu kapatan bir dal par\u00e7as\u0131ym\u0131\u015f gibi kenara s\u00fcp\u00fcr\u00fcvermekten bizi al\u0131koyan nedir? \u0130nsan akl\u0131n\u0131 b\u00f6yle g\u00fc\u00e7s\u00fcz bir entelekt\u00fcel koltuk de\u011fne\u011fine yaslanmadan anlaman\u0131n bir yolu var m\u0131d\u0131r? Bunca zaman a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bu de\u011fne\u011fe b\u00f6ylesine vererek nas\u0131l bir bedel \u00f6dedik? Ne de olsa, B\u0130 metaforu farkl\u0131 alanlardan \u00e7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n yaz\u0131n\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc onlarca y\u0131ld\u0131r y\u00f6nlendiriyor.&nbsp;<em>Bunun bedeli ne oldu?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"ebcd\">Y\u0131llar boyu pek \u00e7ok kez yapt\u0131\u011f\u0131m bir s\u0131n\u0131f al\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131na, bir \u00f6\u011frenci se\u00e7ip s\u0131n\u0131ftaki karatahtaya bir dolarl\u0131k banknotun olabildi\u011fince detayl\u0131 bir resmini \u00e7izmesini isteyerek ba\u015fl\u0131yorum. \u00d6\u011frenci bitirdi\u011finde \u00e7izimi bir ka\u011f\u0131tla kapat\u0131p, c\u00fczdan\u0131mdan bir dolar \u00e7\u0131kar\u0131p onu tahtaya yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor, sonra \u00f6\u011frenciden tekrar etmesini istiyorum. Bitirdi\u011finde ilk \u00e7izimin \u00fcst\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131yorum ve s\u0131n\u0131f iki \u00e7izimin farklar\u0131n\u0131 yorumluyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e367\">\u015eimdiye dek hi\u00e7 b\u00f6yle bir al\u0131\u015ft\u0131rma g\u00f6rmemi\u015f ya da sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 hayal etmekte zorlan\u0131yor olabilece\u011finiz i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131\u011f\u0131m enstit\u00fcdeki stajyer \u00f6\u011frencilerden Jinny Hyun\u2019dan bu iki \u00e7izimi yapmas\u0131n\u0131 rica ettim. Bu, onun \u2018belle\u011finden\u2019 \u00e7izimi (metafora dikkat edin):<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miro.medium.com\/v2\/resize:fit:1346\/1*VLfKNb_Gu989OoryX6csjw.jpeg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"1bc2\">Bu da sonras\u0131nda, bir dolar mevcutken yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7izim:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/miro.medium.com\/v2\/resize:fit:1390\/1*9uzhPuc9MLMYsBVnmXPR3g.jpeg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"a26b\">Jinny, muhtemelen size de oldu\u011fu \u00fczere, sonu\u00e7lara \u015fa\u015f\u0131rd\u0131; ancak bu ola\u011fan bir durum. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u00fczere banknotun yoklu\u011funda yap\u0131lan \u00e7izim, Jinny \u00f6nceden binlerce defa dolar banknotu g\u00f6rm\u00fc\u015f olsa da \u00f6rne\u011fiyle yap\u0131lana k\u0131yasla berbat h\u00e2lde.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"0a1f\">Sorun nedir? Beyinlerimizde \u2018bellek kayd\u0131m\u0131zda depolad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u2019 bir dolar \u2018temsiline\u2019 sahip de\u011fil miyiz? Onu \u2018geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131verip\u2019 \u00e7izim yapmakta kullanamaz m\u0131y\u0131z?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"1852\">G\u00fcn gibi ortada ki cevap hay\u0131r \u2014 ve binlerce y\u0131ll\u0131k bir n\u00f6robilim birikimi de insan beyninde bir dolar banknotunun depoland\u0131\u011f\u0131 bir temsili asla bulamayacak \u00e7\u00fcnk\u00fc bulunacak bir \u015fey yok.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"6529\">Pek \u00e7ok beyin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, en s\u0131radan bellek g\u00f6revlerinde dahi s\u0131kl\u0131kla \u00e7oklu, hatta bazen geni\u015f beyin b\u00f6lgelerinin yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. G\u00fc\u00e7l\u00fc duygular s\u00f6z konusu oldu\u011funda, milyonlarca n\u00f6ron daha aktif bir hal alabiliyor. Toronto \u00dcniversitesi n\u00f6ropsikolo\u011fu Brian Levine ve ekibinin 2016\u2019da bir u\u00e7ak kazas\u0131ndan sa\u011f kalanlarla yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, kazay\u0131 hat\u0131rlamak kazazedelerin \u2018amigdala, medial temporal lob, anterior ve posterior ortahat ile g\u00f6rme korteksinin\u2019 n\u00f6ral aktivitesini artt\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"f2e3\">\u00c7e\u015fitli biliminsanlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi, spesifik an\u0131lar\u0131n bir \u015fekilde&nbsp;<em>ba\u011f\u0131ms\u0131z n\u00f6ronlarda<\/em>&nbsp;depoland\u0131\u011f\u0131 fikri abestir; bu \u00f6nerme, ba\u015fka sorun \u00e7\u0131karm\u0131yorsa bile bellek problemini daha zorlu bir seviyeye ta\u015f\u0131r: An\u0131lar, h\u00fccrede nas\u0131l ve nerede depolan\u0131r?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"8a70\">\u00d6yleyse, Jinny resmi banknot yokken \u00e7izdi\u011fi s\u0131rada olan nedir? E\u011fer Jinny hayat\u0131nda&nbsp;<em>hi\u00e7<\/em>&nbsp;dolar banknotu g\u00f6rmemi\u015f olsayd\u0131, muhtemelen ilk \u00e7iziminin ikincisiyle hi\u00e7bir alakas\u0131 olmazd\u0131. \u00d6nceden dolar banknotlar\u0131 g\u00f6rmesi onu bir \u015fekilde&nbsp;<em>de\u011fi\u015ftirdi<\/em>. Spesifik olarak, beyni onun bir dolar banknotunu&nbsp;<em>g\u00f6z\u00fcnde canland\u0131rmas\u0131n\u0131<\/em>&nbsp;(visualize) sa\u011flayacak \u015fekilde de\u011fi\u015fti \u2014 dolar banknotu g\u00f6rmeyi, en az\u0131ndan bir yere kadar,&nbsp;<em>yeniden tecr\u00fcbe edecek (re-experience)&nbsp;<\/em>\u015fekilde.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"c1f0\">\u0130ki \u00e7izim aras\u0131ndaki fark, bize bir \u015feyi g\u00f6z\u00fcm\u00fczde canland\u0131rman\u0131n, yani onu yokken g\u00f6rmenin, onu bizzat g\u00f6rmekten \u00e7ok daha az isabetli oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor. Bu, bizim tan\u0131makta hat\u0131rlamaktan \u00e7ok daha iyi olmam\u0131z\u0131n sebebidir. Bir \u015feyi yeniden hat\u0131r\u0131m\u0131za getirirken (<em>re-member<\/em>:<em>&nbsp;<\/em>Latince&nbsp;<em>re<\/em>&nbsp;\u2018tekrar\u2019,&nbsp;<em>memorari<\/em>&nbsp;\u2018hat\u0131r\u0131nda tutmak\u2019), bir tecr\u00fcbeyi yeniden ya\u015famay\u0131 denememiz gerekir; ancak bir \u015feyi tan\u0131rken onunla \u00f6nceden alg\u0131sal bir tecr\u00fcbe ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bilincinde olmam\u0131z yeterlidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"84de\">Belki bu g\u00f6steriye itiraz edeceksiniz. Jinny dolar banknotlar\u0131n\u0131 \u00f6nceden binlerce kez g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc, ancak onu ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla \u2018hat\u0131r\u0131nda tutmak\u2019 i\u00e7in kas\u0131tl\u0131 bir \u00e7abada hi\u00e7 bulunmad\u0131. Diyebilirsiniz ki, e\u011fer bunu yapm\u0131\u015f olsayd\u0131, ikinci resmi banknotu g\u00f6rmeden de \u00e7izebilirdi. Yine de bu durumda bile&nbsp;<em>Jinny\u2019nin beyninde dolar banknotunun imgesi herhangi bir anlamda \u2018depolanm\u0131\u015f\u2019 olmazd\u0131<\/em>. T\u0131pk\u0131 bir piyanistin pratik yaparak -m\u00fczik ka\u011f\u0131d\u0131n\u0131n bir kopyas\u0131n\u0131 bir \u015fekilde \u00f6z\u00fcmsemeden- kon\u00e7erto \u00e7almakta daha yetkin olmas\u0131 gibi, onu isabetle \u00e7izmek i\u00e7in daha iyi haz\u0131rlanm\u0131\u015f olurdu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"beae\">Bu basit egzersizden hareketle, ak\u0131ll\u0131 insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n hatlar\u0131n\u0131 metaforsuzca \u00e7izmeye ba\u015flayabiliriz \u2014 beynin b\u00fcsb\u00fct\u00fcn&nbsp;<em>bo\u015f<\/em>&nbsp;olmad\u0131\u011f\u0131, ama en az\u0131ndan B\u0130 metafor y\u00fck\u00fcn\u00fc haiz olmad\u0131\u011f\u0131 bir bi\u00e7imde.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"9db2\">D\u00fcnya boyunca, \u00e7e\u015fitli tecr\u00fcbelerce de\u011fi\u015ftiriliriz. \u00dc\u00e7 tip tecr\u00fcbe \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor: (1) \u00e7evremizde olanlar\u0131&nbsp;<em>g\u00f6zlemliyoruz<\/em>&nbsp;(di\u011fer insanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131, m\u00fczik sesi, bize y\u00f6neltilen talimatlar, sayfalardaki s\u00f6zc\u00fckler, ekranlardaki imgeler); (2) \u00f6nemsiz uyaranlar\u0131n (sirenler gibi) \u00f6nemli uyaranlarla (polis arabalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131)&nbsp;<em>e\u015fle\u015fmesine<\/em>&nbsp;maruz kal\u0131yoruz; (3) belli \u015fekillerdeki davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131zla&nbsp;<em>\u00f6d\u00fcllendiriliyor ya da cezaland\u0131r\u0131l\u0131yoruz<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"48fe\">E\u011fer bu tecr\u00fcbelerle tutarl\u0131 olacak \u015fekilde de\u011fi\u015ftirirsek, hayatlar\u0131m\u0131zda daha etkin oluyoruz \u2014 e\u011fer \u015fu an bir \u015fiir ezberleyebiliyor ya da bir \u015fark\u0131 s\u00f6yleyebiliyorsak, bize verilen talimatlar\u0131 izleyebiliyorsak, \u00f6nemsiz uyaranlara verdi\u011fimiz yan\u0131tlar \u00f6nemli uyaranlara verdiklerimize daha fazla benziyorsa, cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fekillerde davranmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131yorsak, \u00f6d\u00fcllendirildi\u011fimiz \u015fekillerde davranma s\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131z art\u0131yorsa\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"b30b\">Yan\u0131lt\u0131c\u0131 man\u015fetler at\u0131lsa da kimsenin, beynin bir \u015fark\u0131 s\u00f6ylemeyi \u00f6\u011frendikten ya da bir \u015fiir ezberledikten sonra nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fine dair asl\u0131nda en ufak bir fikri yok. Ancak ne \u015fark\u0131 ne de \u015fiir beyinde \u2018depolanm\u0131\u015f\u2019 durumda. Sadece beyin, belli ko\u015fullar alt\u0131nda, o \u015fark\u0131y\u0131 s\u00f6ylememize ya da \u015fiiri ezberden okumam\u0131za izin verecek \u015fekilde, d\u00fczenli bir bi\u00e7imde&nbsp;<em>de\u011fi\u015fmi\u015ftir<\/em>. Sunmam\u0131z istendi\u011finde, ne \u015fark\u0131 ne de \u015fiir herhangi bir anlamda beynin herhangi bir yerinde \u2018geri \u00e7a\u011fr\u0131lmaz\u2019, t\u0131pk\u0131 parma\u011f\u0131mla masam\u0131 t\u0131k\u0131rdatt\u0131\u011f\u0131mda parmak hareketlerimin geri \u00e7a\u011fr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi. Sadece \u015fark\u0131y\u0131 s\u00f6yler, \u015fiiri ezberden okuruz \u2014 bir geri \u00e7a\u011f\u0131rma gerekli de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"8dab\">Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, bir denizel salyangoz olan&nbsp;<em>Aplysia<\/em>\u2019n\u0131n bir \u015feyler \u00f6\u011frendikten sonra n\u00f6ronal sinapslar\u0131nda meydana gelen kimyasal de\u011fi\u015fiklikleri tan\u0131mlayarak Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc kazanan, Columbia \u00dcniversitesi\u2019nde n\u00f6robilimci olan Eric Kandel\u2019a, insan belle\u011finin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamam\u0131z\u0131n ne kadar s\u00fcrece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sormu\u015ftum. \u00c7abucak cevaplad\u0131: \u2018Y\u00fcz y\u0131l.\u2019 B\u0130 metaforunun n\u00f6robilimi yava\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fini sormak akl\u0131ma gelmedi, ama baz\u0131 n\u00f6robilimciler sahiden de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyeni d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015fl\u0131yor \u2014 bu metaforun vazge\u00e7ilmez olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"1f2e\">Birka\u00e7 bili\u015fsel bilimci \u2014 ba\u015fta&nbsp;<em>Radikal Bedenlenmi\u015f Bili\u015fsel Bilim&nbsp;<\/em>(<em>Radical Embodied Cognitive Science, 2009<\/em>)&nbsp;<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/bo%C5%9F-beyin-robert-epstein-b41f4348e73e#_ftn3\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[3]<\/a>&nbsp;Cincinnati \u00dcniversitesi\u2019nden Anthony Chemero olmak \u00fczere \u2014 insan beyninin bilgisayar gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc art\u0131k tamamen reddediyor. Ana ak\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015f bizim, bilgisayarlar gibi, d\u00fcnyay\u0131 onun mental temsilleri \u00fcst\u00fcnden komp\u00fctasyonlar yaparak idrak etti\u011fimiz y\u00f6n\u00fcnde; ancak Chemero ve di\u011ferleri ak\u0131ll\u0131 davran\u0131\u015f\u0131, organizmalar ve d\u00fcnyalar\u0131 aras\u0131ndaki&nbsp;<em>do\u011frudan etkile\u015fimler<\/em>&nbsp;olarak ba\u015fka bir \u015fekilde tan\u0131ml\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"89e1\">\u0130nsan i\u015fleyi\u015finde B\u0130 perspektifi ile bug\u00fcn baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u2018temsil-kar\u015f\u0131t\u0131\u2019 diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn aras\u0131ndaki dramatik fark\u0131 ortaya koyan favori \u00f6rne\u011fim, ikisinin bir beyzbol oyuncusunun u\u00e7antopu (<em>fly ball<\/em>) nas\u0131l yakalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131; bu a\u00e7\u0131klama, \u015fu an Arizona Eyalet \u00dcniversitesi\u2019nde olan Michael McBeath ve meslekta\u015flar\u0131n\u0131n, 1995 y\u0131l\u0131nda Science\u2019ta yay\u0131nlanan makalelerinde g\u00fczelce ortaya kondu. B\u0130 perspektifi oyuncunun, topun u\u00e7u\u015funun \u00e7e\u015fitli ba\u015flang\u0131\u00e7 ko\u015fullar\u0131na dair bir tahmin form\u00fcle etmesini gerektiriyor \u2014 vuru\u015fun g\u00fcc\u00fc, gidi\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, bunun gibi \u015feyler -, sonras\u0131nda topun muhtemel hareket yolunun i\u00e7sel bir modelini yaratmas\u0131 ve analiz etmesi, bunu takiben o modeli topa yeti\u015fmek i\u00e7in motor hareketlerini s\u00fcrekli olarak y\u00f6nlendirmek ve ayarlamak i\u00e7in kullanmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"422f\"><em>E\u011fer<\/em>&nbsp;bilgisayarlar gibi i\u015fleseydik buraya kadar her \u015fey g\u00fczel gidiyordu, ancak McBeath ve meslekta\u015flar\u0131 daha basit bir izahat getirdiler: Topu yakalamak i\u00e7in oyuncunun sadece topu s\u00fcrekli olarak anakaleye (<em>home plate<\/em>) ve \u00e7evreleyen g\u00f6r\u00fcn\u00fcme (<em>scenery<\/em>) g\u00f6re tutarl\u0131 bir g\u00f6rsel ili\u015fkide tutarak hareket etmeyi s\u00fcrd\u00fcrmesi gerekiyor (teknik olarak, \u2018do\u011frusal bir optik y\u00f6r\u00fcngede\u2019 \u2014&nbsp;<em>linear optical trajectory<\/em>). Bu kula\u011fa karma\u015f\u0131k gelebilir, ama asl\u0131nda inan\u0131lmaz basit ve komp\u00fctasyondan, temsillerden ve algoritmalardan tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"f856\">Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019taki Leeds Beckett \u00dcniversitesinden iki azimli psikoloji profes\u00f6r\u00fc, Andrew Wilson ve Sabrina Golonka, beyzbol \u00f6rne\u011fini makul ve basit \u015fekilde B\u0130 \u00e7er\u00e7evesinin d\u0131\u015f\u0131nda kalan pek \u00e7ok \u00f6rne\u011fin i\u00e7ine kat\u0131yor. Y\u0131llard\u0131r, kendi deyimleriyle \u2018insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na daha ahenkli, do\u011falla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, bask\u0131n bili\u015fsel n\u00f6robilim yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda bir yakla\u015f\u0131m\u2019 hakk\u0131nda bir blog tutuyorlar. Ancak bu bir ak\u0131m olmaktan uzak; ana ak\u0131m bili\u015fsel bilimler B\u0130 metaforunu ele\u015ftirmeksizin onun i\u00e7inde debelenmeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor, d\u00fcnyan\u0131n en etkili d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden baz\u0131lar\u0131, insanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011finin bu metaforun ge\u00e7erlili\u011fine dayand\u0131\u011f\u0131 konusunda g\u00f6steri\u015fli \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulundular.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"67b6\">F\u00fct\u00fcrist Kurzweil, fizik\u00e7i Stephen Hawking ve n\u00f6robilimci Randal Koene\u2019nin de aralar\u0131nda bulundu\u011fu ki\u015filerce yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc, insan bilinci s\u00f6z\u00fcmona bir bilgisayar yaz\u0131l\u0131m\u0131na benzedi\u011fi i\u00e7in, yak\u0131nda insanlar\u0131n zihinlerini bilgisayara y\u00fcklemenin m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131, b\u00f6ylece bu devrelerin i\u00e7inde entelekt\u00fcel olarak son derece g\u00fc\u00e7l\u00fc ve muhtemelen \u00f6l\u00fcms\u00fcz olaca\u011f\u0131m\u0131z. Bu konsept, Johnny Depp\u2019in canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Kurzweil\u2019a benzer bir biliminsan\u0131n\u0131n zihninin internete y\u00fcklendi\u011fi ve bunun insanl\u0131k i\u00e7in bir faciayla sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131 distopya filmi&nbsp;<em>Transcendence<\/em>\u2019\u0131n<a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/bo%C5%9F-beyin-robert-epstein-b41f4348e73e#_ftn4\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[4]<\/a>&nbsp;kurgusunu \u015fekillendirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"72d9\">Neyse ki B\u0130 metaforu biraz olsun ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131ndan, hi\u00e7bir zaman bir insan\u0131n siberevrende kontrolden \u00e7\u0131kmas\u0131ndan korkmam\u0131z gerekmeyecek; ne yaz\u0131k ki, hi\u00e7bir zaman y\u00fcklenme yoluyla \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011fe de ula\u015fmayaca\u011f\u0131z. Bu sadece beyinde bir bilin\u00e7 yaz\u0131l\u0131m\u0131 olmamas\u0131ndan kaynaklanm\u0131yor; burada daha derin bir sorun var \u2014 buna&nbsp;<em>e\u015fsizlik problemi<\/em>&nbsp;diyelim \u2014 hem ilham veren hem de kasvetli bir sorun.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"f942\">Beynin i\u00e7inde ne \u2018bellek \u00f6bekleri\u2019 (<em>memory banks<\/em>) ne de uyaranlar\u0131n \u2018temsilleri\u2019 bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan ve d\u00fcnyada i\u015f g\u00f6rebilmemiz i\u00e7in gereken tek \u015fey, tecr\u00fcbelerimiz sonucunda beynimizin d\u00fczenlice de\u011fi\u015fmesi oldu\u011fundan,&nbsp;<em>i\u00e7imizden herhangi iki ki\u015finin ayn\u0131 tecr\u00fcbe sonucunda ayn\u0131 \u015fekilde de\u011fi\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in bir neden yok<\/em>. E\u011fer siz ve ben ayn\u0131 konsere kat\u0131l\u0131rsak, Beethoven\u2019\u0131n 5. Senfoni\u2019sini dinledi\u011fimde beynimde olu\u015fan de\u011fi\u015fiklikler kesinlikle sizin beyninizde olu\u015facaklardan farkl\u0131 olacakt\u0131r. Bu de\u011fi\u015fiklikler her ne olursa olsun, halihaz\u0131rda mevcut olan e\u015fsiz n\u00f6ral yap\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne in\u015fa edilir; her yap\u0131 ya\u015fam boyu e\u015fsiz tecr\u00fcbelerle geli\u015ftirilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"d10c\">Bu, Sir Frederic Bartlett\u2019in kitab\u0131&nbsp;<em>Hat\u0131rlamak<\/em>\u2019ta (<em>Remembering, 1932<\/em>) g\u00f6sterdi\u011fi \u00fczere, ayn\u0131 \u00f6yk\u00fcy\u00fc ayn\u0131 \u015fekilde duyan hi\u00e7bir iki ki\u015finin \u00f6yk\u00fcy\u00fc ayn\u0131 \u015fekilde tekrarlamayacak olmas\u0131n\u0131n ve zamanla bu \u00f6yk\u00fcy\u00fc anlat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n asl\u0131ndan giderek birbirinden daha da uzakla\u015facak olmas\u0131n\u0131n sebebi. \u00d6yk\u00fcn\u00fcn bir \u2018kopyas\u0131\u2019 hi\u00e7bir zaman yap\u0131lm\u0131yor; bunun yerine her birey, \u00f6yk\u00fcy\u00fc duydu\u011funda bir noktaya kadar de\u011fi\u015fiklikler ya\u015f\u0131yor \u2014 b\u00f6ylece daha sonra \u00f6yk\u00fcye dair sorular soruldu\u011funda (baz\u0131 durumlarda Bartlett\u2019\u0131n onlara \u00f6yk\u00fcy\u00fc ilk kez okumas\u0131ndan g\u00fcnler, aylar, hatta bazen y\u0131llar sonra) \u00f6yk\u00fcy\u00fc duyu\u015flar\u0131n\u0131 bir yere kadar&nbsp;<em>yeniden tecr\u00fcbe<\/em>&nbsp;edebiliyorlar, \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 olmasa da (yukar\u0131daki ilk dolar banknotu \u00e7izimine bak\u0131n).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"041d\">Bunun esin verici oldu\u011funu iddia ediyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu hepimizin sadece genetik dizilimimizle de\u011fil, beynimizin zaman i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimleriyle de ger\u00e7ekten e\u015fsiz oldu\u011fu anlam\u0131na geliyor. Bu ayn\u0131 zamanda bunalt\u0131c\u0131 bir durum, \u00e7\u00fcnk\u00fc n\u00f6robilimcilerin g\u00f6revini neredeyse tahayy\u00fcl edilemez \u015fekilde g\u00f6z korkutucu h\u00e2le getiriyor. Herhangi belli bir tecr\u00fcbe i\u00e7in geli\u015fen d\u00fczenli de\u011fi\u015fiklik her beyinde farkl\u0131 \u00f6r\u00fcnt\u00fclerle olacak \u015fekilde belki bin n\u00f6ronu, belki bir milyon tanesini, hatta belki de t\u00fcm beyni kapsayabilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"cb05\">Bundan da k\u00f6t\u00fcs\u00fc, beyindeki 86 milyar n\u00f6ronun anl\u0131k bir foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekme ve n\u00f6ronlar\u0131n bu halini bir bilgisayarda sim\u00fcle etme yetene\u011fimiz olsayd\u0131 dahi,&nbsp;<em>bu geni\u015f \u00f6r\u00fcnt\u00fc onu \u00fcreten beynin cismi d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir anlama ta\u015f\u0131mazd\u0131<\/em>. Bu belki de B\u0130 metaforunun, insan i\u015fleyi\u015fine dair fikirlerimizi \u00e7arp\u0131tmas\u0131n\u0131n en berbat \u015fekli. Bilgisayarlar verinin birebir kopyalar\u0131n\u0131 \u2014 uzun s\u00fcrelerle, bilgisayar\u0131n g\u00fcc\u00fc kesildi\u011finde dahi sa\u011flam kalan kopyalar \u2014 depolayabilirken beyin, akl\u0131m\u0131z\u0131 yaln\u0131zca&nbsp;<em>hayatta<\/em>&nbsp;oldu\u011fu s\u00fcre boyunca s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Bir a\u00e7ma-kapama \u015falteri yok. Ya beyin i\u015fleyi\u015fini korur ya da yok oluruz. Dahas\u0131, n\u00f6robiyolog Steven Rose\u2019un&nbsp;<em>Beynin Gelece\u011fi<\/em>\u2019nde (<em>The Future of the Brain, 2005<\/em>) belirtti\u011fi \u00fczere, beynin g\u00fcncel h\u00e2li o beynin sahibinin&nbsp;<em>t\u00fcm ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc<\/em>&nbsp;bilmedi\u011fimiz s\u00fcrece anlams\u0131z olabilir \u2014 hatta belki i\u00e7inde yeti\u015fti\u011fi&nbsp;<em>sosyal ba\u011flam\u0131n<\/em>&nbsp;da bilinmesi gereklidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"1952\">Bu problemin ne kadar zor oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Beynin insan akl\u0131n\u0131 nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n temellerini anlamak i\u00e7in bile yaln\u0131zca 86 milyar n\u00f6ronla 100 trilyon ara ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131, ba\u011flar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fen kuvvetlerini ve her ba\u011flant\u0131 noktas\u0131ndaki 1000\u2019i a\u015fk\u0131n proteinin durumunu de\u011fil, beyindeki bu anbean&nbsp;<em>etkinli\u011fin<\/em>&nbsp;sistemin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne nas\u0131l katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilmemiz gerekebilir. Buna, bir miktar\u0131 herkesin kendi ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn e\u015fsizli\u011finden kaynaklanan, her beynin e\u015fsizli\u011fi de eklendi\u011finde, Kandel\u2019\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri kula\u011fa a\u015f\u0131r\u0131 iyimser geliyor. (N\u00f6robilimci Kenneth Miller,&nbsp;<em>The New York Times<\/em>\u2019da yak\u0131n zamanda \u00e7\u0131kan serbest k\u00fcrs\u00fc (<em>op-ed<\/em>) k\u00f6\u015fesinde sadece beynin temel n\u00f6ronal ba\u011flant\u0131sall\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesinin \u2018as\u0131rlar\u2019 alaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"828a\">Bu arada, bazen hatal\u0131 fikirler ve tutulamayacak s\u00f6zlere dayanarak, beyin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na muazzam paralar yat\u0131r\u0131l\u0131yor. N\u00f6robilimin \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131n en skandal \u00f6rne\u011fi&nbsp;<em>Scientific American<\/em>\u2019da, Avrupa Birli\u011fi\u2019nin 2013\u2019te ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 1.3 milyar dolarl\u0131k \u0130nsan Beyni Projesi (<em>Human Brain Project<\/em>) haberiyle belgelendi. Karizmatik Henry Markram taraf\u0131ndan 2023 y\u0131l\u0131nda bir s\u00fcperbilgisayarda insan beyninin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn bir sim\u00fclasyonunu yaratabilece\u011fine ve b\u00f6yle bir modelin Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131 ve di\u011fer bozukluklar\u0131n tedavisinde devrim olaca\u011f\u0131na ikna edilen AB yetkilileri, bu projeyi neredeyse hi\u00e7bir s\u0131n\u0131rland\u0131rma olmadan destekledi. \u0130ki y\u0131ldan k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde proje bir \u2018beyin enkaz\u0131na\u2019 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve Markram\u2019dan istifa etmesi istendi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"c0e8\">Bizler organizmay\u0131z, bilgisayar de\u011fil.&nbsp;<em>A\u015f\u0131n art\u0131k bunu.<\/em>&nbsp;Kendimizi anlamay\u0131 deneme i\u015fimize devam edelim, ama bunu l\u00fczumsuz entelekt\u00fcel y\u00fckler alt\u0131nda ezilmeden yapal\u0131m. B\u0130 metaforu, yar\u0131m as\u0131rl\u0131k \u00f6mr\u00fcnde pek az kavray\u0131\u015f sa\u011flad\u0131. Art\u0131k DELETE tu\u015funa basma zaman\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"aa4e\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/bo%C5%9F-beyin-robert-epstein-b41f4348e73e#_ftnref1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[1]<\/a>&nbsp;Buradaki s\u00f6zl\u00fck, insan\u0131n kelimeler, ekler vs. gibi dilsel \u00f6\u011felere dair bilgisini saklad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen zihinsel bir depo. Bir dilbilim terimi. (E.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"a031\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/bo%C5%9F-beyin-robert-epstein-b41f4348e73e#_ftnref2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[2]<\/a>&nbsp;Buradaki otomat, yaln\u0131zca g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131da kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z otomat de\u011fil, teoride onlarla ayn\u0131 temel prensipler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan, belli y\u00f6nergelerle kendi kendine \u00e7e\u015fitli i\u015flevleri yerine getirebilen t\u00fcm mekanizmalar\u0131 kaps\u0131yor. (E.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"e2f5\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/bo%C5%9F-beyin-robert-epstein-b41f4348e73e#_ftnref3\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[3]<\/a>&nbsp;\u2018Embodied\u2019 i\u00e7in \u2018bedenlenmi\u015f\u2019 kullan\u0131l\u0131yorsa da, yeterli anlam\u0131 sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyim. Yunus \u015eahin\u2019le hemfikir oldu\u011fumuz kar\u015f\u0131l\u0131k kendisinin fikri olan \u2018m\u00fccessem\u2019 ise de, yaz\u0131da her ikisi de b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yabanc\u0131 iki kelimeyi birbirini kar\u015f\u0131lar \u015fekilde kullanmak istemedik. (\u00c7.N.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"ad03\"><a href=\"https:\/\/medium.com\/cogist\/bo%C5%9F-beyin-robert-epstein-b41f4348e73e#_ftnref4\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[4]<\/a>&nbsp;T\u00fcrkiye\u2019de Evrim ad\u0131yla \u00e7evrilmi\u015f. (\u00c7.N.)<\/p>\n","protected":false},"featured_media":1793,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"event_publishing_tags":[83,280,286,93,378,234,518,82,691,377,233,92,221,217,285,220,219,741,282,740,66,65,300,739,299,471],"kategori":[305],"class_list":["post-1792","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","event_publishing_tags-beyin","event_publishing_tags-bilgisayar","event_publishing_tags-bilgisayar-bilimi","event_publishing_tags-bilissel-bilim","event_publishing_tags-bilissel-norobilim","event_publishing_tags-bilissel-psikoloji","event_publishing_tags-bilissel-sinirbilim","event_publishing_tags-brain","event_publishing_tags-cogist","event_publishing_tags-cognitive-neuroscience","event_publishing_tags-cognitive-psychology","event_publishing_tags-cognitive-science","event_publishing_tags-computation","event_publishing_tags-computational-neuroscience","event_publishing_tags-computer-science","event_publishing_tags-hesaplama","event_publishing_tags-hesaplamali-norobilim","event_publishing_tags-hesaplamali-sinirbilim","event_publishing_tags-islemleme","event_publishing_tags-islemlemesel-sinirbilim","event_publishing_tags-neuroscience","event_publishing_tags-norobilim","event_publishing_tags-norobilim-felsefesi","event_publishing_tags-philosohy-of-neuroscience","event_publishing_tags-philosophy-of-neuroscience","event_publishing_tags-sinirbilim","kategori-ceviri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1792","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1792\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1793"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1792"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1792"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1792"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}