{"id":1702,"date":"2022-03-08T15:00:52","date_gmt":"2022-03-08T15:00:52","guid":{"rendered":"https:\/\/cog-ist.com\/?post_type=blog_content&p=1702"},"modified":"2025-04-11T21:47:31","modified_gmt":"2025-04-11T21:47:31","slug":"anne-marie-treisman-kognitif-vikimaraton","status":"publish","type":"blog_content","link":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/blog_content\/anne-marie-treisman-kognitif-vikimaraton\/","title":{"rendered":"Anne Marie Treisman \u2014 Kognitif VikiMaraton"},"content":{"rendered":"

Bu d\u00f6k\u00fcman CogIST olarak, 8 Mart D\u00fcnya Kad\u0131nlar G\u00fcn\u00fc dolay\u0131s\u0131yla Vikipedi T\u00fcrkiye\u2019de, kad\u0131n bili\u015fsel bilimcilere dair ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz katk\u0131lar\u0131n bir ar\u015fivi niteli\u011findedir. Vikipedi\u2019deki maddeler s\u0131kl\u0131kla de\u011fi\u015ftirilebildi\u011fi i\u00e7in, bu katk\u0131lar\u0131n kendi pay\u0131m\u0131za d\u00fc\u015fen k\u0131sm\u0131n\u0131 belgelemek ve ar\u015fivlemek gere\u011fi duyduk. Bu maddeye <\/em>Vikipedi\u2019de <\/em><\/a>de eri\u015febilirsiniz. T\u00fcm Kognitif VikiMaraton detaylar\u0131na ise <\/em>buradan <\/em><\/a>ula\u015fabilirsiniz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Anne Marie Treisman (27 \u015eubat 1935\u20139 \u015eubat 2018), bili\u015fsel psikoloji alan\u0131nda uzmanla\u015fm\u0131\u015f bir psikolog. Treisman g\u00f6rsel dikkat, nesne alg\u0131s\u0131 ve bellek alanlar\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalarda bulundu. En \u00e7ok ses getiren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan biri, ilk kez 1980’de Garry Gelade ile yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 dikkatin \u00f6zellik b\u00fct\u00fcnle\u015ftirme teorisidir. Treisman Oxford \u00dcniversitesi, British Columbia \u00dcniversitesi, Kaliforniya \u00dcniversitesi (Berkeley) ve Princeton \u00dcniversitesi\u2019nde dersler verdi. Doktora sonras\u0131 dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nde gelen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar aras\u0131nda Nancy Kanwisher ve Nilli Lavie yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Treisman, dikkat alan\u0131ndaki \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sayesinde ABD Ba\u015fkan\u0131 Barak Obama taraf\u0131ndan 2013 y\u0131l\u0131nda Ulusal Bilim Madalyas\u0131na lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Kariyeri boyunca Treisman, insan d\u00fc\u015f\u00fcncesine ve eylemine rehberlik eden anlaml\u0131 nesneler olu\u015fturmak i\u00e7in bilginin nas\u0131l se\u00e7ildi\u011fi ve b\u00fct\u00fcnle\u015ftirildi\u011fi konusunu deneysel ve teorik olarak \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hayat\u0131 ve E\u011fitimi<\/h1>\n\n\n\n

Anne Treisman, \u0130ngiltere\u2019nin Wakefield \u015fehrinde do\u011fdu. 2 ya\u015f\u0131ndayken, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda ailesiyle Rochester \u015fehrine ta\u015f\u0131nd\u0131. 11 ya\u015f\u0131nda bir kez daha ta\u015f\u0131narak Reading\u2019te Kendrik K\u0131z Okulu\u2019nda orta\u00f6\u011fretimini tamamlad\u0131. O d\u00f6nemki \u0130ngiliz e\u011fitim sistemi, \u00f6\u011freniminin son iki y\u0131l\u0131nda sadece 3 ders se\u00e7mek zorunda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Treisman edebi sanatlara odakland\u0131 (Frans\u0131zca, Latince ve Tarih).Treisman, Cambridge \u00dcniversitesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 Newnham Kad\u0131n Koleji\u2019nin Frans\u0131z Edebiyat\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden 1954 y\u0131l\u0131nda ilk lisans\u0131n\u0131 tamamlad\u0131. \u015eeref \u00f6\u011frencisi olarak mezun oldu\u011fu i\u00e7in kazand\u0131\u011f\u0131 bursla psikoloji alan\u0131nda ikinci lisans\u0131n\u0131 yapt\u0131. Bu \u00f6\u011fretimi s\u0131ras\u0131nda Richard Gregory\u2019nin dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6rsel alg\u0131 \u00fczerinde yap\u0131lan deneyler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla zihni ke\u015ffeden \u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemlerle ve bilgi kuram\u0131yla tan\u0131\u015ft\u0131. Treisman, Carolus Oldfield dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131nda doktoras\u0131n\u0131 tamamlamak i\u00e7in 1957 y\u0131l\u0131nda Oxford \u00dcniversitesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 Somerville Kad\u0131n Koleji\u2019ne gitti. Treisman, \u00f6ncelikle afazi \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131, ancak k\u0131sa bir s\u00fcre sonra klinik olmayan pop\u00fclasyonlara ilgi duymaya ba\u015flad\u0131. Treisman\u2019\u0131n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 Donald Broadbent\u2019in kitab\u0131 Perception and Communication (Alg\u0131 ve \u0130leti\u015fim) \u015fekillendirdi.<\/p>\n\n\n\n

1960 y\u0131l\u0131nda bir ba\u015fka Oxford \u00f6\u011frencisi olan Michel Treisman ile evlendi. 1962’de \u201cSe\u00e7ici Dikkat ve Konu\u015fma Alg\u0131s\u0131\u201d adl\u0131 tezini tamamlad\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l, ilk dergi makalesini binok\u00fcler rekabet ve derinlik alg\u0131s\u0131 \u00fczerine \u00fczerine yay\u0131mlad\u0131. 1976’da bo\u015fand\u0131 ve 1978 y\u0131l\u0131nda Daniel Kahneman ile evlendi.<\/p>\n\n\n\n

Kariyeri boyunca sadece psikoloji ve bili\u015fsel bilimler alanlar\u0131nda de\u011fil, \u00f6zellikle kad\u0131nlar i\u00e7in ko\u015fullar\u0131n \u00e7ok daha zor oldu\u011fu d\u00f6nemde bir bilim kad\u0131n\u0131 olarak da bilimde \u00f6nc\u00fc olmu\u015ftur.8 \u015eubat 2018’de Manhattan\u2019daki evinde ge\u00e7irdi\u011fi fel\u00e7 nedeniyle vefat etti.<\/p>\n\n\n\n

Kariyeri<\/h1>\n\n\n\n

Treisman\u2019\u0131n doktoras\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde psikoloji, davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan davran\u0131\u015f\u0131n mekanik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bilginin belirsiz bir\u00e7ok karma\u015f\u0131k s\u00fcre\u00e7 neticesinde i\u015flemlenmesi sonucu olu\u015ftu\u011funu savunan bili\u015fsel yakla\u015f\u0131ma do\u011fru kay\u0131yordu. Donald Broadbent ve Colin Cherry, ayn\u0131 d\u00f6nemde se\u00e7ici dinleme (genellikle \u2018kokteyl partisi etkisi\u2019 olarak \u00f6rnek g\u00f6sterilen) fikrini ortaya atm\u0131\u015ft\u0131. Broadbent daha sonra \u201cse\u00e7ici dikkatin filtre modelini\u201d olu\u015fturdu. Bu model, dikkat edilmeyen i\u015fitsel bilginin analiz edilmedi\u011fini, bunun yerine alg\u0131n\u0131n erken s\u00fcre\u00e7lerinde filtrelendi\u011fini savunmu\u015ftur. Ayn\u0131 model, bazen dikkatten ka\u00e7m\u0131\u015f bilginin filtreden nas\u0131l ge\u00e7ti\u011fini a\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a ele\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Doktoras\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra Treisman, Oxford\u2019daki T\u0131bbi Ara\u015ft\u0131rma Kurumu\u2019nun Psikodilbilim Ara\u015ft\u0131rma Birimi\u2019nde se\u00e7ici dinleme alan\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalarda bulundu. 1964’te Treisman, ilham ald\u0131\u011f\u0131 Broadbent\u2019in filtre modelini geli\u015ftererek dikkat edilmemi\u015f bilgilerin tamamen filtrelenmek yerine seyrekle\u015fti\u011fini savunan Zay\u0131flatma Teorisi\u2019ni ortaya koymu\u015ftur. Treisman, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n bir\u00e7ok farkl\u0131 dil ve farkl\u0131 ses (kad\u0131n ve erkek) duydu\u011fu dikotik dinleme g\u00f6revini kullanarak e\u015fit derecede bilinen iki dil aras\u0131ndaki fark\u0131n, ayn\u0131 dildeki iki mesaj\u0131n konu fark\u0131ndan daha se\u00e7icili\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bilinmeyen yabanc\u0131 dillerin daha az dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 oldu\u011funu bulmu\u015ftur. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, herhangi bir dilin asla g\u00f6rmezden gelinemeyece\u011fini, al\u0131mlanan mesaj\u0131n fiziksel \u00f6zelliklerine ve diline g\u00f6re dikkat se\u00e7icili\u011finin belli bir dereceye kadar de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterebilece\u011fini ortaya koymu\u015ftur. Treisman, birden fazla mesaj\u0131n \u00f6zelliklerinin ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde analiz edildi\u011fini; ayn\u0131 sesteki, yo\u011funluktaki ve konumdaki mesajlar aras\u0131ndaki se\u00e7icili\u011fin bu analiz \u00f6ncesinde veya sonras\u0131nda de\u011fil, s\u00fcresince ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ve bunun s\u00f6zel i\u00e7eri\u011fin belirlenmesiyle sonland\u0131\u011f\u0131 sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat analiz sonras\u0131 bilgi i\u015fleme kapasitesi s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r; m\u00fcmk\u00fcnse tek bir mesaja ba\u011fl\u0131 kalarak ya da iki mesaj aras\u0131nda ge\u00e7i\u015f yaparak yaln\u0131zca bir girdiyi i\u015fleyebilir. Neticede Broadbent\u2019in ayn\u0131 fiziksel \u00f6zelli\u011fe sahip duyusal uyar\u0131c\u0131lara \u00f6zel \u201cgirdi kanallar\u0131\u201d olu\u015fturdu\u011fu \u00f6nerisi reddedilir. Treisman\u2019\u0131n teorisi ayn\u0131 zamanda fiziksel \u00f6zelliklerin erken i\u015flemlendi\u011fine, anlamsal i\u015flemenin ise daha ge\u00e7 a\u015famalarda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine i\u015faret eder. Treisman\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir etkisi oldu. \u00d6rne\u011fin 1967’de Bell Telefon Labaratuvarlar\u0131\u2019n\u0131n psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde misafir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Psychological Review adl\u0131 dergide \u201cse\u00e7ici dikkatin bilimsel bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan\u201d bir makale yay\u0131nlad\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n olu\u015fturmu\u015f oldu\u011fu teorik \u00e7er\u00e7eve sayesinde araba kazalar\u0131n\u0131n neden artt\u0131\u011f\u0131 ya da sosyal medya kullan\u0131m\u0131n\u0131n neden ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yaratt\u0131\u011f\u0131 gibi sorular a\u00e7\u0131klanabilmektedir. Treisman, 1980’de British Columbia \u00dcniversitesi\u2019nde ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrken Garry Gelade ile psikolojinin en \u00f6nemli g\u00f6rsel alg\u0131 modellerinden birisi olan \u00d6zellik B\u00fct\u00fcnle\u015ftirme Teorisi\u2019ni betimledikleri makalelerini yay\u0131nlad\u0131lar. \u00d6zellik B\u00fct\u00fcnle\u015ftirme Teorisi\u2019nin en \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan bir tanesi, nesne alg\u0131s\u0131n\u0131n renk, bi\u00e7im ve y\u00f6n gibi \u00f6zelliklerin erken a\u015famalar\u0131nda farkl\u0131 yap\u0131lar olarak kodlanmas\u0131d\u0131r; odaklanm\u0131\u015f dikkat ise bu \u00f6zg\u00fcn \u00f6zellikleri birle\u015ftirerek nesneleri duyumlar.<\/p>\n\n\n\n

Treisman, 1986’da Berkeley\u2019deki Kalifornia \u00dcniversitesi\u2019ne ge\u00e7i\u015f yapt\u0131 ve e\u015fi Daniel Kahneman ile Dikkat Laboratuvar\u0131\u2019n\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Treisman, 1993’ten emeklili\u011fine kadar (2010) Princeton \u00dcniversitesi\u2019nde Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fcn bir \u00fcyesiydi. 1995 y\u0131l\u0131nda Princeton\u2019\u0131n James S. McDonnell Se\u00e7kin Psikoloji Profes\u00f6r\u00fc se\u00e7ildi ve 2010 y\u0131l\u0131nda fahri doktora \u00fcnvan\u0131 verildi. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 29 kitap b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ve 80’den fazla dergi makalesinde yay\u0131nland\u0131, psikoloji yaz\u0131n\u0131nda yo\u011fun bir \u015fekilde al\u0131nt\u0131land\u0131 ve hem giri\u015f hem de ileri d\u00fczey ders kitaplar\u0131nda \u00f6\u011fretildi. Treisman ve Kahneman\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u015fereflendirmek i\u00e7in yap\u0131lan isimsiz bir ba\u011f\u0131\u015f sayesinde 2015 y\u0131l\u0131nda Princeton\u2019\u0131n Woodrow Wilson Okulu\u2019nda bulunan Kahneman-Treisman Davran\u0131\u015f Bilimi ve Kamu Politikas\u0131 Merkezi kurulur.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellik B\u00fct\u00fcnle\u015ftirme Teorisi<\/h1>\n\n\n\n

Treisman\u2019\u0131n \u00f6zellik b\u00fct\u00fcnle\u015ftirme teorisi, iki a\u015famal\u0131 g\u00f6rsel nesne alg\u0131s\u0131 modelidir:<\/p>\n\n\n\n

\u00d6n Dikkat A\u015famas\u0131\u0130lk a\u015fama, \u201c\u00f6n dikkat\u201d a\u015famas\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc alg\u0131layan taraf\u0131ndan herhangi \u00e7aba ve dikkat olmaks\u0131z\u0131n otomatik olarak ger\u00e7ekle\u015fir. Bu a\u015famada bir nesne, i\u015flemleme i\u00e7in temel \u00f6zelliklerine (renk, doku, \u015fekil vb. gibi) ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Treisman, alg\u0131 s\u00fcrecinde \u00e7ok h\u0131zl\u0131 ve erken (bilin\u00e7li fark\u0131ndal\u0131ktan \u00f6nce) ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi i\u00e7in bu dikkat a\u015famas\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6ne s\u00fcrer. \u00d6n dikkat ko\u015fuluna ili\u015fkin bulgular, Treisman\u2019\u0131n kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda elde edilmi\u015ftir. \u0130yi bilinen bir \u00e7al\u0131\u015fmada Treisman, d\u00f6rt nesneyi \u00e7evrelen iki rakamdan olu\u015fan bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc olu\u015fturur. Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, bilgisayar ekran\u0131nda saniyenin be\u015fte biri kadar yan\u0131p s\u00f6ner ve uyar\u0131c\u0131lar kald\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra uyar\u0131c\u0131lar\u0131n olas\u0131 alg\u0131s\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in rastgele yerle\u015ftirilmi\u015f noktalardan olu\u015fan (kar\u0131ncalanm\u0131\u015f ekrana benzer) bir maske g\u00f6sterilir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan \u00f6nce rakamlar\u0131, ard\u0131ndan \u015fekillerin g\u00f6sterildi\u011fi d\u00f6rt konumda ne g\u00f6rd\u00fcklerini bildirmeleri istenilir. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, denemelerin %18’inde ba\u011fla\u015f\u0131m yan\u0131lsamas\u0131 deneyimler. Yani kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, iki farkl\u0131 uyarac\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerinin birle\u015fiminden olu\u015fan nesneleri g\u00f6rd\u00fcklerini bildirir. \u00d6rne\u011fin b\u00fcy\u00fck sar\u0131 bir daire, b\u00fcy\u00fck mavi bir \u00fc\u00e7gen, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131rm\u0131z\u0131 bir \u00fc\u00e7gen ve k\u00fc\u00e7\u00fck ye\u015fil bir daire g\u00f6rd\u00fckten sonra kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131rm\u0131z\u0131 bir daire ve k\u00fc\u00e7\u00fck ye\u015fil bir \u00fc\u00e7gen g\u00f6r\u00fcr. Ba\u011fla\u015f\u0131m yan\u0131lsamas\u0131n\u0131n meydana gelmesinin nedeni, uyarac\u0131lar\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6sterilmesi ve g\u00f6zlemcilerin rakamlara odaklanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayarak dikkatlerinin hedef nesneden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bunun sonucunda temel \u00f6zellikler hen\u00fcz grupland\u0131r\u0131lmaz veya bir nesneye ba\u011flanmaz. Dolay\u0131s\u0131yla kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan hedef nesnelere dikkat etmeleri istenildi\u011finde ba\u011fla\u015f\u0131m yan\u0131lsamas\u0131 ortadan kalkar.<\/p>\n\n\n\n

Odaklanm\u0131\u015f Dikkat A\u015famas\u0131\u0130kinci a\u015fama, dikkat ile do\u011frudan ili\u015fkilidir. Bu a\u015famada nesne, \u00f6zellikleri birle\u015ftirilip bir b\u00fct\u00fcn olarak alg\u0131lan\u0131r. Treisman, bu s\u00fcreci sinirsel aktiviteler \u00fczerinden de betimler. Nesnelerin ne olduklar\u0131n\u0131 i\u015flemleyen ventral (alt) sistemdeki aktiviteler, nesnenin rengi ve \u015fekli hakk\u0131ndaki bilgileri ta\u015f\u0131r; nesnelerin nerede olduklar\u0131n\u0131 i\u015flemleyen dorsal (\u00fcst) sistemdeki aktiviteler, nesnenin nerede oldu\u011fu ve nas\u0131l hareket etti\u011fi hakk\u0131ndaki bilgileri ta\u015f\u0131r (iki-yol hipotezi, \u201cne\u201d ve \u201cnerede\u201d yollar\u0131). Dikkat ise her iki yoldan gelen bilgileri \u201ctutkal\u201d gibi birle\u015ftirir ve belirli bir konumdaki nesnenin t\u00fcm \u00f6zelliklerini bir b\u00fct\u00fcn halde alg\u0131lamam\u0131z\u0131 sa\u011flar. Tek ba\u015f\u0131na bir nesneyi alg\u0131lamak nispeten basit bir s\u00fcre\u00e7 ancak birden fazla nesneyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00e7ok say\u0131da \u00f6zellik, farkl\u0131 konumlarda ortaya \u00e7\u0131kabilir. Alg\u0131sal sistemin g\u00f6revi, bu \u00f6zelliklerin her birini ait olduklar\u0131 nesnelerle ili\u015fkilendirmektir. \u00d6zellik b\u00fct\u00fcnle\u015ftirme teorisi, bunun ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in dikkatimizi s\u0131rayla her bir nesneye odaklamam\u0131z gerekti\u011fini ortaya koyar. Belirli bir konuma dikkatimizi aktard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, o konumdaki \u00f6zellikler birbirine ba\u011flan\u0131r ve nesneyle ili\u015fkilendirilir.\u00d6zellik b\u00fct\u00fcnle\u015ftirme teorisi, d\u00f6nemin sinirbilimci, zihin felsefeci ve bilgisayar m\u00fchendislerinin zihnini kurcalayan ba\u011fla\u015f\u0131m problemini de \u00fc\u00e7 farkl\u0131 se\u00e7ici uzlamsal mekanizmayla \u00e7\u00f6z\u00fcmler: uzamsal dikkat aral\u0131\u011f\u0131yla se\u00e7ilim, \u00f6zellik haritalar\u0131ndan istenmeyen \u00f6zellikleri i\u00e7eren konumlar\u0131n engellenmesi (inhibisyon) ve dikkat kesilen nesneyi i\u00e7eren konumun \u00fcst bili\u015fsel mekanizmalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tepeden inerek etkinle\u015ftirilmesi.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u011fla\u015f\u0131m Problemi<\/h1>\n\n\n\n

William James, dikkat ve zihinsel s\u00fcre\u00e7ler aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi \u015f\u00f6yle nitelendirir: \u201cMilyonlarca nesne duyulayabilirken hi\u00e7birini ger\u00e7ek anlamda deneyimleyemiyorum. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7biri benim ilgimi \u00e7ekmiyor. Benim deneyimim, dikkat etmek istedi\u011fim \u015feydir\u2026 Herkes dikkatin ne oldu\u011funu bilir. Zihnin, ayn\u0131 anda mevcut olan birka\u00e7 nesne veya d\u00fc\u015f\u00fcnce dizisinden birini a\u00e7\u0131k ve canl\u0131 bir bi\u00e7imde ele ge\u00e7irmesidir. Di\u011ferleriyle etkili bir \u015fekilde u\u011fra\u015fmak i\u00e7in baz\u0131 \u015feylerden uzakla\u015fmak anlam\u0131na gelir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

1980’lerin ba\u015f\u0131nda Torsten Wiesel ve David H. Hubel gibi sinirbilimciler, primat g\u00f6rsel korteksinin farkl\u0131 alanlar\u0131n\u0131n \u00e7izgi y\u00f6nelimi, parlakl\u0131k, renk ve hareket gibi se\u00e7ici \u00f6zelliklere hassas bir \u015fekilde ayarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Beyindeki farkl\u0131 alanlar\u0131n farkl\u0131 \u00f6zelliklere hassas oldu\u011funu g\u00f6steren bu bulgular, farkl\u0131 \u00f6zelliklerin bir b\u00fct\u00fcn olarak nas\u0131l birle\u015fti\u011fi meselesini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Neticede bu meseleye ba\u011fla\u015f\u0131m problemi ad\u0131 verildi. \u00d6rne\u011fin k\u0131rm\u0131z\u0131 bir topun yuvarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde medial temporal korteksteki harekete duyarl\u0131 h\u00fccreler ate\u015flenirken renk, \u015fekil ve konuma duyarl\u0131 h\u00fccreler de beynin di\u011fer b\u00f6lgelerinde ate\u015flenir. Fakat bu topu, t\u00fcm bu se\u00e7kin sinirsel ate\u015flemeye ra\u011fmen \u015fekil, hareket ve renk alg\u0131lar\u0131 birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015f \u015fekilde alg\u0131lamazs\u0131n\u0131z; t\u00fcm bu bile\u015fenlerin bir arada belirdi\u011fi b\u00fct\u00fcnle\u015fik bir deneyim ya\u015fars\u0131n\u0131z. Bu unsurlar\u0131n nas\u0131l bir araya getirildi\u011fi meselesi, 1990’lar\u0131n sonlar\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n odak noktas\u0131 olan ba\u011fla\u015f\u0131m probleminin \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Zamanla \u00f6zelliklerin belirli birle\u015fiklilerinin belirli nesneleri temsil eden b\u00fcy\u00fckanne h\u00fccreleri (Jennifer Aniston h\u00fccresi olarak da bilinir) gibi baz\u0131 olas\u0131 mekanizmalar ortaya at\u0131ld\u0131: sinyallerin esnek bir \u015fekilde y\u00f6nlendirilmesini sa\u011flayan, ayarlanabilir ba\u011flant\u0131lara sahip, farkl\u0131 \u00f6zellik haritalar\u0131n\u0131n birle\u015fti\u011fi yollar \u00fczerinde yer alan yerel h\u00fccre gruplar\u0131; ayarlanabilir bir dikkat aral\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan se\u00e7ilen ve her birininin sahip oldu\u011fu \u00f6zellikleri birle\u015ftirip biti\u015fik alanlardaki \u00f6zellikleri hari\u00e7 tutan farkl\u0131 uzamsal alanlar\u0131n seri taramas\u0131; zamansal biti\u015fikli\u011fin tespiti, yani ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, kaybolu\u015fu veya hareketi muhtemelen ayn\u0131 nesneye ait olan par\u00e7alar ve \u00f6zelliklerin, ayn\u0131 nesnenin \u00f6zelliklerine yan\u0131t veren h\u00fccreleri senkronize ederek ate\u015flenmesi. Treisman, ba\u011fla\u015f\u0131m\u0131n g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi durumlar\u0131 inceleyerek meselenin alt\u0131nda yatan bu mekanizmalara \u0131\u015f\u0131k tuttu. Bilhassa beyinlerinin sol yar\u0131s\u0131 hasarl\u0131 hastalar\u0131n daha fazla ba\u011fla\u015f\u0131m yan\u0131lsamas\u0131 deneyimlediklerini ve uzamsal ipucusu verilen dikkat g\u00f6revlerinde daha d\u00fc\u015f\u00fck performans g\u00f6sterdiklerini bulmu\u015ftur. Bu bulgu, dikkatin dahil oldu\u011fu ba\u011fla\u015f\u0131m ve paryetal lob aras\u0131nda bir ili\u015fki oldu\u011funu ortaya koyar. Bunun yan\u0131nda Treisman, \u00f6zellik b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmenin uzamsal dikkat boyutuyla tutarl\u0131 pozitron emisyon tomografisi ve olaya ili\u015fkin potansiyel \u00e7al\u0131\u015fmalara da al\u0131nt\u0131da bulundu.<\/p>\n\n\n\n

Treisman\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, bili\u015fsel psikoloji, g\u00f6rme bilimleri, bili\u015fsel bilim, n\u00f6ropsikoloji ve bili\u015fsel sinirbilim alanlar\u0131nda binlerce deneyin temelini olu\u015fturdu.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6d\u00fclleri ve Ba\u015far\u0131lar\u0131<\/h1>\n\n\n\n

Treisman 1989’da Londra Kraliyet Cemiyeti\u2019ne, 1994’te ABD Ulusal Bilimler Akademisi\u2019ne, 1995’te Amerikan Sanat ve Bilim Akademisi\u2019ne, 2005’te Amerikan Felsefe Derne\u011fi\u2019ne se\u00e7ildi. 1996 y\u0131l\u0131nda Minerva Vakf\u0131 taraf\u0131ndan verilen Alt\u0131n Beyin \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019ne sahip ilk psikolog olmu\u015ftur. 2002 y\u0131l\u0131nda Amerikan Psikoloji Derne\u011fi\u2019nin William James \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019ne lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Beynimizin g\u00f6rd\u00fcklerimizden nas\u0131l anlaml\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olu\u015fturdu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in 2009’da Louisville \u00dcniversitesi\u2019nin d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen psikologlar\u0131na verdi\u011fi Grawemeyer Psikoloji \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn sahibi oldu. Dikkat alan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sayesinde ABD Ba\u015fkan\u0131 Barack Obama\u2019dan Ulusal Bilim Madalyas\u0131 ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/h1>\n\n\n\n

http:\/\/www.psychology.concordia.ca\/fac\/deAlmeida\/PSYC352\/Pages\/Treisman-1986-Features.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

http:\/\/pubman.mpdl.mpg.de\/pubman\/item\/escidoc:2309493\/component\/escidoc:2309492\/Cherry_1953-some-.experiments.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

http:\/\/socrates.berkeley.edu\/~lynnlab\/people\/atreisman_cv.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

http:\/\/homepage.psy.utexas.edu\/homepage\/class\/psy355\/gilden\/treisman.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/14141474\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n
\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/29934823\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n
\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/4377168\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n
\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/4445414\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n
\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/7053925\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n
\nhttps:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/7351125\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n

D\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar<\/h1>\n\n\n\n

Treisman\u2019\u0131n Ulusal Bilim ve Teknoloji Madalyas\u0131 Vakf\u0131 taraf\u0131ndan kaydedilen konu\u015fmas\u0131<\/p>\n\n\n\n

Treisman\u2019\u0131n Grawemeyer Psikoloji \u00d6d\u00fcl\u00fc videosu i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portaj\u0131<\/p>\n\n\n\n

Treisman\u2019\u0131n g\u00f6rsel alg\u0131 ve dikkat alan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n Jeremy Wolfe ve Lynn Robertson taraf\u0131ndan derlemesi<\/p>","protected":false},"featured_media":1697,"template":"","meta":{"_acf_changed":true},"event_publishing_tags":[],"kategori":[302],"class_list":["post-1702","blog_content","type-blog_content","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategori-vikimaraton"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1702","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content"}],"about":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/blog_content"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/blog_content\/1702\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1697"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1702"}],"wp:term":[{"taxonomy":"event_publishing_tags","embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/event_publishing_tags?post=1702"},{"taxonomy":"kategori","embeddable":true,"href":"http:\/\/cog-ist.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategori?post=1702"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}